Lo neitu pakhat hian ui note hralh tur a nei nei nual a. A in kawtah chuan ui note tha tak tak hralh tur a neih thuziak chu langsar takin a tar a thluah a. Chutia a tar mek lai chuan mipa naupang pakhat hi a bul lawkah chuan a lo ding reng a. Chu naupang chuan, "Ka pu, i ui note pakhat chu ka lo lei nghal ang e," a ti a. Lo neitu chuan a bianga thlantui luang hruk pah chuan, "Teh reng mai, ka ui pui leh ka uipa-te hi an tha bawk a, an note-te hian an chhun teh mai ania, an man pawh ka ti to deuh a. Mahse, i inchhir lo viau ang. Lo kal rawh," ti a tawng bawrh bawrh chungin chu naupang te bulah chuan a ding a.
Naupang chuan a pawisa neih chhut nauh nauh pahin a ipte a zen a, pawisa nawi te te a phawrh a, Cheng 30 chiah chiah a lo ni a. "Cheng 30 chiah hi ka nei si a, pakhat leina a daih ang em?" tiin a zawt leh a. Lo neitu chuan, "Daih chiah e," ti a chhangin chang a han tum raih a, "Dolly, dolly!" tiin a au a.
Ui dahna in atang chuan a pui 'dolly' chu a lo tlanchhuak nghal a, a hnungah chuan a note pali chuan an rawn um biang biang a. Hmul buk tha tak, thau chum buang mai an nih avangin a neitupa pawh chuan chhuang takin a chawm that zia leh an la that turzia chu a sawi bawrh bawrh a. Mipa naupang chuan in hungna pal bawh chungin hlim taka nui var var chungin a lo thlir reng a, a hlimzia chu a mit mengah chuan a hriat theih a ni.
Uipui leh a note-te chuan an bul an lo thleng a, an infiam a, an mei vai chungin an inbawh a, an inum vel a, a neitupa chuan ui note hrisel tak an nih thu sawiin a fak zui mawlh mawlh a. Chutihlai chuan mipa naupang chuan ui dahna in lam chu ngun takin a lo thlir a, a chhungah chuan thil che zauh zauh hi a hmu a. Chutah ui note dang pakhat a lo lang a, han en mai pawhin a unaute aiin a te zawk tih a hmuh theih nghal a. A lo chhuak chiah chu a kawng awih deuh hlekah chuan a tawlh thla zui nghal a, thei leh thei loin a inham tang hram a. A unaute lam pan chuan zei lo em emin a rawn kal ve laih laih a. A tlan sawi tlei tlei a, a theihtawp a chhuah tih a hriat reng mai a.
Naupang chuan pal bawh chungin mit la lek loin a lo en reng a. Chu ui note chenbeh tak mai chu kawk chungin, "Saw saw ka duh e," a ti ta a. Lo neitu chuan makti taka en pahin naupang hnenah chuan, "Ka fapa, saw saw chu i duh lo ang. A pian a fuh lo a, engtikah mah a tlan ve thei dawn lo a, heng ui note dangte ang hian i infiampui thei dawn miah lo asin," tiin a chhang a.
Chu thu a sawi zawh chuan naupang chu pal atang chuan a han hnungtawlh hret a, a kekawr chu a chawi chhing nghal a. Ke a lo nei lo a, a ke pahnih chu thira siam a lo ni a, a bika siam pheikhawk a bun nghe nghe a. Lo neitu hmel en chung chuan, "Ka pu, hei i hmuh ang hian kei pawh hi engtikah mah mi pangngai angin ka tlan thei dawn bik lo a. Saw uite sawn a harsatna hriatthiampuitu a mamawh a, kei hian ka hriatthiampui berin ka ring," a ti ta a.
He khawvelah hian hriatthiampui mamawh em em harsatna tam tak an awm asin.
(PUPPPIES FOR SALE tih lehlin a ni - Lalthlamuana Ralte)
Read more...
Monday, October 26, 2009
Maradona World Cup Zin Kawng Chhuk Cho
¢ Hmingsanga
Kar hmasa khan Argentina coach Diego Maradona chu coach a nihna atanga ban mai theih dinhmunah dingin, a enkawl Argentina chu kum 40 hnu-ah a vawi khatna atan World Cup an khel thei lo mai thei tiin kan ziak kha a ni a. Mahse beiseina tlem te an neih chu huaisen taka hmachhawnin an khingpui Uruguay khelmual Montevideo-a Centenario Stadium-ah Maradona leh a pawlte chu hnehna changin kum thara khelh tur World Cup 2010-ah an inhlang kai thei ta e. Maradona pawl te leh Uruguay inkel hian ngaihven a hlawh viau, Argentina coach hi Maradona a ni miau a, ngaihven loh chi ni hek lo.
He inkhelh tan hma hian Maradona dinhmun hi a tha lo hle. Argentina mipuite'n amaha beiseina sang tak an neih pawh a hniam hman hle. National boss a nihna atanga bang mai tura nawrtu pawh a nei hman nghe nghe. Chutih rual chuan amah ngaihsang ngawih ngawihtu, Maradona-in chanchin tha lo a neih chang pawha a thatna lai sawi fan fantute meuh pawhin tun tumah chuan sawi tur an van deuh raih niin reporter thenkhat chuan an ziak hman. Argentina media te phei chuan an chhuah chhe hle. National team meuh kaihruai tur chuan coaching experiance a nei tha lo tiin sawisel a hlawh mawlh mawlh mai. A hmingthatna zawng zawng te, Argetina tana a lo thawhchhuah ve tawh zawng zawng te 'theihnghilh'-in, a bawnghnute in thu sawi duh loin a zu in chu vung takin an sawi hman a ni. Hmana amah chawimawitu leh amah ngaisangtu tam tak khan ' kheng bet rawh' tiin awrual chuah meuhin an an khum ta kha a ni a.
Mahse maksak leh dangdai tak Maradona chuan an hekna zozai chu hre reng mah se coach a nihna chu bansan a tum mai bik lo. Uruguay nen chuan an inkhel ta ngei a, Argentina chu away team zawk mah ni se huaisen takin a nawr ngam. A mual neitu lam lahin inveng bik hek suh, an innawr tawn sak sak a ni ber. First half a zo a, eng thil danglam mah a thleng lo.
Second half pawh a zo tep. Minute 83-naah Uruguay defender Martin Caceres chu yellow card pahnih a hmuh avangin hnawhchhuah a ni. Hemi hnu lawk hian Maradona chuan substitute player Mario Bolatti a luhtir a, chu pa chuan 84min-ah goal awmchhun a khung a, Argentina chu mitthi tho leh ang maiin lawmin an zuang tawr tawr t a ni.
Uruguay chuan an si phurh chu an sut zo thei lo a, hun a tawp zui. Argentina chuan chu goal khat chu 'ticket'-a hmangin South Africa-ah an zin theih phah dawn ta a ni.
Inkhelh zawhah Maradona chu thuthar lakhawm tu te nen an inkawm a, Argentine mipui te chhungah lawmthu a'n sawi hmasa te te a, player te pawh a fak hle. Hemi hnu hian pa mak dangdai Maradona chuan a zepui chhuahin amah sawiseltu media mi leh sate chu he hnehnaah hian an tel ve lo, tiin a sawi ta mai.
"Ka chanchin a chhe thei ang berin an chhuah a, hnawmhne leh bawlhhlawh ang maiin min en a. Carlos Bilardo leh mi dangte nen kan inkarah hem thlak phet an tum a ni," a ti piap piap mai.
Thuthar lakhawmtute a hmachhawn hnu lawk hian team bus-a a chuan laiin thuthar thehdarhtute chu mipat hmeichhiatna lam rawngkaiin zaizirin a chhaih zui leh nia sawi a ni. Argentina coach Diego Maradona hian he thubuai hi a paltlang zo lo a nih chuan match nga hrem a nih bakah pawisa fai 20,000 Swiss francs [€13,000] chawi turin a chungthu hi rel ni thei bawk.
World Cup khel thei tura an inhlankai hnu lawk hian Maradona chuan World Cup khelh a nih hunah heng player-te hi a hruai ngei dawn tih a sawi chiang tawh a, heng Javier Mascherano, Jonas Gutierrez, Martin Palermo leh Mario Bolatti te hi an ni.Argentina aiawha khel turin player 19 hmun ruak la awmah hian tute nge a koh ang le?
TUNGE MARADONA?
Maradona tia kan hriat lar hi a hming pum chu Diego Armando Maradona a ni. October ni 30, 1960 khan Villa Fiorito, Argentina-ah a lo piang a. A taksa pianphung chu tawi viau mah se football khawvelah chuan pa 'sang' a ni.
Maradona tiin koh ni mah se a hming lemah El Diez (The 10) El Pibe de Oro (The Golden Boy), Barrilete Cósmico (Cosmic Kite) ti tein koh fiam a ni thin.
Heng - Argentinos Juniors, Boca Juniors, FC Barcelona, Napoli, Sevilla, Newell's Old Boys, Boca Juniors club-ah te hian a khelh tawh. A vanglai khan ram tan vawi 91 khelin goal 34 a thun a. FIFA World Cup 1982, 1986, 1990, 1994-ah te khelin World Cup vawi li khel mi tlem te zingah a tel. 86 World Cup-ah phei chuan an ram Argentina chu champion a nih pui a nih kha.
World Youth Cup atanga bul rawn tanin kum 1979 khan a vawi khatna atan Argentina hmingin a fehchhuak a, hetih lai hian kum 16 mi chauh a la ni. Kum 1981 khan kum 18 mi niin World Youth Championship-ah Argentina hmingin a khel leh a, hemi tum phei hi chuan Argentina hi champion a nih pui bakah Best Player atan thlan a ni ta hial.
Kum 1982 World Cup kha Maradona in World Cup a khelh hmasak ber a ni. Match nga khelin Brazil nen an inkhelh tumin inkhelh tan atanga minute 5 lekah hnawhchhuah a ni. 86 World Cup-ah hian Best Player niin Golden Ball Award dawngin England nen quater final- a an inkhelh tuma goal hnih a thun zinga goal khat zawk phei chu goal sawisel hlawh tak niin 'Hand of god' an tihsak hial kha a ni. Goal khat dang a thun pawh kum 2002 khan FIFA-in "Goal of the Century' ah a puang hial. He goal a thun dawn hian England player panga Glenn Hoddle, Peter Reid, Kenny Sansom, Terry Butcher, leh Terry Fenwick te a bum vek hnuah a tawpah goalkeeper Peter Shilton a bum leh a, chumi hnu-ah a pet goal kha a ni a, pui tak a ni.
86 World Cup-ah hian Match 5-ah goal 5 thunin a thiante pet goal turin vawi nga a siam sak bawk. Argentina chu World Cup-ah champion a nih pui. 90 World Cup-ah chuan final lut lehin Germany an hmachhawn a, mahse a vanduai zawkah atangin Germany chu an hneh ta lo a nih kha.
90 World Cup khelh a nih hma hian Maradona hian a keartui a tihhliam deuh avangin World Cup hmasa ang em emin a che tha lo. 94 World Cup-ah an ram aiawhin a rawn tel leh a. Maradona hian match hnih chiah khelin goal khat la thun. 94 World Cup-ah hian khawvel hriatah damdawi hman phal loh a hman avangin a mualpho a, football-a mi ropui chu damdawi hman phal loh a hman avangin FIFA chuan khelh chhunzawm a phal sak ta lo a ni.
Maradona hi tawi mah se a a chak a, a bawp te tawi te chu a hmang tangkai thiamin, vawi leh khata han tlan thut ralah phei chuan tlan chak tak a ni. Mual chhunga a chakzia, a thiamzia vawi tam tak khawvel hmu-ah a pholang tawh thin a. Field vei lam sir atanga chak taka goal lam hawi zawnga ball a'n tlan luh pui thin te phei chu a thiam bik em em a ni. Free kick pet hlei hlei kha a thiam zual zaw ber emaw tih mai tur a ni bawk.
82 World Cup zawh khan Maradona chu FC Barcelona te'n a hun laia world record fee ni turin dollar 5.0m-in an lei a. Kum 1984-ah Serie A club Napoli chuan a hun laia world record fee bawkin dollar 6.9m-in FC Barcelona atangin an lei chhuak leh.
Napoli hian Maradona zarah an club-in an chan ngai reng reng loh lawmman chi hrang hrang an dawng thin. Maradoan vang bawk hian club ropui techiam loh chu ropui takah chawisan an ni. Maradona chu Naples khaw mipuite chuan pathian biakin an be lo chauh a ni ber.
Hemi hnu hian Sevilla FC Newell's Old Boys leh Boca Juniors-ah te a'n khel ve leh zawk bawk. Football khelh a chawlhsan hnuah football club enkawl hna thawh a tum a. Kum 1994 khan Argentinian club Mandiyú of Corrientes a enkawl a, a hlawhtlin pui lem lo. A hna a bansan a. Kum 1995-ah Racing Club a enkawl leh a, a hlawhchham pui leh.
Kum 37 a tlin kum October ni 30, 1997 khan football khawvel chu a thlah liam zui ta a ni. Kum 2000 khan Maradona chuan ama chanchin ziahna lehkhabu "I am The Diego" tih chu a tichhuak a, he lehkhabu hi Argentina-ah chuan lehkhabu hrah kal ber pawl a ni. Hemi kum vek hian a lo khelh tawhna Napoli club chuan Maradona chawimawina atan a jersey number hak thin jersey No 10 chu midang hak ve a rem tawh lo tiin an dahtha a.
Kum 2001-ah Argentine Football Association (AFA) chuan FIFA hnenah jersey number 10 chu Maradona chawimawina atan hian khawi ramah mah hak phal tawh loh ni se tiin an ngen a. Mahse AFA te ngenna hi FIFA chuan a pawmsak ta lo a ni.
Kum 2003 khan Argentinos Juniors club te chuan an team stadium chu Maradona hming chawimawina atan stadium hmingah Maradona tiin an vuah a. August ni 15, 2005 khan Argentine television-ah talk show pakhat "The Night of the No. 10" tih a buatsaih a. A zan hmasa berah Pele a kawm a, Argentina-ah chuan hemi zan hian TV thlirtu an tam hle. Pele bakah hian Zidane, Ronaldo, Hernán Crespo te leh Fidel Castro leh Mike Tyson te pawh kawmin thlirtu an tam thei hle.
Maradona hi kum 1990 vel atang khan cocaine ngawl a vei tan a. Hei hian Football a khelhna kawngah pawh nasa takin a pawt hniam a ni. Switzerland leh Cuba ah De - Addiction Center-ah te a awm a. Kum 2002 atanga 2005 chhung khan a hun tam zawk chu Cuba-a De - Addiction centre-ah a hmang tam zawk hial awm e.
Kum 2004 April ni 18 khan cocaine overdose avangin a lungphu a dik lo a, thih ngamin a na a, Buenos Aires hospital intensive care-ah dah a ni. A hnu rei vak lovaa a rawn damchhuak ve leh a. Kum 2003 khan a kum 43-na pianchamah amah ngaisangtute chuan Maradona Kohhran an din ta hial. Hemi kum hi he kohhran hian 43 D.D tia a ziakin "Después de Diego" or After Diego an ti deuh kher a, Maradona kohhran din a nih tan ni hian member pawh min 200 chuang an awm nghal a. Website atangin member sang chuang fe he kohhranah hian an inziak lut nghal bawk.
Read more...
Kar hmasa khan Argentina coach Diego Maradona chu coach a nihna atanga ban mai theih dinhmunah dingin, a enkawl Argentina chu kum 40 hnu-ah a vawi khatna atan World Cup an khel thei lo mai thei tiin kan ziak kha a ni a. Mahse beiseina tlem te an neih chu huaisen taka hmachhawnin an khingpui Uruguay khelmual Montevideo-a Centenario Stadium-ah Maradona leh a pawlte chu hnehna changin kum thara khelh tur World Cup 2010-ah an inhlang kai thei ta e. Maradona pawl te leh Uruguay inkel hian ngaihven a hlawh viau, Argentina coach hi Maradona a ni miau a, ngaihven loh chi ni hek lo.
He inkhelh tan hma hian Maradona dinhmun hi a tha lo hle. Argentina mipuite'n amaha beiseina sang tak an neih pawh a hniam hman hle. National boss a nihna atanga bang mai tura nawrtu pawh a nei hman nghe nghe. Chutih rual chuan amah ngaihsang ngawih ngawihtu, Maradona-in chanchin tha lo a neih chang pawha a thatna lai sawi fan fantute meuh pawhin tun tumah chuan sawi tur an van deuh raih niin reporter thenkhat chuan an ziak hman. Argentina media te phei chuan an chhuah chhe hle. National team meuh kaihruai tur chuan coaching experiance a nei tha lo tiin sawisel a hlawh mawlh mawlh mai. A hmingthatna zawng zawng te, Argetina tana a lo thawhchhuah ve tawh zawng zawng te 'theihnghilh'-in, a bawnghnute in thu sawi duh loin a zu in chu vung takin an sawi hman a ni. Hmana amah chawimawitu leh amah ngaisangtu tam tak khan ' kheng bet rawh' tiin awrual chuah meuhin an an khum ta kha a ni a.
Mahse maksak leh dangdai tak Maradona chuan an hekna zozai chu hre reng mah se coach a nihna chu bansan a tum mai bik lo. Uruguay nen chuan an inkhel ta ngei a, Argentina chu away team zawk mah ni se huaisen takin a nawr ngam. A mual neitu lam lahin inveng bik hek suh, an innawr tawn sak sak a ni ber. First half a zo a, eng thil danglam mah a thleng lo.
Second half pawh a zo tep. Minute 83-naah Uruguay defender Martin Caceres chu yellow card pahnih a hmuh avangin hnawhchhuah a ni. Hemi hnu lawk hian Maradona chuan substitute player Mario Bolatti a luhtir a, chu pa chuan 84min-ah goal awmchhun a khung a, Argentina chu mitthi tho leh ang maiin lawmin an zuang tawr tawr t a ni.
Uruguay chuan an si phurh chu an sut zo thei lo a, hun a tawp zui. Argentina chuan chu goal khat chu 'ticket'-a hmangin South Africa-ah an zin theih phah dawn ta a ni.
Inkhelh zawhah Maradona chu thuthar lakhawm tu te nen an inkawm a, Argentine mipui te chhungah lawmthu a'n sawi hmasa te te a, player te pawh a fak hle. Hemi hnu hian pa mak dangdai Maradona chuan a zepui chhuahin amah sawiseltu media mi leh sate chu he hnehnaah hian an tel ve lo, tiin a sawi ta mai.
"Ka chanchin a chhe thei ang berin an chhuah a, hnawmhne leh bawlhhlawh ang maiin min en a. Carlos Bilardo leh mi dangte nen kan inkarah hem thlak phet an tum a ni," a ti piap piap mai.
Thuthar lakhawmtute a hmachhawn hnu lawk hian team bus-a a chuan laiin thuthar thehdarhtute chu mipat hmeichhiatna lam rawngkaiin zaizirin a chhaih zui leh nia sawi a ni. Argentina coach Diego Maradona hian he thubuai hi a paltlang zo lo a nih chuan match nga hrem a nih bakah pawisa fai 20,000 Swiss francs [€13,000] chawi turin a chungthu hi rel ni thei bawk.
World Cup khel thei tura an inhlankai hnu lawk hian Maradona chuan World Cup khelh a nih hunah heng player-te hi a hruai ngei dawn tih a sawi chiang tawh a, heng Javier Mascherano, Jonas Gutierrez, Martin Palermo leh Mario Bolatti te hi an ni.Argentina aiawha khel turin player 19 hmun ruak la awmah hian tute nge a koh ang le?
TUNGE MARADONA?
Maradona tia kan hriat lar hi a hming pum chu Diego Armando Maradona a ni. October ni 30, 1960 khan Villa Fiorito, Argentina-ah a lo piang a. A taksa pianphung chu tawi viau mah se football khawvelah chuan pa 'sang' a ni.
Maradona tiin koh ni mah se a hming lemah El Diez (The 10) El Pibe de Oro (The Golden Boy), Barrilete Cósmico (Cosmic Kite) ti tein koh fiam a ni thin.
Heng - Argentinos Juniors, Boca Juniors, FC Barcelona, Napoli, Sevilla, Newell's Old Boys, Boca Juniors club-ah te hian a khelh tawh. A vanglai khan ram tan vawi 91 khelin goal 34 a thun a. FIFA World Cup 1982, 1986, 1990, 1994-ah te khelin World Cup vawi li khel mi tlem te zingah a tel. 86 World Cup-ah phei chuan an ram Argentina chu champion a nih pui a nih kha.
World Youth Cup atanga bul rawn tanin kum 1979 khan a vawi khatna atan Argentina hmingin a fehchhuak a, hetih lai hian kum 16 mi chauh a la ni. Kum 1981 khan kum 18 mi niin World Youth Championship-ah Argentina hmingin a khel leh a, hemi tum phei hi chuan Argentina hi champion a nih pui bakah Best Player atan thlan a ni ta hial.
Kum 1982 World Cup kha Maradona in World Cup a khelh hmasak ber a ni. Match nga khelin Brazil nen an inkhelh tumin inkhelh tan atanga minute 5 lekah hnawhchhuah a ni. 86 World Cup-ah hian Best Player niin Golden Ball Award dawngin England nen quater final- a an inkhelh tuma goal hnih a thun zinga goal khat zawk phei chu goal sawisel hlawh tak niin 'Hand of god' an tihsak hial kha a ni. Goal khat dang a thun pawh kum 2002 khan FIFA-in "Goal of the Century' ah a puang hial. He goal a thun dawn hian England player panga Glenn Hoddle, Peter Reid, Kenny Sansom, Terry Butcher, leh Terry Fenwick te a bum vek hnuah a tawpah goalkeeper Peter Shilton a bum leh a, chumi hnu-ah a pet goal kha a ni a, pui tak a ni.
86 World Cup-ah hian Match 5-ah goal 5 thunin a thiante pet goal turin vawi nga a siam sak bawk. Argentina chu World Cup-ah champion a nih pui. 90 World Cup-ah chuan final lut lehin Germany an hmachhawn a, mahse a vanduai zawkah atangin Germany chu an hneh ta lo a nih kha.
90 World Cup khelh a nih hma hian Maradona hian a keartui a tihhliam deuh avangin World Cup hmasa ang em emin a che tha lo. 94 World Cup-ah an ram aiawhin a rawn tel leh a. Maradona hian match hnih chiah khelin goal khat la thun. 94 World Cup-ah hian khawvel hriatah damdawi hman phal loh a hman avangin a mualpho a, football-a mi ropui chu damdawi hman phal loh a hman avangin FIFA chuan khelh chhunzawm a phal sak ta lo a ni.
Maradona hi tawi mah se a a chak a, a bawp te tawi te chu a hmang tangkai thiamin, vawi leh khata han tlan thut ralah phei chuan tlan chak tak a ni. Mual chhunga a chakzia, a thiamzia vawi tam tak khawvel hmu-ah a pholang tawh thin a. Field vei lam sir atanga chak taka goal lam hawi zawnga ball a'n tlan luh pui thin te phei chu a thiam bik em em a ni. Free kick pet hlei hlei kha a thiam zual zaw ber emaw tih mai tur a ni bawk.
82 World Cup zawh khan Maradona chu FC Barcelona te'n a hun laia world record fee ni turin dollar 5.0m-in an lei a. Kum 1984-ah Serie A club Napoli chuan a hun laia world record fee bawkin dollar 6.9m-in FC Barcelona atangin an lei chhuak leh.
Napoli hian Maradona zarah an club-in an chan ngai reng reng loh lawmman chi hrang hrang an dawng thin. Maradoan vang bawk hian club ropui techiam loh chu ropui takah chawisan an ni. Maradona chu Naples khaw mipuite chuan pathian biakin an be lo chauh a ni ber.
Hemi hnu hian Sevilla FC Newell's Old Boys leh Boca Juniors-ah te a'n khel ve leh zawk bawk. Football khelh a chawlhsan hnuah football club enkawl hna thawh a tum a. Kum 1994 khan Argentinian club Mandiyú of Corrientes a enkawl a, a hlawhtlin pui lem lo. A hna a bansan a. Kum 1995-ah Racing Club a enkawl leh a, a hlawhchham pui leh.
Kum 37 a tlin kum October ni 30, 1997 khan football khawvel chu a thlah liam zui ta a ni. Kum 2000 khan Maradona chuan ama chanchin ziahna lehkhabu "I am The Diego" tih chu a tichhuak a, he lehkhabu hi Argentina-ah chuan lehkhabu hrah kal ber pawl a ni. Hemi kum vek hian a lo khelh tawhna Napoli club chuan Maradona chawimawina atan a jersey number hak thin jersey No 10 chu midang hak ve a rem tawh lo tiin an dahtha a.
Kum 2001-ah Argentine Football Association (AFA) chuan FIFA hnenah jersey number 10 chu Maradona chawimawina atan hian khawi ramah mah hak phal tawh loh ni se tiin an ngen a. Mahse AFA te ngenna hi FIFA chuan a pawmsak ta lo a ni.
Kum 2003 khan Argentinos Juniors club te chuan an team stadium chu Maradona hming chawimawina atan stadium hmingah Maradona tiin an vuah a. August ni 15, 2005 khan Argentine television-ah talk show pakhat "The Night of the No. 10" tih a buatsaih a. A zan hmasa berah Pele a kawm a, Argentina-ah chuan hemi zan hian TV thlirtu an tam hle. Pele bakah hian Zidane, Ronaldo, Hernán Crespo te leh Fidel Castro leh Mike Tyson te pawh kawmin thlirtu an tam thei hle.
Maradona hi kum 1990 vel atang khan cocaine ngawl a vei tan a. Hei hian Football a khelhna kawngah pawh nasa takin a pawt hniam a ni. Switzerland leh Cuba ah De - Addiction Center-ah te a awm a. Kum 2002 atanga 2005 chhung khan a hun tam zawk chu Cuba-a De - Addiction centre-ah a hmang tam zawk hial awm e.
Kum 2004 April ni 18 khan cocaine overdose avangin a lungphu a dik lo a, thih ngamin a na a, Buenos Aires hospital intensive care-ah dah a ni. A hnu rei vak lovaa a rawn damchhuak ve leh a. Kum 2003 khan a kum 43-na pianchamah amah ngaisangtute chuan Maradona Kohhran an din ta hial. Hemi kum hi he kohhran hian 43 D.D tia a ziakin "Después de Diego" or After Diego an ti deuh kher a, Maradona kohhran din a nih tan ni hian member pawh min 200 chuang an awm nghal a. Website atangin member sang chuang fe he kohhranah hian an inziak lut nghal bawk.
Read more...
HOW TO CHOOSE COSMETICS
¢ Debbie Chawngthu
Incheina hi duh ang tak lei thiam / fuh a har thin a, i lei dawn anih chuan a hnuaia ziahlan te hi hre reng ang che.
Mascara i lei dawnin i leina tur dawrah inhnawih chhin suh. Chu ai chuan lehkha nem fai tak dil la, tah chuan hnawih chhin rawh. Chutah chuan a thatdan leh i duh ang rawng a ni em tih i hre thei ang. A brush hmawr hi i kutin khawih lo la, chuti lo chu natna hrik a kai palhin i mit tan a tha lo ang. Eye-shawdow pawh hi mita hnawih chhin ai chuan i kutphahah tat chhin la, chu chu i mit zawnah han dah la, i mit nen a inmil em tih i hre thei ang.
Eye pencil pawh hi a that leh that loh hriat duh chuan kutphahah rin hmasak chhin phawt tur a ni. Blusher leh cream rouge pawh hi mahni vun mil lei thiam a har duh hle a. I lei dawnin lapua keng la, chu chuan tlem i kutah han hnawih la, i hmai zawnah dah chho la, i vun rawng nen a inmil leh mil loh a hriat mai ang. Foundation pawh hi vun rawng nen a inmil tur a ni a, i vun mil zawng i hriat duh chuan i kutah tlem hnawih la, nuai pherh la, i mil tur leh mil loh tur i hre thei ang.
Powder pawh foundation ang thovin i kutah han hnawih chhin la, i vun rawng nen a inmil em tih i hmu thei ang. Powder i mil chu a tle deuhin a nal bawk ang. I hnawih hnu deuhah han en chiang la, khal deuh awma i hriat chuan lei suh. I vun nen a inmil lo tihna a ni. Lipstick pawh hi mahni rawng mil lo inhnawih chuan min tih that aiin min tichhe thei zawk a, lei dawnin fimkhur hle tur a ni. Lipstick i lei dawnin i hmuia hnawih chhin lovin i kutphah hnunglamah hnawih chhin la, i hmui bulah dah la, i inhmmeh tur leh tur loh i hre thei ang. Lipstick hi man tlawm lutuk chu hman tur a ni lo, a reiah hmui a ti duk a, hmui duk tawh chu lipstick bawk lo chuan a tih sen leh theih tawh lo ania. I hmui langsar tura i duh chuan lipstick i hnawih hnuah blusher i inhnawih thin aia duh deuh i hmui hnuai lamah hnawih thin rawh. Lipstick hnawih hian ha a ti lang var duh zual a, mahse a uk leh coral rawngte hi chuan a ti lang eng duh a, ha var tha nei i nih loh chuan hetiang rawng hi chu inhnawih suh. Rawng sen hian ha a ti lang var nalh thei ber a, mahse hetah hian hriattur pawimawh tak mai chu kuhva khawr i ei thin anih chuan lipstick sen bawk, hmui leh ha sen bawk hi chu a nalh lo teh ania. Ha var fai that mai leh lipstick sen hnaih rual tak hi chuan hmel a chawi em em thung a ni. Khua te pawh a vawt chho tan leh mai dawn a, hmui rep avangin mitin kan buai hunlai a ni. Zan i mut dawnah vaseline hnawih la, zankhuain chiah la, a tukah chuan i hmui vun a nem ang a, lipstick hnawih pawh a nalh thei ang. Khaw vawh lai hi chuan lip gloss hman a tha a, hei hian hmui a vawng hnawng a, a ro tur a veng a ni. Lipstick rawng inanglo hman pawlh pawh hi rawng inhmu tak anih chuan hmui a ti nalh ve duh riaua, i la ti ngailo anih pawhin han chhin ve teh.
Cleansers, toners leh hmai hnawih chi reng reng hi a zuar tuten an dah thianghlim ve a ngai a, bawlhhlawh lut thei tura an dah chuan vun a thalo thei a ni. Hmai hnawih chi reng reng i hman tirha i vun a thak deuh anih chuan rang takin phihfai ang che. I vunin a ngeih lo tihna a ni a, hmang leh tawh suh.
Vun enkawlna siamsa hi lei mai a awlsam a, a hman theih mai bawk a. Mahse, mahni pawhin a siam ve theih tho a, pawisa renna tha tak a ni bawk. Fanghma te hi ei atan chauh a ni lova, vun enkawlna atan pawh a tha em em a ni. Zai lep la, i hmai khuh nan hmang teh, i vun a lang tharlam sawt mai ang. Hmai phihna sahbawn hi a rimtui apiang kan duh a, mahse hei hi vun tan a tha ber lo. Rim nei lo apiang hi vun tan chuan a tha zawk a ni. Sahbawna hmai phih hi fai viau mahse vun mawmna a ei chhe thei a, nangmaha i siam duh anih chuan khawizu 1 oz, serui fiante khat leh artui varlai pum hnih ami chawhpawlh vek la. I chawhpawlh that hnuah a diak theih nan oatmeal telh ang che. I hmaiah hnawih la, minute 15 hnuah tuilumin phihfai leh ang che.
Shampoo pawh hi artui neih chuan mahniin a siam theih a. Artui pahnih chhungmu kha tuilum no khatah chawk la, chu chu i sam leh luleiah hnawih ang che. Minute 10 chiah la, sufai leh ang che. Spirit of Camphor (cosmetics dawrah leitur a awm thin) i neih chuan artui pakhat var lai nen chawk la, i arngengah hnawih ang che. Spirit of Camphor hi far hnih vel chauh telh tur a ni. I arngengah chuan minute 20 chiah la, a ro hnuah phihfai ang che. Carrot pawh hi vun hmelhem enkawl nan a tha a. Carrot pathum intia deuh la la, a hawng i tihfai hnuah rawt sawm la, chu chu i hmaihah hnawih ang che. Minute 20 i chiah ang a, i phihfai leh dawn nia.
Read more...
Incheina hi duh ang tak lei thiam / fuh a har thin a, i lei dawn anih chuan a hnuaia ziahlan te hi hre reng ang che.
Mascara i lei dawnin i leina tur dawrah inhnawih chhin suh. Chu ai chuan lehkha nem fai tak dil la, tah chuan hnawih chhin rawh. Chutah chuan a thatdan leh i duh ang rawng a ni em tih i hre thei ang. A brush hmawr hi i kutin khawih lo la, chuti lo chu natna hrik a kai palhin i mit tan a tha lo ang. Eye-shawdow pawh hi mita hnawih chhin ai chuan i kutphahah tat chhin la, chu chu i mit zawnah han dah la, i mit nen a inmil em tih i hre thei ang.
Eye pencil pawh hi a that leh that loh hriat duh chuan kutphahah rin hmasak chhin phawt tur a ni. Blusher leh cream rouge pawh hi mahni vun mil lei thiam a har duh hle a. I lei dawnin lapua keng la, chu chuan tlem i kutah han hnawih la, i hmai zawnah dah chho la, i vun rawng nen a inmil leh mil loh a hriat mai ang. Foundation pawh hi vun rawng nen a inmil tur a ni a, i vun mil zawng i hriat duh chuan i kutah tlem hnawih la, nuai pherh la, i mil tur leh mil loh tur i hre thei ang.
Powder pawh foundation ang thovin i kutah han hnawih chhin la, i vun rawng nen a inmil em tih i hmu thei ang. Powder i mil chu a tle deuhin a nal bawk ang. I hnawih hnu deuhah han en chiang la, khal deuh awma i hriat chuan lei suh. I vun nen a inmil lo tihna a ni. Lipstick pawh hi mahni rawng mil lo inhnawih chuan min tih that aiin min tichhe thei zawk a, lei dawnin fimkhur hle tur a ni. Lipstick i lei dawnin i hmuia hnawih chhin lovin i kutphah hnunglamah hnawih chhin la, i hmui bulah dah la, i inhmmeh tur leh tur loh i hre thei ang. Lipstick hi man tlawm lutuk chu hman tur a ni lo, a reiah hmui a ti duk a, hmui duk tawh chu lipstick bawk lo chuan a tih sen leh theih tawh lo ania. I hmui langsar tura i duh chuan lipstick i hnawih hnuah blusher i inhnawih thin aia duh deuh i hmui hnuai lamah hnawih thin rawh. Lipstick hnawih hian ha a ti lang var duh zual a, mahse a uk leh coral rawngte hi chuan a ti lang eng duh a, ha var tha nei i nih loh chuan hetiang rawng hi chu inhnawih suh. Rawng sen hian ha a ti lang var nalh thei ber a, mahse hetah hian hriattur pawimawh tak mai chu kuhva khawr i ei thin anih chuan lipstick sen bawk, hmui leh ha sen bawk hi chu a nalh lo teh ania. Ha var fai that mai leh lipstick sen hnaih rual tak hi chuan hmel a chawi em em thung a ni. Khua te pawh a vawt chho tan leh mai dawn a, hmui rep avangin mitin kan buai hunlai a ni. Zan i mut dawnah vaseline hnawih la, zankhuain chiah la, a tukah chuan i hmui vun a nem ang a, lipstick hnawih pawh a nalh thei ang. Khaw vawh lai hi chuan lip gloss hman a tha a, hei hian hmui a vawng hnawng a, a ro tur a veng a ni. Lipstick rawng inanglo hman pawlh pawh hi rawng inhmu tak anih chuan hmui a ti nalh ve duh riaua, i la ti ngailo anih pawhin han chhin ve teh.
Cleansers, toners leh hmai hnawih chi reng reng hi a zuar tuten an dah thianghlim ve a ngai a, bawlhhlawh lut thei tura an dah chuan vun a thalo thei a ni. Hmai hnawih chi reng reng i hman tirha i vun a thak deuh anih chuan rang takin phihfai ang che. I vunin a ngeih lo tihna a ni a, hmang leh tawh suh.
Vun enkawlna siamsa hi lei mai a awlsam a, a hman theih mai bawk a. Mahse, mahni pawhin a siam ve theih tho a, pawisa renna tha tak a ni bawk. Fanghma te hi ei atan chauh a ni lova, vun enkawlna atan pawh a tha em em a ni. Zai lep la, i hmai khuh nan hmang teh, i vun a lang tharlam sawt mai ang. Hmai phihna sahbawn hi a rimtui apiang kan duh a, mahse hei hi vun tan a tha ber lo. Rim nei lo apiang hi vun tan chuan a tha zawk a ni. Sahbawna hmai phih hi fai viau mahse vun mawmna a ei chhe thei a, nangmaha i siam duh anih chuan khawizu 1 oz, serui fiante khat leh artui varlai pum hnih ami chawhpawlh vek la. I chawhpawlh that hnuah a diak theih nan oatmeal telh ang che. I hmaiah hnawih la, minute 15 hnuah tuilumin phihfai leh ang che.
Shampoo pawh hi artui neih chuan mahniin a siam theih a. Artui pahnih chhungmu kha tuilum no khatah chawk la, chu chu i sam leh luleiah hnawih ang che. Minute 10 chiah la, sufai leh ang che. Spirit of Camphor (cosmetics dawrah leitur a awm thin) i neih chuan artui pakhat var lai nen chawk la, i arngengah hnawih ang che. Spirit of Camphor hi far hnih vel chauh telh tur a ni. I arngengah chuan minute 20 chiah la, a ro hnuah phihfai ang che. Carrot pawh hi vun hmelhem enkawl nan a tha a. Carrot pathum intia deuh la la, a hawng i tihfai hnuah rawt sawm la, chu chu i hmaihah hnawih ang che. Minute 20 i chiah ang a, i phihfai leh dawn nia.
Read more...
Nui Lawks 30
J Tlangval pakhat pawh a thin a lian a, doctor hnenah a inentir ve a. Doctor chuan ngun takin a lo en a, a duh tawka a en hnu chuan, eng dang a sawi lo, "Khawvelah i thin a lian ber," tih zawng a sawi!
- 9862577575
J Thingliana: Zu ka in lai chuan ka sual thei khawp a, ka chhungte pawhin min hlau thei a nia aw...
Dingliana: A nih leh i in loh hnu-ah hian?
Thingliana: Min ning.
- 9612589095
J Tlangval pakhat pawh kha, a'n hman tiah tiah khawp a, a chang leh a mu a, a chang leh a tho a, chu bak tih tur a nei lo!
- 9436159317
J Ka computer hi chess-ah chuan ka hneh lo, mahse, insuknawrah kher chuan min hneh bik lo chiang khawp mai, ka'n tang ve tak tak a, a ri rep mai!
- 9612698042
J Mipain hmeichhia pawngsual an tum hian, an phelh ruah vek hnu-ah, "Aaa, ka duh leh lo," tiin kalsan leh daih se. Hmeichhia chuan mak an tia, "Engatinge maw'nle?" tiin an inngaihtuah rauh rauh zel an ti.
- 9862343408
J Mr Big leh Mr Bean a lo hre hrang lo pek a, Mr Big an rawn kal dawn tih a hriat khan, "Ka va'n en ve dawn chiang, kei chu Mr Big hi chu ka lawm tlat, ka nuihpui nasa thei lutuk..." a lo ti ve chiam chiam!
- 9612062366
J Chanchinbu pakhat pawh kha an han fimkhur khawp a, 'Editorial' hnuaiah te hian, "Editor ngaihdan a ni kher lo," tih an ziak thlap zel!
- 9436140037
Read more...
Chanchin Maksak 49
Tunge ropui zawk?
Vawi khat chu, Diogenes-a kha Plato-a in-ah a leng a, Plato-a chhuatphah vel chu ropui a hi tle. Plato-a chhuatphah hi a ropuiin a mawi bawk tak a, a hun laia carpet man to ber ber a hmang thin a ni awm e. In chhung a'n lut chu Diogenes-a chuan intithei fe hian, "Tunah hian Plato-a ropuina chu ka rap bet mek a ni lo'm ni?" a'n ti vei ham ham a. Plato-a chuan eng danga chhang ta lo chuan, "Chu chu i chapopui hle a ni lo'm ni?" a lo ti sam et a!
Mawl muk!
English poet lar berte zinga mi Dr Johnson-a kha mi han sawisak vel thiam tak mai a ni a, an thian pakhat, nep zet mai chanchin pawh tiang hian a sawi pek: "Ngaihdan pakhat chiah a nei a, a la dik lo leh ta nghal a!" tiin.
Read more...
Tuesday, October 20, 2009
Mizo Nula Te’n AIDS Aiin Sawn Pai An Hlau Zawk
Aizawl khawpui-ah hian mipat hmeichhatna hman khaw loh a hluar nia sawi a ni a, chumi tichiangtu-ah chuan thenkhat chuan AIDS vei an pun thu an sawi thin.
AIDS veite hi mi awm tha duh lo kan tih ang chi an ni lo tlangpui zawk lehnghal! Mi pangngai, khawsak pangngaia khawsa, mahse mipat hmeichhiatna huai taka hmang te'n AIDS an vei nasa ni-a sawi a ni.
Nikum August thla thleng khan Mizorama HIV positive mi 2,883 an awm a, kumin August thlaah chuan 3,703-ah a kai ta dawrh mai. Kum khat chhungin mi 883 Hiv positive an awm belh tihna a nih chu!
Chu pawh Hiv positive nia inringhlel chauh test an ni a, test loh an tam zawk tih a lang reng. He data hi MSACS ho neih a ni a, Aizawl khawpui leh Mizoram hmun hrang hrangah hian Hiv positive ni ngei, mahse hriat si loh an awm nual rin a ni. Tam tak chu an inthup a, inthup zo lova official data-a record pawh heti zat a nih chuan hei aia tam fe tura rin a ni.
Nikum August thla khan kum 14 hnuailam Hiv positive 119 lai an awm laiin kuminah chuan an pung hle a, 153 an kai dawrh. Kum 15-24 inkar 820 an awm laiin kuminah chuan 977 an ni dawrh bawk.
Kum 35-49 inkarah nikumah mi 1096 an awm laiin he age group-ah hian kuminah chuan mi 1477 an awm ta dawrh mai.
Kum upa lam deuh la thalai, kum 35-49 inkarah pawh nikum khan 793 an awm laiin kuminah chuan 1006 lai an ni bawk.
Kum 50 chin chung lamah pawh an pung, nikum khan mi 55 hiv positive an awm laiin kumin chuan mi 90 lai an awm tawh.
Aids inkaichhawnnaah hian Mizoramah chuan mipat hmeichhiatna hman khaw loh chu a sang filawr chiang hle.
Hiv positive tam ber, 70% vel hi mipat hmeichhiatna avanga kai an ni a, a dangte hi chu damdawi hman khaw loh leh thil dang vang a ni.
Mizoram pumah August thla thleng khan AIDS vanga thi zat mipa 97 leh hmeichhia 67 an awm tawh bawk.
MSACS record-a a lan dan chuan Mizoram pumah Hiv positive hi 3703 awm mekin chu'ng zinga 2255 chu mipa an ni a, 1448 chu hmeichhia an ni.
Mipa aia hmeichhia an tlem zawkna chhan hi hmeichhia Hiv positive nia inring inentir an tlem zawk vangah a ngaih theih a, mipat hmeichhiatna hmansual avanga inkaichhawn an tam dan en chuan mipa ai hian hmeichhia hian an vei nasa zawk mahin a rinawm zawk, tiin social worker pakhat chuan a sawi.
Tun hma deuh chuan damdawi hman khaw loh avangin Aids hi nasa taka inkaichhawn nia ngaih a ni. MSACS-ho hian kum 1990 atangin data hi an lakhawm tan chauh a, a tirah chuan inkaichhawn awlsamna ber leh inkawichhawn nasatna ber chu syringe thianghlim lo intawm vangte nia ngaih a ni.
Mahse, tun hnaiah chuan damdawi hman khaw loh vanga inkawichhawn chu a nasa tawh lo, mipat hmeichhiatna atanga inkaichhawn chu a nasa ta ber zawk a ni.
Mang ti-ang a awm; chu chu thalaiah leh nu leh pa valai zingah he hri a hluar lutuk hi a ni. Chu mai a ni lo, kum 50 chung lam zingah pawh he natna tihbaiawm tak kai hi an la pung ta deuh deuh.
Sawi tawh angin hei pawh hi MSACS-hovin an record zat chauh a ni. MSACS-in an hriatpui loh leh tukhawkha hriat loha a ruka lo vei ru reng pawh tam tham tak ni tura ngai an awm.
Social worker te ngat phei chuan Hiv positive inthup si te hi an hre deuh fur. Mahse, tih theih dang vak a awm lem lo. Natna chi khat a ni mai a, inkaichhawn a awlsam em em a, a lan chhuahnan hun a duh rei a, a veite hming leh nihna tarlan chi a ni si lo.
Social worker pakhat chuan, “A ruk tak chuan thil manganthlak a tling alawm. He hri vei zingah hian vantlang pawhin vei tura kan rin lem loh tur mi pangngai hi an tam lutuk a. Tam tak phei hi chuan an vei tih pawh an inhre lo hial ang. A vei nia inringhlel chin tawhte hi chu a tlem zawk an ni ngei ang. Record-a a lan dan ai hian a rapthlak zawk a ni,” tiin Zozam Weekly a hrilh.
“He natna hi kan hlau lo ni hian ka hre ber thin. Inzirtirna a tha tawk tawh a, a hlauhawmzia kan sawi chamchi a, mahse, kan hlau chuang lo ni berin a lang. A nihna takah chuan ngaihthatna chi hi chu a ni mawh lo alawm,” a ti bawk.
Record-a a lan dan aia nasa daih a nih a rin thu sawiin, “MSACS emaw NGO hrang hrangte inringhlela pante hi chu uihum zat lek chauh an ni,” a ti a, “Hei ai hian a nasa daih zawk. Kan thian te, kan kawppui leh kan laina hnaite hian a rukin an vei ang tih hi pawm thiam mai tur niin ka hre tawh. A lang nghal vut lo a ni mai a, thil zahthlak a ni bawk a, mahse, engemaw tak kan tih loh chuan kan inkaichhawn nasa zual zel thung ang. Kan dinhmun hi a tha ka ti lo a, a him thlawt lo a ni. Tu te pawh hi thaa inngaih tur chu a ni a, mahse, rinhlelh hmasak phawt hi a fuh ber mai awm e,” tia sawiin, “Kohhran-a inhman tih vel hi fihlimna a ni lo. Kawrah kan hmang nasa lutuk. Inpuang duh ngat se chuan meng phar awrh awrhna tur hi kan ngah khawp ang,” a ti hmiah.
A hmel hriat pakhat chungchang sawiin, “Tlangval la thalai tak a ni a, ngaihzawng nei reng chungin midang a kawp. A ler ve ang reng a, khawi atanga a kai nge a hre lo. Mahse, tumahin a kai a ni tih an hriat ka ring lo,” a ti.
Zozam Weekly ngei pawh hian Aids vei mek pakhat a kawm tawh. Chu nu chu kum 32 chauha upa a nihin Aids a vei tih a inhria a, tunah chuan social worker niin a ni tin hun a hmang thin.
Hmeichhia a ni a, ruih theih thil ti ngai lo a ni. Mahse, Aids a vei a, a veina pawh a pasal atangin a ni. A pasalin a thihsan tawh.
Aids veite chuan midang kaidarh an tum tlangpui thin niin Aids vei pakhat chuan a sawi: “Ka hre tam mai. Tihian ka positive-puite ka enkawl ve thin a, drop-in centre-ah te ka thawk a, positive-ho hi ka kawm nasa a, midang kaidarh tum hi chu ka hre hnem alawm," a ti.
"HIV kaitu an hriat phei chuan an lakah an thinrim thei lutuk. Entirnan - nangmah atangin lo kai ta se, thah an duh hial ang che. Chutiang rilru chu a put theih avangin midang kaidarh ve duhna hi chu neih a awl niin ka hria,” a ti bawk.
AIDS natna chu rin aia vei an tam a rin thu sawiin, “Eeee, kan rin aiin a darh ang. Hetia kan rin ai hian AIDS hi a darh nasa ngei ngei ang,” a ti a, “A bul berah chuan sex-ah kan fihlim lo. Sex-a kan fihlim loh bakah condom kan hmang tha peih lo. Syringe thianghlim lo inhman tawm tih vel hi chu a awm tak tak tawh lo, sex lamah hian kan fihlim lo em a ni. Sex vanga HIV kai an tam a, tin, drugs ti pawh an tam tho,” a ti.
AIDS vei zingah mihausa nge leh mirethei an tam ve ve thu sawiin, “Mihausa pawh an tam a, mirethei pawh an tam. Positive an ni tih an inhriat hian a tam thei ang ber sex hmanpui an tum a, mipa pawh, hmeichhia pawh, chutiang chu an ni a.” a ti mauh bawk.
Chu nu chuan, “KS te hi chuan condom an hmang tha tlangpui a, a ziaawm lehling mai thei. KS ni lo, mi pangngai, mahse, sex lama awlsam tak tak an tam a, chutiang chu mipa pawh hmeichhia pawh an tam. Chutiangah chuan HIV kai theihna 'chance' chu a sang,” a ti a.
Aids aiin rai hlau zawk?
MSACS project director Dr. Eric Zomawia chuan nulate hian “Aids aiin rai an hlau zawk” tiin fiamthu ti takin a sawi mauh mai!
Chu chu thu uar a ni thei a, mahse, a dikna chen a awm tlat. Hmeichhiate hi Aids lakah an inveng a ni lo a, rai an duh lo a, rai lohnan an inveng a ni zawk tiin a hrechiangte chuan an sawi thin.
Damdawi zuar tamna, Aizawl hmun laili-a mi, Hospital Road-a damdawi dawr hrang hrangte chu Zozam Weekly-in a bepawp a, nau pai lo tura invenna damdawiin hralh a tla hle tih a hriat theih.
Tunlai hian nau pai loh nana invenna damdawi chi khat, lar chak tak mai a awm a, chutiang damdawi chu a ni hralh tla chu!
He damdawi hi Sikkim lam atanga Mizoram-a lakluh a ni a, mipat hmeichhiatna hman hnu darkar 72 chhunga ei tur a ni. Tichuan, an rai lo ang!
A pangah chuan: "It can prevent an unplanned pregnancy," tih a inziak a, STD (Sexually Transmitted Diseases) laka a ven loh loh thu te leh rai tawh tan chuan awmzia a awm loh thu te a chuang bawk. Chu damdawi chu Aizawl nula/tlangvalte hian an lo mamawh hle niin a lang!
Zozam Weekly chuan damdawi dawr 12 a bepawp a, dawr 2 chuan an zawrh ngai loh thu an sawi. A dangte chuan hralh a kal thu an sawi vek. A zuar ngai lo dawr pahnihte pawh hian miin an zawt nasa tih an sawi tho.
A zuarte sawi atanga a lan dan chuan he damdawi hi pawmlai nei lo, nula leh tlangvalin an lei nasa a, tleirawl te te, hmel en pawha la naupang tih hriat ngawih ngawihte'n an lei viau bawk. A leitute zingah nu leh pa chu awm ve bawk mah se, an awm pheuh pheuh chauh.
"Thalaiin an duh khawp mai, nula leh tlangvalin an hmang nasa. Tleirawl te te pawhin an rawn lei a, mahse, an hmel ena nupui pasal nei lo tih hriat theih ang chi hi chu kan pe lo ve tawp mai," damdawi zuar pakhat chuan a ti.
"Hralh a nuam khawp mai. Zep thu a cheng lo a, nupa ni loin an hmang nasa tih chu a chiang khawp mai. Dawr dang ka sawisak thei lo a, keini-ah hi chuan nu leh pain an rawn lei ngai lo," damdawi zuar pakhat chuan a lo ti ve bawk.
"Tleirawl te te pawhin an rawn lei, a then phei chu sikul form ha te an nia... Nu leh pa lamin an lei vak lo," tiin damdawi zuar hlun tak pakhat chuan a sawi.
A ngaiin an lei nasa a, a leitute hi a tlangpuiin a hmang tawhte an ni deuh zel nia an hriat thu an sawi hlawm. Chutih rual chuan 'mithar' pawhin an lei reng tho niin an sawi bawk. A hmang tawh te'n an zawngchhang a, a hre thar an awm reng bawk niin a lang.
Hemi chungchanga biakpawh damdawi zuarte chuan kumtluanin he damdawi hi hralh a kal tih an sawi vek a, dawr thenkhat (dawr 10 zinga a tam zawk) chuan December leh January-ah hralh a kal zual niin an sawi bawk.
A zuar damdawi dawr 10-te hian he damdawi hi hralh a tla hle tih an sawi vek a, chutih rual chuan nau pai lo tura invenna damdawi dang pawh hralh a tla tho tih an sawi vek bawk. Amaherawh chu, tunlaiah chuan "he damdawi" tluka hralh tla erawh a awm lo niin an sawi hlawm.
Nau pai lo tura invenna damdawiin hralh a tlak viau rual hian nau tihtlak (abortion) pawh Aizawlah hian a harsa lo hle. Nau titla hi a zat chhinchhiah a ni lo a, 'a hluar' ti emaw, 'a hluar lo' ti emawa huai taka mipui hmaa sawi ngam a ni lo. Amaherawhchu hemi chungchanga biakpawh doctor-te chuan nau tihtlak hi a hluar an rin thu an sawi hlawm. Huai tak chuan an sawi ngam chuang lo.
Chuti khawpa hlauhawm Aids chu!
Mizorama Aids inkaichhawn nasat dan berna chu mipat hmeichhiatna a ni a, mipat hmeichhiatna hman khaw loh hi a nasa ngang ni tur a ni, NGO leh social worker heti lama thawkte chuan sawi tur an hre teuh reng.
New Life Home Society project director Samuel-a chuan mipat hmeichhiatna hman khaw loh chu a hluar nia sawiin, “Mipat hmeichhiatna hman khaw loh hi a hluar lutuk tlat. Hei hi Aids inkaichhawnna bulpui ber a ni,” a ti.
“Mizorama mihring awm zat hi nuai 8 chuang kan ni a, chutih laiin thisen test hi nuai khat pawh kan la tling teuh lo, chuti chunga Aids vei zat kan hmuhchhuah ringawt pawh hi a sang ka ti lutuk,” a ti bawk.
“Chutah pawh test chin te hi chu tlem te, mirethei deuh zawk an ni tlangpuiah kan ngai thei ang. Mihausa leh thiltithei leh pangngai deuh chin chuan zep vek an duh a, an inringhlel a nih pawhin hetah an ti lo ang,” a ti.
Samuela chuan, “Mipat hmeichhiatna kawngah kan enkawl laite hi chu a him thei ang bera hman dan te kan zirtir a, mahse, midangte hi chuan chutiang zirtirna chu an dawng tawh si lo. An inngaizawng a, sex an hmang deuh zel a, kan rin phak bak hian kan inkaichhawn tam tawh ang,” a ti.
“Mizoramah hian kan rin phak bakin Aids vei hi an tam ang. Kan la hre lo mai mai a ni,” a ti bawk.
New Life Home Society a project manager a ni a, hetilam hlir buaipuia hmahlel a ni. Samuel-a chuan, “Nupui/pasal inneih hnua an fate positive ta te pawh kan hria alawm. Chu mai a ni lo, kum 14 mi lek lek positive pawh an awm. Chu’ngte chu mipat hmeichiatna hman khaw loh vang a ni. Invenna chang an hre lo a, inveng tur pawhin an ngaihtuahna an seng lo pawh a ni mahna,” a ti.
Aids vei chu an langchhuak mai lo tih sawiin, “Mi pangngai leh khawsa theiah te chuan a langchhuak mai lo a, an hrisel thata ei leh in an tih that phei chuan a lang har lutuk tlat. Hei tak hi kan fimkhurna tur pawh a ni a, Aids vei hi kan rinphak bak hian an tam ang,” a ti.
“Mizoram-ah hian vur tlang sut chhiat tur awm angah tehkhin ta ila, a nihna takah chuan 10% vel chauh hi Aids vei kan hriatte a ni a, 90% vel hi la inpuang lo leh kan hriat loh an ni bawkin kan ring a ni,” a ti mauh bawk.
“Hmeichhia leh mipaah te hian thisen pe ngam lo hi an tam em em a, thisen test duh lo thuai te hi an tam lutuk,” a ti a, “School-ah te kan kal a, an hming leh nihna ziak miah lova an zawhna zawh duh zawt tura kan tihte hian mipat hmeichiatna lam hi a tam lawr lak a. Rai theih hun leh rai theih loh hun ang chi te hi zawhna kan dawn tam ber zawk a ni,” a ti bawk.
MSACS hmalakna!
Condom chu a thlawna semchhuah a ni a, a thlawn lo pawhin awlsam tea lei mai theih a ni.
MSACS chuan condom vending machine Aizawl khawpuiah an bun rup a, mamawh te tan lam theihna a ni.
Chutih rual chuan condom chu thil dangah hman a ni bawk. Condom-a thil mawm awm chu hmeichhe thenkhatten hmaibawl tan a tha tiin an hmaiah an hnawih thin.
Tun hnai lawk pawh khan Mizoram-a khaw pakhatah chuan hmeichhe naupang, school kal laite bag-ah condom hmuh a ni a, hmaibawl damdawiah an lo hman thin thu an sawi hlawm.
Mahse, doctor te chuan hmaibawl damdawia a that thu sawi tur an hre lo thung a, a tihchianna tur engmah an neih loh thu an sawi.
MSACS-a thawk Irene Lalruatkimi chuan, “Tun hnai lawk khan Phullen khuaa hmeichhe naupangte chuan condom hi an lo pai a, hmai hnawih atan an lo ti a ni,” a ti a, “Hetiang hian condom pekchhuahna hmun hrang hrangah uar takin condom hi lakchhuah thin a ni a, a nihna tur ni lova hman a ni tih kan hre chhuak a ni,” a ti.
MSACS chu Mizoram sorkar hnuaia Aids do na atana hmala bertu a ni. Mahse, harsatna an tawk fo a, “Hiv/Aids hi MSACS chauh do tur eawm tihna rilru hi a lian hle mai a, hei hi thil tha lo tak a ni. Kan la man fuh chiah lo niin a lang a, MSACS hnathawh pawh hi kan man fuh chiah lo a ni” tiin MSACS project director Dr. Eric Zomawia chuan a sawi.
“Aids donaah hian MSACS hi kan pa pek leh lutuk bawk a ni. Kohhran leh NGO hrang hrang te pawh hian mahni phak tawkah an do thei vek a, MSACS sum hmang khera do kan tum kher hi a buaithlak bawk,” tiin a ngaihdan a sawi.
MSACS chu Aids natna do tura hmalatu chu a ni na meuh mai. Chutih rual erawh chuan pawisa a tam tih chhuanlama hmangin Aids dona ang reng tho si hlawk vak chuang si lova pawl chi hrang hrangin MSACS pawisa inhlawhna atana hmanna pawh a hluar, chu chu zep tur pawh awm lo thil a ni.
Dr Eric Zomawia chuan, “Aids hi a hlauhawmzia kan hriat a ngai a, mahni phak ang tawk zela a do pawh kan tum a ngai a ni,” a ti.
“Tunlaiah phei chuan mobile phone, internet nen kan hmang nasa tawh mai si a, a zirtirna lam pawh hi kan uar deuh deuh chu a ngai,” a ti bawk.
“Kohhran hrang hrangte pawh hian mahni phak ang tawk zela inzirtirna hi kan pek a ngai a ni. MSACS hi kan pa pek tawp a nih chuan a fuh lo ang. Kan phak ang tawk tehuha kan tih chu kan vaia tana hlawkna zawk tur a ni,” a ti.
Thingtlang lamah zirtirna uar nasat a ngaih thu sawiin, “Thingtlang lamah pawh nasa leh zual zawk a zirtirna pek kan tum,” a ti a, “Thingtlanga doctor leh PHC kan neiha thawkte pawh training peka awareness a tha thei ang bera tih kan tum a ni. Hemi atan hian Aganwadi leh ASHA a thawkte pawh huam tir vek kan tum,” a ti bawk.
Read more...
AIDS veite hi mi awm tha duh lo kan tih ang chi an ni lo tlangpui zawk lehnghal! Mi pangngai, khawsak pangngaia khawsa, mahse mipat hmeichhiatna huai taka hmang te'n AIDS an vei nasa ni-a sawi a ni.
Nikum August thla thleng khan Mizorama HIV positive mi 2,883 an awm a, kumin August thlaah chuan 3,703-ah a kai ta dawrh mai. Kum khat chhungin mi 883 Hiv positive an awm belh tihna a nih chu!
Chu pawh Hiv positive nia inringhlel chauh test an ni a, test loh an tam zawk tih a lang reng. He data hi MSACS ho neih a ni a, Aizawl khawpui leh Mizoram hmun hrang hrangah hian Hiv positive ni ngei, mahse hriat si loh an awm nual rin a ni. Tam tak chu an inthup a, inthup zo lova official data-a record pawh heti zat a nih chuan hei aia tam fe tura rin a ni.
Nikum August thla khan kum 14 hnuailam Hiv positive 119 lai an awm laiin kuminah chuan an pung hle a, 153 an kai dawrh. Kum 15-24 inkar 820 an awm laiin kuminah chuan 977 an ni dawrh bawk.
Kum 35-49 inkarah nikumah mi 1096 an awm laiin he age group-ah hian kuminah chuan mi 1477 an awm ta dawrh mai.
Kum upa lam deuh la thalai, kum 35-49 inkarah pawh nikum khan 793 an awm laiin kuminah chuan 1006 lai an ni bawk.
Kum 50 chin chung lamah pawh an pung, nikum khan mi 55 hiv positive an awm laiin kumin chuan mi 90 lai an awm tawh.
Aids inkaichhawnnaah hian Mizoramah chuan mipat hmeichhiatna hman khaw loh chu a sang filawr chiang hle.
Hiv positive tam ber, 70% vel hi mipat hmeichhiatna avanga kai an ni a, a dangte hi chu damdawi hman khaw loh leh thil dang vang a ni.
Mizoram pumah August thla thleng khan AIDS vanga thi zat mipa 97 leh hmeichhia 67 an awm tawh bawk.
MSACS record-a a lan dan chuan Mizoram pumah Hiv positive hi 3703 awm mekin chu'ng zinga 2255 chu mipa an ni a, 1448 chu hmeichhia an ni.
Mipa aia hmeichhia an tlem zawkna chhan hi hmeichhia Hiv positive nia inring inentir an tlem zawk vangah a ngaih theih a, mipat hmeichhiatna hmansual avanga inkaichhawn an tam dan en chuan mipa ai hian hmeichhia hian an vei nasa zawk mahin a rinawm zawk, tiin social worker pakhat chuan a sawi.
Tun hma deuh chuan damdawi hman khaw loh avangin Aids hi nasa taka inkaichhawn nia ngaih a ni. MSACS-ho hian kum 1990 atangin data hi an lakhawm tan chauh a, a tirah chuan inkaichhawn awlsamna ber leh inkawichhawn nasatna ber chu syringe thianghlim lo intawm vangte nia ngaih a ni.
Mahse, tun hnaiah chuan damdawi hman khaw loh vanga inkawichhawn chu a nasa tawh lo, mipat hmeichhiatna atanga inkaichhawn chu a nasa ta ber zawk a ni.
Mang ti-ang a awm; chu chu thalaiah leh nu leh pa valai zingah he hri a hluar lutuk hi a ni. Chu mai a ni lo, kum 50 chung lam zingah pawh he natna tihbaiawm tak kai hi an la pung ta deuh deuh.
Sawi tawh angin hei pawh hi MSACS-hovin an record zat chauh a ni. MSACS-in an hriatpui loh leh tukhawkha hriat loha a ruka lo vei ru reng pawh tam tham tak ni tura ngai an awm.
Social worker te ngat phei chuan Hiv positive inthup si te hi an hre deuh fur. Mahse, tih theih dang vak a awm lem lo. Natna chi khat a ni mai a, inkaichhawn a awlsam em em a, a lan chhuahnan hun a duh rei a, a veite hming leh nihna tarlan chi a ni si lo.
Social worker pakhat chuan, “A ruk tak chuan thil manganthlak a tling alawm. He hri vei zingah hian vantlang pawhin vei tura kan rin lem loh tur mi pangngai hi an tam lutuk a. Tam tak phei hi chuan an vei tih pawh an inhre lo hial ang. A vei nia inringhlel chin tawhte hi chu a tlem zawk an ni ngei ang. Record-a a lan dan ai hian a rapthlak zawk a ni,” tiin Zozam Weekly a hrilh.
“He natna hi kan hlau lo ni hian ka hre ber thin. Inzirtirna a tha tawk tawh a, a hlauhawmzia kan sawi chamchi a, mahse, kan hlau chuang lo ni berin a lang. A nihna takah chuan ngaihthatna chi hi chu a ni mawh lo alawm,” a ti bawk.
Record-a a lan dan aia nasa daih a nih a rin thu sawiin, “MSACS emaw NGO hrang hrangte inringhlela pante hi chu uihum zat lek chauh an ni,” a ti a, “Hei ai hian a nasa daih zawk. Kan thian te, kan kawppui leh kan laina hnaite hian a rukin an vei ang tih hi pawm thiam mai tur niin ka hre tawh. A lang nghal vut lo a ni mai a, thil zahthlak a ni bawk a, mahse, engemaw tak kan tih loh chuan kan inkaichhawn nasa zual zel thung ang. Kan dinhmun hi a tha ka ti lo a, a him thlawt lo a ni. Tu te pawh hi thaa inngaih tur chu a ni a, mahse, rinhlelh hmasak phawt hi a fuh ber mai awm e,” tia sawiin, “Kohhran-a inhman tih vel hi fihlimna a ni lo. Kawrah kan hmang nasa lutuk. Inpuang duh ngat se chuan meng phar awrh awrhna tur hi kan ngah khawp ang,” a ti hmiah.
A hmel hriat pakhat chungchang sawiin, “Tlangval la thalai tak a ni a, ngaihzawng nei reng chungin midang a kawp. A ler ve ang reng a, khawi atanga a kai nge a hre lo. Mahse, tumahin a kai a ni tih an hriat ka ring lo,” a ti.
Zozam Weekly ngei pawh hian Aids vei mek pakhat a kawm tawh. Chu nu chu kum 32 chauha upa a nihin Aids a vei tih a inhria a, tunah chuan social worker niin a ni tin hun a hmang thin.
Hmeichhia a ni a, ruih theih thil ti ngai lo a ni. Mahse, Aids a vei a, a veina pawh a pasal atangin a ni. A pasalin a thihsan tawh.
Aids veite chuan midang kaidarh an tum tlangpui thin niin Aids vei pakhat chuan a sawi: “Ka hre tam mai. Tihian ka positive-puite ka enkawl ve thin a, drop-in centre-ah te ka thawk a, positive-ho hi ka kawm nasa a, midang kaidarh tum hi chu ka hre hnem alawm," a ti.
"HIV kaitu an hriat phei chuan an lakah an thinrim thei lutuk. Entirnan - nangmah atangin lo kai ta se, thah an duh hial ang che. Chutiang rilru chu a put theih avangin midang kaidarh ve duhna hi chu neih a awl niin ka hria,” a ti bawk.
AIDS natna chu rin aia vei an tam a rin thu sawiin, “Eeee, kan rin aiin a darh ang. Hetia kan rin ai hian AIDS hi a darh nasa ngei ngei ang,” a ti a, “A bul berah chuan sex-ah kan fihlim lo. Sex-a kan fihlim loh bakah condom kan hmang tha peih lo. Syringe thianghlim lo inhman tawm tih vel hi chu a awm tak tak tawh lo, sex lamah hian kan fihlim lo em a ni. Sex vanga HIV kai an tam a, tin, drugs ti pawh an tam tho,” a ti.
AIDS vei zingah mihausa nge leh mirethei an tam ve ve thu sawiin, “Mihausa pawh an tam a, mirethei pawh an tam. Positive an ni tih an inhriat hian a tam thei ang ber sex hmanpui an tum a, mipa pawh, hmeichhia pawh, chutiang chu an ni a.” a ti mauh bawk.
Chu nu chuan, “KS te hi chuan condom an hmang tha tlangpui a, a ziaawm lehling mai thei. KS ni lo, mi pangngai, mahse, sex lama awlsam tak tak an tam a, chutiang chu mipa pawh hmeichhia pawh an tam. Chutiangah chuan HIV kai theihna 'chance' chu a sang,” a ti a.
Aids aiin rai hlau zawk?
MSACS project director Dr. Eric Zomawia chuan nulate hian “Aids aiin rai an hlau zawk” tiin fiamthu ti takin a sawi mauh mai!
Chu chu thu uar a ni thei a, mahse, a dikna chen a awm tlat. Hmeichhiate hi Aids lakah an inveng a ni lo a, rai an duh lo a, rai lohnan an inveng a ni zawk tiin a hrechiangte chuan an sawi thin.
Damdawi zuar tamna, Aizawl hmun laili-a mi, Hospital Road-a damdawi dawr hrang hrangte chu Zozam Weekly-in a bepawp a, nau pai lo tura invenna damdawiin hralh a tla hle tih a hriat theih.
Tunlai hian nau pai loh nana invenna damdawi chi khat, lar chak tak mai a awm a, chutiang damdawi chu a ni hralh tla chu!
He damdawi hi Sikkim lam atanga Mizoram-a lakluh a ni a, mipat hmeichhiatna hman hnu darkar 72 chhunga ei tur a ni. Tichuan, an rai lo ang!
A pangah chuan: "It can prevent an unplanned pregnancy," tih a inziak a, STD (Sexually Transmitted Diseases) laka a ven loh loh thu te leh rai tawh tan chuan awmzia a awm loh thu te a chuang bawk. Chu damdawi chu Aizawl nula/tlangvalte hian an lo mamawh hle niin a lang!
Zozam Weekly chuan damdawi dawr 12 a bepawp a, dawr 2 chuan an zawrh ngai loh thu an sawi. A dangte chuan hralh a kal thu an sawi vek. A zuar ngai lo dawr pahnihte pawh hian miin an zawt nasa tih an sawi tho.
A zuarte sawi atanga a lan dan chuan he damdawi hi pawmlai nei lo, nula leh tlangvalin an lei nasa a, tleirawl te te, hmel en pawha la naupang tih hriat ngawih ngawihte'n an lei viau bawk. A leitute zingah nu leh pa chu awm ve bawk mah se, an awm pheuh pheuh chauh.
"Thalaiin an duh khawp mai, nula leh tlangvalin an hmang nasa. Tleirawl te te pawhin an rawn lei a, mahse, an hmel ena nupui pasal nei lo tih hriat theih ang chi hi chu kan pe lo ve tawp mai," damdawi zuar pakhat chuan a ti.
"Hralh a nuam khawp mai. Zep thu a cheng lo a, nupa ni loin an hmang nasa tih chu a chiang khawp mai. Dawr dang ka sawisak thei lo a, keini-ah hi chuan nu leh pain an rawn lei ngai lo," damdawi zuar pakhat chuan a lo ti ve bawk.
"Tleirawl te te pawhin an rawn lei, a then phei chu sikul form ha te an nia... Nu leh pa lamin an lei vak lo," tiin damdawi zuar hlun tak pakhat chuan a sawi.
A ngaiin an lei nasa a, a leitute hi a tlangpuiin a hmang tawhte an ni deuh zel nia an hriat thu an sawi hlawm. Chutih rual chuan 'mithar' pawhin an lei reng tho niin an sawi bawk. A hmang tawh te'n an zawngchhang a, a hre thar an awm reng bawk niin a lang.
Hemi chungchanga biakpawh damdawi zuarte chuan kumtluanin he damdawi hi hralh a kal tih an sawi vek a, dawr thenkhat (dawr 10 zinga a tam zawk) chuan December leh January-ah hralh a kal zual niin an sawi bawk.
A zuar damdawi dawr 10-te hian he damdawi hi hralh a tla hle tih an sawi vek a, chutih rual chuan nau pai lo tura invenna damdawi dang pawh hralh a tla tho tih an sawi vek bawk. Amaherawh chu, tunlaiah chuan "he damdawi" tluka hralh tla erawh a awm lo niin an sawi hlawm.
Nau pai lo tura invenna damdawiin hralh a tlak viau rual hian nau tihtlak (abortion) pawh Aizawlah hian a harsa lo hle. Nau titla hi a zat chhinchhiah a ni lo a, 'a hluar' ti emaw, 'a hluar lo' ti emawa huai taka mipui hmaa sawi ngam a ni lo. Amaherawhchu hemi chungchanga biakpawh doctor-te chuan nau tihtlak hi a hluar an rin thu an sawi hlawm. Huai tak chuan an sawi ngam chuang lo.
Chuti khawpa hlauhawm Aids chu!
Mizorama Aids inkaichhawn nasat dan berna chu mipat hmeichhiatna a ni a, mipat hmeichhiatna hman khaw loh hi a nasa ngang ni tur a ni, NGO leh social worker heti lama thawkte chuan sawi tur an hre teuh reng.
New Life Home Society project director Samuel-a chuan mipat hmeichhiatna hman khaw loh chu a hluar nia sawiin, “Mipat hmeichhiatna hman khaw loh hi a hluar lutuk tlat. Hei hi Aids inkaichhawnna bulpui ber a ni,” a ti.
“Mizorama mihring awm zat hi nuai 8 chuang kan ni a, chutih laiin thisen test hi nuai khat pawh kan la tling teuh lo, chuti chunga Aids vei zat kan hmuhchhuah ringawt pawh hi a sang ka ti lutuk,” a ti bawk.
“Chutah pawh test chin te hi chu tlem te, mirethei deuh zawk an ni tlangpuiah kan ngai thei ang. Mihausa leh thiltithei leh pangngai deuh chin chuan zep vek an duh a, an inringhlel a nih pawhin hetah an ti lo ang,” a ti.
Samuela chuan, “Mipat hmeichhiatna kawngah kan enkawl laite hi chu a him thei ang bera hman dan te kan zirtir a, mahse, midangte hi chuan chutiang zirtirna chu an dawng tawh si lo. An inngaizawng a, sex an hmang deuh zel a, kan rin phak bak hian kan inkaichhawn tam tawh ang,” a ti.
“Mizoramah hian kan rin phak bakin Aids vei hi an tam ang. Kan la hre lo mai mai a ni,” a ti bawk.
New Life Home Society a project manager a ni a, hetilam hlir buaipuia hmahlel a ni. Samuel-a chuan, “Nupui/pasal inneih hnua an fate positive ta te pawh kan hria alawm. Chu mai a ni lo, kum 14 mi lek lek positive pawh an awm. Chu’ngte chu mipat hmeichiatna hman khaw loh vang a ni. Invenna chang an hre lo a, inveng tur pawhin an ngaihtuahna an seng lo pawh a ni mahna,” a ti.
Aids vei chu an langchhuak mai lo tih sawiin, “Mi pangngai leh khawsa theiah te chuan a langchhuak mai lo a, an hrisel thata ei leh in an tih that phei chuan a lang har lutuk tlat. Hei tak hi kan fimkhurna tur pawh a ni a, Aids vei hi kan rinphak bak hian an tam ang,” a ti.
“Mizoram-ah hian vur tlang sut chhiat tur awm angah tehkhin ta ila, a nihna takah chuan 10% vel chauh hi Aids vei kan hriatte a ni a, 90% vel hi la inpuang lo leh kan hriat loh an ni bawkin kan ring a ni,” a ti mauh bawk.
“Hmeichhia leh mipaah te hian thisen pe ngam lo hi an tam em em a, thisen test duh lo thuai te hi an tam lutuk,” a ti a, “School-ah te kan kal a, an hming leh nihna ziak miah lova an zawhna zawh duh zawt tura kan tihte hian mipat hmeichiatna lam hi a tam lawr lak a. Rai theih hun leh rai theih loh hun ang chi te hi zawhna kan dawn tam ber zawk a ni,” a ti bawk.
MSACS hmalakna!
Condom chu a thlawna semchhuah a ni a, a thlawn lo pawhin awlsam tea lei mai theih a ni.
MSACS chuan condom vending machine Aizawl khawpuiah an bun rup a, mamawh te tan lam theihna a ni.
Chutih rual chuan condom chu thil dangah hman a ni bawk. Condom-a thil mawm awm chu hmeichhe thenkhatten hmaibawl tan a tha tiin an hmaiah an hnawih thin.
Tun hnai lawk pawh khan Mizoram-a khaw pakhatah chuan hmeichhe naupang, school kal laite bag-ah condom hmuh a ni a, hmaibawl damdawiah an lo hman thin thu an sawi hlawm.
Mahse, doctor te chuan hmaibawl damdawia a that thu sawi tur an hre lo thung a, a tihchianna tur engmah an neih loh thu an sawi.
MSACS-a thawk Irene Lalruatkimi chuan, “Tun hnai lawk khan Phullen khuaa hmeichhe naupangte chuan condom hi an lo pai a, hmai hnawih atan an lo ti a ni,” a ti a, “Hetiang hian condom pekchhuahna hmun hrang hrangah uar takin condom hi lakchhuah thin a ni a, a nihna tur ni lova hman a ni tih kan hre chhuak a ni,” a ti.
MSACS chu Mizoram sorkar hnuaia Aids do na atana hmala bertu a ni. Mahse, harsatna an tawk fo a, “Hiv/Aids hi MSACS chauh do tur eawm tihna rilru hi a lian hle mai a, hei hi thil tha lo tak a ni. Kan la man fuh chiah lo niin a lang a, MSACS hnathawh pawh hi kan man fuh chiah lo a ni” tiin MSACS project director Dr. Eric Zomawia chuan a sawi.
“Aids donaah hian MSACS hi kan pa pek leh lutuk bawk a ni. Kohhran leh NGO hrang hrang te pawh hian mahni phak tawkah an do thei vek a, MSACS sum hmang khera do kan tum kher hi a buaithlak bawk,” tiin a ngaihdan a sawi.
MSACS chu Aids natna do tura hmalatu chu a ni na meuh mai. Chutih rual erawh chuan pawisa a tam tih chhuanlama hmangin Aids dona ang reng tho si hlawk vak chuang si lova pawl chi hrang hrangin MSACS pawisa inhlawhna atana hmanna pawh a hluar, chu chu zep tur pawh awm lo thil a ni.
Dr Eric Zomawia chuan, “Aids hi a hlauhawmzia kan hriat a ngai a, mahni phak ang tawk zela a do pawh kan tum a ngai a ni,” a ti.
“Tunlaiah phei chuan mobile phone, internet nen kan hmang nasa tawh mai si a, a zirtirna lam pawh hi kan uar deuh deuh chu a ngai,” a ti bawk.
“Kohhran hrang hrangte pawh hian mahni phak ang tawk zela inzirtirna hi kan pek a ngai a ni. MSACS hi kan pa pek tawp a nih chuan a fuh lo ang. Kan phak ang tawk tehuha kan tih chu kan vaia tana hlawkna zawk tur a ni,” a ti.
Thingtlang lamah zirtirna uar nasat a ngaih thu sawiin, “Thingtlang lamah pawh nasa leh zual zawk a zirtirna pek kan tum,” a ti a, “Thingtlanga doctor leh PHC kan neiha thawkte pawh training peka awareness a tha thei ang bera tih kan tum a ni. Hemi atan hian Aganwadi leh ASHA a thawkte pawh huam tir vek kan tum,” a ti bawk.
Read more...
Ruihhlo do : Damdawi mamawh hmu thei lo tura inhrekna
¢ Vanlalremruata Tonson
Cancer vanga damlo na tak dextropropoxphene mamawh ngawih ngawih ngenna tihhlawhtlin sak tumin tlangval pakhat chuan proxyvon a zawng dun dun a, midang han hriatpui chi lah a ni vak si lo. Proxyvon ni lo hetiang damdawi dang chi 13 zet a awm tih hria chu ni se a zia tak pawh a awm ang. Mahse, a hre lo. Miin an ring a, a hmu leh mai thin.
Mizoram chu ruihhlo hlau, rahbeh tlat thupuia nei a ni. Mipui nawlpui leh sorkara thuneitute ngaihah pawh ruihhlo dotute chu an hlauhawm tur a ni tih a ni deuh mai. Chuvangin miin an rui thin tih hriat a nih chuan a siamchhuaktute hian a tul vanga siam eng ang pawh ni se khap tur a ni a, proxyvon a ni emaw codein a ni emaw, eng pawh ni rawh se, a hmang sual an awm avangin a mamawhte hian eng tiang pawhin an lo mamawh a ni thei, mahse, hmu thei lo mai rawh se tih chu khawtlanga mi challang leh vantlang hruaitute ngaihdan pawh ni awm tak a ni.
Mihringin a mamawh avanga siamchhuah damdawi chu siam a nih anga hman tur a ni tih ngaihdan a awm tlat loh avangin khap a ni chung pawhin a duh tan chuan duhtawka lei tur a awm reng a, a tawpah Kohhran meuh pawh a tawng leh ta a nih hi.
Pathiannia neih zawh tak Mizoram Kohhran lian ber rorelna sang ber dawttu Presbytery engemaw zat chuan YMA chu ruihhlo do kumpuan nei leh tura ngen rel a nih kha.
Mamawh vanga siamchhuah a nih tlat avangin Mizorama damdawi hman khawloh, ruihhlo tia hriat larte chu a hralh chungchangah dan khirh tak a awm vek a, mahse, chu dan chu hlawhtling taka hman tumna a awm rih lo thung.
India sorkar chuan Drugs and Cosmetics Act 1940 hmangin damdawi hman khawlohna lakah mipuite hum a tum a; Mizoram sorkar erawh chuan damdawi hman khawloh theih nia a hriatte chu khap a tum tlat thung. A duh ang takin a khap thei lo tih erawh chu tlang hriat a ni a, chuvangin ruihhlo do chungchanga dan awm tha lo chu thuneitute atangin hriat tur a awm thin reng a ni.
Drugs and Cosmetics Act (DCA) chuan damdawi kawl leh hralh dan tur mumal takin a chhawpchhuak a, hman sual theihte chu kawl leh hralh tura phalna nei lo chuan kawl leh hralh theih a ni lo. Damdawi lama hriatna thuk neia sorkarin a pawmte thu lo chuan hralh theih pawh a ni lo. Tin, a hralh dan pawh endik leh vek theih tura tih a ni. Damdawi hman khawloh theih chu eng zat nge a neih a, tu hnenah nge damdawi chu hralh a nih a, eng tik ni-ah nge, eng zat nge hralh a nih, tu thuin nge hralh a nih tihte chhinchhiah thlap tur a ni. Chu chhinchhiahna chu kum hnih chhung vawn that tur a ni bawk. Dan zawm lote hremna tur thlengin fel takin a chhawp a ni. A hremna tur pawh a nep lo hle. Mihring chhiat hlenna thlen damdawi hralhte phei chu damchung lung in tang tur leh cheng nuai 10 chawi tir thlenga hrem theih an ni a, sorkar chuan he dan bawhchhiatna chungchang buaipui tur bik court a din a ngai nghe nghe.
Mahse, he dan hmanga ruihhlo laka thalaite chhanhim chuan ruihhlo vanga chhiatna thleng thin hua leh vei em emtute ngaihtuahnaah hmun a chang lo niin a lang. Chuvangin, dan hmanga ruihhlo khuahkhirh hna thawk turin Mizoram sorkar chuan mi 15 chauh a ruai a, an hna thawhna tura mamawh engmah a pe lo.
"Kan thalaite damdawi ruih thin hi khuahkhirh theih ni chuan kan hria a, mahse, a buaithlak lai ber chu hna thawk tak tak theiin kan awm tlat lo hi a ni," tiin Mizoram sorkar hnuaia DCA tlawhchhana damdawi khuahkhirh hna buaipuitu drug inspector pakhat chuan a sawi.
"Mi kan va man dawnin motor hman tur takngial pawh kan nei lo a, mahni inngaihtuah chawp vek a ngai a," inspector chuan a ti.
"Sipai emaw nau emaw hruai tur kan nei bawk si lo a, a chang chuan min lo khawngthlu lawl mai ang tihte pawh a hlauhawm rum rum. Mahse, sorkar mi leh sa kan nih hian miin min lo zahder hna kan thawk thei thin zawk," a ti a, "Police lam kan va pun chang chuan an fel viau a, mahse, eng emaw changin indaih loh laklawh an lo nei ve thin a," a ti bawk.
Damdawi khuahkhirhtu turte chuan an tlin lo a, khuahkhirh zo lo reng a ni. Sorkar lam chuan excise lam tihchak chu a kawng tur niin a hria a ni chek ang chu, damdawi hman khawloh theihte mankhawm hna thawk turin a ti. Mahse, dan tlawhchhan lo chuan damdawi chu an man ngawt thei si lo. Assam Drugs Control Act 1950 hmangin damdawi hman khawloh theih thenkhat chu khap a ni ta ringawt a ni. Mahse, dan hi damdawi hman khawloh theih atanga mipui chhanhim tumna rilru pua siam a nih tlat loh avangin a hremna a na thei lo a, "Dan kan nei tha lo" tih tawngkam chu a lo chhuak ta ni berin a lang.
Tichuan dextropropoxphene awmna pawh chu zawrh khap zingah a tel ta a, a mamawh ngawih ngawihte pawhin dan ang chuan an hmu thei ta lo a, a ruka a neih dan kawng an zawn a ngai ta reng a ni. Mahse, dextropropoxphene-ah pawh proxyvon hi Mizoramin a hriat lar a ni deuh mai a, excise leh excise lo pawh ruihhlo hawtuten proxyvon an buaipui luih luih laiin dextropropoxphene awmna damdawi chi dang 13 lai a lo awm si a, a khuahkhirhtu tur lamin ngaihsak hlawh hek lo, indaih lo na na na chuan a chi dang chu an khuahkhirh zo leh si lo.
Ruihhlo tih chingte tan nuam singkhaw a ni mai, damdawi dang ruih tur hmuhchhuah tur a la tam lutuk. Ram danga ruihhlo tih chingte leh Mizorama ruihhlo tih chingte ruih thin pawh a inang lo a, Mizoram thalaite chuan ruih tur an hre tam bik reng a ni.
"An rui thin tih avanga khap zel kan tum chuan a khap sen tak tak theih loh ang a, damdawi mamawhin an hmu thei lo ang a, health administration-ah kan hlawhchham tihna a kawk thei bawk," tiin Mizorama ruihhlo do chungchang ngaihven tak pakhat chuan damdawi thenkhat zawrh chhuah khap chungchang hi a sawi.
"Mizoramah hian khap mah ila Silchar vela an khap si loh chuan awmzia tak tak a nei har khawp ang. Helaia zuarte hi chuan Silchar-a an zuk lak a ni vek mai a. Anni pawhin dan lovin (DCA bawhchhiain) an hralh tihna a ni tho," tiin drug inspector pakhat chuan a sawi a. Sorkar leh sorkar indawra khuahkhirh dan a awm ngei a beisei thu a sawi bawk. Mahse, DCA hman tangkai tum hmel la pu lo sorkar atanga beisei chi erawh a ni si lo.
##############
Dextropropoxphene chu eng nge?
Ruihhlo chu a ni ngei a, ND&PS Act (Narcotic Drugs and Psychotropic Substances) pawhin a khap. He dan tlawhchhana police leh excise and narcotics department-iin mi an man hian an thubuai pawh a khirh. Mahse, he dan hmanga mi an man dawn chuan a damdawiah hian dextropropoxphene chu 135mg a awm tur a ni a, a nih loh pawhin a damdawia 2.5% a ni tur a ni. Mahse, damdawi tura an siamahte hi chuan 65mg vel chauh a tel thin a, ND&PS Act chuan man theih a ni leh si lo. Man theihna awm chhun chu Assam Drugs Control Act hmanga damdawi khapna hi a ni a, chu dan hmang chuan na takin a hrem theih tlat luoh thung.
Drugs and Cosmetics Act
Hei hi damdawi tura siamchhuah reng reng a hralh dan tur khuahkhirhna a ni ber. A kengkawhtu tur pawh damdawi lama hriatna nei an nih a ngai.
He dan hmang hian dan lova damdawi kawl leh hralh khap niin health and family welfare department hnuaia Drug Control Administration-in ruihhlo an man te chu he dan hmang hian thubuai siam sak an ni a, an thubuai pawh a rip bik. He dan hnuaia drug inspector-te hian dan lova damdawi zuar an hriat chuan an man a, a kawl an hriatin an man bawk.
Damdawi hman khawloh theih zuar tura phalna neiten an lak zah leh an hralhte inspector-ten an endik sak vek theih avangin ruihhlo do nana hman tangkai theih tura ngaih a ni a, phalna nei lova kawl leh zuarte man tura tih an ni bawk.
Mahse, damdawi hman khawloh theih zawrh chungchangah a lema thil tih a tam thin avangin Goa-ah chuan he dan hi an state mila her danglam an tum mek a; doctor-te hian damlo hnena damdawi an chawhin presciption copy hnih an siam tur a ni a, copy khat chu damdawi zuartute hian kawlin inspector-ten an endik hunah an lo hmuh thin dawn a ni.
Hmun dangah erawh chuan damdawi zuartute hian damdawi hman khawloh theihte chu a cash memo an siam ang a, a ni leh thla, an leitu leh a chawhtute chhinchhiahin inspector-in a endik hunah an lo hmuh tur a ni. Damdawi hman khawloh theih chu a kalna leh thlen chin chhui vek theih tura ngaih a ni.
Read more...
Cancer vanga damlo na tak dextropropoxphene mamawh ngawih ngawih ngenna tihhlawhtlin sak tumin tlangval pakhat chuan proxyvon a zawng dun dun a, midang han hriatpui chi lah a ni vak si lo. Proxyvon ni lo hetiang damdawi dang chi 13 zet a awm tih hria chu ni se a zia tak pawh a awm ang. Mahse, a hre lo. Miin an ring a, a hmu leh mai thin.
Mizoram chu ruihhlo hlau, rahbeh tlat thupuia nei a ni. Mipui nawlpui leh sorkara thuneitute ngaihah pawh ruihhlo dotute chu an hlauhawm tur a ni tih a ni deuh mai. Chuvangin miin an rui thin tih hriat a nih chuan a siamchhuaktute hian a tul vanga siam eng ang pawh ni se khap tur a ni a, proxyvon a ni emaw codein a ni emaw, eng pawh ni rawh se, a hmang sual an awm avangin a mamawhte hian eng tiang pawhin an lo mamawh a ni thei, mahse, hmu thei lo mai rawh se tih chu khawtlanga mi challang leh vantlang hruaitute ngaihdan pawh ni awm tak a ni.
Mihringin a mamawh avanga siamchhuah damdawi chu siam a nih anga hman tur a ni tih ngaihdan a awm tlat loh avangin khap a ni chung pawhin a duh tan chuan duhtawka lei tur a awm reng a, a tawpah Kohhran meuh pawh a tawng leh ta a nih hi.
Pathiannia neih zawh tak Mizoram Kohhran lian ber rorelna sang ber dawttu Presbytery engemaw zat chuan YMA chu ruihhlo do kumpuan nei leh tura ngen rel a nih kha.
Mamawh vanga siamchhuah a nih tlat avangin Mizorama damdawi hman khawloh, ruihhlo tia hriat larte chu a hralh chungchangah dan khirh tak a awm vek a, mahse, chu dan chu hlawhtling taka hman tumna a awm rih lo thung.
India sorkar chuan Drugs and Cosmetics Act 1940 hmangin damdawi hman khawlohna lakah mipuite hum a tum a; Mizoram sorkar erawh chuan damdawi hman khawloh theih nia a hriatte chu khap a tum tlat thung. A duh ang takin a khap thei lo tih erawh chu tlang hriat a ni a, chuvangin ruihhlo do chungchanga dan awm tha lo chu thuneitute atangin hriat tur a awm thin reng a ni.
Drugs and Cosmetics Act (DCA) chuan damdawi kawl leh hralh dan tur mumal takin a chhawpchhuak a, hman sual theihte chu kawl leh hralh tura phalna nei lo chuan kawl leh hralh theih a ni lo. Damdawi lama hriatna thuk neia sorkarin a pawmte thu lo chuan hralh theih pawh a ni lo. Tin, a hralh dan pawh endik leh vek theih tura tih a ni. Damdawi hman khawloh theih chu eng zat nge a neih a, tu hnenah nge damdawi chu hralh a nih a, eng tik ni-ah nge, eng zat nge hralh a nih, tu thuin nge hralh a nih tihte chhinchhiah thlap tur a ni. Chu chhinchhiahna chu kum hnih chhung vawn that tur a ni bawk. Dan zawm lote hremna tur thlengin fel takin a chhawp a ni. A hremna tur pawh a nep lo hle. Mihring chhiat hlenna thlen damdawi hralhte phei chu damchung lung in tang tur leh cheng nuai 10 chawi tir thlenga hrem theih an ni a, sorkar chuan he dan bawhchhiatna chungchang buaipui tur bik court a din a ngai nghe nghe.
Mahse, he dan hmanga ruihhlo laka thalaite chhanhim chuan ruihhlo vanga chhiatna thleng thin hua leh vei em emtute ngaihtuahnaah hmun a chang lo niin a lang. Chuvangin, dan hmanga ruihhlo khuahkhirh hna thawk turin Mizoram sorkar chuan mi 15 chauh a ruai a, an hna thawhna tura mamawh engmah a pe lo.
"Kan thalaite damdawi ruih thin hi khuahkhirh theih ni chuan kan hria a, mahse, a buaithlak lai ber chu hna thawk tak tak theiin kan awm tlat lo hi a ni," tiin Mizoram sorkar hnuaia DCA tlawhchhana damdawi khuahkhirh hna buaipuitu drug inspector pakhat chuan a sawi.
"Mi kan va man dawnin motor hman tur takngial pawh kan nei lo a, mahni inngaihtuah chawp vek a ngai a," inspector chuan a ti.
"Sipai emaw nau emaw hruai tur kan nei bawk si lo a, a chang chuan min lo khawngthlu lawl mai ang tihte pawh a hlauhawm rum rum. Mahse, sorkar mi leh sa kan nih hian miin min lo zahder hna kan thawk thei thin zawk," a ti a, "Police lam kan va pun chang chuan an fel viau a, mahse, eng emaw changin indaih loh laklawh an lo nei ve thin a," a ti bawk.
Damdawi khuahkhirhtu turte chuan an tlin lo a, khuahkhirh zo lo reng a ni. Sorkar lam chuan excise lam tihchak chu a kawng tur niin a hria a ni chek ang chu, damdawi hman khawloh theihte mankhawm hna thawk turin a ti. Mahse, dan tlawhchhan lo chuan damdawi chu an man ngawt thei si lo. Assam Drugs Control Act 1950 hmangin damdawi hman khawloh theih thenkhat chu khap a ni ta ringawt a ni. Mahse, dan hi damdawi hman khawloh theih atanga mipui chhanhim tumna rilru pua siam a nih tlat loh avangin a hremna a na thei lo a, "Dan kan nei tha lo" tih tawngkam chu a lo chhuak ta ni berin a lang.
Tichuan dextropropoxphene awmna pawh chu zawrh khap zingah a tel ta a, a mamawh ngawih ngawihte pawhin dan ang chuan an hmu thei ta lo a, a ruka a neih dan kawng an zawn a ngai ta reng a ni. Mahse, dextropropoxphene-ah pawh proxyvon hi Mizoramin a hriat lar a ni deuh mai a, excise leh excise lo pawh ruihhlo hawtuten proxyvon an buaipui luih luih laiin dextropropoxphene awmna damdawi chi dang 13 lai a lo awm si a, a khuahkhirhtu tur lamin ngaihsak hlawh hek lo, indaih lo na na na chuan a chi dang chu an khuahkhirh zo leh si lo.
Ruihhlo tih chingte tan nuam singkhaw a ni mai, damdawi dang ruih tur hmuhchhuah tur a la tam lutuk. Ram danga ruihhlo tih chingte leh Mizorama ruihhlo tih chingte ruih thin pawh a inang lo a, Mizoram thalaite chuan ruih tur an hre tam bik reng a ni.
"An rui thin tih avanga khap zel kan tum chuan a khap sen tak tak theih loh ang a, damdawi mamawhin an hmu thei lo ang a, health administration-ah kan hlawhchham tihna a kawk thei bawk," tiin Mizorama ruihhlo do chungchang ngaihven tak pakhat chuan damdawi thenkhat zawrh chhuah khap chungchang hi a sawi.
"Mizoramah hian khap mah ila Silchar vela an khap si loh chuan awmzia tak tak a nei har khawp ang. Helaia zuarte hi chuan Silchar-a an zuk lak a ni vek mai a. Anni pawhin dan lovin (DCA bawhchhiain) an hralh tihna a ni tho," tiin drug inspector pakhat chuan a sawi a. Sorkar leh sorkar indawra khuahkhirh dan a awm ngei a beisei thu a sawi bawk. Mahse, DCA hman tangkai tum hmel la pu lo sorkar atanga beisei chi erawh a ni si lo.
##############
Dextropropoxphene chu eng nge?
Ruihhlo chu a ni ngei a, ND&PS Act (Narcotic Drugs and Psychotropic Substances) pawhin a khap. He dan tlawhchhana police leh excise and narcotics department-iin mi an man hian an thubuai pawh a khirh. Mahse, he dan hmanga mi an man dawn chuan a damdawiah hian dextropropoxphene chu 135mg a awm tur a ni a, a nih loh pawhin a damdawia 2.5% a ni tur a ni. Mahse, damdawi tura an siamahte hi chuan 65mg vel chauh a tel thin a, ND&PS Act chuan man theih a ni leh si lo. Man theihna awm chhun chu Assam Drugs Control Act hmanga damdawi khapna hi a ni a, chu dan hmang chuan na takin a hrem theih tlat luoh thung.
Drugs and Cosmetics Act
Hei hi damdawi tura siamchhuah reng reng a hralh dan tur khuahkhirhna a ni ber. A kengkawhtu tur pawh damdawi lama hriatna nei an nih a ngai.
He dan hmang hian dan lova damdawi kawl leh hralh khap niin health and family welfare department hnuaia Drug Control Administration-in ruihhlo an man te chu he dan hmang hian thubuai siam sak an ni a, an thubuai pawh a rip bik. He dan hnuaia drug inspector-te hian dan lova damdawi zuar an hriat chuan an man a, a kawl an hriatin an man bawk.
Damdawi hman khawloh theih zuar tura phalna neiten an lak zah leh an hralhte inspector-ten an endik sak vek theih avangin ruihhlo do nana hman tangkai theih tura ngaih a ni a, phalna nei lova kawl leh zuarte man tura tih an ni bawk.
Mahse, damdawi hman khawloh theih zawrh chungchangah a lema thil tih a tam thin avangin Goa-ah chuan he dan hi an state mila her danglam an tum mek a; doctor-te hian damlo hnena damdawi an chawhin presciption copy hnih an siam tur a ni a, copy khat chu damdawi zuartute hian kawlin inspector-ten an endik hunah an lo hmuh thin dawn a ni.
Hmun dangah erawh chuan damdawi zuartute hian damdawi hman khawloh theihte chu a cash memo an siam ang a, a ni leh thla, an leitu leh a chawhtute chhinchhiahin inspector-in a endik hunah an lo hmuh tur a ni. Damdawi hman khawloh theih chu a kalna leh thlen chin chhui vek theih tura ngaih a ni.
Read more...
Thalaite hmakhua a eng lo
Hnathawktu tam ber chu mahni hna bak ngaihtuah pha lo leh tuamhlawmtu sorkar mamawh ngawih ngawih an ni. A then phei chu an thawh tur thlenga ngaihtuahsak ngai an ni hial ang. Mi ramah pawh chutiang chu an dinhmun a nih ve tho a rinawm. Chutiang chu a nih avangin khawvel hian employment leh labour welfare hi a ngai pawimawh a, department/ministry lian pawh a ni thin reng a ni.
Mizoram sorkar pawhin heti lam buaipui tura ngaih, labour and employment department a nei ve a, mahse, he department hi a hmingin a ding ve ngawr ngawr a ni ber. A thawktute chuan tih tur leh thawh tur a tam thu an sawi a, mahse, department ngaihsak hlawh lo tak a ni thung. Labour welfare a ni emaw, employment thil a ni emaw, he department kuta tla chuan ngaihsak a hlawh lo a, thawh tur tam tak awm mah se a thawktu tur an awm mumal lo zawk.
"He department hian hna a ngah a, a mawhphurhna hi sang tak a ni. Mahse, a mawhphurhna hi a hlen lo deuh vek ti hialin a sawi theih ang. A pawimawhna kan la hre lo a, thalaite enkawltu tur, hna zawnpuitu tur a nihna leh hnathawktute humtu tur a nihna kan hre miau lo a, chumi kawngah ber kan hlawhtlin loh chuan ram tan pawh hmasawn a har khawpin ka ring," tiin official pakhat chuan a sawi.
Sorkar hnathawkte hlawha ram economy innghat a nih avangin thalai eizawnna mamawh tan, khawsaknaa standard living nei pha bawk tur chuan sorkar hna bak beisei tur a awm lo tiin a sawi theih ang. Hetih lai hian sorkar chuan hemi kawnga pui thei ber tur employment exchange chu a theih chen chenah pumpelh a chak emaw a tih theih thung. Hna lak dawnin sorkarin hnaruak a nei tih thalai hna zawng mekte hnena hriattirtu tur ber employment exchange hriattir a ni lo fo. Indaih takin an awm ang a, danin thuneihna a pek angin sorkarin hnathawktu a neih dan te an chhui chiang lutuk ang tih hlauin indaih lo deuh hian a awm tir a ni mai awm mang e, tih theih turin thawktu an indaih lo a, an dil belh pawhin pek an ni ngai lo.
"Tunhma chuan tun ai hian kan indaih zawk thin a. Hna pawh kan thawk thei zawk deuh. Mahse, officer thenkhat an pension a, a then vanduai an lo awm bawk a. Kan dil belh pawhin min dang zel bawk si...," tiin labour and employment officer pakhat chuan beidawn hmel takin a sawi. "Kan frustrate a ni," officer pakhat phei chuan a ti tawl mai!
Officer pakhat chuan an department-a thawktu pakhat chu hnaa a luhnaah chiah pension-in a chhuak leh niin a sawi nghe nghe. Hnathawktute dinhmun enzuitu tur department berah hnathawhnaa tiphur theitu tur a awm lo a, hnathawktute'n boruak nuam takah hna an thawh theih nana thawktu tur department-a thawkte chu an hnual (frustrate) fo a nih chu!
Thalaite ngaihthah an nihna chu
Labour and employment deptt. hian Mizoramah chuan employment lamah hriat a hlawh ber niin a lang. Hna zawng laite inziahluhna hmun tiin mi tam tak chuan kan hre awm e. Hetia hna (employment) lama hriat a hlawh hi tunhma chuan thil vanneih thlak tak pawh a ni mai thei, tunah erawh state-ah pawh puitling rual kan nih tawh avangin hei hi lungchhiat thlak lamah a kal tawh thung. Sorkar laipuiah chuan ministry of labour a awm a, state puitlingte chuan labour department an nei thin. Mizoramah erawh hna zawn kawnga thalaite kaihruaitu tur, employment nena kai kawpin labour & employment deptt tiin kan vuah a, department te tak te, department mawm lo berte zinga mi a ni.
Ram hi eng nge a niha, hnam pawh eng nge a nih chiah tih ngaihtuaha, mipui te'n eizawnna an neih hi a pawimawh a, chumi atan chuan sorkar hian a theih chin chinah a tanpui tur a ni, tih hi mitthiamte ngaihdan a ni. India sorkar chuan The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act a siam a, private pawh ni se mi 25 aia tam ruai chuan an hnaruakte hi employment exchange an hriattir tur a ni, a ti hial. Chutiang khatiang mite chu an la tur a ni, a ti lo. Khua leh tuiin employment opportunity tha ber a nei tur a ni, a ti a ni zawk. Privatisation hi khua leh tui laka sorkar inthiarfihlimna tur a ni lo, private-a thawkte hi puiin a enkawl tlat tur a ni. Mizoramah erawh chutiang kan ngaihtuah lo; private-a thawkte chu duh duha ban theih an ni a, an hlawh pawh a ruaitute thu thu a ni mai! The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act hman ve chu a la hla hle.
Department hrang hrangin hnathawktu neia an insawi zat leh a tak taka hlawh a pek zatte hi a inmil em tih thlengin labour and employment deptt. hian a enfiah thin tur a ni, dan chuan a ti bawk.
Private hnuaia ni emaw, sorkar hnuai a ni emaw, an hnathawhna hmun chu mihring khawsakna awm a ni em? Eng dinhmunah nge an din? Mihring awm dan tur pangngaia hnathawktute an awm theihna tura hma la turin a ti bawk. Ran leh khawl ang maia mihring inchhawr a remti lo. Khua leh tui, mihring tlawm ber atanga a sang ber thlengin sorkar chuan a hmangaih tur a ni. Chutiang chu The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act chuan a phut a, labour & employment deptt.-in an lekkawh tur a ni.
Mahse, Mizoramah chuan labour & employment deptt. chu hnathawk thei dinhmunah a ding lo; a mawhphurhna sang hle mah se sakei ha nei lo ang chauh a ni!
He department hi Aizawl, Lunglei, Saiha leh Champhai District-ah te an inzarpharh a, district hrang hrang enkawltu tur DEO (District Employment Officer) erawh pathum chauh an awm. Employment Officer-in Lunglei-ah 'charge' a la a, DEO enkawl chu district 3 chauh a awm tihna tluk a ni.
Employment Officer 1 a awm a, chu chuan, tarlan tawh angin, Lunglei-ah DEO charge a la. Employment Officer hi The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act lekkawhtu tur a ni a, chuti a nih chuan Mizoramah hnathawktute enkawltu tur Employment Officer an awm lo tihna tluk a ni thei ang.
Labour & Employment Deptt. hi thalai - hna zawng laite enkawla tanpuitu tur an ni. Thalaite chu career counselling an pe ang a, an tui zawng leh chumi hna an thawh theih nan an pui ang. Chumi atan chuan guidance room te, library changtluk tawk tak te leh thil hrang hrang an mamawh ang. Mahse, a mihring zawngin a ni emaw, a bungrua leh hmanrua zawngin a ni emaw, Mizorama labour & employment deptt. chuan chutiang atana thil pawimawh chu an nei lo fai vek a ni ber! An tih theih tawk chu employment exchange-a registration ti duhte lo buaipui a ni mai! Registration tite chuan hna an hmu em tih chu ngaihtuah fe tham a la ni leh ta nghal a!
Thalaite tana he department mawh lian tak chu Mizoram sorkar hnuaiah employment exchange kaltlang lova hna a awm leh awm loh enfiah hi a ni. The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act-in employment exchange kaltlang lova hna lak a khap a, mahse, tarlan tawh angin Mizoramah chuan chumi thlithlaitu tur Employment Officer an awm lo!
Department hrang hranga thawktu awm zat an hre kar tur a ni a, thawktute hna leh thiamna lama an dinhmun, an zir san zawng te an chhinchhiah thlap reng tur a ni. A ngheta thawk zat leh MR-a thawk zat te, mihring mamawh belh zat te leh post thar siam ngai zat thlengin an chhinchhiah tur a ni a, department hrang hrangte hian chutiang zawng zawngah chuan monthly report leh quarterly report an siam ziah tur a ni bawk. Mahse, department hrang hrangte hian hei hi an ngai pawimawh lo em em a, zawm an awm meuh lo. A lekkawhtu tur ber labour & employment deptt lah an indaih lo lutuk a, an tan hna tlin ngaihna a awm lo.
Tichuan, department hrang hrangte'n report rawn pe hlawm lo mah se an theih ang angin labour & employment deptt. chuan chutiang thil vel chu an la khawm ve a, danin a phut angin India sorkar hnenah an thawn thla ta thin a ni. New Delhi-a DGET (Directorate General of Employment and Training) hnenah an thawn thin. Mahse, an thil thawn thlak hi dik ngaihna a awm lo, an tlin tawk an thawn ve a ni ber a, a dik lo ang tih hi hemi chungchanga biakpawh department official-te pawhin an pha lo. District tinah DEO awpna hnuaiah Employment Officer te'n chu'ng chu an thawk tur a ni a, mahse, Mizoram pumah DEO 3 leh EO 1 chauh an awm. Aizawlah hian EO post 3 a awm a, a mihring erawh an awm lo. Chutiang chu a nih avangin hna thawk tak tak thei dinhmunah an ding lo.
Pawi ta chu - chu an thil thawn thlak chu India sorkarin plan siam nan bera a lo hmang si hi a ni! Mizoram tan chuan statistic dik lo hmangin India sorkar hian plan a siam thin tihna a ni ber. Chu chuan employment bawk a nghawng a, hna zawng laite'n chhanna an hmuh chu 'sorkar hna chauh beisei suh u' tih a ni ni tin ta mai! "Mizoram sorkar hi hnathawktu la lo turin a intiam a, chumi atan chuan India sorkar nen MoU an sign a, chu chu politics-a inbeihna ber pawh a ni. Mahse, DGET-a kan report thawn hi a pawimawh zawk chu ni hialin ka hria. MoU hi sign eng ang mah ila hetah hnathawk tur kan mamawh phawt chuan tuman min dal thei lo. Employment thilah report dik lo kan thehlut a, chu chu hna lak tihartu zawk chu ni berin ka hria," tiin official pakhat chuan hemi chungchang hi a sawi.
Labour & employment deptt. hi thuang thumin an inthen a - Employment Service, Labour Welfare leh Craftman's Training tein. Craftman's Training hian ITI an enkawl a, Labour Welfare-ah phei chuan tunah hian Mizoramin labour officer pakhat mah a nei lo. Thawktute hi empoyment service mi leh sa an ni deuh ber a, employment bik enkawl tur pawha an indaih loh em em lai hian labour lam te chu an han hmui leh ta nghal! A ngaihna a awm lo a ni ber.
'Labour' han tih hian a huam zau hle a, Mizorama sorkar hnathawk ni lo, eizawnna peng hrang hranga thawkte hi kawng engemaw talin a huam deuh vek ang. Tunlaiah hna a vang tawh hle a, thalai tam tak hi hna remchang apiang thawkin an inhlawh thin. Chu'ng mite chuan thlavang hauhtu an nei lo a, an inhlawhna hmunah an thi a nih pawhin zangnadawmna an dawng ngai lo.
Dan-ah chuan, miin mi 20 chin a chhawr dawn a nih chuan labour & employment deptt-ah registration a ti phawt tur a ni. Department lamin an hnathawhna hmun chu a him leh him loh te, anmahni ruaitute'n an tihduhdah leh tihduhdah loh te an enfiah reng ang. Chutiang ti tur chu Mizoramah an awm lo a, mahni hna pawh tlin lo chung chunga thawk employment officer-te kutah chu'ng chu a awm mek!
Labour & Employment Deptt. hian labour rules 7 an approve ve tawh a, chu chu hnathawktute himna tura tih a ni. Mahse, bawhzuia lekkawhtu tur an awm lo. |halai engemaw zatin ni tinin hlim lo takin mahni hnathawhna hmun an pan thin tih hria ram hruaitu an awm ang em? A nih loh leh thalaite mamawh employment ngai pawimawh tak taktu ram hruaitu Mizoram hian a nei em? Tun dinhmunah chuan thalaite hmakhua hi a thim hle a ni.
Read more...
Mizoram sorkar pawhin heti lam buaipui tura ngaih, labour and employment department a nei ve a, mahse, he department hi a hmingin a ding ve ngawr ngawr a ni ber. A thawktute chuan tih tur leh thawh tur a tam thu an sawi a, mahse, department ngaihsak hlawh lo tak a ni thung. Labour welfare a ni emaw, employment thil a ni emaw, he department kuta tla chuan ngaihsak a hlawh lo a, thawh tur tam tak awm mah se a thawktu tur an awm mumal lo zawk.
"He department hian hna a ngah a, a mawhphurhna hi sang tak a ni. Mahse, a mawhphurhna hi a hlen lo deuh vek ti hialin a sawi theih ang. A pawimawhna kan la hre lo a, thalaite enkawltu tur, hna zawnpuitu tur a nihna leh hnathawktute humtu tur a nihna kan hre miau lo a, chumi kawngah ber kan hlawhtlin loh chuan ram tan pawh hmasawn a har khawpin ka ring," tiin official pakhat chuan a sawi.
Sorkar hnathawkte hlawha ram economy innghat a nih avangin thalai eizawnna mamawh tan, khawsaknaa standard living nei pha bawk tur chuan sorkar hna bak beisei tur a awm lo tiin a sawi theih ang. Hetih lai hian sorkar chuan hemi kawnga pui thei ber tur employment exchange chu a theih chen chenah pumpelh a chak emaw a tih theih thung. Hna lak dawnin sorkarin hnaruak a nei tih thalai hna zawng mekte hnena hriattirtu tur ber employment exchange hriattir a ni lo fo. Indaih takin an awm ang a, danin thuneihna a pek angin sorkarin hnathawktu a neih dan te an chhui chiang lutuk ang tih hlauin indaih lo deuh hian a awm tir a ni mai awm mang e, tih theih turin thawktu an indaih lo a, an dil belh pawhin pek an ni ngai lo.
"Tunhma chuan tun ai hian kan indaih zawk thin a. Hna pawh kan thawk thei zawk deuh. Mahse, officer thenkhat an pension a, a then vanduai an lo awm bawk a. Kan dil belh pawhin min dang zel bawk si...," tiin labour and employment officer pakhat chuan beidawn hmel takin a sawi. "Kan frustrate a ni," officer pakhat phei chuan a ti tawl mai!
Officer pakhat chuan an department-a thawktu pakhat chu hnaa a luhnaah chiah pension-in a chhuak leh niin a sawi nghe nghe. Hnathawktute dinhmun enzuitu tur department berah hnathawhnaa tiphur theitu tur a awm lo a, hnathawktute'n boruak nuam takah hna an thawh theih nana thawktu tur department-a thawkte chu an hnual (frustrate) fo a nih chu!
Thalaite ngaihthah an nihna chu
Labour and employment deptt. hian Mizoramah chuan employment lamah hriat a hlawh ber niin a lang. Hna zawng laite inziahluhna hmun tiin mi tam tak chuan kan hre awm e. Hetia hna (employment) lama hriat a hlawh hi tunhma chuan thil vanneih thlak tak pawh a ni mai thei, tunah erawh state-ah pawh puitling rual kan nih tawh avangin hei hi lungchhiat thlak lamah a kal tawh thung. Sorkar laipuiah chuan ministry of labour a awm a, state puitlingte chuan labour department an nei thin. Mizoramah erawh hna zawn kawnga thalaite kaihruaitu tur, employment nena kai kawpin labour & employment deptt tiin kan vuah a, department te tak te, department mawm lo berte zinga mi a ni.
Ram hi eng nge a niha, hnam pawh eng nge a nih chiah tih ngaihtuaha, mipui te'n eizawnna an neih hi a pawimawh a, chumi atan chuan sorkar hian a theih chin chinah a tanpui tur a ni, tih hi mitthiamte ngaihdan a ni. India sorkar chuan The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act a siam a, private pawh ni se mi 25 aia tam ruai chuan an hnaruakte hi employment exchange an hriattir tur a ni, a ti hial. Chutiang khatiang mite chu an la tur a ni, a ti lo. Khua leh tuiin employment opportunity tha ber a nei tur a ni, a ti a ni zawk. Privatisation hi khua leh tui laka sorkar inthiarfihlimna tur a ni lo, private-a thawkte hi puiin a enkawl tlat tur a ni. Mizoramah erawh chutiang kan ngaihtuah lo; private-a thawkte chu duh duha ban theih an ni a, an hlawh pawh a ruaitute thu thu a ni mai! The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act hman ve chu a la hla hle.
Department hrang hrangin hnathawktu neia an insawi zat leh a tak taka hlawh a pek zatte hi a inmil em tih thlengin labour and employment deptt. hian a enfiah thin tur a ni, dan chuan a ti bawk.
Private hnuaia ni emaw, sorkar hnuai a ni emaw, an hnathawhna hmun chu mihring khawsakna awm a ni em? Eng dinhmunah nge an din? Mihring awm dan tur pangngaia hnathawktute an awm theihna tura hma la turin a ti bawk. Ran leh khawl ang maia mihring inchhawr a remti lo. Khua leh tui, mihring tlawm ber atanga a sang ber thlengin sorkar chuan a hmangaih tur a ni. Chutiang chu The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act chuan a phut a, labour & employment deptt.-in an lekkawh tur a ni.
Mahse, Mizoramah chuan labour & employment deptt. chu hnathawk thei dinhmunah a ding lo; a mawhphurhna sang hle mah se sakei ha nei lo ang chauh a ni!
He department hi Aizawl, Lunglei, Saiha leh Champhai District-ah te an inzarpharh a, district hrang hrang enkawltu tur DEO (District Employment Officer) erawh pathum chauh an awm. Employment Officer-in Lunglei-ah 'charge' a la a, DEO enkawl chu district 3 chauh a awm tihna tluk a ni.
Employment Officer 1 a awm a, chu chuan, tarlan tawh angin, Lunglei-ah DEO charge a la. Employment Officer hi The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act lekkawhtu tur a ni a, chuti a nih chuan Mizoramah hnathawktute enkawltu tur Employment Officer an awm lo tihna tluk a ni thei ang.
Labour & Employment Deptt. hi thalai - hna zawng laite enkawla tanpuitu tur an ni. Thalaite chu career counselling an pe ang a, an tui zawng leh chumi hna an thawh theih nan an pui ang. Chumi atan chuan guidance room te, library changtluk tawk tak te leh thil hrang hrang an mamawh ang. Mahse, a mihring zawngin a ni emaw, a bungrua leh hmanrua zawngin a ni emaw, Mizorama labour & employment deptt. chuan chutiang atana thil pawimawh chu an nei lo fai vek a ni ber! An tih theih tawk chu employment exchange-a registration ti duhte lo buaipui a ni mai! Registration tite chuan hna an hmu em tih chu ngaihtuah fe tham a la ni leh ta nghal a!
Thalaite tana he department mawh lian tak chu Mizoram sorkar hnuaiah employment exchange kaltlang lova hna a awm leh awm loh enfiah hi a ni. The Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act-in employment exchange kaltlang lova hna lak a khap a, mahse, tarlan tawh angin Mizoramah chuan chumi thlithlaitu tur Employment Officer an awm lo!
Department hrang hranga thawktu awm zat an hre kar tur a ni a, thawktute hna leh thiamna lama an dinhmun, an zir san zawng te an chhinchhiah thlap reng tur a ni. A ngheta thawk zat leh MR-a thawk zat te, mihring mamawh belh zat te leh post thar siam ngai zat thlengin an chhinchhiah tur a ni a, department hrang hrangte hian chutiang zawng zawngah chuan monthly report leh quarterly report an siam ziah tur a ni bawk. Mahse, department hrang hrangte hian hei hi an ngai pawimawh lo em em a, zawm an awm meuh lo. A lekkawhtu tur ber labour & employment deptt lah an indaih lo lutuk a, an tan hna tlin ngaihna a awm lo.
Tichuan, department hrang hrangte'n report rawn pe hlawm lo mah se an theih ang angin labour & employment deptt. chuan chutiang thil vel chu an la khawm ve a, danin a phut angin India sorkar hnenah an thawn thla ta thin a ni. New Delhi-a DGET (Directorate General of Employment and Training) hnenah an thawn thin. Mahse, an thil thawn thlak hi dik ngaihna a awm lo, an tlin tawk an thawn ve a ni ber a, a dik lo ang tih hi hemi chungchanga biakpawh department official-te pawhin an pha lo. District tinah DEO awpna hnuaiah Employment Officer te'n chu'ng chu an thawk tur a ni a, mahse, Mizoram pumah DEO 3 leh EO 1 chauh an awm. Aizawlah hian EO post 3 a awm a, a mihring erawh an awm lo. Chutiang chu a nih avangin hna thawk tak tak thei dinhmunah an ding lo.
Pawi ta chu - chu an thil thawn thlak chu India sorkarin plan siam nan bera a lo hmang si hi a ni! Mizoram tan chuan statistic dik lo hmangin India sorkar hian plan a siam thin tihna a ni ber. Chu chuan employment bawk a nghawng a, hna zawng laite'n chhanna an hmuh chu 'sorkar hna chauh beisei suh u' tih a ni ni tin ta mai! "Mizoram sorkar hi hnathawktu la lo turin a intiam a, chumi atan chuan India sorkar nen MoU an sign a, chu chu politics-a inbeihna ber pawh a ni. Mahse, DGET-a kan report thawn hi a pawimawh zawk chu ni hialin ka hria. MoU hi sign eng ang mah ila hetah hnathawk tur kan mamawh phawt chuan tuman min dal thei lo. Employment thilah report dik lo kan thehlut a, chu chu hna lak tihartu zawk chu ni berin ka hria," tiin official pakhat chuan hemi chungchang hi a sawi.
Labour & employment deptt. hi thuang thumin an inthen a - Employment Service, Labour Welfare leh Craftman's Training tein. Craftman's Training hian ITI an enkawl a, Labour Welfare-ah phei chuan tunah hian Mizoramin labour officer pakhat mah a nei lo. Thawktute hi empoyment service mi leh sa an ni deuh ber a, employment bik enkawl tur pawha an indaih loh em em lai hian labour lam te chu an han hmui leh ta nghal! A ngaihna a awm lo a ni ber.
'Labour' han tih hian a huam zau hle a, Mizorama sorkar hnathawk ni lo, eizawnna peng hrang hranga thawkte hi kawng engemaw talin a huam deuh vek ang. Tunlaiah hna a vang tawh hle a, thalai tam tak hi hna remchang apiang thawkin an inhlawh thin. Chu'ng mite chuan thlavang hauhtu an nei lo a, an inhlawhna hmunah an thi a nih pawhin zangnadawmna an dawng ngai lo.
Dan-ah chuan, miin mi 20 chin a chhawr dawn a nih chuan labour & employment deptt-ah registration a ti phawt tur a ni. Department lamin an hnathawhna hmun chu a him leh him loh te, anmahni ruaitute'n an tihduhdah leh tihduhdah loh te an enfiah reng ang. Chutiang ti tur chu Mizoramah an awm lo a, mahni hna pawh tlin lo chung chunga thawk employment officer-te kutah chu'ng chu a awm mek!
Labour & Employment Deptt. hian labour rules 7 an approve ve tawh a, chu chu hnathawktute himna tura tih a ni. Mahse, bawhzuia lekkawhtu tur an awm lo. |halai engemaw zatin ni tinin hlim lo takin mahni hnathawhna hmun an pan thin tih hria ram hruaitu an awm ang em? A nih loh leh thalaite mamawh employment ngai pawimawh tak taktu ram hruaitu Mizoram hian a nei em? Tun dinhmunah chuan thalaite hmakhua hi a thim hle a ni.
Read more...
Vairengte-in kal zel tum "Kan thiam ang angin hma kan la ang"
October ni 10, 2009 khan Vairengte Co-ordination Committee chuan thuchhuah an siam a, Vairengte Police Station sakna tur sum sorkarin Saitual-a a 'divert' chu chang let leh ngei turin an dinna ngaiah an la ding reng tih an puang.
"Kan thiam ang angin hma kan la tawh a, kan la hlawhtling lo a. Kan thiam ang anga hma lak zel kan tum," tiin an hruaitu pakhat chuan Zozam Weekly a hrilh.
Police Station sakna tur divert dahkir leh tura sorkar kar nana inthlahrung tak chunga Total Bandh an neihah an hruaitu mi 12 chu man niin, jail-ah tantir ni mah se September ni 25-ah hruaitu an inthlang tha tih an sawi a, “Kan dinna ngaiah kan la ding reng a ni tih Zoram mipui hmaah kan puangzar e,” tiin thuchhuahah chuan an tarlang a ni.
"Zoram mipui tawrh tir kan duh lo a, a tir atangin chuti zawnga kal loh hram kan tum a. Mahse, tih ngaihna a awm tak ngang loh avangin Total Bandh kan huaihawt ta a, Zoram mipuiin an lo tuar a nih chuan pawi kan ti. Kan dinna ngaiah kan la ding a, kan thiam ang angin hma ka la zel ang," tiin an pawl hruaitu pakhat chuan a sawi.
Joint VC, Vairengte-in an hruaitu mi 12 jail-a tangte chhuah an nih theihna tura home minister hnena thupha an chawia dilna an thlen chu lawmawm an tih rualin, mi 12 chhuah tura sawi a nih laia mi 5 chu Court tura la tih an la ni tho chu hriatthiam harsa an tih thu thuchhuahah chuan an tarlang bawk.
"VC te hian ngaihdam chu an dil ngei a, mahse, Vairengte Police Station thuam thatna tur divert kan pawm loh vangin ngaihdam an dil lo, National Highway kan dan avang zawkin ngaihdam an dil," tiin an hruaitu pakhat chuan hemi chungchang hi a sawi a ni.
Vairengte Co-ordination Committee hian September ni 21-ah khan total bandh an huaihawt a, hetah hian police te nen pawh an inpawmchilh nghe nghe. Silai a puak a, tear gas te pawh hman a ni.
Total Bandh neihah police te'n mipui kut an thlak hmasa niin October ni 10-a an thuchhuahah chuan an tarlang a, hmeichhiate pawh kutthlak an ni leh mimal in chhung thlenga tear gas vawm lut luiah police te an puh.
Vairengte mipuite chunga sorkar chet dan chu democracy ram sorkar tih chi-a an ngaih loh thu te, democracy sorkar danin a phal ang chen chenah rorelna dik a awm theih nan Vairengte Police Station sakna tur sum divert chu changlet leh ngei turin a tawp thlenga kal zel an tum thu Vairengte Coordination Committee thuchhuah chuan a tarlang a ni.
"Kan inlungrual; mipui lam atang phei chuan Vairengte Chhantu pawl din tum a ni hial a, din lo turin kan inthlem zawk a ni," tiin an pawl hruaitu thar pakhat chuan Zozam Weekly a hrilh.
"Kan sorkar hotute'n political party thenkhat fuihpawrh anga min sawi chhen hi mak kan ti. Vairengte Chhantu din kan duh loh chhan pawh hi political party an tel thei ang tih kan hlauh vang zawk a ni," a ti bawk.
"Vairengte Police Station thuam thatna tur sum an divert a, chumi changlet tura beih chu kan tih tur ve rengah kan ngai. Chutianga kan beih avanga min dem an awm hi mak kan ti. Sum hi nikum October thlaa tihfel a ni daih tawh a, Saitual Police Station hi thuam that ngai tak tak se hna an thawk daih tawh ang. Tul miah lovah kan chanai pawhpen an tum a, chumi hnu-ah 'uihum zat lek' te min han ti hi na kan ti khawp mai," a ti bawk.
Read more...
"Kan thiam ang angin hma kan la tawh a, kan la hlawhtling lo a. Kan thiam ang anga hma lak zel kan tum," tiin an hruaitu pakhat chuan Zozam Weekly a hrilh.
Police Station sakna tur divert dahkir leh tura sorkar kar nana inthlahrung tak chunga Total Bandh an neihah an hruaitu mi 12 chu man niin, jail-ah tantir ni mah se September ni 25-ah hruaitu an inthlang tha tih an sawi a, “Kan dinna ngaiah kan la ding reng a ni tih Zoram mipui hmaah kan puangzar e,” tiin thuchhuahah chuan an tarlang a ni.
"Zoram mipui tawrh tir kan duh lo a, a tir atangin chuti zawnga kal loh hram kan tum a. Mahse, tih ngaihna a awm tak ngang loh avangin Total Bandh kan huaihawt ta a, Zoram mipuiin an lo tuar a nih chuan pawi kan ti. Kan dinna ngaiah kan la ding a, kan thiam ang angin hma ka la zel ang," tiin an pawl hruaitu pakhat chuan a sawi.
Joint VC, Vairengte-in an hruaitu mi 12 jail-a tangte chhuah an nih theihna tura home minister hnena thupha an chawia dilna an thlen chu lawmawm an tih rualin, mi 12 chhuah tura sawi a nih laia mi 5 chu Court tura la tih an la ni tho chu hriatthiam harsa an tih thu thuchhuahah chuan an tarlang bawk.
"VC te hian ngaihdam chu an dil ngei a, mahse, Vairengte Police Station thuam thatna tur divert kan pawm loh vangin ngaihdam an dil lo, National Highway kan dan avang zawkin ngaihdam an dil," tiin an hruaitu pakhat chuan hemi chungchang hi a sawi a ni.
Vairengte Co-ordination Committee hian September ni 21-ah khan total bandh an huaihawt a, hetah hian police te nen pawh an inpawmchilh nghe nghe. Silai a puak a, tear gas te pawh hman a ni.
Total Bandh neihah police te'n mipui kut an thlak hmasa niin October ni 10-a an thuchhuahah chuan an tarlang a, hmeichhiate pawh kutthlak an ni leh mimal in chhung thlenga tear gas vawm lut luiah police te an puh.
Vairengte mipuite chunga sorkar chet dan chu democracy ram sorkar tih chi-a an ngaih loh thu te, democracy sorkar danin a phal ang chen chenah rorelna dik a awm theih nan Vairengte Police Station sakna tur sum divert chu changlet leh ngei turin a tawp thlenga kal zel an tum thu Vairengte Coordination Committee thuchhuah chuan a tarlang a ni.
"Kan inlungrual; mipui lam atang phei chuan Vairengte Chhantu pawl din tum a ni hial a, din lo turin kan inthlem zawk a ni," tiin an pawl hruaitu thar pakhat chuan Zozam Weekly a hrilh.
"Kan sorkar hotute'n political party thenkhat fuihpawrh anga min sawi chhen hi mak kan ti. Vairengte Chhantu din kan duh loh chhan pawh hi political party an tel thei ang tih kan hlauh vang zawk a ni," a ti bawk.
"Vairengte Police Station thuam thatna tur sum an divert a, chumi changlet tura beih chu kan tih tur ve rengah kan ngai. Chutianga kan beih avanga min dem an awm hi mak kan ti. Sum hi nikum October thlaa tihfel a ni daih tawh a, Saitual Police Station hi thuam that ngai tak tak se hna an thawk daih tawh ang. Tul miah lovah kan chanai pawhpen an tum a, chumi hnu-ah 'uihum zat lek' te min han ti hi na kan ti khawp mai," a ti bawk.
Read more...
Made in Japan - Kansai International Airport
¢ C Lalawmpuia
Kan ram retheih dàn leh kan thawh nêp sizia ngaihtuah h chuan, rethei thawveng kan ang ber a. Kan kamchhuak lenzia ngaihtuah phei chuan, kutdawh chapo kan ang zual a. Tanpui theitu tán pawh tanpui châkawm kan ni lo. Hmabâk sâwn leh changkan duhtu, mahni dinhmuna lungawi zo lo, sâwn belh tùra pên peih si loh nun hi sakhaw lama kan thlarau nun thleng hian kan chhawm lût a ang thìn. Mi taima leh thawkrimte chanchin kan sawi khu chuk a. Thu hriam leh dengkhawng kan insawihuaisiak a. Zawh zâwk tùr kawng sawi si lovin pensan tùr kawng kan inhrilh a. A thlâkna tha zâwk hre chuang si lovin kalphung pangngai sawisel kan insawisiak a ni ta ber. Chutih laiin a sawi huai leh a sawi náte lah hmahruaitu atána pên chhuak hmasa an ni leh meuh si lo. Dam chhûng rei lo tëah hian mi chunga lèn kan duh thìn a. Dinhmun tha leh hmasâwnna kawng kan ûm theuh a. Chutih rualin dam chhûng rei lo tëah bawk hian hah fál tùra han ä fál ngam kan awm leh chuang si lo.
Heti ang hi kan dinhmun nia a lan miau avàng hian ram hmasâwn leh changkang, thawkrimte thawh chhuah chhuanawm tak tak hi ngaihnawm ti takin chhiar chhiar ila. A chuan hnuai atanga chung lam thlir hi leilung kan chàm chhûng hian kan dinhmun tùra ruat seat-ah ngai mai ila. A hahdamthlâk phian ang.
Kan rama sorkar hna, sumdawn hna leh kut hna thawktute hian ni khatah hian darkar eng zât fakau nge kan thawh ang le? Sorkar hnaah ngat phei chuan a thawk sáng leh a chelh lian apiang an äwl emaw tih mai tùr a ni thìn. Engpawhnise, he’ng kan dinhmun mékte hi engti kawng maha kan thlawh khûm ngawt loh tùr ni rih mah se, eng tikah emaw zawng hawi kir hauh lova kan pelh hun a her chhuak ve mahna! Thawhrimna hi chawlhna nuam a nih thü kan hre ta fo bawk a, thangchhuah lëm lova pialral luh theihna rilru hi zawng engtikah emaw chuan kan la bàn ve ngei ang.
Keini’n kan lo ral ngamtlâk ve deuh ngawt thin, Japan-hote nen khi chuan hmél hmai leh pianphunga kan inanna mai lo hi chu kan danglam nasa ngawt mai. An ram hrim hrim khi kan ram ai chuan a lian hlë a. Mizoram lêt 13 chuang mah a ni. Kham khawp kan ngah hleih theih loh, buhfai, alu, thingpui leh thlai rah chi hrang hrang an thar chhuak tam hlë a. Thliarkar ang maia tuipui hual vêl a nih avàng khian sangha chi tin an ngah hlë bawk. An ram hualtu tuipui tui atang khian sangha chauh an chaw lût lo va. Tui tha chakna hmanga an power siam chhuah khi an ram industry mei nuntu pawimawh ber pakhat a ni. An thil siam chhuahna hmun ropui tak tak atang khian lirthei chi hrang hrang, kháwl lian chi tinréng atanga të nawi ber thlengin ram danga thawn chhuah tham tehmeuh an siam chhuak a. Lawng lian sak leh car siam chhuahah phei chuan a ber nihna an hauh reng mai. Khawvêl sumdawnna bazar hi an ta neih a ni deuh ber tawh a. Technology tih hlek lahin rilruin Japan a tin nghâl lo thei lo. Khawvêla TV set awm zawng zawng hmun thuma thena hmun khat hi Japan siam a ni, an ti hial thìn. An thil siam chhuahte lah a tha tih piah lama ro tling an ni zël a. Keini ngei pawhin kan hmuh phâk chin eng emawa Made in Japan tih a chuan tawh hi chuan kan roh êm êm zël mai. Keh thei dawm tak hian kan dawm zui a. A chhe zâwk tùr leh tlo lo zâwk tùra kan ngaih sa ran, Made in India tih angreng chu dimdawi kan tum leh lawi si lo. Made in Japan kan ngaihsanzia hi zawng Burma sumdawngho hi a hre chiang páwl tak an ni ngei ang. Nuai reh mai theih Made in Japan thlengin min leitir min leitir thei tlat thìn.
An khawpui, Tokyo khi khawvêl khawpui liante zínga pakhat a ni ve a. La kal lo tán pawh engkim a felfai thü leh a kawp a thuaha thil tinréng a awm thü hi chu hmuhna tùr a tam khawp mai. He khawpuia telephone awm zawng zawng hi Africa khawmualpuia telephone awm zawng zawng aiin a tam zâwk a ni, an ti hial thìn.
Khi ramah khian pianphunga kan anpui, san záwngah lah keini aia päwng chuang lote’n taima leh rim takin hna an thawk a. Kum tam hrehawm tuarin an tha leh tui an lo séng a. Tunah zet chuan kan ban phâk aia sáng daih an ban pha ta bîk tlat a ni. Japan rama zirlai pakhat, kum 16 chauha upa, Shingo Horie-a, High School kai mék chuan ‘tiang hian a ni tin hun hman dàn a sawi a. Zíng dár 7:00-ah an sikul pan tùrin rel a man ziah a. Darkar khat vêl hnûah an sikul a va thleng a. Nileng thaka sikul kaiin tläi bànah rei lo të a thiante nen an han infiam zawk a. Relah bawk haw lehin zàn dár 8:00 vêlah an in a thleng leh thìn. In a thlen hnû darkar 2/3 vêl chu homework tih nán a’n hmang zui leh a. Han intawllenna hun dang a nei ngai lo. High School tha taka zawh a, eizawnna tùra hna tha tak a hmuh theih nán University tha bera kal chhunzawm chu a suangtuahna lian ber a ni.
Zirlai an nih atang rënga an hun hman dàn chuti ang chu a nih miau avàngin hmasâwnna kawng an tán zawn hranpa a ngai lo va. Hlawhtlinna kawng inhrilh a ngai hek lo. Hmasâwn lo thei lovin hun an hmang a ni zâwk a. Vawiin thlenga khawvêl pum huap zirlai, Science leh Mathematics thiam filawr zíngah pawh Japan zirlaite chu tel ta fo mah se, a mawh lëm lo. Khawvêl ram changkang 12 zíngah pawh ram ropui bera kan ngaih, USA khûmin pakhatna an ni leh thìn.
Páwl hniam zâwk atanga an sikul invawn dàn an uluk êm êm a. Sipai invawn ang hial a ni thìn. Uniform mai bâkah zirlaite inchei dàn chenin an duh fir thei hlë bawk. Thununna hnuaia enkawl mah ni se, naupangte leh zirtirtute kár a tha êm êm tho va. Nu leh pa ang hialin naupangte pawhin an zirtirtute chu an en thìn. America mi, Japan rama zirtirtu pakhat, Matthew Low-a pawhin, “Heti ang taka zirtirtu leh zirlai, chhûngkaw inpawh ang chiaha an inpawhna hi ka la hmu ngai lo,” a ti hial a ni.
A náwlpui anga an thawhrimna hmun, Japan ramah khian an rim luat avànga an tawrhna sawi tùr a váng khawp mai. Thatchhiatna leh dawngdahna hi thawhrimna ai chuan kan chhiatpui nasa hlë zâwk thìn a lo ni. Chanchin ngaihnawm lo tak tak leh tualthih thu bengverh tak tak a awm ngai lo a ni bîk hauh lo va. Mahni lo intihlum tâwk pawh an awm fo thìn. Chu’ng mite zíngah chuan mahni nih tum ang thleng pha ta lo, an tum ang tak dinhmun luah zo leh lo, rilru hrehawm leh mahni inzahpui avànga intihlum an tam ber a. |hangtharho zíngah a hluar zual nghe nghe. An intihhlum duh chhan pawh hi a nêp lo angreng hlë a ni. Hnathawh kawngah pawh mihring taksa chaknain a phâk bâk thleng an thawk ta mai em ni, tih mai tùra sawi tùr ting chu an awm ngei mai.
Company lian angreng taka thawk, Mitsuru Hosobe-a, kum 24 chauha upa pawh a hna thawhna hmunah tûk chhuah hun pangngai atanga zàn dár 10:00 thleng rimtawng takin a thawk thìn a. Tûk khat chu hnungzang ná leh pum náin a harh hlawl mai. A nawmsam loh êm avàng chuan chumi ní chu chawlh a la ta nghe nghe a. Mahse, an hotupa ber chuan zawmthaw satliahah ngaiin a hnathawh pangngai aia rim zâwk a thawhtir ta hlauh thung a. Chawlhkar khat a thawk zui leh hman chauh tihin hriatna thazam tha lova taksa zeng titihin a awm der mai. Loh theih lohin a hna pawh a bansan ta nghe nghe a. Eng emaw chen hnûah Tele computing educational company lamah a thawk ve leh ta thung a. Chutah erawh chuan a thawhna hmasa ang êma rim a ngaih tâk loh avàngin a taksa tha lo lai pawh a rawn tha chho leh thei ta a ni.
Kum 50 zeta upa, Company pakhata an President pawh kum 15 a thawh chhûng zawngin kum tin hlâwkna an hmuh belh zël a. Mahse, a kum leh a lo inher chhuah chuan rin loh takin an hloh ta tlat. A rilru hrehawm lutuk chu rilru lam doctor rawn ngai hialin a awm a. A hna bansan a, Tokyo vêla Taxi Driver tan mai a duh thü a sawi hial a ni.
February ni 9, 1982 khán Japan thlawhna, DC-8 an tih chu Tokyo khawpuia Haneda thlawhna tumhmunah a tum dáwn mék a. Mahse, mak tak maiin vawilehkhatah a inher thut a. Khaw chhak lam Tokyo Bay-ah a han inkhawh lût bawrh mai. Hemi tum hian a chuang mi 174 zínga 24-in nunna an hloh phah ta nghe nghe. A hnu lama an han zawh chuan chu thlawhna khalhtu, Seiji Katagiri-a chuan a tum dáwn lai tak khán, ‘Thi rawh, thi rawh,’ tih hi a thinglungah a rawn ri tlut tlut mai niin a sawi a. Chuvànga chesual ta chu an lo ni. Hei pawh hi a hna thawhnaa a taksa rim lutuk vàngin a rilru a buai ta thut niin an sawi.
Company pakhat Manager hna chelh mék pawh an hotupain Branch tenáu leh chengker zâwka awm tùrin a ti thut mai a. Chutia an chhûngkaw khawsak han danglam dâwrh tùr chuan an fanu pasal neihna tùr tibuai dáwna hriain nu ber chu a mangang nasa hlë. A pu thü leh a nupui thü avànga rilru hah tawngkawng, chu Manager chu a inawkhlum ta ngawt mai bawk a ni.
He’ngte erawh hi chu an thawhrim avànga an hmasâwnna hmuh ngaihtuah chuan a ve lekfang a ni chauh zâwk.
Tun dinhmunah phei chuan khawvêl thiamna leh finna thang zëlah engkim mai hi kháwl hmangin an thawk zo a ni ber tawh a. Thlan chhuaka thawh chi phei chu a awm ta meuh lo, tih theih hial a ni ta. Tun lai hunah chuan thangthar naupang zâwkte pawh rual ute ang êm kha chuan an rim ta lo niin a lang a. Chutih laiin hranghlui upa zâwkte chuan thangtharte chu thatchhe zo tâah an ngai ve mék bawk. Toshiba Corporation-a an executive pakhat pawhin, “Zirtirna mumal tak an dawn chuan thangtharte pawh hian tun hmá ang tho khán an la thawk rim thei tho tùr a ni,” tiin thangtharte thawhrim loh mawlh a hlauh thü a sawi a. Sony Corporation-a an executive pakhat pawhin, |hangthar thil hrilh chu hnam dang biak ang hlauh a ni tawh,” tiin taimâkna kawngah thangtharte chu tlahniam hlëin a hmu ve bawk. Hmasâwnna avàngin rual ute leh naupang zâwkte ngaihdan a inpawt tan ta hial a ni.
Kum 1960 bawr chho vêlah kha chuan Japan rama an international airport lian ber chu Tokyo khawpuia mi kha a ni deuh mai a. Sumdawnna leh thil siam chhuahna lama hmá an han lâk tak tak pawh khán, an ram chhûng hmun hla tak tak atang pawhin an thil siamte thawn chhuak tùra Tokyo international airport an rawn pan kha a ngai reng mai. Tokyo thlen nán ngawt pawh tha leh tui an séng hnemin hun tam tak an khawhral lo thei lo va. Chutih lai chuan chhim lam Kansai Region an tih huam chhûnga awm, Osaka leh Kobe khawpuite phei chu thil siam chhuahna hmunpui tak tak an lo chang ta thuai bawk si. Km.500 chuang féa hlá, Tokyo khawpui han pan chu a sensothlâkin an hun khawhral ngawt pawh sum tam tak hu a ni ta zël mai a ni.
Chu’ng thilte avàng chuan Kansai Region huam chhûnga international airport siam theih dàn tùr hi kum 1968 chawhma lam atang daih khán an lo dap tan tawh a. Amaherawhchu, sawi rîk a nih atang phatin chu’ng lai lo neitute chuan ram a tihchhiat tùr ngaihtuahin an do nghâl bur si. A hmunhmá tùr an hmu mai hleithei lo.
Hun a liam zël a, an mamawhna lah a sáng telh telh bawk. Mamawh si, siamna hmun tùr nei lovin an awm reng mai a. A tàwpa tàwpah zawng an mamawhna chuan a nawr na bawk a, ram tichhe si lova Kansai International Airport siamna hmun tùr an hre chhuak ta. A harsa emaw, harsa lo emaw, a bâk a awm thei chuang lo. Tuifinriatah, a dawl tâwk tùr chhun khah a, a chunga airport sak a ni mai. Ram äwl remchang nei miau hek lo!
Chu hna danglam tak thawk tùr chuan ruahmanna an siam tan ta a. A hmun tùr thlang felin, Shenshu khawpui sir, Osaka Bay tuipui kam atanga Km. 5 vêl chu an tinzawn ta a ni.
Hmunhma remcháng tha pangngaia international airport din tum pawh thil namén a nih loh tehlul nen, a dawl tâwk tùr tuifinriat chhun khah ngai hmasa chu a hna hautak lai ber a ni a. Mahse, anni zawngin tithei tùrah an inngai miau mai. Puitlin zo tak ang maw?
Khawvêl hmun danga la tihchhin ngai loh, anmahni ngei pawhin an la hmelhriat loh hna thar a nih miau avàngin mi thiam chi hrang hrang, architect, engineer, scientist thiam filawr ber ber mai bâkah pianpui B.A. ka tih ang chenin tha leh remruatna an thawh khâwm ta a. A sak lai atanga an sak zawh hnu thlengin beisei ang lo thil chi hrang hrang leh buaina neuh neuh an tâwk tam hlë.
Hna hmasa ber atán tuipui chhûng leilung zir chian chu an han tan ta a. Kan chënna leilung hi che vêl thìn, thliarkar pil tih angreng pawh thleng fo a nih avàngin zir tùr a tam hlë. Lawng, tui chhûng lût mi, lei verhna leh kháwl chi hrang hrang hmangin an han zir a. An rin lâwk ang ngeiin tuipui chhûng leilung chu a lo sakhat lo nasa mai. Ft.60 vêl zeta thûk chu balu chhun vum ang chauh a lo ni a. Mahse, chu zawng an tán thil thar a ni lëm lo. Chuti ang hmunah chuan lei lian tak tak, rit tham tak tak an lo dawh kai fo tawh a, an beisei lâwk ang chiah zâwk a ni. A tihdan tùr pawh tu hrilh ngai lova an hriat sa bawk.
Chumi hnûah chuan hnuai lehzual lam an han chian chhunzawm leh ta a. Chutah zet zawng beisei phâk bâk an hmu ta tlat thung. A hnuai lam ft. 1,000 zet tùr pawh tiau lung tla khâwm mai a lo la ni. Engtin nge international airport, rit tham lutuk dawl zo tùra an tih tâk ang le? Chuti ang lei chungah chuan leivung tharlam han chhung khat ngawt pawh ni se, tiau lung inchhêk bit tak kára tui awmte chuan chhuahna an hre mai dáwn si lo va. Kum tam a vei pawhin a tla muk thei dáwn hauh lo.
An mi thiamho an buai leh ta map map a. A tihdan tùr ngaihtuahin enchhinna hrang hrang an bei leh ta. Rei vak lovah erawh chuan eng emaw tak an ngaituah chhuak leh ta mai. Tuipui chhuatah chuan awmze nei takin tui kawng an han siam thlur leh ta sung mai a. Awmze neia a han luan tâkah chuan hnuai lam tui awmte pawh zawi zawiin a inhawrh chhuak zël a. Chutih rual chuan lei thil nghet lo zual chu a inpaih chhuak zël bawk.
An duh ang tâwka a chhuat an sawngbawl hnû chuan a kuang khuah kual hna an tan ta a. Tui chhûng lûthote chuan cubic lung siam sa, ton 2 vêla rit chu tuipui chhûngah insi lo deuh chauhin an rem kual tan ta a. Hmabâk an sâwn zël a. Tha leh tui tam tak séngin tuipui zawl atanga ft.40 zet an rem ta der mai.
Chumi hnu lam chu a hna a ziaawm ta deuh chungin tha erawh an thawh tan tak tak dáwn chauh a la ni. A kuang chhuh khah hna hautak ngiang mai chu an tan leh ta a. Khawimaw lai in sakna vüng chhuah satliaha han chhun khah rual lah a ni si lo. Tuipui kam hnaih remchánga tláng bawk pathum chu Bulldozer, JCB chi hrang hrangin chhum lo chat lovin an ker leh ta mup mup a. A vüng thiarin motor lian chi tinréng an insul zut zut bawk. Tuipui kama motor lian leivung chheh khâwm chu lawng lianin an thliarkar siamchawp lamah a phur ve leh thung a. An tui kuang khuah kualah chuan a va chhüng ta zung zung mai a ni. Ni tin darkar 24, chawlhkár khata ni 7, chawlh lailâwk awm hauh lova thawkin leivung ringawt an buaipui mup mup a. Chuti chungin kum hnih thawh daih zet a lo ni. Cubic feet maktaduai 750 zet an chhun hnû chuan an duh angin a khat zo ta chauh a. Tuipui kam hnäia tlang pathum erawh hmuh tùr awm lovin a pil bo ve ta thung!
A hmunhmá an peih ta bawk a, tunah zawng an mamawh êm êm, Kansai International airport sak hna tak tak chu an tan thei ta. A chhuat an rem dàn thleng hian sawi tùr tam tak a awm a. An engineer-te hnathawh ropui tak hi kan engineer-te tán pawh hahípa sawi tham tling tùr a ni. Thlawhna tum kawng, khualzin luh khâwmna inpui, bungraw lian tinréng chhawp luhna in chi hrang hrang an han sa ta a. Kan hriat fo thin, Mitsubishi, Hitachi, Otis, Toshiba, Fujitec leh Schindler Company-te pawhin tha an thawh nasa hlë.
Thlawhna tum kawng hi hmun renchem avàngin pakhat chauh an siam a, metre 3,500-a sei a ni. A inpui ber erawh khawvêla thlawhtheihna tumhmun inpui lian ber a ni ta thung. Chhawng 20 zeta sáng, Km. 1.7-a sei a ni hem mai. A hmáwr tàwp atanga a lehlam tàwp thleng tùrin darkar 2 vêl kal a ngai dáwn a nih chu!
Chhawng tinah hian khualchhawn office a awm thleh thluah a. Chhawng hnihnaah Bank a awm bawk a. Chhawng tinah card hmanga pawisa lâk chhuahna kháwl, ATM an tih mai leh pawisa thlengna hmun a awm fer fur bawk.
ATM (automated teller machine) hi bum theih loh leh dik lo thei lo hiala ngaih a ni a. Mahse, kháwl chhûnga pawisa rem dàn an tihsual hlauh chuan a dik lo nasa thei hlë tho a lo ni.
Hman deuh maiah pawh khán Mumbai-a civil contractor pakhat, Mohammad Jamshed Khan-a chuan ATM atanga a pawisa lâk chhuah chu a’n chhiar a. Rs.6,000 zet a lo ni reng mai! Mak ti zetin a’n chhiar nawn leh a, Rs.6,000 chu a ni ngei si. A bul lawka a thianpa, Faisal Mukhi-a hnênah chuan, “|hianpa, lo kal thuai teh. Rs.1,200 chauh lâk chhuah ka tum a, Rs.6,000 zet a rawn chhuak a nia!,” a han ti hlut a. Mukhi-a chuan a lo awi lo nasa. “A number i hmet sual a ni ngei ngei ang. Chuti ang a awm thei lo vang,” a lo ti a. Khan-a lah chuan, “Teuh lo, ka hmet sual lo tawp,” tih pahin a ATM Card chu an thun leh a. Rs.1,000 lâk chhuahna tùr number an hmet zawm leh zat a. Chutah, kháwl chu a chïk tät tät a, Rs.5,000 zet a rawn chhuak leh ta hlawl mai. Lehkha themah lah chuan, ‘Rs.1,000 i la chhuak,’ tih a rawn inziak ang lawi bawk si.
“A va mak ve maw le. Khaw’nge, ka’n ti leh ngat teh ang,” tih pahin Rs.2,000 lâk chhuahna tùr an hmet leh a. Rs.10,000 zet a rawn chhuak leh ta. Chu kháwl chu a lo dik awzawng lo. Rs.500 note chu Rs.100 chhiarin a chhiar a lo ni.
Mukhi-a erawh chuan a la ringhlel ta fo va. “I ATM Card kha a dik lo a ni ang. Khawi maw, ka Card hian kan ti ve chhin,” tih pahin Rs.1,000 lâk chhuahna tùr an hmet ve leh a. A ngai të bawkin Rs.5,000 a rawn chhuak leh ta.
Mi dang awm hnaih loh lai tak a ni a. Duh ni se chu mite thian dùn chuan an la chhuak teuh thei ngei ang. Mahse, chu lai hnaia police duty pakhat chu an ko ta thuai a. Thil awmdàn hrilhin a hmuh lai ngei chuan Rs.500 lâk chhuahna tùr an han hmet leh a. Rs.2,500 a lo chhuak leh ta a ni.
“He kháwl hi lo veng reng la, tumah lo hmantir suh,” tih pahin autorickshaw an phar ding a. Chu lai ATM kháwl neitu bank hnäi ber, Km.2 vêla hlá chu an pan ta vang vang a. Bank Manager hnêna an pawisa lâk chhuah zawng zawng hlan pahin thil awmdàn an va hrilh ta a ni.
Khan-a leh Mukhi-a te thian dùn hi Thanga leh Liana te ang maia rinawm an lo ni ve tlat mai!
Kansai international airport hi khawpui tenau a ni hawt a. Dak In a awm a, han chawlh hahdamna tùr thingpui dawr chi hrang hrang a awm teuh bawk. Bazar duh tán lah lei sen loh thil chi hrang hrang, chanchinbu thar ber ber thlengin a awm a. He’ng lai bazara an thil zawrhte hi duty free an tih, chhiah lâk loh chi an ni nghe nghe. Eng emaw thulha pan mai tùr Damdawi In tenau a la awm cheu bawk a. Pianphunga rualbanlote tán pawh inthiarna chenin a awm hrang thlap bawk. Car hman hawh tùr duh tán pawh harsatna a awm chuang lo. Japaren, Matsuda, Nippon, Nissan, Toyota leh Orix car nalh chi hrang hrang a man pêka khalh chhuah mai tur a inhung tlar thut bawk.
Kansai international airport hi an sak tan atanga kum riat, September ni 4, 1994 khán an hawng ta a. A siamna hmunhmá rem lo êm êm, a han din tâka remcháng ta êm êm si a nih avàng hian khar lailâwk hleih theih loh, chhum lo chat lova hawn a ni ta reng a ni.
Sawi tawh angin Kansai international airport siam hna hi an la tihchhin ngai loh, an tána thil thar ve tho a ni a. Chutih laiin an ram lah khawvêla lirnghing tuar nasa ber páwl a ni bawk si. An engineer-te pawh an ngaih a ngam zân thei lawk lo va. An leivung chhun khah kha a muk tha tâwk lovang tih an hlauthawng a ni ber.
Hlauhthawn rûk ang ngeiin kum khat leh thla thum chauh an hawng hman tihah, 1995 khán tûk khat chu lir a rawn nghing ta mai rëng a. Lir nghing tanna lah airport atanga mél 18 chauh a ni lehnghâl. Thuneitute’n endik tùra Kansai international airport an va thlen chuan vanneihthlâk takin eng pawi tehchiam mah a lo thleng lo va. Khualzin hlauthawng leh kawng dung lo khi rih riah chauh lo chu an inpui ber pawh hmelhem a lo awm lo. Hnuai lam an chhun khahnaah khán lirnghing thawk na lutuk tùr dang zo khawpin lung lian an lo dah tam khat niin an ngai a ni.
Kum thum a vei leh tihin Osaka Bay chu thlipui rapthlâk takin a rawn nuai lehpek a. Chutih lai chuan Kansai international airport chhuat chu tuilian dawng pha lo chauh, tuipui zawl atanga ft.17 vêla sáng a ni nghe nghe a. Mahse, chu pawh chu chhiatna engmah thleng lovin a lo pal dai leh thei a. Fimkhur thüah thlipui thawh chhûng an khar tih mai loh, tläi lamah phei chuan dàn pangngaiin an hawng chhunzawm leh nghâl a ni.
Made in Japan nge nge, a chhuanawmin a roh tlâk a, a tlo deuh thin zawng a ni!
Read more...
Kan ram retheih dàn leh kan thawh nêp sizia ngaihtuah h chuan, rethei thawveng kan ang ber a. Kan kamchhuak lenzia ngaihtuah phei chuan, kutdawh chapo kan ang zual a. Tanpui theitu tán pawh tanpui châkawm kan ni lo. Hmabâk sâwn leh changkan duhtu, mahni dinhmuna lungawi zo lo, sâwn belh tùra pên peih si loh nun hi sakhaw lama kan thlarau nun thleng hian kan chhawm lût a ang thìn. Mi taima leh thawkrimte chanchin kan sawi khu chuk a. Thu hriam leh dengkhawng kan insawihuaisiak a. Zawh zâwk tùr kawng sawi si lovin pensan tùr kawng kan inhrilh a. A thlâkna tha zâwk hre chuang si lovin kalphung pangngai sawisel kan insawisiak a ni ta ber. Chutih laiin a sawi huai leh a sawi náte lah hmahruaitu atána pên chhuak hmasa an ni leh meuh si lo. Dam chhûng rei lo tëah hian mi chunga lèn kan duh thìn a. Dinhmun tha leh hmasâwnna kawng kan ûm theuh a. Chutih rualin dam chhûng rei lo tëah bawk hian hah fál tùra han ä fál ngam kan awm leh chuang si lo.
Heti ang hi kan dinhmun nia a lan miau avàng hian ram hmasâwn leh changkang, thawkrimte thawh chhuah chhuanawm tak tak hi ngaihnawm ti takin chhiar chhiar ila. A chuan hnuai atanga chung lam thlir hi leilung kan chàm chhûng hian kan dinhmun tùra ruat seat-ah ngai mai ila. A hahdamthlâk phian ang.
Kan rama sorkar hna, sumdawn hna leh kut hna thawktute hian ni khatah hian darkar eng zât fakau nge kan thawh ang le? Sorkar hnaah ngat phei chuan a thawk sáng leh a chelh lian apiang an äwl emaw tih mai tùr a ni thìn. Engpawhnise, he’ng kan dinhmun mékte hi engti kawng maha kan thlawh khûm ngawt loh tùr ni rih mah se, eng tikah emaw zawng hawi kir hauh lova kan pelh hun a her chhuak ve mahna! Thawhrimna hi chawlhna nuam a nih thü kan hre ta fo bawk a, thangchhuah lëm lova pialral luh theihna rilru hi zawng engtikah emaw chuan kan la bàn ve ngei ang.
Keini’n kan lo ral ngamtlâk ve deuh ngawt thin, Japan-hote nen khi chuan hmél hmai leh pianphunga kan inanna mai lo hi chu kan danglam nasa ngawt mai. An ram hrim hrim khi kan ram ai chuan a lian hlë a. Mizoram lêt 13 chuang mah a ni. Kham khawp kan ngah hleih theih loh, buhfai, alu, thingpui leh thlai rah chi hrang hrang an thar chhuak tam hlë a. Thliarkar ang maia tuipui hual vêl a nih avàng khian sangha chi tin an ngah hlë bawk. An ram hualtu tuipui tui atang khian sangha chauh an chaw lût lo va. Tui tha chakna hmanga an power siam chhuah khi an ram industry mei nuntu pawimawh ber pakhat a ni. An thil siam chhuahna hmun ropui tak tak atang khian lirthei chi hrang hrang, kháwl lian chi tinréng atanga të nawi ber thlengin ram danga thawn chhuah tham tehmeuh an siam chhuak a. Lawng lian sak leh car siam chhuahah phei chuan a ber nihna an hauh reng mai. Khawvêl sumdawnna bazar hi an ta neih a ni deuh ber tawh a. Technology tih hlek lahin rilruin Japan a tin nghâl lo thei lo. Khawvêla TV set awm zawng zawng hmun thuma thena hmun khat hi Japan siam a ni, an ti hial thìn. An thil siam chhuahte lah a tha tih piah lama ro tling an ni zël a. Keini ngei pawhin kan hmuh phâk chin eng emawa Made in Japan tih a chuan tawh hi chuan kan roh êm êm zël mai. Keh thei dawm tak hian kan dawm zui a. A chhe zâwk tùr leh tlo lo zâwk tùra kan ngaih sa ran, Made in India tih angreng chu dimdawi kan tum leh lawi si lo. Made in Japan kan ngaihsanzia hi zawng Burma sumdawngho hi a hre chiang páwl tak an ni ngei ang. Nuai reh mai theih Made in Japan thlengin min leitir min leitir thei tlat thìn.
An khawpui, Tokyo khi khawvêl khawpui liante zínga pakhat a ni ve a. La kal lo tán pawh engkim a felfai thü leh a kawp a thuaha thil tinréng a awm thü hi chu hmuhna tùr a tam khawp mai. He khawpuia telephone awm zawng zawng hi Africa khawmualpuia telephone awm zawng zawng aiin a tam zâwk a ni, an ti hial thìn.
Khi ramah khian pianphunga kan anpui, san záwngah lah keini aia päwng chuang lote’n taima leh rim takin hna an thawk a. Kum tam hrehawm tuarin an tha leh tui an lo séng a. Tunah zet chuan kan ban phâk aia sáng daih an ban pha ta bîk tlat a ni. Japan rama zirlai pakhat, kum 16 chauha upa, Shingo Horie-a, High School kai mék chuan ‘tiang hian a ni tin hun hman dàn a sawi a. Zíng dár 7:00-ah an sikul pan tùrin rel a man ziah a. Darkar khat vêl hnûah an sikul a va thleng a. Nileng thaka sikul kaiin tläi bànah rei lo të a thiante nen an han infiam zawk a. Relah bawk haw lehin zàn dár 8:00 vêlah an in a thleng leh thìn. In a thlen hnû darkar 2/3 vêl chu homework tih nán a’n hmang zui leh a. Han intawllenna hun dang a nei ngai lo. High School tha taka zawh a, eizawnna tùra hna tha tak a hmuh theih nán University tha bera kal chhunzawm chu a suangtuahna lian ber a ni.
Zirlai an nih atang rënga an hun hman dàn chuti ang chu a nih miau avàngin hmasâwnna kawng an tán zawn hranpa a ngai lo va. Hlawhtlinna kawng inhrilh a ngai hek lo. Hmasâwn lo thei lovin hun an hmang a ni zâwk a. Vawiin thlenga khawvêl pum huap zirlai, Science leh Mathematics thiam filawr zíngah pawh Japan zirlaite chu tel ta fo mah se, a mawh lëm lo. Khawvêl ram changkang 12 zíngah pawh ram ropui bera kan ngaih, USA khûmin pakhatna an ni leh thìn.
Páwl hniam zâwk atanga an sikul invawn dàn an uluk êm êm a. Sipai invawn ang hial a ni thìn. Uniform mai bâkah zirlaite inchei dàn chenin an duh fir thei hlë bawk. Thununna hnuaia enkawl mah ni se, naupangte leh zirtirtute kár a tha êm êm tho va. Nu leh pa ang hialin naupangte pawhin an zirtirtute chu an en thìn. America mi, Japan rama zirtirtu pakhat, Matthew Low-a pawhin, “Heti ang taka zirtirtu leh zirlai, chhûngkaw inpawh ang chiaha an inpawhna hi ka la hmu ngai lo,” a ti hial a ni.
A náwlpui anga an thawhrimna hmun, Japan ramah khian an rim luat avànga an tawrhna sawi tùr a váng khawp mai. Thatchhiatna leh dawngdahna hi thawhrimna ai chuan kan chhiatpui nasa hlë zâwk thìn a lo ni. Chanchin ngaihnawm lo tak tak leh tualthih thu bengverh tak tak a awm ngai lo a ni bîk hauh lo va. Mahni lo intihlum tâwk pawh an awm fo thìn. Chu’ng mite zíngah chuan mahni nih tum ang thleng pha ta lo, an tum ang tak dinhmun luah zo leh lo, rilru hrehawm leh mahni inzahpui avànga intihlum an tam ber a. |hangtharho zíngah a hluar zual nghe nghe. An intihhlum duh chhan pawh hi a nêp lo angreng hlë a ni. Hnathawh kawngah pawh mihring taksa chaknain a phâk bâk thleng an thawk ta mai em ni, tih mai tùra sawi tùr ting chu an awm ngei mai.
Company lian angreng taka thawk, Mitsuru Hosobe-a, kum 24 chauha upa pawh a hna thawhna hmunah tûk chhuah hun pangngai atanga zàn dár 10:00 thleng rimtawng takin a thawk thìn a. Tûk khat chu hnungzang ná leh pum náin a harh hlawl mai. A nawmsam loh êm avàng chuan chumi ní chu chawlh a la ta nghe nghe a. Mahse, an hotupa ber chuan zawmthaw satliahah ngaiin a hnathawh pangngai aia rim zâwk a thawhtir ta hlauh thung a. Chawlhkar khat a thawk zui leh hman chauh tihin hriatna thazam tha lova taksa zeng titihin a awm der mai. Loh theih lohin a hna pawh a bansan ta nghe nghe a. Eng emaw chen hnûah Tele computing educational company lamah a thawk ve leh ta thung a. Chutah erawh chuan a thawhna hmasa ang êma rim a ngaih tâk loh avàngin a taksa tha lo lai pawh a rawn tha chho leh thei ta a ni.
Kum 50 zeta upa, Company pakhata an President pawh kum 15 a thawh chhûng zawngin kum tin hlâwkna an hmuh belh zël a. Mahse, a kum leh a lo inher chhuah chuan rin loh takin an hloh ta tlat. A rilru hrehawm lutuk chu rilru lam doctor rawn ngai hialin a awm a. A hna bansan a, Tokyo vêla Taxi Driver tan mai a duh thü a sawi hial a ni.
February ni 9, 1982 khán Japan thlawhna, DC-8 an tih chu Tokyo khawpuia Haneda thlawhna tumhmunah a tum dáwn mék a. Mahse, mak tak maiin vawilehkhatah a inher thut a. Khaw chhak lam Tokyo Bay-ah a han inkhawh lût bawrh mai. Hemi tum hian a chuang mi 174 zínga 24-in nunna an hloh phah ta nghe nghe. A hnu lama an han zawh chuan chu thlawhna khalhtu, Seiji Katagiri-a chuan a tum dáwn lai tak khán, ‘Thi rawh, thi rawh,’ tih hi a thinglungah a rawn ri tlut tlut mai niin a sawi a. Chuvànga chesual ta chu an lo ni. Hei pawh hi a hna thawhnaa a taksa rim lutuk vàngin a rilru a buai ta thut niin an sawi.
Company pakhat Manager hna chelh mék pawh an hotupain Branch tenáu leh chengker zâwka awm tùrin a ti thut mai a. Chutia an chhûngkaw khawsak han danglam dâwrh tùr chuan an fanu pasal neihna tùr tibuai dáwna hriain nu ber chu a mangang nasa hlë. A pu thü leh a nupui thü avànga rilru hah tawngkawng, chu Manager chu a inawkhlum ta ngawt mai bawk a ni.
He’ngte erawh hi chu an thawhrim avànga an hmasâwnna hmuh ngaihtuah chuan a ve lekfang a ni chauh zâwk.
Tun dinhmunah phei chuan khawvêl thiamna leh finna thang zëlah engkim mai hi kháwl hmangin an thawk zo a ni ber tawh a. Thlan chhuaka thawh chi phei chu a awm ta meuh lo, tih theih hial a ni ta. Tun lai hunah chuan thangthar naupang zâwkte pawh rual ute ang êm kha chuan an rim ta lo niin a lang a. Chutih laiin hranghlui upa zâwkte chuan thangtharte chu thatchhe zo tâah an ngai ve mék bawk. Toshiba Corporation-a an executive pakhat pawhin, “Zirtirna mumal tak an dawn chuan thangtharte pawh hian tun hmá ang tho khán an la thawk rim thei tho tùr a ni,” tiin thangtharte thawhrim loh mawlh a hlauh thü a sawi a. Sony Corporation-a an executive pakhat pawhin, |hangthar thil hrilh chu hnam dang biak ang hlauh a ni tawh,” tiin taimâkna kawngah thangtharte chu tlahniam hlëin a hmu ve bawk. Hmasâwnna avàngin rual ute leh naupang zâwkte ngaihdan a inpawt tan ta hial a ni.
Kum 1960 bawr chho vêlah kha chuan Japan rama an international airport lian ber chu Tokyo khawpuia mi kha a ni deuh mai a. Sumdawnna leh thil siam chhuahna lama hmá an han lâk tak tak pawh khán, an ram chhûng hmun hla tak tak atang pawhin an thil siamte thawn chhuak tùra Tokyo international airport an rawn pan kha a ngai reng mai. Tokyo thlen nán ngawt pawh tha leh tui an séng hnemin hun tam tak an khawhral lo thei lo va. Chutih lai chuan chhim lam Kansai Region an tih huam chhûnga awm, Osaka leh Kobe khawpuite phei chu thil siam chhuahna hmunpui tak tak an lo chang ta thuai bawk si. Km.500 chuang féa hlá, Tokyo khawpui han pan chu a sensothlâkin an hun khawhral ngawt pawh sum tam tak hu a ni ta zël mai a ni.
Chu’ng thilte avàng chuan Kansai Region huam chhûnga international airport siam theih dàn tùr hi kum 1968 chawhma lam atang daih khán an lo dap tan tawh a. Amaherawhchu, sawi rîk a nih atang phatin chu’ng lai lo neitute chuan ram a tihchhiat tùr ngaihtuahin an do nghâl bur si. A hmunhmá tùr an hmu mai hleithei lo.
Hun a liam zël a, an mamawhna lah a sáng telh telh bawk. Mamawh si, siamna hmun tùr nei lovin an awm reng mai a. A tàwpa tàwpah zawng an mamawhna chuan a nawr na bawk a, ram tichhe si lova Kansai International Airport siamna hmun tùr an hre chhuak ta. A harsa emaw, harsa lo emaw, a bâk a awm thei chuang lo. Tuifinriatah, a dawl tâwk tùr chhun khah a, a chunga airport sak a ni mai. Ram äwl remchang nei miau hek lo!
Chu hna danglam tak thawk tùr chuan ruahmanna an siam tan ta a. A hmun tùr thlang felin, Shenshu khawpui sir, Osaka Bay tuipui kam atanga Km. 5 vêl chu an tinzawn ta a ni.
Hmunhma remcháng tha pangngaia international airport din tum pawh thil namén a nih loh tehlul nen, a dawl tâwk tùr tuifinriat chhun khah ngai hmasa chu a hna hautak lai ber a ni a. Mahse, anni zawngin tithei tùrah an inngai miau mai. Puitlin zo tak ang maw?
Khawvêl hmun danga la tihchhin ngai loh, anmahni ngei pawhin an la hmelhriat loh hna thar a nih miau avàngin mi thiam chi hrang hrang, architect, engineer, scientist thiam filawr ber ber mai bâkah pianpui B.A. ka tih ang chenin tha leh remruatna an thawh khâwm ta a. A sak lai atanga an sak zawh hnu thlengin beisei ang lo thil chi hrang hrang leh buaina neuh neuh an tâwk tam hlë.
Hna hmasa ber atán tuipui chhûng leilung zir chian chu an han tan ta a. Kan chënna leilung hi che vêl thìn, thliarkar pil tih angreng pawh thleng fo a nih avàngin zir tùr a tam hlë. Lawng, tui chhûng lût mi, lei verhna leh kháwl chi hrang hrang hmangin an han zir a. An rin lâwk ang ngeiin tuipui chhûng leilung chu a lo sakhat lo nasa mai. Ft.60 vêl zeta thûk chu balu chhun vum ang chauh a lo ni a. Mahse, chu zawng an tán thil thar a ni lëm lo. Chuti ang hmunah chuan lei lian tak tak, rit tham tak tak an lo dawh kai fo tawh a, an beisei lâwk ang chiah zâwk a ni. A tihdan tùr pawh tu hrilh ngai lova an hriat sa bawk.
Chumi hnûah chuan hnuai lehzual lam an han chian chhunzawm leh ta a. Chutah zet zawng beisei phâk bâk an hmu ta tlat thung. A hnuai lam ft. 1,000 zet tùr pawh tiau lung tla khâwm mai a lo la ni. Engtin nge international airport, rit tham lutuk dawl zo tùra an tih tâk ang le? Chuti ang lei chungah chuan leivung tharlam han chhung khat ngawt pawh ni se, tiau lung inchhêk bit tak kára tui awmte chuan chhuahna an hre mai dáwn si lo va. Kum tam a vei pawhin a tla muk thei dáwn hauh lo.
An mi thiamho an buai leh ta map map a. A tihdan tùr ngaihtuahin enchhinna hrang hrang an bei leh ta. Rei vak lovah erawh chuan eng emaw tak an ngaituah chhuak leh ta mai. Tuipui chhuatah chuan awmze nei takin tui kawng an han siam thlur leh ta sung mai a. Awmze neia a han luan tâkah chuan hnuai lam tui awmte pawh zawi zawiin a inhawrh chhuak zël a. Chutih rual chuan lei thil nghet lo zual chu a inpaih chhuak zël bawk.
An duh ang tâwka a chhuat an sawngbawl hnû chuan a kuang khuah kual hna an tan ta a. Tui chhûng lûthote chuan cubic lung siam sa, ton 2 vêla rit chu tuipui chhûngah insi lo deuh chauhin an rem kual tan ta a. Hmabâk an sâwn zël a. Tha leh tui tam tak séngin tuipui zawl atanga ft.40 zet an rem ta der mai.
Chumi hnu lam chu a hna a ziaawm ta deuh chungin tha erawh an thawh tan tak tak dáwn chauh a la ni. A kuang chhuh khah hna hautak ngiang mai chu an tan leh ta a. Khawimaw lai in sakna vüng chhuah satliaha han chhun khah rual lah a ni si lo. Tuipui kam hnaih remchánga tláng bawk pathum chu Bulldozer, JCB chi hrang hrangin chhum lo chat lovin an ker leh ta mup mup a. A vüng thiarin motor lian chi tinréng an insul zut zut bawk. Tuipui kama motor lian leivung chheh khâwm chu lawng lianin an thliarkar siamchawp lamah a phur ve leh thung a. An tui kuang khuah kualah chuan a va chhüng ta zung zung mai a ni. Ni tin darkar 24, chawlhkár khata ni 7, chawlh lailâwk awm hauh lova thawkin leivung ringawt an buaipui mup mup a. Chuti chungin kum hnih thawh daih zet a lo ni. Cubic feet maktaduai 750 zet an chhun hnû chuan an duh angin a khat zo ta chauh a. Tuipui kam hnäia tlang pathum erawh hmuh tùr awm lovin a pil bo ve ta thung!
A hmunhmá an peih ta bawk a, tunah zawng an mamawh êm êm, Kansai International airport sak hna tak tak chu an tan thei ta. A chhuat an rem dàn thleng hian sawi tùr tam tak a awm a. An engineer-te hnathawh ropui tak hi kan engineer-te tán pawh hahípa sawi tham tling tùr a ni. Thlawhna tum kawng, khualzin luh khâwmna inpui, bungraw lian tinréng chhawp luhna in chi hrang hrang an han sa ta a. Kan hriat fo thin, Mitsubishi, Hitachi, Otis, Toshiba, Fujitec leh Schindler Company-te pawhin tha an thawh nasa hlë.
Thlawhna tum kawng hi hmun renchem avàngin pakhat chauh an siam a, metre 3,500-a sei a ni. A inpui ber erawh khawvêla thlawhtheihna tumhmun inpui lian ber a ni ta thung. Chhawng 20 zeta sáng, Km. 1.7-a sei a ni hem mai. A hmáwr tàwp atanga a lehlam tàwp thleng tùrin darkar 2 vêl kal a ngai dáwn a nih chu!
Chhawng tinah hian khualchhawn office a awm thleh thluah a. Chhawng hnihnaah Bank a awm bawk a. Chhawng tinah card hmanga pawisa lâk chhuahna kháwl, ATM an tih mai leh pawisa thlengna hmun a awm fer fur bawk.
ATM (automated teller machine) hi bum theih loh leh dik lo thei lo hiala ngaih a ni a. Mahse, kháwl chhûnga pawisa rem dàn an tihsual hlauh chuan a dik lo nasa thei hlë tho a lo ni.
Hman deuh maiah pawh khán Mumbai-a civil contractor pakhat, Mohammad Jamshed Khan-a chuan ATM atanga a pawisa lâk chhuah chu a’n chhiar a. Rs.6,000 zet a lo ni reng mai! Mak ti zetin a’n chhiar nawn leh a, Rs.6,000 chu a ni ngei si. A bul lawka a thianpa, Faisal Mukhi-a hnênah chuan, “|hianpa, lo kal thuai teh. Rs.1,200 chauh lâk chhuah ka tum a, Rs.6,000 zet a rawn chhuak a nia!,” a han ti hlut a. Mukhi-a chuan a lo awi lo nasa. “A number i hmet sual a ni ngei ngei ang. Chuti ang a awm thei lo vang,” a lo ti a. Khan-a lah chuan, “Teuh lo, ka hmet sual lo tawp,” tih pahin a ATM Card chu an thun leh a. Rs.1,000 lâk chhuahna tùr number an hmet zawm leh zat a. Chutah, kháwl chu a chïk tät tät a, Rs.5,000 zet a rawn chhuak leh ta hlawl mai. Lehkha themah lah chuan, ‘Rs.1,000 i la chhuak,’ tih a rawn inziak ang lawi bawk si.
“A va mak ve maw le. Khaw’nge, ka’n ti leh ngat teh ang,” tih pahin Rs.2,000 lâk chhuahna tùr an hmet leh a. Rs.10,000 zet a rawn chhuak leh ta. Chu kháwl chu a lo dik awzawng lo. Rs.500 note chu Rs.100 chhiarin a chhiar a lo ni.
Mukhi-a erawh chuan a la ringhlel ta fo va. “I ATM Card kha a dik lo a ni ang. Khawi maw, ka Card hian kan ti ve chhin,” tih pahin Rs.1,000 lâk chhuahna tùr an hmet ve leh a. A ngai të bawkin Rs.5,000 a rawn chhuak leh ta.
Mi dang awm hnaih loh lai tak a ni a. Duh ni se chu mite thian dùn chuan an la chhuak teuh thei ngei ang. Mahse, chu lai hnaia police duty pakhat chu an ko ta thuai a. Thil awmdàn hrilhin a hmuh lai ngei chuan Rs.500 lâk chhuahna tùr an han hmet leh a. Rs.2,500 a lo chhuak leh ta a ni.
“He kháwl hi lo veng reng la, tumah lo hmantir suh,” tih pahin autorickshaw an phar ding a. Chu lai ATM kháwl neitu bank hnäi ber, Km.2 vêla hlá chu an pan ta vang vang a. Bank Manager hnêna an pawisa lâk chhuah zawng zawng hlan pahin thil awmdàn an va hrilh ta a ni.
Khan-a leh Mukhi-a te thian dùn hi Thanga leh Liana te ang maia rinawm an lo ni ve tlat mai!
Kansai international airport hi khawpui tenau a ni hawt a. Dak In a awm a, han chawlh hahdamna tùr thingpui dawr chi hrang hrang a awm teuh bawk. Bazar duh tán lah lei sen loh thil chi hrang hrang, chanchinbu thar ber ber thlengin a awm a. He’ng lai bazara an thil zawrhte hi duty free an tih, chhiah lâk loh chi an ni nghe nghe. Eng emaw thulha pan mai tùr Damdawi In tenau a la awm cheu bawk a. Pianphunga rualbanlote tán pawh inthiarna chenin a awm hrang thlap bawk. Car hman hawh tùr duh tán pawh harsatna a awm chuang lo. Japaren, Matsuda, Nippon, Nissan, Toyota leh Orix car nalh chi hrang hrang a man pêka khalh chhuah mai tur a inhung tlar thut bawk.
Kansai international airport hi an sak tan atanga kum riat, September ni 4, 1994 khán an hawng ta a. A siamna hmunhmá rem lo êm êm, a han din tâka remcháng ta êm êm si a nih avàng hian khar lailâwk hleih theih loh, chhum lo chat lova hawn a ni ta reng a ni.
Sawi tawh angin Kansai international airport siam hna hi an la tihchhin ngai loh, an tána thil thar ve tho a ni a. Chutih laiin an ram lah khawvêla lirnghing tuar nasa ber páwl a ni bawk si. An engineer-te pawh an ngaih a ngam zân thei lawk lo va. An leivung chhun khah kha a muk tha tâwk lovang tih an hlauthawng a ni ber.
Hlauhthawn rûk ang ngeiin kum khat leh thla thum chauh an hawng hman tihah, 1995 khán tûk khat chu lir a rawn nghing ta mai rëng a. Lir nghing tanna lah airport atanga mél 18 chauh a ni lehnghâl. Thuneitute’n endik tùra Kansai international airport an va thlen chuan vanneihthlâk takin eng pawi tehchiam mah a lo thleng lo va. Khualzin hlauthawng leh kawng dung lo khi rih riah chauh lo chu an inpui ber pawh hmelhem a lo awm lo. Hnuai lam an chhun khahnaah khán lirnghing thawk na lutuk tùr dang zo khawpin lung lian an lo dah tam khat niin an ngai a ni.
Kum thum a vei leh tihin Osaka Bay chu thlipui rapthlâk takin a rawn nuai lehpek a. Chutih lai chuan Kansai international airport chhuat chu tuilian dawng pha lo chauh, tuipui zawl atanga ft.17 vêla sáng a ni nghe nghe a. Mahse, chu pawh chu chhiatna engmah thleng lovin a lo pal dai leh thei a. Fimkhur thüah thlipui thawh chhûng an khar tih mai loh, tläi lamah phei chuan dàn pangngaiin an hawng chhunzawm leh nghâl a ni.
Made in Japan nge nge, a chhuanawmin a roh tlâk a, a tlo deuh thin zawng a ni!
Read more...
A LEM RAM!
¢ HC Vanlalruata
Chhut mite chuan Mizoramah hian a mi cheng aia tam daih, a let li (4) aia tlemlo hi piangthar an awm ngei tawh an ring a. Vawi 12 piangthar-te leh a aia tam daihte pawh an awm nawk tawh miau avangin ‘Piangthar population’ chu a mihring tak awm zat ai hian a awm tam ngei tur a ni. Vawi khat mah Camping/Campaign/Crusade leh Bethel tih vela la kal miahlo hi chu kut zungtanga chhiar tham lek an nih ka ring. Khua han hawi mai hian Biak In kan ngah em em a, khawhawi zau theihna deuh atanga en phei chuan Medieval Period an tih hunlaia Europe-a Biak In sak an uar em em lai ang mai kha niawm tak a ni. A sakna atana kan sum sen zat hi belhkhawm ta ila, kan ram tihhmasawnna fe tham a ni ngei ang.
Chutiang bawk chuan Mizorama chhungkaw awm zat aiin ration card a tam zawk a, ration card-a mihring awm zat belhkhawm chu Mizoram mipui let engemawzat fe a nih thu an sawi thin. Chu chu a dik zia tunhnai khan sorkar meuhvin a puang ta a nih kha. Khawsak kawnga rethei zual, rethei teh fung aia khawsa hniam, saptawnga Below Poverty Line an tih mai, a lam tawi BPL tih phei chu nal tak taka kan lam theih tawh hi kan ngah ngang mai bawk. He’ng zingah hian Television, telephone (Landline) leh Refrigerator neite pawh an awm an ti a. Aizawl veng pakhat khawtlang hruaitu hlunin min hrilh dan phei chuan BPL inhlawhfaknaa tel zinga tam zawk chu mobile nei an ni a. Hnathawh lai laiin thlan lung phenah an in sms zek zek mai a ni, a ti.
Sorkar laipuiin thingtlanga chengte kum khata ni 100 aia tlemlo an inhlawh theihna tur ruahmanna tha zet mai a duan, NREGS hnuaia inhlawhfa thei turte chhinchhiahna Job Card chu a khaw mihring aia tam fe siam a ni tih tunhnaiah hmuhchhuah leh a ni ta a. A zahthlak leh zel ta ngawt mai. Hnam depde, kuttling lova thiltih dawna phut zawk nei hauhlo hnam hlemhle tak kan nihna kan inmualpho ta zel chu a ni mai a. Amah Pu A. Thanglura’n, “Tawngkam thlum mang silo zun chang tithlum mai,” tia amah leh amah a inkah fiam ang deuh hi kan ni zo ta a. Buh leh bal leh thlai thar chhuahte, thil siam chhuahte ngah mang si lovin thil lem lam kan ngah a. Kristian kan tam em em a, mahse mi rinawm, a taka Krista zuitu (Kristian) kan tlem leh bawk si a nih hi.
Biak Ina kal kan la thahnem hle. A bik takin Pathianni Sande Sikul kai hunlai phei chuan mahni in rauhsan thak hi tam zawk kan la ni awm e. Chutih lai chuan kan thianpa pakhat huan neih kawnga hun tam tak lo hmanga tuna eizawnna dang khawih ta chuan, “Inkhawm taima leh piangthar ho hian ka huan ka thlawh laiin min pui lova, hnathawh hun zawngah ka mal tan a, mahse, thlai a thar hunah chuan min lo lak pui ve thin. Anmahni hi ka hria a, an kohhrana inhmang, inkhawm thin leh piangthar inti an ni,” a ti.
Hman deuh tawh khan Presbyterian Kohhran hnuaia Family Counselling lama mawhphurtu Reverend kha ka thiannu chanchinbumi nen a pisa-ah kan tlawh a. Kei pek chuan, “Camping, Campaign, Crusade leh Bethel tih ang vel hi chu khap tawh teh u. Kristian lem kan chher chhuak nasa tawh lutuk,” ka’n ti ve ngawt a. Kan Pastor chuan ama mimal chuan ka thil sawi chu a dik a tih tho thu sawi chungin, “A thlakna kan la nei rihlo a ni,” tiin min chhang beidawng nia!
Mizoramah chuan Kohhran hian kan nun a kaihruai nasa ber tih hi zep rual a ni lo. Mahse, kohhran hruaitu zingah ‘A dum chu a dum, a var chu a var’ tingam an tlem avangin kan heti zo ta. Kohhran hian kohhran mite thlarau nun lam kaihhruai hna mai thawk tawh lovin Social Front te a din a, MPF te dinin inthlan chungchang thlenga politics thila inrawlh hi hnaah a neih ta. Chutihlai chuan ama huangchhunga hnathawktu pawimawhte’n pension fund chiahpuamin an fate hmangin hlawkna an tel tia puhna thu lungrun tak erawh chu an ngawihpui veng veng thei thung. Mahni inchhung khur vawng fel theilo (Unable to set one’s house in order) te khan midang an vei em em a. Mahni fate ruihhlo bawiha tangte ngaihthah thaka thlarau bote veia hla tak taka feh chhuak ka hmuh nupa ang chi hi Kohhran hruaitu thenkhat awm dan phung chu a ni.
Hetia Kohhran ka bitum chhan hi eng dang vang mah a ni lo. Rev Zairema’n eirukna chungchanga court hiala a zualko tum a, “Ka pu, hetianga i thiltih hi kohhran hruaitu hlun tih atan chuan a mawilo tiin an beilet che a, enge i ngaihdan?” tia ka zawh tum a, “Sap missionary-te’n min chhuahsan dawn a kan ram chu Mizo kohhran hruaitute kuta him taka awm tura an beisei thu nena min thlah kha ka la hre reng a, tuna heti taka corruption lo hluar ta ka hmuh hian mawhphurtu ka nihna ka inhria a, a thenfai hna pawh ka mawhah ka la lo theilo a ni,” a tih kha a thih hnu hian ka hre reng thin. Khatiang mawh la ngam kan neih tak loh avang hian lem chang kan tam a, thil lem a tam a. Hmasawnna tak tak leh thil tha erawh chu a tlem si a. Kristian ram nia kan inchhalna hi engmah lo mai, darbenthek ri ang mai a lo ni ta em ni chu le?
Read more...
Chhut mite chuan Mizoramah hian a mi cheng aia tam daih, a let li (4) aia tlemlo hi piangthar an awm ngei tawh an ring a. Vawi 12 piangthar-te leh a aia tam daihte pawh an awm nawk tawh miau avangin ‘Piangthar population’ chu a mihring tak awm zat ai hian a awm tam ngei tur a ni. Vawi khat mah Camping/Campaign/Crusade leh Bethel tih vela la kal miahlo hi chu kut zungtanga chhiar tham lek an nih ka ring. Khua han hawi mai hian Biak In kan ngah em em a, khawhawi zau theihna deuh atanga en phei chuan Medieval Period an tih hunlaia Europe-a Biak In sak an uar em em lai ang mai kha niawm tak a ni. A sakna atana kan sum sen zat hi belhkhawm ta ila, kan ram tihhmasawnna fe tham a ni ngei ang.
Chutiang bawk chuan Mizorama chhungkaw awm zat aiin ration card a tam zawk a, ration card-a mihring awm zat belhkhawm chu Mizoram mipui let engemawzat fe a nih thu an sawi thin. Chu chu a dik zia tunhnai khan sorkar meuhvin a puang ta a nih kha. Khawsak kawnga rethei zual, rethei teh fung aia khawsa hniam, saptawnga Below Poverty Line an tih mai, a lam tawi BPL tih phei chu nal tak taka kan lam theih tawh hi kan ngah ngang mai bawk. He’ng zingah hian Television, telephone (Landline) leh Refrigerator neite pawh an awm an ti a. Aizawl veng pakhat khawtlang hruaitu hlunin min hrilh dan phei chuan BPL inhlawhfaknaa tel zinga tam zawk chu mobile nei an ni a. Hnathawh lai laiin thlan lung phenah an in sms zek zek mai a ni, a ti.
Sorkar laipuiin thingtlanga chengte kum khata ni 100 aia tlemlo an inhlawh theihna tur ruahmanna tha zet mai a duan, NREGS hnuaia inhlawhfa thei turte chhinchhiahna Job Card chu a khaw mihring aia tam fe siam a ni tih tunhnaiah hmuhchhuah leh a ni ta a. A zahthlak leh zel ta ngawt mai. Hnam depde, kuttling lova thiltih dawna phut zawk nei hauhlo hnam hlemhle tak kan nihna kan inmualpho ta zel chu a ni mai a. Amah Pu A. Thanglura’n, “Tawngkam thlum mang silo zun chang tithlum mai,” tia amah leh amah a inkah fiam ang deuh hi kan ni zo ta a. Buh leh bal leh thlai thar chhuahte, thil siam chhuahte ngah mang si lovin thil lem lam kan ngah a. Kristian kan tam em em a, mahse mi rinawm, a taka Krista zuitu (Kristian) kan tlem leh bawk si a nih hi.
Biak Ina kal kan la thahnem hle. A bik takin Pathianni Sande Sikul kai hunlai phei chuan mahni in rauhsan thak hi tam zawk kan la ni awm e. Chutih lai chuan kan thianpa pakhat huan neih kawnga hun tam tak lo hmanga tuna eizawnna dang khawih ta chuan, “Inkhawm taima leh piangthar ho hian ka huan ka thlawh laiin min pui lova, hnathawh hun zawngah ka mal tan a, mahse, thlai a thar hunah chuan min lo lak pui ve thin. Anmahni hi ka hria a, an kohhrana inhmang, inkhawm thin leh piangthar inti an ni,” a ti.
Hman deuh tawh khan Presbyterian Kohhran hnuaia Family Counselling lama mawhphurtu Reverend kha ka thiannu chanchinbumi nen a pisa-ah kan tlawh a. Kei pek chuan, “Camping, Campaign, Crusade leh Bethel tih ang vel hi chu khap tawh teh u. Kristian lem kan chher chhuak nasa tawh lutuk,” ka’n ti ve ngawt a. Kan Pastor chuan ama mimal chuan ka thil sawi chu a dik a tih tho thu sawi chungin, “A thlakna kan la nei rihlo a ni,” tiin min chhang beidawng nia!
Mizoramah chuan Kohhran hian kan nun a kaihruai nasa ber tih hi zep rual a ni lo. Mahse, kohhran hruaitu zingah ‘A dum chu a dum, a var chu a var’ tingam an tlem avangin kan heti zo ta. Kohhran hian kohhran mite thlarau nun lam kaihhruai hna mai thawk tawh lovin Social Front te a din a, MPF te dinin inthlan chungchang thlenga politics thila inrawlh hi hnaah a neih ta. Chutihlai chuan ama huangchhunga hnathawktu pawimawhte’n pension fund chiahpuamin an fate hmangin hlawkna an tel tia puhna thu lungrun tak erawh chu an ngawihpui veng veng thei thung. Mahni inchhung khur vawng fel theilo (Unable to set one’s house in order) te khan midang an vei em em a. Mahni fate ruihhlo bawiha tangte ngaihthah thaka thlarau bote veia hla tak taka feh chhuak ka hmuh nupa ang chi hi Kohhran hruaitu thenkhat awm dan phung chu a ni.
Hetia Kohhran ka bitum chhan hi eng dang vang mah a ni lo. Rev Zairema’n eirukna chungchanga court hiala a zualko tum a, “Ka pu, hetianga i thiltih hi kohhran hruaitu hlun tih atan chuan a mawilo tiin an beilet che a, enge i ngaihdan?” tia ka zawh tum a, “Sap missionary-te’n min chhuahsan dawn a kan ram chu Mizo kohhran hruaitute kuta him taka awm tura an beisei thu nena min thlah kha ka la hre reng a, tuna heti taka corruption lo hluar ta ka hmuh hian mawhphurtu ka nihna ka inhria a, a thenfai hna pawh ka mawhah ka la lo theilo a ni,” a tih kha a thih hnu hian ka hre reng thin. Khatiang mawh la ngam kan neih tak loh avang hian lem chang kan tam a, thil lem a tam a. Hmasawnna tak tak leh thil tha erawh chu a tlem si a. Kristian ram nia kan inchhalna hi engmah lo mai, darbenthek ri ang mai a lo ni ta em ni chu le?
Read more...
Hindu Nge Nunna Lalhnam
¢ B Lalthlengliana
Saron Veng, Aizawl
Ni 26 Aug, 2009 Zozâm Weekly chhuakah khan, “Mizoram Kristianna a Nghing Em?” tih thu kha ka lo chhiar ve a; a rawn ziaktu khan thil a chik a, a bengvarthlakin a thlir zau hlein ka hria. Thu dik engemaw zat a sawi laiin kha ai khân la thlir zau lehzual sela; a hming rawn tarlang ngam sela a chiang lehzual tur hi a ni a. Chu mai bakah chuan thian thenkhatte’n, “Ka bawnghnute in chu in sawi duh mang si lo a, ka thil dang in chu in sawi duh hle si a,” an tih ang deuhin, ka bawnghnute in lam chu sawi turin inphut lo mah ila, kei pawhin a ziaktu thil dang in lam chu ka ngaihtuah lo a, sawi pawh ka tum bawk hek lo a ni.
Nunna Lalhnam leh Hindu hi an lo inzawm reng em tih hi han sawi zau ila. Kei hi Mizoram Kristiante zingah chengin, "Kristian nun dan tha ngaihsân," tih Motto-a neihtu YMA-ah te telin lungawi takin ka chipuite zingah ka awmin ka khawsa a. Eng sakhaw pawmtu pawh ni se a pawmtu mihring nuna thil tha hi chu a that ngaiin a tha reng tho mai a ni. Kan ramah hian chhiat ni that ni-a kan inenkawl dan hi a tha ka ti a, ka tlin ve ang tawk tea khawhar inah te lengin, tlaivar deuh thaw hiala khuang nena zai hruai tum te pawh ka nei ve nual a. Kristian ni ve lem lo chu keimah chiah ka ni thinin ka hria, eng hla pawh sa se tui takin ka sakpui ve mai thin a ni. He'ng hi tih dan tha leh kan hnam ziarang (culture) a nih miau avangin kei chuan ka zawm ve mai kha ka tih tur niin ka hria. Kan Mizo ziarang kha Kristiannaah a herlut a. Mizo Kristian tih danah a lo chang ta a; hei ai hian la lut thuk lehzual deuh se, kan hnam zia hi Pathian thu a nih ang takin la thupui lehzual thei ila ka duh khawp mai.
Hindu lehkhabu, "GITA", Ramthanga Khalhring-in Mizo tawnga a lehlin chu a buin a lo chhuak a, a thuhmaa malsawmna ziahsak tura a sawmte’n an lo ziahsak chungchangah Hindu sakhaw thehdarh tumna anga a lo lang kha a chanchinbu kawm han en chuan a rawn ziaktu khan a thehdarh chak zawk mai awm mang e ka ti deuh a ni. Chutih rual chuan Nunna Lalhnam sakhaw dinhmun lam erawh chu tarlan ve thain ka hria a. Nunna Lalhnam chuan Pathian (Khuanu) chauh lo chu biak leh rin kan nei lo a; hmeichhe hrin mihring zingah hian Pathian biak ang ema biak tur tumah kan hre hek lo. Pathian, Khuanu hi engkim siama dintu chu a ni a, Amah atangin chatuana nunna pawh hi lo chhuak chauh a ni a, minring lo piang tawh zawng zawng leh lo la piang tur chenin chu chatuan nunna pe thei tumah an awm lo. Mi zawng zawng tan leh kan vaia tan chu nunna petu chu kan Pathian a ni.
Heti anga Zofaah hian Kristianna a bo hlau taka thu ziak leh chanchinbu-a chhuah a ni hi fimkhurna chi khat chu a ni phawt mai. Setana hlau reng reng leh sakhaw dang chimral hlau reng renga awm hi a pawi ka ti khawp mai a, Mingohoin thiam taka sakhua hmatheha hmangin, Phungpuinuin Tumchhingi a dawlh angin min dawlh a, kan hnam ziarang (culture) pawh hre lo mai ni tawh lova, hmelma ena en hial thei khawpin min chimral thawthang a. Kan nih lohna pui, thing bul lung bul bia leh mi lu la hnam, sakhaw nei mumal lo angin min chhuah a. Chu chu kan nihna reng emaw kan la ti zui a, A Aw B min siamsakin chhiar min han zirtir a; an hnam kan ngaihsan theihna turin, ‘Mingo an fing ber a, an huai ber,’ tih te min han by-heart-tir a. Mary Winchester pa, thingpui huan manager chu lal Bengkhuaia hote’n an zuk thah kha Mizote tih dik lohah kan ngai a (mi thah hi a tha tihna ni loin). Pathian hnenah te thupha kan chawi chamchi a. Israel-ho tih ni sela chuan, an ram leh hnam chhanah kan ngaih sak tho awm e.
Kan hnam thuam mawi tak takte chu lâm dawn chauha inbel tur emaw kan ti a. Kan hnam hla thluk lungkuai tak takte chu Setana kan pe zo a. Chuti taka chimral thawthânga kan awm tawh avâng hian hlauhnaa khah pawh hi a awm tho e. |hian dun khualpâng zin an sawi pawh kan ang thei rum rumin ka hria. An khualzin chu khuain a thim hnan a, “Ram chin engmah lah kan hre si lo a, hetah hian i riak mai ang,” tiin an riak ta a. Zing an han thawh meuh chuan an awmna chu kham ko sang em em mai bul hi a lo ni a, an hlau hnuhnawh hle a. A zan lehah chuan khaw en laiin riahna an siam a, phaizawl zau em em maiah hian zankhuain innek thlak hlauin an mu a. “Thianpa, min nek thla ang e,” an inti reng mai e, an tih chu. Chuvangin tuna kan riah hmun hi chu Pathian Khuanu kianga riak kan ni tih hi lo hre tlang tawh ila ka duh khawp mai.
Tunah chuan kan mithiamte an lo thangharh zel a, kan hnam thuamte leh ziarang te leh kan thuam (hmanrua) te hi Pathian Khuanu min pek a ni a, saphoin, ‘God,’ an tih kha kan Pathian KHUANU hi a ni tih an hrechiang a; keini thleng hian chu harhna chuan min tuam mek a. Chu ram leh hnam leh sakhaw lama thanharhna chuan Kohhran leh ram mipuite hi a tuam mek a, a lawmawm ka ti khawp mai. He rama min hruai luttu leh kan awm dan zawng zawng min lo ruahmansak a, tawngte, hnam ziate min siamsaktu hian, Amah biak dan tur pawh kan thiam loh lai atang khan min biain min lo kaihruai a; Khuanu kaihhruai leh a biak hnam kan lo ni reng a ni tih hi tunah chuan kan lo hrechhuak ta. Hnam dangte pawhin an Pathian an bia a, keini pawhin kan Pathian Khuanu kan bia a. Kan biak Pathian hi a lo inang lo a nih chuan keini chuan hnam dan Pathian chu kan be dawn lo a ni tih leh, kan Pathian engkim siamtu Khuanu hi in Pathian a nih ve phawt chuan, hnam dang sakhua lakah leh rin hran neihte lakah hian lo hlauthawng lo turin ram mipuite ka chah duh bawk a ni.
Zofate hi Khuanu’n min din atang khan A TA kan ni a, A THU-in min awmtir a, chenna ram leilung min pein tawng leh zia te min pe a, Pathian thua din leh awm kan ni e. Min dah danah leh kan chunga a rorelah hian kan lungawi a, sakhaw dang vawn kan tum lo. Pathian leh keimahni kan inzawmnaah hian kan chiang a, chu lo chu sakhua kan nei lo; mahni hnam sakhua kalsan a, hnam dang sakhua zawm chu hnam boralna a ni zawk tih kan hre si a.
Read more...
Saron Veng, Aizawl
Ni 26 Aug, 2009 Zozâm Weekly chhuakah khan, “Mizoram Kristianna a Nghing Em?” tih thu kha ka lo chhiar ve a; a rawn ziaktu khan thil a chik a, a bengvarthlakin a thlir zau hlein ka hria. Thu dik engemaw zat a sawi laiin kha ai khân la thlir zau lehzual sela; a hming rawn tarlang ngam sela a chiang lehzual tur hi a ni a. Chu mai bakah chuan thian thenkhatte’n, “Ka bawnghnute in chu in sawi duh mang si lo a, ka thil dang in chu in sawi duh hle si a,” an tih ang deuhin, ka bawnghnute in lam chu sawi turin inphut lo mah ila, kei pawhin a ziaktu thil dang in lam chu ka ngaihtuah lo a, sawi pawh ka tum bawk hek lo a ni.
Nunna Lalhnam leh Hindu hi an lo inzawm reng em tih hi han sawi zau ila. Kei hi Mizoram Kristiante zingah chengin, "Kristian nun dan tha ngaihsân," tih Motto-a neihtu YMA-ah te telin lungawi takin ka chipuite zingah ka awmin ka khawsa a. Eng sakhaw pawmtu pawh ni se a pawmtu mihring nuna thil tha hi chu a that ngaiin a tha reng tho mai a ni. Kan ramah hian chhiat ni that ni-a kan inenkawl dan hi a tha ka ti a, ka tlin ve ang tawk tea khawhar inah te lengin, tlaivar deuh thaw hiala khuang nena zai hruai tum te pawh ka nei ve nual a. Kristian ni ve lem lo chu keimah chiah ka ni thinin ka hria, eng hla pawh sa se tui takin ka sakpui ve mai thin a ni. He'ng hi tih dan tha leh kan hnam ziarang (culture) a nih miau avangin kei chuan ka zawm ve mai kha ka tih tur niin ka hria. Kan Mizo ziarang kha Kristiannaah a herlut a. Mizo Kristian tih danah a lo chang ta a; hei ai hian la lut thuk lehzual deuh se, kan hnam zia hi Pathian thu a nih ang takin la thupui lehzual thei ila ka duh khawp mai.
Hindu lehkhabu, "GITA", Ramthanga Khalhring-in Mizo tawnga a lehlin chu a buin a lo chhuak a, a thuhmaa malsawmna ziahsak tura a sawmte’n an lo ziahsak chungchangah Hindu sakhaw thehdarh tumna anga a lo lang kha a chanchinbu kawm han en chuan a rawn ziaktu khan a thehdarh chak zawk mai awm mang e ka ti deuh a ni. Chutih rual chuan Nunna Lalhnam sakhaw dinhmun lam erawh chu tarlan ve thain ka hria a. Nunna Lalhnam chuan Pathian (Khuanu) chauh lo chu biak leh rin kan nei lo a; hmeichhe hrin mihring zingah hian Pathian biak ang ema biak tur tumah kan hre hek lo. Pathian, Khuanu hi engkim siama dintu chu a ni a, Amah atangin chatuana nunna pawh hi lo chhuak chauh a ni a, minring lo piang tawh zawng zawng leh lo la piang tur chenin chu chatuan nunna pe thei tumah an awm lo. Mi zawng zawng tan leh kan vaia tan chu nunna petu chu kan Pathian a ni.
Heti anga Zofaah hian Kristianna a bo hlau taka thu ziak leh chanchinbu-a chhuah a ni hi fimkhurna chi khat chu a ni phawt mai. Setana hlau reng reng leh sakhaw dang chimral hlau reng renga awm hi a pawi ka ti khawp mai a, Mingohoin thiam taka sakhua hmatheha hmangin, Phungpuinuin Tumchhingi a dawlh angin min dawlh a, kan hnam ziarang (culture) pawh hre lo mai ni tawh lova, hmelma ena en hial thei khawpin min chimral thawthang a. Kan nih lohna pui, thing bul lung bul bia leh mi lu la hnam, sakhaw nei mumal lo angin min chhuah a. Chu chu kan nihna reng emaw kan la ti zui a, A Aw B min siamsakin chhiar min han zirtir a; an hnam kan ngaihsan theihna turin, ‘Mingo an fing ber a, an huai ber,’ tih te min han by-heart-tir a. Mary Winchester pa, thingpui huan manager chu lal Bengkhuaia hote’n an zuk thah kha Mizote tih dik lohah kan ngai a (mi thah hi a tha tihna ni loin). Pathian hnenah te thupha kan chawi chamchi a. Israel-ho tih ni sela chuan, an ram leh hnam chhanah kan ngaih sak tho awm e.
Kan hnam thuam mawi tak takte chu lâm dawn chauha inbel tur emaw kan ti a. Kan hnam hla thluk lungkuai tak takte chu Setana kan pe zo a. Chuti taka chimral thawthânga kan awm tawh avâng hian hlauhnaa khah pawh hi a awm tho e. |hian dun khualpâng zin an sawi pawh kan ang thei rum rumin ka hria. An khualzin chu khuain a thim hnan a, “Ram chin engmah lah kan hre si lo a, hetah hian i riak mai ang,” tiin an riak ta a. Zing an han thawh meuh chuan an awmna chu kham ko sang em em mai bul hi a lo ni a, an hlau hnuhnawh hle a. A zan lehah chuan khaw en laiin riahna an siam a, phaizawl zau em em maiah hian zankhuain innek thlak hlauin an mu a. “Thianpa, min nek thla ang e,” an inti reng mai e, an tih chu. Chuvangin tuna kan riah hmun hi chu Pathian Khuanu kianga riak kan ni tih hi lo hre tlang tawh ila ka duh khawp mai.
Tunah chuan kan mithiamte an lo thangharh zel a, kan hnam thuamte leh ziarang te leh kan thuam (hmanrua) te hi Pathian Khuanu min pek a ni a, saphoin, ‘God,’ an tih kha kan Pathian KHUANU hi a ni tih an hrechiang a; keini thleng hian chu harhna chuan min tuam mek a. Chu ram leh hnam leh sakhaw lama thanharhna chuan Kohhran leh ram mipuite hi a tuam mek a, a lawmawm ka ti khawp mai. He rama min hruai luttu leh kan awm dan zawng zawng min lo ruahmansak a, tawngte, hnam ziate min siamsaktu hian, Amah biak dan tur pawh kan thiam loh lai atang khan min biain min lo kaihruai a; Khuanu kaihhruai leh a biak hnam kan lo ni reng a ni tih hi tunah chuan kan lo hrechhuak ta. Hnam dangte pawhin an Pathian an bia a, keini pawhin kan Pathian Khuanu kan bia a. Kan biak Pathian hi a lo inang lo a nih chuan keini chuan hnam dan Pathian chu kan be dawn lo a ni tih leh, kan Pathian engkim siamtu Khuanu hi in Pathian a nih ve phawt chuan, hnam dang sakhua lakah leh rin hran neihte lakah hian lo hlauthawng lo turin ram mipuite ka chah duh bawk a ni.
Zofate hi Khuanu’n min din atang khan A TA kan ni a, A THU-in min awmtir a, chenna ram leilung min pein tawng leh zia te min pe a, Pathian thua din leh awm kan ni e. Min dah danah leh kan chunga a rorelah hian kan lungawi a, sakhaw dang vawn kan tum lo. Pathian leh keimahni kan inzawmnaah hian kan chiang a, chu lo chu sakhua kan nei lo; mahni hnam sakhua kalsan a, hnam dang sakhua zawm chu hnam boralna a ni zawk tih kan hre si a.
Read more...
Hmeichhia chu
Mi pakhatin hetiang thu hi a hrilh a, ngaihnawm a ti em em mai. Dik hlein a hre bawk. A rilru-ah a lo lang leh thin a, mahse, he thu hi tu hrilh nge tih erawh a hrechhuak zo ta lo. Mawi a ti ngang a, a hriat ang ang chu a ziakchhuak ta a ni. Rev Lalnghinglova hnen atanga kan dawn - 'Hmeichhia' chu hei le...
I fawh chuan pa hawihawm lo tak i ni ang.
I fawh leh chuan mipa i no lo ang.
I fak chuan dawt i sawi emaw a ti ang che.
I fak loh chuan engatan mah i tlak lo a ti ang che.
I hnial der vaih chuan a tim hrep ang che.
I hnial der loh vaih chuan mipa chanve tlukah a ngai ang che.
I tlawh zin viau chuan a ning ang che.
I tlawh khat viau chuan i bum emaw a ti ang che.
I inchei viau chuan mipa lepchiah emaw a ti ang che.
I inchei loh viau chuan mipa hawihhai lo a ti ang che.
I thikthu i tihchhiat viau chuan mipa tlaktlai lohzia a hrilh ang che.
I tihlan loh chuan amah hmangaih lovah a ngai ang che.
I lem vaih chuan i zah lo angah a ngai ang che.
I tlai vaih chuana nghaktu nih hreawmzia a hrilh nek ang che.
I nghak renga a lo kal tlai viau chuan hmeichhe tih dan alawm a tihkhum ang che.
I lenna kawng i zauh chuan mi rinawm lovah a ngai ang che.
I len loh zana midangin an lenkhung chuan -
Hmeichhia chu rim ngai kan ni, a tihkhum ang che.
I tlawh khat chuan ngaihzawn nuam lo a ti ang che.
I fawh zin chuan vawi khat phalna pek i hmangrim a ti ang che.
Midang i melh chuan i ler a ti ang.
I hmuh laia midangin an melh chuan, hmuhnawm an thlek ve mai mai a ti ang.
I tawng ve chuan a thusawi ngaithla turin a duh ang che.
I ngaihthlak kar chuan tawng turin a duh si ang che.
Awi Karei! Lalpa, thilnung pakhat hmeichhia i siam a,
An mawiin an va khirh si em!
An chak lovin thil an va ti thei si em!
An buaipuiawmin, an va ngainatawm si em!
An awmzia hrefiah tehreng ila Aw!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Read more...
I fawh chuan pa hawihawm lo tak i ni ang.
I fawh leh chuan mipa i no lo ang.
I fak chuan dawt i sawi emaw a ti ang che.
I fak loh chuan engatan mah i tlak lo a ti ang che.
I hnial der vaih chuan a tim hrep ang che.
I hnial der loh vaih chuan mipa chanve tlukah a ngai ang che.
I tlawh zin viau chuan a ning ang che.
I tlawh khat viau chuan i bum emaw a ti ang che.
I inchei viau chuan mipa lepchiah emaw a ti ang che.
I inchei loh viau chuan mipa hawihhai lo a ti ang che.
I thikthu i tihchhiat viau chuan mipa tlaktlai lohzia a hrilh ang che.
I tihlan loh chuan amah hmangaih lovah a ngai ang che.
I lem vaih chuan i zah lo angah a ngai ang che.
I tlai vaih chuana nghaktu nih hreawmzia a hrilh nek ang che.
I nghak renga a lo kal tlai viau chuan hmeichhe tih dan alawm a tihkhum ang che.
I lenna kawng i zauh chuan mi rinawm lovah a ngai ang che.
I len loh zana midangin an lenkhung chuan -
Hmeichhia chu rim ngai kan ni, a tihkhum ang che.
I tlawh khat chuan ngaihzawn nuam lo a ti ang che.
I fawh zin chuan vawi khat phalna pek i hmangrim a ti ang che.
Midang i melh chuan i ler a ti ang.
I hmuh laia midangin an melh chuan, hmuhnawm an thlek ve mai mai a ti ang.
I tawng ve chuan a thusawi ngaithla turin a duh ang che.
I ngaihthlak kar chuan tawng turin a duh si ang che.
Awi Karei! Lalpa, thilnung pakhat hmeichhia i siam a,
An mawiin an va khirh si em!
An chak lovin thil an va ti thei si em!
An buaipuiawmin, an va ngainatawm si em!
An awmzia hrefiah tehreng ila Aw!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Read more...
Hausakna, Hlawhtlinna leh Hmangaihna
Nu pakhat hi an in chhung atangin a lo chhuak a, an kawt phula putar, hmuihmul var vo tawh pathum lo thu chawl chu a hmu a. A han enchiang hlawm a, tumah chu a hmelhriat an awm lo na a, pawna thuttir reng chu a felin a hre chiah lo deuh a. "Ka hmelhriat chiah lo che u na a, in ril te a tam hmel tawh bawk si a, lo lut ula ei tur pawh kan nei a nia," tiin a sawm a. Putar pathumte chuan, "In neitupa hi a awm em?" tiin an zawt a. Nu chuan, "Tunah chuan awm lo, a leng chhuak a," tiin a chhang a. Anni chuan, "Chuti chu kan lo leng lut thei lo a nih chu," an ti a.
Tlai lam a lo ni a, an pa leng chu a lo haw ta a, putarte nena an inbiak dan chu a lo hrilh thuai a. A pasal chuan, "Chuti chu va ko nghal vat rawh," tiin a tir nghal a. Mahse, leng lut tura a va sawm leh chuan putar pathumte chuan, "Chuti mai chuan kan vai hian a rualin kan lo lut thei hlei nem," an lo ti leh ta tlat a. Nu chuan mak tih hmel takin, "Engati maw?" tiin hriat chak takin a zawt a. Putar pakhat chuan ti hian a sawi ta a, an zinga pakhat chu a kawk a, "Ani hi a hming chu Hausakna-a a ni."
Pakhat chu a kawk leh a, "Ani hi a hming chu Hlawhtlinna-a a ni a, kei hi Hmangaihna-a ka ni thung," a ti te te a. A sawi zawm zel a, "In chhungah chuan va lut leh la, i pasal hnenah chuan kan hming theuh hi va hrilh la. Tu ber hi nge leng tura in sawm duh tur chu va sawipui phawt rawh," a ti a.
Nu chu in chhungah chuan a va lut leh a, putar thusawi chu a pasal a va hrilh a. Chu thu a han hriat chuan a pasal chu a lawm kher mai. "A va han lawmawm ve le! An insawi ang an nih chuan Hausakna-a chu sawm chi a nih chu. Lo leng lut sela, kan chhung hi hausakna tinrengin han tikhat teh se," a ti a. Mahse, a nupui thung chuan, "Kei chu Hlawhtlinna-a saw sawm ka duh zawk, kan tan a tha berin ka hria," a ti ve tlat mai a. An nupaa an inhnial lai chuan pindan chhung atangin an mo chuan a lo ngaithla reng a. A rawn chhuak nghal a, "Kei chu Hmangaihna-a chu sawm ka duh ber, kan chhungkua hian hmangaihna hi kan mamawh berin ka hria. Sawm ila, kan chhungkua hi hmangaihnain min han phuarkhawm se a that ka ring," tiin a ngaihdan a rawn sawi ve a.
Pa ber chuan a ngaihtuah vung vung a, "Kan mo rawtna chu a tha berin ka hria. Va chhuak leh la, Hmangaihna-a chu va sawm rawh," tiin a nupui chu a tir ta nghal a.
Nu chu a va chhuak a, putar pathumte bulah chuan a va kal a, "A tu ber hi nge Hmangaihna-a kha? Khawngaihin lo lut la, kan lo mikhual ang che," tiin a va sawi a. Hmangaihna-a chu phur takin a tho nghal a, in chhungah chuan a lut ta a. Putar pahnihte pawh chuan an zui lut nghal a.
Nu chuan mak ti takin a rawn zuitu putar pahnih Hausakna-a leh Hlawhtlina-a te hnenah chuan, "Hmangaihna-a chauh ka sawm si a, 'ngati nge in lo kal ve?," tiin a zawt a. Putarte chuan, "Hausakna-a leh Hlawhtlinna-a te hi a tu emaw zawk zawk i sawm a nih chuan mi dang pahnih hian kan zui thei lo a, pawn a kan lo awm hi a ngai dawn a ni. Mahse, Hmangaihna-a hi a kalna apiangah kan zui zel a ngaih avangin kan rawn zui a nih hi. Hmangaihna awmna hmun apiangah Hausakna leh Hlawhtlinna a awm zel thin si a!," tiin an chhang a.
(Richness, Success and Love tih lehlin a ni a, a ziaktu hriat a ni lo. Lalthlamuana Ralte)
Read more...
Tlai lam a lo ni a, an pa leng chu a lo haw ta a, putarte nena an inbiak dan chu a lo hrilh thuai a. A pasal chuan, "Chuti chu va ko nghal vat rawh," tiin a tir nghal a. Mahse, leng lut tura a va sawm leh chuan putar pathumte chuan, "Chuti mai chuan kan vai hian a rualin kan lo lut thei hlei nem," an lo ti leh ta tlat a. Nu chuan mak tih hmel takin, "Engati maw?" tiin hriat chak takin a zawt a. Putar pakhat chuan ti hian a sawi ta a, an zinga pakhat chu a kawk a, "Ani hi a hming chu Hausakna-a a ni."
Pakhat chu a kawk leh a, "Ani hi a hming chu Hlawhtlinna-a a ni a, kei hi Hmangaihna-a ka ni thung," a ti te te a. A sawi zawm zel a, "In chhungah chuan va lut leh la, i pasal hnenah chuan kan hming theuh hi va hrilh la. Tu ber hi nge leng tura in sawm duh tur chu va sawipui phawt rawh," a ti a.
Nu chu in chhungah chuan a va lut leh a, putar thusawi chu a pasal a va hrilh a. Chu thu a han hriat chuan a pasal chu a lawm kher mai. "A va han lawmawm ve le! An insawi ang an nih chuan Hausakna-a chu sawm chi a nih chu. Lo leng lut sela, kan chhung hi hausakna tinrengin han tikhat teh se," a ti a. Mahse, a nupui thung chuan, "Kei chu Hlawhtlinna-a saw sawm ka duh zawk, kan tan a tha berin ka hria," a ti ve tlat mai a. An nupaa an inhnial lai chuan pindan chhung atangin an mo chuan a lo ngaithla reng a. A rawn chhuak nghal a, "Kei chu Hmangaihna-a chu sawm ka duh ber, kan chhungkua hian hmangaihna hi kan mamawh berin ka hria. Sawm ila, kan chhungkua hi hmangaihnain min han phuarkhawm se a that ka ring," tiin a ngaihdan a rawn sawi ve a.
Pa ber chuan a ngaihtuah vung vung a, "Kan mo rawtna chu a tha berin ka hria. Va chhuak leh la, Hmangaihna-a chu va sawm rawh," tiin a nupui chu a tir ta nghal a.
Nu chu a va chhuak a, putar pathumte bulah chuan a va kal a, "A tu ber hi nge Hmangaihna-a kha? Khawngaihin lo lut la, kan lo mikhual ang che," tiin a va sawi a. Hmangaihna-a chu phur takin a tho nghal a, in chhungah chuan a lut ta a. Putar pahnihte pawh chuan an zui lut nghal a.
Nu chuan mak ti takin a rawn zuitu putar pahnih Hausakna-a leh Hlawhtlina-a te hnenah chuan, "Hmangaihna-a chauh ka sawm si a, 'ngati nge in lo kal ve?," tiin a zawt a. Putarte chuan, "Hausakna-a leh Hlawhtlinna-a te hi a tu emaw zawk zawk i sawm a nih chuan mi dang pahnih hian kan zui thei lo a, pawn a kan lo awm hi a ngai dawn a ni. Mahse, Hmangaihna-a hi a kalna apiangah kan zui zel a ngaih avangin kan rawn zui a nih hi. Hmangaihna awmna hmun apiangah Hausakna leh Hlawhtlinna a awm zel thin si a!," tiin an chhang a.
(Richness, Success and Love tih lehlin a ni a, a ziaktu hriat a ni lo. Lalthlamuana Ralte)
Read more...
STRONG BEAUTIFUL NAILS
¢ Debbie Chawngthu
Hmeichhe kut nalh tak leh fai tak, sei seng sawng hi chu hmuh a nuamin en a hlawh hle thin. Mipa hian hmuh nuam an ti zualin hmeichhia te erawh chuan an awt thung a. Kut no nalh leh tin nalh tak nei tur chuan enkawl that, ei leh in dik leh taimak a ngai a ni.
Kut pianzia hi chu thlak danglam theih a ni lova, mahse sawizawi ngun leh enkawl ngun chuan a tin nalh tak a ni thei a ni. Tin hrisel tur chuan taksa a hrisel tur a ni a, ei leh in a inbuk tawk a ngai a, regular taka tihfai bawk tur a ni. Tin atang hian taksa hrisel leh hrisel loh a hriat theih hle a. Doctor te pawh hian mi an en hian tin an en tel thin. Tin dang bem mai hi chu thisen nei tlem tihna a ni a, tin tlang rualrem lo tak hi chu pumpui thur tam lutuk vang te, ruhna neih vang leh thisen kal that tawk loh vang te a ni thei a ni.
Tin tha tur chuan clacium leh protein hi taksa mamawh tawk ei chuan tin a hrisel a, protein hi sangha, artui, soyabean atangtein a hmuh theih a. Calcium hi bawnghnute atanga eitur an siam cheese, paneer, butter, yoghurt atang te in a hmuh theih bawk. Bawnghnute tui pawlh miah loh leh yoghurt 415mg.clacium pai te hi taksa tan a tha em em ani. Heng bakah hian multi-vitamin hi nitin ei a tha a, a chugna kan sawi tak te khi ei theih loh pawhin multi-vitamin kan ei chuan kan taksa mamawh ang tawk a hmuh theih tho a ni.
Tin nalh tur chuan nitin oil hmanga massage ngun a ngai a, kut thap leh ro tak mai hi chu a nalh lovin hmuh a hrehawm a ni. Inchhung sekrek khawih, puansuk, huan thlai khawih te hian kut a tichhe thei hle a. Heng hna thawh dawn hi chuan glove puan pangngaia siam bun thin a tha. Kutkawr hian tin tliak mai tur a veng a, kut ro lutuk tur a veng bawk a ni. Kut hi fai tawkin nikhatah vawikhat tal sil ziah tur a ni a, sil zawh hnu a la hnawm laiin thil mawm hnawih nghal tur a ni. Chhuna vawihnih sil bakah hian zan mut hmaa oil hnawih hian kut tin a hrisel a, vun a tih mam mai bakah vun chuar tur a veng thei bawk a ni.
Manicure-kut tin enkawl-kan tih mai hi karkhatah vawikhat tih ngei ngei a tha bawk a. Nangmaha i tih duh chuan hetiang hian ti ang che---Nail polish i hnawih kha tireh vek phawt la, chutah nail file in i tin nawt rual rawh. Ikut chu tuilum phuanah chiah la, i chiah lai hian i tin te brush fai ang che. I tin hnate orange stick- in dimtein nawr tawm la, i tleuhfai hnuah hru hul leh ang che. Chumi hnuah cream mawm tha takin i kut chu massage la, a tukah nail polish hnawih chauh ang che.
Ni tin i kutbawr sawizawi la, hetiang hian ti thin ang che---I kut ruh takin hum la, phelh leh la, hetiang hian vawi 20 ti ang che. Nikhatah vawihnih/vawithum ti la, i kuta thisen kal a ti tha ang. I tin ngun takin nawt thin la, i tin a tlein a khauh ang. Karkhatah vawikhat tal oil tretment ti thin la, hetiang hian ti ang che---Olive oil chhuang lum la, chutah chuan vitamin E oil tlem far ang che. A la lum laiin i kut kha minute 15 chiah la, i chiah hnuah i kut leh tin nuai nan hmang ang che. I nuai hnu darkar khat chu sil lovin dah la, a theih chuan hot oil treatment hi i mut dawnah ti la, silfai lovin zankhuain chiah la, a tha lehzual. Hetianga regular taka i tih peih chuan thla khat chhungin i tin a nalh sawtin a hrisel sawt ang. I tin a hrisel nan nitn bawnghnu no 1-2 in ziah la, multi-vitamin leh clacium ei thin bawk ang che.
Q. Tin seh hi ka ching thin khawp a, tin a nalh duh loh em avangin ka sim ta a. Mahse ka tin rawn thang leh hi a nung lo riau va, tinhna bul lai tak phei hi chu a dum deuh a, hei hi vitamin tlakchham vang a ni thei em?
= Tin seh ching chu mahni inrintawkna nei lo, mi zakzum leh thlaphang hma an ni thin an ti a. I sim thei chu i lawmpuiawm khawp mai. I tin nung lo riau chu enkawl nguna tha leh tehi a ni a. Hand cream leh cuticle cream lei la, chu chuan zantin i tin leh tinhna te nuai thin rawh.
I tin la zuah sei lo la, a mawi tawkte chauhin hlep thin la, rual takin nawt bawk ang che. Chumi hnuah tuilum phuanah chiah la, i chhiah chhung hian brush fai pah la. Brush i hman chu nem tak chi a ni tur a ni. Khauh tak chuan i tinhna te a tichhia ang. Fai takin minute 10 vel i chiah hnuah silfai la, a ro tak tak hmain hand crem hnawihin i tinhna te nuai vek ang che. I kutbawr reng reng i nuaiin i kutphah hma lam hawiin dah la, a chho/chhuak zawngin dimtein nuai thin ang che. Tin hi clacium leh protein tlakchham chuan a tha thei lova, chuvangin, hemi pahnih telna lam chi i lo ei tel bawk dawn nia.
Q. Eye pencil lar tak mai kum engemaw zah ka hmang a, tunhnai te atang khan ka vun vel a tisenin ka hre tlat a, hman zel a hlauhawm em?
= Company lar tak siam ho hi chu hman tura zawrh chhuah hmain test na tha tak neih vek a ni a, mahse i ngeih lo anga i hriat chuan hmang lo mai la. Tuna i hmanlai company siam nilo kha han hmang chhin la, i vunin a thatpui chuang lova i hria anih chuan vun lam thiam rawn zawk ang che. Eye make-up hi hnawih fimkhur tur a ni a, mit chhunga a luh lohna turin rin thiam leh fimkhur a tul a ni. I hman reng rengin zanah i mut hmain tifai ziah la, i mut laiin i mit chhungah a luh theih avangin mutpui lo hram ang che.
Read more...
Hmeichhe kut nalh tak leh fai tak, sei seng sawng hi chu hmuh a nuamin en a hlawh hle thin. Mipa hian hmuh nuam an ti zualin hmeichhia te erawh chuan an awt thung a. Kut no nalh leh tin nalh tak nei tur chuan enkawl that, ei leh in dik leh taimak a ngai a ni.
Kut pianzia hi chu thlak danglam theih a ni lova, mahse sawizawi ngun leh enkawl ngun chuan a tin nalh tak a ni thei a ni. Tin hrisel tur chuan taksa a hrisel tur a ni a, ei leh in a inbuk tawk a ngai a, regular taka tihfai bawk tur a ni. Tin atang hian taksa hrisel leh hrisel loh a hriat theih hle a. Doctor te pawh hian mi an en hian tin an en tel thin. Tin dang bem mai hi chu thisen nei tlem tihna a ni a, tin tlang rualrem lo tak hi chu pumpui thur tam lutuk vang te, ruhna neih vang leh thisen kal that tawk loh vang te a ni thei a ni.
Tin tha tur chuan clacium leh protein hi taksa mamawh tawk ei chuan tin a hrisel a, protein hi sangha, artui, soyabean atangtein a hmuh theih a. Calcium hi bawnghnute atanga eitur an siam cheese, paneer, butter, yoghurt atang te in a hmuh theih bawk. Bawnghnute tui pawlh miah loh leh yoghurt 415mg.clacium pai te hi taksa tan a tha em em ani. Heng bakah hian multi-vitamin hi nitin ei a tha a, a chugna kan sawi tak te khi ei theih loh pawhin multi-vitamin kan ei chuan kan taksa mamawh ang tawk a hmuh theih tho a ni.
Tin nalh tur chuan nitin oil hmanga massage ngun a ngai a, kut thap leh ro tak mai hi chu a nalh lovin hmuh a hrehawm a ni. Inchhung sekrek khawih, puansuk, huan thlai khawih te hian kut a tichhe thei hle a. Heng hna thawh dawn hi chuan glove puan pangngaia siam bun thin a tha. Kutkawr hian tin tliak mai tur a veng a, kut ro lutuk tur a veng bawk a ni. Kut hi fai tawkin nikhatah vawikhat tal sil ziah tur a ni a, sil zawh hnu a la hnawm laiin thil mawm hnawih nghal tur a ni. Chhuna vawihnih sil bakah hian zan mut hmaa oil hnawih hian kut tin a hrisel a, vun a tih mam mai bakah vun chuar tur a veng thei bawk a ni.
Manicure-kut tin enkawl-kan tih mai hi karkhatah vawikhat tih ngei ngei a tha bawk a. Nangmaha i tih duh chuan hetiang hian ti ang che---Nail polish i hnawih kha tireh vek phawt la, chutah nail file in i tin nawt rual rawh. Ikut chu tuilum phuanah chiah la, i chiah lai hian i tin te brush fai ang che. I tin hnate orange stick- in dimtein nawr tawm la, i tleuhfai hnuah hru hul leh ang che. Chumi hnuah cream mawm tha takin i kut chu massage la, a tukah nail polish hnawih chauh ang che.
Ni tin i kutbawr sawizawi la, hetiang hian ti thin ang che---I kut ruh takin hum la, phelh leh la, hetiang hian vawi 20 ti ang che. Nikhatah vawihnih/vawithum ti la, i kuta thisen kal a ti tha ang. I tin ngun takin nawt thin la, i tin a tlein a khauh ang. Karkhatah vawikhat tal oil tretment ti thin la, hetiang hian ti ang che---Olive oil chhuang lum la, chutah chuan vitamin E oil tlem far ang che. A la lum laiin i kut kha minute 15 chiah la, i chiah hnuah i kut leh tin nuai nan hmang ang che. I nuai hnu darkar khat chu sil lovin dah la, a theih chuan hot oil treatment hi i mut dawnah ti la, silfai lovin zankhuain chiah la, a tha lehzual. Hetianga regular taka i tih peih chuan thla khat chhungin i tin a nalh sawtin a hrisel sawt ang. I tin a hrisel nan nitn bawnghnu no 1-2 in ziah la, multi-vitamin leh clacium ei thin bawk ang che.
Q. Tin seh hi ka ching thin khawp a, tin a nalh duh loh em avangin ka sim ta a. Mahse ka tin rawn thang leh hi a nung lo riau va, tinhna bul lai tak phei hi chu a dum deuh a, hei hi vitamin tlakchham vang a ni thei em?
= Tin seh ching chu mahni inrintawkna nei lo, mi zakzum leh thlaphang hma an ni thin an ti a. I sim thei chu i lawmpuiawm khawp mai. I tin nung lo riau chu enkawl nguna tha leh tehi a ni a. Hand cream leh cuticle cream lei la, chu chuan zantin i tin leh tinhna te nuai thin rawh.
I tin la zuah sei lo la, a mawi tawkte chauhin hlep thin la, rual takin nawt bawk ang che. Chumi hnuah tuilum phuanah chiah la, i chhiah chhung hian brush fai pah la. Brush i hman chu nem tak chi a ni tur a ni. Khauh tak chuan i tinhna te a tichhia ang. Fai takin minute 10 vel i chiah hnuah silfai la, a ro tak tak hmain hand crem hnawihin i tinhna te nuai vek ang che. I kutbawr reng reng i nuaiin i kutphah hma lam hawiin dah la, a chho/chhuak zawngin dimtein nuai thin ang che. Tin hi clacium leh protein tlakchham chuan a tha thei lova, chuvangin, hemi pahnih telna lam chi i lo ei tel bawk dawn nia.
Q. Eye pencil lar tak mai kum engemaw zah ka hmang a, tunhnai te atang khan ka vun vel a tisenin ka hre tlat a, hman zel a hlauhawm em?
= Company lar tak siam ho hi chu hman tura zawrh chhuah hmain test na tha tak neih vek a ni a, mahse i ngeih lo anga i hriat chuan hmang lo mai la. Tuna i hmanlai company siam nilo kha han hmang chhin la, i vunin a thatpui chuang lova i hria anih chuan vun lam thiam rawn zawk ang che. Eye make-up hi hnawih fimkhur tur a ni a, mit chhunga a luh lohna turin rin thiam leh fimkhur a tul a ni. I hman reng rengin zanah i mut hmain tifai ziah la, i mut laiin i mit chhungah a luh theih avangin mutpui lo hram ang che.
Read more...
Nui Lawks 29
J Radio thar a nei a, tlaivar thakin a ngaithla a, a tukah chuan, "Khawvelah China an meng rei ber," tih zawng a sawi!
- 9612062366
J Kristian Hlabu-ah hian vai tawng a awm, 'nahi hai' tih a nia. Han sa chhin mah teh u, 'I kohna hi hai der thei ka lo ni lo...'
- 9862343408
J Chanchinbu pakhata an advertisement kha a mak asin- "Lu meh ngai chuan min rawn pan teh u, meh thiam ve ka duh e," tih zu nia!
- 9612698042
J |hian dun hi ramhnuaiah an kal a, sakei hniak an hmu ta thut mai. An hlau khawp mai a, a tih dan tur an ngaihtuah ta a ni. A upa zawk chuan ro a'n rel a, "Nangin khawi lam nge a pan tih lo chhui zui la, keiin khawi atanga lo kal nge tih ka lo chhui ang e," tiin!
- 9862577575
J Tunlai chu TV te hi a tha tawh hlawm bawk a, a fiah tha kuk kuk thin ngei mai. Hman zan pawh LPS Special Report kan en a, kan nuin thingpui a lum a, Pu Vana a lum kep vel!
- 9436159317
J Nula pakhat pawhin inleng neih a peih lo a, a bialpa meuh pawh rawn leng lo se a duh thin. "Inleng neih chu ka peih lo, chhungte kalsawn hlek apiangin a ruka in-kiss a ngai a, ka ning lutuk. Lungphu pawhin a ngeih lo ang," a ti!
- 9612589095
Read more...
Subscribe to:
Posts (Atom)