Showing posts with label INTERVIEW. Show all posts
Showing posts with label INTERVIEW. Show all posts

Wednesday, August 4, 2010

CM hlui rilru a na

Thutthlengah thuin zawhte pathum/pali a pawm a, a chul heuh heuh bawk. "Zawhte hi ka ngaina a, ka ran ngainat a nia... hman atangin ka vulh reng reng a..." a ti a, a zawhte pawh an pu malchungah chuan an thla a muan hmel hle.


July ni 24 a ni a, a chenna ina amah kawmtu Zozam Weekly bulah Mizoram chief minister hlui Brig T Sailo chu a titi tui hle. Politics a luhchilh dan atanga chief minister a nih lai thlengin a sawi a, a nupui nena an intawn dan thlengin a sawi.

"Politics-a luh hi ka tum lo hrim hrim a," a ti a, mahse rambuai laia mipui chhan tura Human Rights Committee an din hnu-ah chu Committee-a a thawhpuite chuan mipuite tana politics luhchilh tura an ngen nasat em avangin a 'yes' ta tih a sawi.

"Ka tum chu a ni miah lo a, 'eng tin nge ka tih ang aw?' ka ti a, 1978-ah khan mipui kan kokhawm ta a," tiin a dinhmun a sawi a, a thawhpuite'n an nawr nasat thu sawiin, "Chutiang tur emaw'n dawn le ka ti a, mahse min nawr nasa a ni," a ti.

"Nawrluihna avangin chief minister ka ni a, amaherawhchu, ka'n nih takah chuan theihtawp ka chhuah a ni," a ti a, politics a luhchilh hnu-ah party leh party inbeihna a nin thin thu te pawh a sawi. "Hetiang hi ka duh lo a, mahse, party-ah kan lo awm tawh si a," a ti.

A titi zel a, a nupui nena an inkar te pawh a sawi thleng. "Kan innei fuh. Nupui neih fuh chu a vanneihthlak a ni," a ti.

"Ka tlangval laiin ngaihzawng dang ka nei hran lo," a ti a, mahse, "Pahnih/khat chu ka nei a, mahse, chutianga ngaihzawng tak tak tia sawi tur pawh a ni lo," tiin a sawi zawm.

A nupui nena an intawn dan sawiin, "Shillong-ah ka awm a, ani pawh lehkha zirin Shillong-ah a awm a..." a ti a, Shillong-a Khasi in pakhatah Pu Lalmawia te an thleng a, chuta an leng lut chuan nula pakhat- Thansiami (PS Dahrawka fanu, Shillong-a lehkha zir) nen an intawng a, Thansiami chu a nupui a ni ta, chu chu an intawn tan dan a ni.

"Tikhan kan inzui a, ka duh khawp mai a, 'ni e' a tih kha ka duh em a ni!" tiin ka sawi thin," tih pahin a'n nui deuh hak a!

Arunachal Pradesh-a a awm laia vawt tih a khap thu te pawh a sawi a, "A mak khawp mai, rilru-in a tum chuan a tih theih mai," a ti.

Tlang vawt takah an awm a, inthuam lum ngaihna a awm si lo a, 'tuman vawt tih loh tur' tiin an hotupa Thenphunga Sailo chuan 'order' a chhuah ta a ni.

"Thil mak tak chu niin ka hria, tum tlat chuan rilru-ah khan vawt kha kan theihnghilh mai," a ti a, "Order ka siam takah chuan example ka set a ngai a, vawt ka ti duh ta miah lo a," a ti bawk. Hetih lai hian khaw vawt vin vur karah tawnzau bak a ha duh lo niin titi-ah chuan sawi a ni a, mahse, ani chuan a pha.

Kum 89 a tling tep tawh a, mahse, a vanglai ang chiahin a la invawng. Zan dar 10-ah a mu a, zing dar 7-ah a tho thin. Dar 8-ah break fast a ei a, dar 11-ah thingpui, dar 1-ah lunch, tlai dar 4-ah evening tea, zan dar 7-ah dinner a ei thin.

Sipai lal ni mah se zu a in lo a, "Vawi khat chu ka in vein ka hria, Burma-a ka kal tumin..." a ti a, meizial a zu ngai lo bawk. "Mihring hriselna atana tha lo chu ka ti duh lo mai," a ti a, "Ka upa tawh a, mahse, Pathian zarah ka la chak khawp mai," a ti.

PC an sorkar laia an hmachhawp a puitling hlawm lo chu pawi a ti a, a rilru a na thin. Traffic jam nasatzia a hmuh te hian Aizawl khawpui zauh tuma an hmalakna a tlawlh tak avanga a rilru a nat thin thu te a sawi bawk. Brig T Sailo titi chu hei le...

Sipai i ban hnu khan Shillong a inbenbel i tum fel vek a, chutih laia Mizorama i rawn chuan chhuah chhan ber kha enge ni?
A dik alawm, Shillong-ah khan in leh lo kan nei ve a, Mizoramah chuan kan nei ve lo a. Khatihlai khan Pu Lalkhama khan min rawn phone a, 'I pension ta bawk a, Zoramah lo chhuak ve tawh teh. Sipai hi mipui tan an hnawksak rei em em tawh a. He lam zawng hian min tanpui theihna te a awm lawm ni?' a ti a. Kha vang khan ka lo chho a. Chuti a nih chuan ka tih tur hmasa ber a nih chu Zoram pumpui hi fan chhuah a ngai a nih chu, khaw tinah sipai chet dan leh an awm dan zir chhuak ila, chuta tang chuan action lak dan tur a hriat theih ang, tih chu ka rilruah a awm a. Tichuan, ka zin kual ta chiam mai a, Zoram hi ka fang chhuak ta a ni.

Tichuan engtinnge hma i lak zui tak?
An lo sawi thin kha a dik a ni tih ka hmu ta zel a, ka zinnaah te khan sipai lam hotute hnenah khan ka zin kual chhan te ka hrilh a. 'Zoramah hian sipai tih tur piah lam in ti niin a lang a, mi sawi ringawt chu ka duh tawk lo a. Ka mit ngeiin ka rawn hmu a. Mipuiin sipai laka an manganna an sawi hi a dik leh dik loh finfiah ka duh a ni' ka ti a. Ka zin kual hnu chuan chiang takin thil ka hmu a. Mipui timangangtu regiment leh battalion te, an tihmangang ka chhinchhiah vek a. Aizawl ka lo thlen khan Indiram Gandhi address-in memorandum ka ziak ta a, Army chief address vekin, 'Heng ka ziak zawng zawng hi thu dik a ni a, in duh phawt chuan in rawn finfiah thei a...hetiang a nih vang hian sipai hming a tha lo a, keipawh kum tam tak sipaia tang tawh ka ni a, ka pension hlim chauh a ni a," tiin ka ziak a. A copy pawh ka pe kual teuh a. Kha kha engtin nge an tih zui tak chu ka hre lo a, mahse, chumi hnu atang chuan boruak a danglam ta em em a.

Shillong a inbenbel tum si Mizorama in awm zui tak dan kha?
Chumi hnuah chuan Shillong a chhuk leh ka tum a. Mahse, thian thenkhat thahnemngaiten Mizoram a awm turin min ngen a, 'party din ila, min hruai teh' an ti a. Mahse, chu chu ka tum a ni miah lo a, engtia tih tur nge pawh ka hre lo a, mipui koh khawm phawt mai kan ti ta a. 1978 khan kan kokhawm ta chiam a, chuta mipui aw atang chuan political party din kha an rawt ta a. Hruaitu tur khan min duh nghal a, ka inngaihtuah viau a, mahse Zoram hmun hrang hrang atanga lo kal mipui khan min nawr viau a. A hming pawh vuah awm hranpa loin phur takin kan inhmukhawm kha People's Conference kan ni mai tiin, a tul leh hming chu kan la vuah mai ang chu kan ti a. Ti khan party chu a ding ta reng mai a, inthlan a lo awm a. Kan tling nasa ta em em mai a, sorkarna kan siam ta a, chief minister-ah min ruat a. Kum 5 zen zawn CM ka ni ta a ni.

Chu chu Zoram a ka dinhmun chu a ni. Ka tum ni loin, ka duh vang pawh ni loin, mipui nnawrna vangin party a ding a. Inthlanah kan tling a, chief minister-ah khan min nawr a ni ber mai.

Rambuai laia sipai chet dan kha sorkar laipui khan pawi an ti lo tihna a ni ang em?
Chutiang chu ka ring lo, mi mal thil vek a ni. Memorandum a thil zawng zawng ka tarlan hnuah kha chuan khatiang kha chu a reh mai alawm. An hre lem lo a nih kha, memorandum-ah khan thil tam tak ka ziak chhuak a - a tuartu te, an khua te, a titu nihna leh hming te, an regiment te chiang em emin ka ziak a. Chuta tang chuan boruak a dang ta em em a ni.

Chief minister i nih chhunga i hnathawh langsar zual nia a ngaihte..
Nawr luihna vangin CM ka nia, khatia min nawrhluih takah kha chuan tiin Zoram tan theihtawp ka chhuah a ni. Ka theihtawp tak meuh meuh ka chhuah a ni. Vawiina in hmuh tam tak hi ka bul tan a ni hlawm a. Heng Lengpui Airport te, Silchar-Aizawl-Lunglei-Saiha kawngpuite hi ka sulhnu vek a ni a. Lui dng kawngte, kawlphetha in tanna te zawng zawng hi ka sulhnu vek a ni.

Sipai bangin politics han khelh chu hrehawm i ti viau lo maw? Politics-ah chuan khelh ngai a tam si a...
Ka duh thin a, mahse party-ah kan lo awm tawh chuan khatiang kha tih a lo ngai tawh si a. Ka tum loh danin 'events' leh 'circumstance' in min hruai a ni. Ka tum ngai miah lo a ni a, mahse, Zoram dinhmun kha khatiang kha a ni a. 'Min rawn chhan rawh' an ti a, min lawm a, party din an rawt a. 'Min hruai rawh' an ti a. Kan inthlang a, 'CM ni rawh' an ti leh a. Khang kha ka duh loh a ni a, ka tum loh hlirah min hruai a, 'tiang chuan term khat chu CM ka ni ta a ni.

Chief minister i nih chhunga tihsual palh leh thil danga inchhirna ang chi sawi tur i nei em?
Inchhirna a awm chuang lo a, mahse duh ang tawk kan ti hman lo a nih kha. Mahse, a pui zual zual six basic needs - kawlphetha chakna, kal kawngpui te, rel kawngte, thlawhtheihna tumhmun te, heng zawng zawng hi chu ka ti hman alawm. Heng in hmuh zawng zawng hi ka kutchhuak vek alawm.

In sorkar laia in hmalakna (performance) te kha lungawithlak i ti em?
Kum 5 leh a chanve chhung chauh kha a ni a, khami chhunga theihtawp kan chhuah kha bak kha chu duh mah ila kan ti hman lo alawm. Hun in a dai lo alawm.

A nih leh i ngaihdanin enge i kaihhruaina hnuaia in tlak chhan kha ni ang?
Kan tlak chhan hi ka hre lo. Pawl dang hian propaganda hi an thiam viau a, chu chu ka tlak chhan chu ni mai ang hmiang ka ti mai a. Thu dik leh thu dik lo inkara mipui thinlung tih vel te hi ni dawn lo'm ni ka ti mai a. Hetiang hi dik takin congress hian an thiam em a nih hi, an peih bawk a. Hei hi eng lai pawha an kalphung ber a ni a.

Mizoram hmabak leh thangtharte hmabak i hmuh dan?
A thimin ka hre lem lo a, 'marawhchu politics kalphung hi congress kalphung hi a ni ber tlat mai a. Centre-a congress an sorkar a mipui pawhin helaia an zawmpui congress kha an bawh a ni mai a. Mahse, Pu Hawla hian a thiam miah lo a, theihtawp chhuah tur mihring a ni lo, a hote tam tak hi tha mahse amah mi malin a ngaihtuah tak tak lo a. Chuvang chuan kan ram chu a eng lo a ni, hmasawnna tur a eng miah lo. Mi ram kan an ve theihna awma lang chu ka tih san bak engmah a awm lo a nih hi. Kawlphetha pawh investigation engkim kan ti hman a, Tlawng lui leh Tuivai te pawh heti ringawt hi a ni a.

Chu chu eng vang nge ni ang?
Ka hnua sorkarte hian an ngaihtuah lo hrim hrim a nih hi. Tunah chuan kan chheh vela mite (kawlphetha) kan lei ta mai mai a nih hi. A tlawmngaihthlak ka ti thin a, mahse ka kum a tam tawh a, ka ngaihtuah hi a sawt tawh lo tih hi ka hrechiang a, ka ngaihtuah buai duh tawh lo. Tun hma chuan ka mangang thin alawm.

Ram hruaitu tha deuh kan mamawh i tihna a ni em?
A ni mai lawm ni. Dik tak chuan mipui hian central sorkar hi mamawhin kan inhre si a, chumi zawmtu chu congress hi an ni a. Mahse, Zorama congress hruaitute chu an leader takah engmah a nih loh avang hian engmah an ni lo. Congress hruaitu dang fel tak tak chu an tam alawm. Mahse, hotu berin a hruai thiam si lo a, chu chu a ni mai. Hetia congress a hruai chhung hi chuan Zoram hmasawnna tak tak kan nei ngai lo ang tih ho chiang takin ka sawi thei.

Nangmahni thlaktuten an bawhzui loh zinga i ui ber enge ni?
Ka ngaih pawimawh ber puitling ta lo chu kum khata buh vawi hnih thar hi a ni. Hemi atan hian theihtawp ka chhuah a, mahse a puitling ta lo a nih hi

I hnuah chief minister pathum an awm tawh a, anni ho hian i hmalakna an tihhlawhtlin loh chhan ni a i hriat min hrilh thei em?
Ka hre lo le. Pu Denga kha chu a rei lo viau a, boral hma a, a sawi thin chu a nih ve kha. A rei loh em avang khan engmah ka sawi thiam lo a. Pu Zoramthanga hian hun a ngah a, mahse a ngaihna a hre lo a. Hawla hi chu hre lo tak tak a ni pawh hian ka hre lo, a ti duh lo emaw a ti peih lo te pawh a ni ang chu.

Read more...

Monday, November 16, 2009

Interview: Lalhmingliana, Rajya Sabha MP "Chi inthliarna tuartu ka ni"

October ni 26-29 chhung khan Mongolia-ah 'Parliamentarian on the Field' programme hmangin a kal a, chumi hnua Aizawla a rawn haw hnu-ah Zozam Weekly chuan Rajya Sabha MP Lalhmingliana a kawm a, chi inthliarna chungchang te, Mizoram sorkar a hmuh dan te, thil hrang hrang tiang hian a sawi.


Mongolia ram mipuite nen chuan kan inang em?
Inang e, kan inang khawp mai.

Anmahni mi leh saah an ngai fo lo che maw?
Nia, introduction-ah pawh ka sawi mai a, "Typical Indian' ang lo min ti ang... Mongoloid stock-a mi kan ni... kan thlahtute pawh he lam atanga chhuk thla an ni..." ka ti a. Mi ti-unau khawp mai.

India ramah MP i ni a, khawchhak lam mi emaw an ti fo che em? Parliament-ah inthliarna a i tawng tawh em?
North East mite hi India ramah hian Chinese emaw Japan emaw te min ti fo a, Korean emaw te min ti fo bawk a, hei hi chu kan tawng vekin ka hria. Parliament-ah chuan chutianga inthliarna a awm hran lo.

India-in min pawm lo tihna a ni ang em?
Aaa, Constitution-in min pawm a, Constitution berin min pawm chuan a tawk maiin ka hria.

Constitution-in min pawm a, thil dangah chuan inthliarna chu a awm tho i tihna em ni?
Zau taka sawi chuan India ram chu chi inthliarna ram a ni a, chuvangin 'min discriminate' tia sawi pawh a dik theihna lai a awm. Kan chief minister-in 'chi inthliarna tuartu ka ni' tih a sawi ni awma chanchinbu lamin an chhuah chuai chuai lai pawh khan phai chanchinbumite'n min rawn be thin a, 'It's nothing new in India' ka lo ti mai. Chi inthliarna te chu a tuartu kan ni a... kan tuar alawm...

MP ni chung pawhin inthliarna i tawng thin tihna em ni?
Ni e, MP ni chung pawhin, MP kan ni tih an hriat lohna hmunah chuan min discriminate tho a... 'Chi inthliarna tuartu ka ni' tia sawi thei tur chu kan ni alawm.

Chu chu min pawm lo tihna a ni em?
India-in min pawm lo tihna a ni chuang lo. India ram chu hnam hrang hrang awmna, tawng hrang hrang tamna ram a ni a, Hindu ngei pawh an inthliar a, Hindu rau rau-ah a then chu an hmu hniam tho a, chutiang vel chu a ni a...

A nih leh India hian hmarchhak hi min 'Indianise' a tum em?
Hei hi chu thil kal sa a ni a, tunah a hranpaa heti zawnga han beih vak chu an nei chuangin ka hre lo, thil kal sa ni maiin ka hria.

Hei hi thui tak a sawi theih ang. Mizoram chuan zalenna kan sual thin a, tin, Nagaland pawh chuti bawk. Assam ni se zirlai pawl thil tih kan hria a, hmarchhak state hrang hrang hi kan buai a, he'ng kan buaina hrang hrangte chinfel nan hian India chuan min 'Indianise' a tum a ni.

Min 'Indianise' a tum a, India chu a hlawhtling em?
Hlawhtling thawkhat. |hangthar deuh chuan in hre pha lo mai thei- tun hma chuan eng inkhelhah mah India kan tan ngai hlei nem. India leh Pakistan an inkhel a, Pakistan kan tan vek zel.

Chu chu kan tan a tha em?
Kawng hrang hrangin a sawi theih ang a, a tehtu a zir te pawh a ni bawk ang. Thil hi zau deuh hleka ngaihtuah a ngai.

Kan rilru, kan 'mentality' zawng zawng thlenga min 'Indianise' hi chu tha ka ti hauh lo a, amaherawhchu, tumah hi midang tel lova awm thei kan ni lo tih hre chunga kan ngaihtuah erawh a ngai ang. Kan Mizona vawng nung reng chunga India rama kan awm hi tuna kan dinhmunah chuan kan phak tawk a ni. Mahse, kan hnam, kan sakhua leh kan rilru a khawih erawh tha ka ti lo.

Hmarchhak MP te hian chutiang chu an ngaihtuah ve em?
Ngaihtuah vak lo. A chhan chu keini aiin an India vek.

India Parliament-ah member i ni a, mahse, kan 'mentality' zawng zawng min 'Indianise' erawh i duh lo a, Parliament-ah i lai viau lo maw?
Ka lai hran lo. Mizopa ka ni a, ka Mizo rilruin thil ka ngaihtuah mai. Mizo rilru puin a Indian theih. India ramah kan awm a nih rau rau chuan, India a ropui poh leh a chhunga chengte pawh kan ropui a ni mai a...

Tualchhung politics lam sawi ta ila- Mizoram sorkar pawh kum 1 a tling thuak tawh a, he sorkar hi i beisei ang a ni em?
Ni lo, ka beisei ang a ni lo.

Eng ti zawngin?
Kum khat dawn lai an kal tawh a, Mizoram hmasawnna atana an hmalakna ka la hmu lo. Hmachhawp han tih paw'n NLUP bak sawi tur a awm lo a, chu lah hmuh tur a la awm bawk si lo.

Mizoram sorkarin hmalakna a nei tak tak lo i tihna a ni maw?
Sawi ringawt a nia, a taka hmuh tur thil tak tak a awm lo. Gas a harsa a, buhfai a harsa sawt a, tui a harsa zual a, electric kan nei chhe sawt bawk a. Hetiang hi mipuiin an beisei lo.

A nih leh 'change' a thleng em?
'Change' min tiam a, kan 'change' hmu chu sorkar hnathawk transfer kual a ni mai. A bak a awm lo. Inthlan dawna mipui hnena an inzawrh dan leh an awm dan hi a inmil lo. Vawkvulh tanpuina te pawh, sorkar pawisa kha Congress Unit-in an draw ngam a nih chuan, sorkar kalphung awm sa pawh engah mah an ngai lo niin ka hria.

Corruption an pho ro i ring em?
Anmahni an inpho ro a ngai a, mahni inpho ro chu an tlin ang e maw chu!?

Hetah hian sawi tur a tam khawp mai. Dan lova vawkvulh tanpuina an sem dan kan hria. Khata tang ringawt pawh khan kei chuan corruption hi an pho ro ka ring lo. Mi ramah chuan, ram hruaitute thil tihsual ni hauh lovah pawh, entirnan- rel chesualah mi an lo thi a, ram hruaitute chuan 'moral responsibility' lain banna an thehlut thin. An zak a, thiam lo an inti a, an hna chelh tlakah an inngai lo tihna a ni. Tun hnaiah vawkvulh tanpuina sem danah kan chief minister chuan a zah thu a sawi a, moral responsibility a la a, a zak a nih chuan, chuti chunga a nihna a la chelh reng hi mak ka ti.

Ram hruaitute zahna tur khawpa thil ti an awm a nih chuan, ram hruaitute an zak tak tak a nih bawk chuan, an ke penna tur chu a chiang mai alawm.

A nih leh Mizoram sorkar hian phuba a la em?
Phuba han tih hian eng chen nge a huam hriatthiam a har khawp mai a, amaherawhchu, kan sorkar hian an khawih theih theih chu an khawih alawm. An chet dan hi a 'vindictive' khawp mai.

Thuthmun inthlak vangin politics-ah hian ngaihdan a inthlak thin em? Congress party pawh eptu pawl an nih laia an thil sawi leh tuna an thil sawi, inang ta lo a awm a, entirnan Mobile Medical Unit te pawh a hlui an tih kha sorkarna an chan hnu-ah erawh a hlui tih finfiah a ni lo tih kan han hre leh a. Chu chu politics nihphung ve reng em ni?
Thuthmun thlak vanga ngaihdan a inthlak hi, ka ngaihdan a ni ve lo. Chutianga ti thin an awm a nih pawhin politics nihphung chu a ni lo, ka ngaihdanah chuan. Chutianga thuthmun thlak vanga ngaihdan thlak an awm a nih pawhin an zia an tilangah ka ngai mai.

Opposition kan nih vanga dik lo takin mi kan va puh tur a ni lo. Nakinah, engtikah emaw tuna roreltute tanhmun hi kan tanhmun a nih a la tul ve thei tih leh, rulling lam tan pawh opposition-ho tanhmun hi kan tanhmun a la ni ve thei tih te pawh kan hriat a tha.

A nih leh in party- MNF hian thuthmun in thlak vangin ngaihdan in thlak em?
Kan thlak pawh kei chuan ka hre ve lo. Amaherawhchu, sorkarna kan chan lai khan tih puitlin kan tum, kan puitlin hman tak loh te leh hma kan lak hman loh te chu a awm ang.

Parliamentary secretary hi ramin a mamawh em?
Ni e, parliamentary secretary hi an awm a tul ka ti lo. A chhan chu parliamentary secretary hi a difinition-ah pawh minister te anga sawi an ni a, court-ah an hek ta a ni a, a awmzia chu - hetianga parliamentary secretary an awm hian senso a tam ta lutuk a, chu chu India Constitution chuan a duh lo a ni. Senso a tam phah mai a ni lo, horse trading a ti tam a, chuvangin India Constitution chuan minister awm thei zat a bituk thlap a ni. Chumi atan chuan Parliament-in dan a siam a, chumi bawhchhiat chu a tulna a awm lo.

Read more...

Tuesday, November 3, 2009

Interview : Lal Chungnunga

Central YMA Vice-President tum hnih a nih hnuah President atana thlan tlin a ni a, pa chak leh tum tlang tak, a tih tawh lama theihtawp chhuah thin a ni. Thusawi thiam tak leh leadership quality nei tha zet mai a ni a, tawng aia thawh ngai pawimawh zawk a ni bawk. Central YMA President thlan thar Lal Chungnunga chuan ti hian Zozam Weekly a hrilh...

Nang aia senior leh experience nei an tlin loh laia i tling hi a chhan enge ni-a i hriat?
Member-ten ka fel an rin vang emaw, President tha tak ka nih an rin vang emaw ni lovin, President ding lai term a lo tawp takah chuan Vice President ding lai chu min President-tir ni maiin ka hria, member-te duhsakna avang liau liau a ni.

Inthlanna thianghlim leh felfai niin i hria em? Mi mal taka beihna pawh i tawk ni a sawi pawh a awm bawk a, sawi duh i nei em?
Kan R.O. berin "A felfai, a thianghlim," a ti a, dikin ka hria. Mi mal taka beih tham niin ka inhre lova, nomination-a awmte zingah chutianga kei mi mal taka min bei duh an awm ka ring phal lo. An lo awm palh a nih pawhin kei chuan ka bei lova, ka haw lo.

Inthlan hma zana thupui i sawiah NLUP chungchang uar takin i sawi a, thenkhat chuan ruling lam awn (side) deuhvah an ngai lo'ng che maw?

Kan YMA thuthlungah chuan "Ram roreltute thawhpui thiam mi ka ni tur a ni" tih a ni a, ram roreltuten retheihna atanga mi khai chhuah tuma programme an siam reng reng hi hlawhtlinpui tham, din chhuahpui tham a ni a. Ministry hmasa a MIP pawh kha YMA function-ah thahnemngai takin ka aupui thin. NLUP pawh hi tha ka ti a, kan din chhuahpui lovang tih mawlh hi ka hlau.

Tumruh avanga thil ho te hmanga mi fate dinchhuah thu hi khawvel chanchinah hian a tam em a, chu kawng chu zawh hram hram turin ka thiam ang angin thalaite ka fuih ve ngawt mai thin a ni.

Kum 4 chhung ruihhlo in do va, a kum tawpnaah Chairman i ni a, i tui loh avangin i titawp ni a sawi a awm a?
A zawnin kum 4 ruihhlo kan do, a tawp kumah Chairman ka ni tih thleng hi thudik a ni. Mahse, ka titawp lova, titawp theitu ka ni bawk lo tih hi, sawi an lo awm a nih pawh in an haider lui a ni tal ang. YMA Committee sang CCC meeting-ah kumpuan neih leh neih loh buk a ni a, neih loh a tluk miau avangin 2009 hian kumpuan kan nei lo mai a ni.

Central YMA President i lo ni ta a, engtia hmalak nge i tum?
Vice President-a term 2 lai lo awm ve takah chuan rilruah tih tur eng eng emaw chu a awm ve lo thei lo. YMA kalphung erawh tlang hriat a ni a, Committee thu thua kal kan ni. Kan hruaitute nen kan la sawiho ang a, kan hmalak dan tur chu a lang mai ang. Pawlah nihna, chanvo neih reng rengin kan hun chhungin a theih anga tam thil tha tih kan tum ngei tur a ni tih hi ngaihdan nghet taka ka vawn reng chu a ni.

Presbyterian kohhrana Presbytery pakhatin ruihhlo do leh turin an ngen che u a, 'Khawtlang nun siam that' kumpuan thupui atan in thlang leh daih si a! Engtizia nge?

YMA Branch, Group leh Sub-Headquarters atangin rawtna hrang hrang a lo lut a, chuta a hlawm lian deuh deuh, Ruihhlo Do, Faina, Khawtlang Nun Siamthat tih leh Ram leh Hnam Humhalh tihte chu sawihona hun rei tak a awm hnuah vote lak a ni a, khawtlang nun siam that hi a tlu a ni. Kohhran ngenna a zahawm hle a, a 'Hlo' lai tak tal hi chu hma tel dan awm se a that hmel hle.

Central YMA President nih hi i cho nge i huphurh?

Khawmpui tiak dawn zanah ka sawi a, ka huphurh takzet a ni. Huphurh avanga tlanchhe thin erawh ka ni lo.

OB dangte nen in thawkho tha thei ang em ?
A tha thei ang a, a tha thei ngei tur ni bawkah ka ngai. A ngaihna hria,
YMA bela chum hmin an ni a, kei ve em ai chuan an felin an inpe zo zawk fe a ni.

Thu dang daih Rel kawng lo luh dawn avanga inchimralna chungchanga i mimal ngaihdan?
Mizo kan nihnaah hian chiang ila, nghet ila, kan ram neih chhun Mizoram hi hmangaih bawk ila hlauh tur awmin ka hre lem lo. Tuna kan awm dan pangngaia kan awm reng si chuan chimral hlauhawm loh hun hi thleng ngaiin ka ring lo. Kan inbuatsaih a tul hle a ni.

Thalaite hnenah chah duh i nei em?

Hnathawh chu sawi loh, zing thawh pawh peih lo pung zel tur hi dan vat a ngai. Kan men rei pawhin, kan thawh tlai pawhin "chhan tha tawk" awm tal rawh se.
Ram dang mite leh, hnam dang miten kan ramah thawh sen loh hna an hmu a, a ram neituten thawh tur kan hre si lo hi chu a pawi a, a la pawi zual zel dawn.

Read more...

Monday, October 12, 2009

Interview : Vanlalruata

Prism President Vanlalruata chuan hetiang hian Zozam zawhna a chhang...

Prism hi engtika din nge?
Kum 2006 April thla vel atang khan Prism hian hna a thawk tan a, pawl din nia chhal tak erawh chu August 1, 2006 kha a ni.

Prism hi ‘mi dik lohna kher ngawr ngawr’ anga sawi an awm a, hei hi engtin nge i sawifiah dawn?
Prism hi mi dik lohna kher tura din a ni lo a, kan ram hmasawnnana hnathawk tura din a ni. Kan thupui berah chuan, ‘Sorkar hi mipui ta, mipui tân liau liaua ding leh engtiklai pawha mipui that nâna hmalatu a ni a. Sorkarin mipui tâna ruahmanna a siamte hi tihhlawhtlin chu ni se kan ram hi khawvela ram awhawm ber leh changkâng ber te zinga mi ni tawh tur a ni a; mahse, tûna kan awm dan chu heti mai hi a ni si. Hei hi a chhan chu mi tuten emaw mipui leh ram tâna sorkar hmalâk tur an lo tihchingpen thin vang a ni. Tûn atang hian sorkar hmalâkna hi tluang takin kal se kum 20 lo awm leh turah chuan ram awhawm leh chen nuam berte zingah a awm thei ang tih hi kan ring tlat a. Chuvang chuan, sorkar hmalâkna tichingpen thintute hi kan zavaia tân, mipuiin a huhova do rawn a tul kan ti a, PRISM hi kan din ta a ni’ kan ti zawk a ni.

Prism hian sorkar a do nia sawi a ni a..
Kan thupui hian a chhan fiah ka ring a. Sorkar hnathawhna leh ruahmanna tichingpen thintute manchhuah an nih theihnan sorkar hi kan pui zawk a. Tin, kan sawichhuak ngai vak lo a, rawtna siam zawng hian hma kan la nasa khawp mai a. Sorkarah hian rawtna chi hrang hrang 50 vel kan thlen tawh a, a zatve aia tam tihhlawhtlin a ni tawh bawk.

Anih leh engvangin nge Prism hi in din a, heti taka corruption do zawnga hma in lak?
Kan thupui hian kan pawl dinchhan chu a tarlangah ka ngai a. Min zawh takah chuah chuan, hei hi ka sawi belh duh bawk. Kan ramah corruption a nasa a, do a tul tiin kan awi sup sup reng a. ‘Hma la awm se aw…’ kan ti vawng vawng thin. Chu chona chu hmachhawn turin mithiam leh fel zawka kan ngaih te kan ngen thin a, mahse ke an pen mai loh avangin kan theih tawk te te talin i bei teh ang tiin mipui chona chhang turin he pawl hi kan din a. Bul kan tan ang a, keini aia fing leh fel an lo kal ang a, chung mite chuan hlawk takin ram rawngbawlnan Prism hi an la rawn hmang thei ang, tih rilru kan pu a. Tunah hian chutiang mi, keini aia fel leh tha zawk te chu an lo chhuah a, kan thawh leta chaka thawk thei tura kan pawl an rawn kaihhruai hun tur hi kan thlir reng a ni.

Prism hian party tan bik a nei nia sawi ve thung hi…
Chutiang sawi a awm a nih chuan an hresual hle a ni ang a. Kan pawl din tirh atanga vawiin thleng hian tu party mah kan la sawichhe lo a, kan la fakmawi bawk lo a. Party tin hi inangkhatin kan en zawk a ni.

Party pakhat bei anga sawi thin che u mimal leh pawl hial pawh an awm si a..
Anmahni chuan party tan bik an nei ang a, kan hnathawhin an tan bik party hruaitu tu emaw thil tih dik lo a haichhuah palh chang a awmin chutiangah chuan an party beiah min puh a ni thei ang e.

Prism leh a hruaitu te hian pawisa in ngah viau nia sawi a awm a..?
A nuihzatthlak khawp mai. A hrechiang duh chuan kan in leh lo te, kan khawsak phung te hi rawn en mai se a fiah mai ang a. Thil chiang lo sawi fo chin hi a tha ber lo a ni. Thawkkhat lai khan Social Audit nei tura kan zin kawngah pa pakhatin ka phone hmang lai mak ti hmel fein min en reng a, ka hman zawh hnua a sawi chu, ‘phone nei changkang hle angin an sawi si che a’ tih a ni. Pawisa nei teuh anga min sawi tawk pawh an awm tho mai. Sawifiah mai ngaihna ka hre lo a, a duh chuan kei leh ka thawhpuite hi min rawn hnaihchilh se thudik chu an hre mai ang. Tin, kan pawl sum dinhmun hre duh tan chuan kan website www.myprism.org-ah finance report kan tarlang a, a en theih a. Registrar of Firms and Societies hnenah kum tin audit report kan thehlut bawk a, chuta tang pawh chuan a hmuh theih bawk ang a. Chu mai ni lovin a duh chuan INFORMA-ah min rawn zawt mai se, an hrefiah mai ang.

Tunah chiah hian cheng engzat nge in pawlin in neih ang...lol..?
A: Kan ngah lo khawp. Treasurer ka nih loh avangin a zat chiah ka hre thei mai lo a. Kan Treasurer Report hnuhnung berah khan Rs 3,000/- vel kan nei a, Convention-ah khan Rs 600/- vel kan hmangin ka ring a. Convention Video CD siamnan Rs 200/- vel kan hmang leh tawh bawk a. Rs 2000/- vel kan nei turah ka ngai.

INFORMA i tih kha eng nge?
RTI hi tangkai taka hman theih a nih rualin hmang thiam lo an tam hle a. Chuvang chuan RTI hmang thiam lo te hmang tura tanpui theihna turin Venghlui-ah (V-27/C, Venghlui, Aizawl) RTI Help Centre kan din a, a hmingah INFORMA kan vuah a. He hmunah hian nitin RTI hman chungchanga tanpui ngai an lo kal a, kan lo pui thin a. Tin, INFORMA-ah hian Mizoram sorkar Finance Department in Department te sum hman a phalsak list kan kawl a, a duh apiang tan en theih a ni a. Rawn ena hmang tangkai ta pawh an tam mai.

In hmalakna avang hian thlem leh vau in tawk ngai em?
Engemaw lai kha chuan hauhthawn rum rum chang kan nei a. Telephone hmang te, hmaichhan ngeiah te pawh min vauin hmanrua leh kutlawng te pawhin min vau tawk an awm a. Kan hmalakna chawlhsan mai duh chang te pawh kan nei a. Mahse, min tawngtaipuitute zarah tun thleng hi chuan kan la kal ve zel a. Thlemna lam hi chu kan tawrh zawh loh khawp kan la tawng lo tih hi a chhanna awlsam chu a ni mai ang.

In chhhungte lam atangin hetiang hna hi tawpsan mai tura rawtpui che u an awm em?
Kei tak hi chuan chutiang chu ka la tawng lo a. Kan zinga thenkhat hi chu an chhungten an tibuai ve leh zauh thin chu a ni e.

In hmalakna dodal leh sawichhe zawnga hma la leh thilti thin awm hi eng angin nge i ngaih?
Keini tehlul hmalakna dodal duh an awm hi lawmawm ka ti a. Action reng reng in a tiapui reaction a nei tih hi ka pawm avangin hetiang hi awm tur rengah ka ngai a. Hma kan lak nasat poh leh dodaltu kan ngah mai turah ka ngai a. Dodaltu awm leh awm loh hi kan hmalakna hlawhtlin leh hlawhtlin loh tehnan ka hmang thin.

‘Anmahni pawh hi an thianghlim famkim bik lovang’ an tih fo che u hi engtin nge i chhan dawn?
Khawvelah mi tha famkim a awm theih loh a. Tha famkim chauhin he hna hi thawk tura kan beisei dawn anih chuan eirukna hian dotu a nei thei dawn lo tihna a ni a. ‘Sualna nei lovin deng hmasa rawh se’ tih thu avanga uirenu him ta ang khan, kha uirenu aia pawi khawih nasa zawk kan rama misual rual te hian anmahni an intihchhiat rualin a aia nasain kan ram hi an tichhe zel dawn a, chu chu kan ngaingam lo a. Mipui chanai eiru te do ngam tur khawpah chuan kan inngai a, kan tha famkim lo tih erawh chu kan pawm.

Eiru thlan hi engvanga kalpui nge in nih?
Kan theih ang angin hma kan la a, kan hmalakna duhkhawp lo, mimal eiruk hmang te bei zawnga kal tura min ngen an tam em em a. Mipui ngenna tihlawhtlin hi tul kan tih avanga he programme hi duangchhuak kan ni.

In eiru thlan dan hi a fair tawk loh ring an awm si a…?
Rin chu thiang a lawm. Mahse, a fair tawk. Keimahni chauh chuan ti ila tuna mi 42 zinga awm mi thenkhat hi kan hmaih ru duh lovang tih a sawi theih loh a, chutiang tho chu pawl dang pawh hi an nih ka ring. Mahse pawl hrang hrang kan nih avangin kan chhan chak pawh kan chhan ngam lo tlang a, ka ziah a awm ve em aw… tia Eiru Nia Rin Thlannaa ziak zingah rawn en duh an awm chuan rawn en mai se a chiang mai ang. Thuziak paih then kan nei lo a, kan thliar dan pawh hi a aia thaa tih ngaihna a awm ka ring lo.

‘Political Party ten inbeihnan an hmang’ tia tuna in thiltih hi sawi a awm a. Tin, tu tu emaw in thil an pe che u nia sawi te hi a awm fo a..
Political Party in inbeihnan an hmang ni awm taka an sawi khan ni duh dawn riauin kan hria a. Amaherawh chu lehkha kan han enchian khan chutiang thil chu a lo awm leh si lo a, keini pawh kan hrilhhai zawk hle. Thilpek chungchangah hian hmanni deuh khan chanchinbu pakhat chuan bike dawng niawm tak khan min chhuah a, vawiin thlengin ke in kan la kal reng bawk si. Thu diklo hian min puh ta nual a, a dikna chu a lo lang chhuak leh zel si hi pawi ti an awm mai thei. Kan chungchanga thudiklo leng vel leh a dikna lo lang leh thin ringawt pawh hi dawt tlo loh zia tilang khawp chu a ni tawhin ka hria.

Congress Party nen inzawmna engemaw tak nei anga an sawi thin che u ve thung hi...?
An sawi thin a, hmaichhana min zawt pawh an awm teuh mai a. Hmaichhana min zawt te hi chuan kan chhanna atangin kan inzawm loh dan an hre chiang thin a. Min zawt duh si lova sawi kual reng hi chu an awm a law. Tawi tea ka sawi fiah thiam dan ber chu kan active member zingah hian Congress Party background nei kan awm lo tih hi a ni.

Politician leh sorkar hnathawk thenkhat in an fuihpawrh thin che u nia sawi fo a ni a…?
Party tin leh sorkar office tinah hian thil awmdan dik tak min hrilh duh khawpa min ring tawk an awm ve a. Chung mi te thil min hrilh chu kan finfiah hnuah a tul angin kan bawhzui thin a. Kan hmalakna tam ber hi midangin thil awmdan min hrilh kan bawhzui a ni reng a. Thil diklo min hrilh hriat kan bawhzui hi infuihpawrhna anih chuan min fuihpawrh pawh a ni thei ang a. Keini erawh chuan hetiang hi infuihpawrhnaah ngai lovin report-ah kan ngai.

Anih leh kan ram sualna chungchangah hian a bultumtuah kan inpuh kual a. Minister leh MLA rual te, Official te leh mipui te corruption bultumtua kan inpuh kual hi enge i ngaih ve dan?
Hemi thuah hi chuan Confucius-a zirtirna pawmtu ka ni a. Confucius-a’n, “Mipui chuan hruaitu tha an mamawh em em a ni,” tia sawia hruaitu an hlemhleta mipui an hlemhlet ve mai thu leh hruaitu dik leh tha hnuaia mipui dik leh that mai thu a sawi hi ka pawm thlap a ni.

Anih leh engvangin nge mi corrupt te hi hrem ni se tia hma in lak vak vak?
Dan dik taka hremna hian mi a siamtha thei a ni. Mipui chanai eiruk hi a pawi hle a ni. Kawng 1 km lek a thui siamna tur an eiruk hian mipui sang tam takin an tuar thei a. Chutiang chuan mi pakhat eiruk avangin mi tam takin hrehawm kan tawrh phah thei a. Chu mai ni lovin miin a eiruk hian a chhungkua a tichhe vek a, a damchhungin a inchhung hi hremhmunah a chan tir thei a, a pianthar hlauh loh phei chuan chatuan hremhmunah amah leh a chhungte tam zawk thlarau a hruai lut thei a. Dik taka Dan hmanga eiruk hmang hrem anih hian a taksa leh thlarau chhandam theih a ni a. A tih ang la rawn ti tur tam tak taksa leh thlarau chhandam theih anih bawk avangin eiruk hmang te hi Dan dik taka hrem kan duh a ni.

Ngaidam tur leh mi zawng zawng nena inrem tura zirtir kan nih laiin enga ti nge Dan hremna tih leh mi huat hlawh thei zawnga hmalakna hi in aupui reng?
Pathian hminga inngaihdam hi kan tih tur dik tak a ni a, Dan zawm hi a bata kan bat a ni a. Keini chuan eng anga eiru hnem pawh kan ngaidam thei a, Dan in a ngaihdam theih erawh ka ring lo a. Dik taka Dan hmanga inhremna hian a titu a siamthat theih mai bakah thilsual ti tur mi dang te sual lakah a veng thei a. Chu chu Pathian duhzawng anih pawh ka ring a. Mi zawng zawng nena inrema awm hi chu thil theih a ni lo a, mi tha te lawm hlawha mi sual te huat thama hma la tura Confucius-a zirtirna hi khawvel tan a that ber ka ring.

Enge mipui hnena i chah duh ber?
Chapo turin mi hi ka duh.

Enge a awmzia?
Thil hote, kan tih awm loh khawpa ho thiltha lo hi tilo ngam khawpin chapo vek ila chu kan that tlan ka ring. ‘Office-a mi staple hawn tur khawp hi chuan ka te lo a ni’ ti ngal ngal khawpa chapo peon chuan staple a eiru ngai lo. Kan Minister te hian, ‘Kei, Minister meuh hi cheng sing hnih khat mamawh ngawih ngawih ka ni lo’ ti ngam se; kan officer rual, mi aia lehkhathiam leh hawizau zawk te hi ‘Hetiang kuthnathawktu chanai mai mai awt rual ka ni lo’ emaw, ‘hetiang thingtlang ho thil tur mai mai awt rual ka ni lo’ ti ngalh ngalh ngam khawpin chapo se kan tha vek mai ang.

Read more...

Monday, September 7, 2009

Interview : Hmingpuia

Mizoram chanchinbuah Thalaite Huang tih vel a awm mumal hmaa media tel lova larchhuak thei te hi an ngaihsanawm, chu'ng zingah chuan Albatross band hi sawi hmaih theih an ni lo ang. Tunah band chu kehdarh tawh mah se Mizo music-a an 'contribution' hi hmuh hmaih theih a ni lo ang. Chu band-a an guitarist Hmingpuia chuan tiang hian a sawi...


Music han chawlhsan tak daih mai chu lung te pawh a leng lo maw?
Chawlhsan chu ka inti phal bik lo, band angin kan function vak tawh lo a ni mai a, thalai pawl leh veng chhung thil tihnaah te chuan ka la che chhuak ve fo a, music track siamte'n guitar perhsak tura min sawm chang te pawh a awm a. Lungleng lo tawk vel chuan ka la awm vein ka hria. Tunlai tak phei chuan 'composing' lamah hian ka kal mah mah zawk.

Mahni tawka lungleng taka music han play vang vang changte i la nei thei em?
Chutiang lam pawh ka ti hman tawh meuh lo, chhangche pa tih theih ka ni ve tawh mai a. Naupangte hi an leikang deuh se chuan kan ti ve leh thei deuh tawh mahna.

Dreamhunter guitarist David-a'n, “Hmanah Zarkawtah hian guitar thiam deuh mai a awm a, inbual ngai lo khawpa guitar atchilh a awm a, kan ngaisang thei lutuk. Tunhnua ka ngaihtuah let hian Hmingpuia hi a ni thei mai awm e” a ti a. Tak tak em ni?
Nih pawh a ni mahna!

Band anga inperform thin lai khan, concert te kha a hlawk thin em?
Hlawk lem lo, pocket money tur tlem te chu hlawh chang te pawh a awm ve. Kan concert zawh te pawh hian engzat nge kan hlawh tih kha kan inzawt buai ngai lo law law. Mahse, nuam kan tih ber a nia, hlawh nei miah lo pawhin kan ti peih tho ang.

In concert kha in hah thin em?
Hahthlak teh reng mai. Khatih laia musician te khan kawng na kan nei deuh vekin ka hria. Sound box te kha kan pu kual nasa thin a. Rockstar cum mutia kha kan ni tak tak. Bungrua zawng zawng kan put a ngai a, a put turin midang kan ruai thei thei lo.

Khatiang hunlai kha i ngai thin em?
A chang hi chuan a lunglen thlak ve thin alawm.

Eng (genre) musician-ah nge i inngaih?
Genre hrang hrang hi a tam a, kan ti kual ve duat a, mahse general deuha han sawi dawn chuan rock guitarist ka inti ang.

Instrumental album kha i siam a, a dang tih leh te i tum em?
Pakhat ka han siam ve kha a nia, khatah khan ka thiamna zawng zawng chu ka hmang zo tawh. Siam leh dawn chuan mahni in-repeat a ngai tawh ang. Mahse, khawvela musician ropui te pawh an in-repeat ve leh fo tho a.

I album kha eng atana siam nge i nih?
Chutiang music zirnana hman theih tura siam pawh ka ni lo, miin ‘he pa guitar perh dan atang hian kan zir teh ang’ tih atan chuan a hman chi loh mai thei. Ka tum ber chu ‘music mood’ siam kha a nia, ‘pleasure listening’ atana ka tih a ni ber zawk a, chumi bakah ‘hetiang style hian a tih theih a nih hi’ tih kha tarlan ka tum bawk a.

In hunlai 'era' leh tunlai khaikhin hian in tha zawkin i hria em?
Kan tih ve lai kha chuan sound track vel hi a awm lo chu a nia! Mahse, chu chu a tehna ber tur a ni lo ang a, music hi chu a inthlak reng a.

Engatinge sound track hi kan hman nasat tak em em?
A inawlsam hleih em alawm. Live music-a ti tur chuan darkar khat show nei turin a let 20 vela rei zir te a ngai a. Sound track-ah chuan darkar chanve velah a zawh vek theih.

Sound track chu a felfai thlap a, guitar zût sual te pawh a awm ve thei lo. Live-ah chuan pakhatin a tihsual zeuh chuan a buai a ni nghal mai. Bakah hun a duh rei a, a man a lo to zawk bawk si a, mipui hian kan afford rih lo ni berin ka hria.

Tin, kan zaithiam thenkhat hi chu a 'timing'-ah te hian an buai ve a, track an neih lawk chuan duhtawkin an lo zir a, a by-heart theih ti ila a dik mai awm e. Chu chu zaithiamte tan a 'advantage' a ni.

Tunlaiah concert siam ngam pawh kan awm tawh mang lo a, chutih laiin T Melody te an rawn kal a, an concert a hit em em lawi si?
T Melody chuan Mizote duhzawng an play alawm. An performance a tha a, an professional bawk. An hla ang chi kha kan duh a, bakah an rawn kal hun kha a fuh riau bawk. An hlate kan sakpui dual dual thei a, khatiang kha chu a nuam alawm.

Tih tak takah chuan Mizote hi kan music taste hi a sang miah lo, hla lungkuai leh lungti leng chi hi kan la duh ber a. A music thiamna zawnga teh chuan thangthar musician-te hi an thiam zawk mah mai thei. Concert-te kha han en ila thalai kum 20 hnuailam an kal mang lo mai thei. A tlangpui thuin 20-30 vel an ni ang.

Ka album siam veah pawh khan keimahin effort ka pek nasat loh zawk, keimah pawhin ka dah hniam deuh zawk, mahse hla lungkuai ang chi kha miin an duhzawk tlatin ka hria.

A nih leh Zorock kha?
A hla hi a conventional lo. A variety a, guitar perh te kha a nuam. Kei pawhin a album siam tawhah te ka perh sak ve tawh a. A nuam khawp mai.

Music-ah kan hnungtawlh tihna em ni?
Sound system-ah chuan kan changkang tawh lutuk, mahse performance-ah kan hniam tlat.

Eng nge a chhan ni ang?
Music hi Mizoramah eizawnna tlak a tling lo. Musician nih aiin eizawnna ngaih pawimawh a ngai thin a, hetiang kan nih chhung chuan Mizoramah musician ropui kan awm thei lo ang. Kan han tha ve viau a, mahse kum 30 velah kan tawp leh zel. Music hi hobby a nih vanga play kan ni a, eizawn a lo ngai si a, a tih tak tak theih loh.

Eng tin nge kan tih tak ang?
Music festival leh beat contest te hi siam deuh reng ila, lawmman atan Rs 2,00,000 - 3,00,000 te hi ti ve thei ila chuan, band thar pawh a ding sup sup ang a, eng emawti zawng chuan hma kan sawn ang. Idol te, Icon te kan ti a, A nuai tel lawmman a awm a, hetiang hian beat group te tan hian ti ve thei ila musician te an tang gnawt ang.

Mizo band te music play hi i ngaithla ngai em?
Tunlai band-ho music hi ngaihthlak tur a tam lo a, kan han hriat lar deuhah chuan Magdalene leh Dropdoubt te hi an tha ka ti. Kum lamah la naupang deuh mah se music an play senior ve tawh a. Album te hi kan siam lo em mai a, han ngaihthlak tak tak tur hi a vang. Hei Dr Luke te pawh kan hria a, mahse, video pakhat an nei a ni mai a, heta tanga han judge chu a har ka ti.

Read more...

Monday, August 24, 2009

Interview : Prof. Tlanglawma

Economist a ni a, a ni satliah lo, Mizote’na Economist kan neihah chuan kan chhuanvawr leh hmahruaitu pakhat a ni.

Academician a ni a, zirna siamthat chu tun hma atanga a tlangaupui fo a ni. Ram leh hnam a vei a, Mizoram economy a that theihnan theihtawp a chhuah thin.

Prof. Tlanglawma chuan zirna chungchang leh kan Economy chungchanga a ngaihdan tihian a sawi...

Education Reforms Commission din a ni a. Eng nge i ngaihdan?
Education Reforms Commission hi thil tha tak a ni a, he commission hian a hun takah an report hi thehlut thei bawk se.

Mahse, helaia implement hleih theih lohin an siam ang tih chu a hlauhawm khawp mai. Kan mi rawihte hi khulama mi an ni deuh fur a, tun hma pawhin zirna siamthatna lam hawiin commission kan lo nei tawh thin a, mahse, hmantlak takah kan chhuah tawh thin lo.

Zirna siamthatna kawngah hian tih theih kan nei a ni. Tuna tih nghal rum rum theih kan nei a, infrastructure kan neisa a, khaw tinah sikul a awm a, zirtirtu an awm bawk a, sikul building kan neisa a, hei hi hman thiam a ngai a ni. Resource hi kan nei a, a nihna tur angin kan hmang lo a tih theih ang.

Aikal tih tawp te, sikul administration chhe lutuk te hi siamthat theih a ni. Zirtirtu te'n an zirtir lo a, zirlai ten an zir lo a, chumi dan a nih theihnan thuneitu leh hotute'n an tih tur an tih loh vang a ni.

Matric-a artelukawn fo mai sikul ni reng maite hi chu eng tin emaw tal chuan tih a ngai a ni. Sikul zirtirtute hi inter-change te ti se a tha tur a nia. School chhe zawk leh zirtirtu that lohna chu sikul tha zawk leh zirtirtu tha zawk te'n hun engemawti chhung chu thlak se, chutiangin a tih dan dan hi chu a awm a ni.

Zirlaite an fail thin hi thil tha lo a ni a. Waste of resource a ni a, kum khat han hloh mai piah lamah an nih tur ang nih theih lohna a ni a, a pawi lutuk tlat. Kan zirna siamthatna kawngah hian pawn lam mi rawih hian awmzia a nei thui lo mai thei, a fel ber bawk lo. Pawn lam mi rawih ngai lova siamthat theih a ni.

Hman deuh kha chuan school inspection te tha taka kalpui thin a ni a. Tunlaiah hi chuan inspection a awm ngai tawh lem lo. School apiang mai sorkarah kan indah lut vek a, hei hian nasa takin zirna a tichhe zawk niin ka hria.

Kan zirna kawngah pawh Syllabus chung thu-ah pawh CBSE course kan zawm e kan ti a, kan pawlh dal vak a. Hei hi a tha lo, Mizoram pawnah pawha buai lo tur chuan kan zirlaibu te hi kan pawlhdal vak tur a ni lo.

Kan text bu te pawh hi kan bihchian deuh chu a ngai a ni. CBSE te hi chu mithiam tak tak te'n a huhovin an zirchian hnuah an siam a, chu chu sikul tha tak tak zirtirtute an enfiah tir leh vek hnuah pawm a ni chauh thin. Keini chu chutiang chu a ni lo a, mi pakhatin a siam a, kan zir chu a ni mai a, a tha tawk thei lo hrim hrim a ni.

Kan syllabus-a thil pawimawh em em mai pakhat chu kan English zir dan pawh hi kan thlak thleng a ngai a ni. Kan duh emaw duh lo emaw English thiamna tak tak tel lo hi chuan kan thleng thui thei dawn chuang lo.

Zirna hi siamthat theih a ni em?
Kan zirna hi siamthat theih a ni. Lehkha chhiar kan peih lo lutuk te hi siamthat theih a ni a. School tin hian library changtlung tak te hi nei ila, lehkha chhiar hi liability-a kan neih a pawimawh a ni. Kan chhiar tam lo a, hei hi kan chhiatna bul a ni a. Hrethiama hmang tangkai tur chuan lehkha chhiar tam hi a pawimawh thlawt.

Kan zirna siamthatnan hian tih nghal rum rum theih a awm. A bulthut atanga siamthat a ngai a, a ler atanga thuai chi a ni lo.

Tun atangin pawl hniam ber atangin tan ila kum nga chhungin siamthat theih a ni ang. Chumi hnu lamah chuan a sang zawk chu buaipui chauh tur a ni.

Higher level pawh hi kan siamthat tho chu a ngai. Tun dinhmunah UGC model angin kan kal a, zirlaite'n text bok tha ai chuan bazaar note an ring leh bawk si a, kan syllabus-a lehkhabu hman tura tihte hi kan hman a ngai a ni. Standard level bu hnih tal kan syllabus-a mi ang hi kan hman a ngai a, chutiang a nih loh chuan thiamna tak tak pawk chhuah a har ang.

Economics zawnga thlir phei chuan lehkha kan zir hi investment a ni a. Pawisa tam tham tak kan seng a, development nena inkaihhnawih a nih tlat avangin ngaihthah theih a ni lo. Economics atanga thlir chuan zirna hian mitha ni tur te, khua leh tui tha ni turtea min hruaitu tur a ni a, chu chuan society-ah hlet tha a chhuah leh dawn a.

Economic system atanga thlir chuan 99.5% hian hma lam hun atan lehkha hi an zir a ni. Mi tlem te, hausa tawntaw chuan consumer atan an nun nawmna atan an hmang a ni chauh thei.

Investment a nihna chu kan ngaihtuah phak lo i tihna a ni em?
Investment aspect hi kan ngaihtuah phak lo nge, kan ngaihtuah thiam lo. Human resource department pian chhan te pawh hi helam pang hawi a nih vang hi a nia, keini chuan helam pang hi kan hmaih lian tak a ni thung.

Kum zabi 21-ah hian thil pawimawh em em mai pali mihring nun thlak thlenga thei tur leh pawimawh reng tur a awm niin mithiamte chuan an sawi a. Chungte chu Infratructure, Communication, Education leh Biotechnology te a ni.

Information han tih hi chuan electronic a ni emaw thil tam tak a huam a, chutiang bawkin communication hnuaiah chuan road, water-ways, motor leh rel kan tih zawng zawngte pawh a huam vek.

Human resource siam tur chuan education leh training te a pawimawh leh em em a. Chutiang bawkin hriselna leh nutrition lamah a ni bawk a. Zirna leh hriselna hi thil kalkawp tlat, lak hran theih loh a ni. Inkawp tur a ni tlat bawk a, mithiam emaw lehkha zir tur chuan hrisel a ngai a, hriselna a tel loh chuan a theih loh.

Zirlaite tan enge pawimawh?
Pawimawh em em mai chu self development hi a ni. Mihring hi ni tina insiamtha thei a ni a, chumi atana pawimawh em em mai chu insum theihna te a ni. Tumna te, thil tha tih tumna neih tlat te hi zirna atanga kan neih theih a ni. Thil i tih reng rengin i beih chhung chuan i hlawhchham lo. I bansan hunah chiah i hlawhchham a ni.

Mi tu pawhin tumna a neih a, a theih tawp chhuaha a tum hlen tura a beih phawt chuan a beih chhung chuan a hlawhchham hauh lo.

Hna vang kan sawi a, 'thiam tak tak tan chuan ram danga hna hmuh a har lo' tia sawi fo a ni. Ka zirlaiah hian thlak danglam ngai a awm em?
Mizoram ringawt a ni lo, India ramah hian hna tau tet tur tam tak a awm. Ram changkangah chuan mihring hi piang belh tam loin an tlem tial tial zawk a. Mithiamte chhut dan chuan ram changkang kan tihah hian tun atanga kum 15 velah chuan 40 million vel hna a awm turah an ngai a ni.

Europe leh America leh hmun danga hnaruak luahkhat thei tur ber chu Indian te hi nia chhut an ni bawk. Chu chu Mizo te'n kan lak thiam chuan, tuna kan zir dan hi tlema kan kawih her danglam chuan chu’ng hna tha tak tak thawk thei tur chuan kan dinhmun a tha lutuk tlat.

Chutah tak chuan kan zirna hi a pawimawh ta a ni. English hi medium of communication a ni reng dawn a. Kan zir dan phungah pawh English, Mathematics leh Science te hi chu a hrangin zir ni se. A bak subject dangte hi chu hmun khatah bengkhawm vekse a thain a rinawm.

Chumi avang chuan social science subject te hi kan hnualsuat tihna a ni lo. Pawl sang lamah kan la zir thei dawn tho a, kan zirlaiah hian knowledge a ni lo chu tih theih loh mah se mihring thanlen chhohnana thil pawimawh em em ni lem lo te hi chu a tam ve em bawk a ni.

Rosum leh thil hlu direct-a ngaihtuah chhuah kan tum ai chuan khatiang haichhuak thei finna kan zawn hmasak phawt hi a ngai a ni. Chu chu thui tak kan zirnaah hian a innghat tlat si a ni.

Zirna siamtha tur chuan eng nge pawimawh hmasa?
Zirna kan siamthatna kawngah hian a hmasa berah elementary kan hrut a ngai a, chumi hnuah secondary education. Hei bakah hian administrative reforms kan mamawh bawk. Tuna sorkarin reforms commission thu leh hla nghak lo pawh hian tih theih a tam lutuk. Kan zirna hniamzia hi keini zirtirtute aia hrechiang hi an awm lo.

A nih leh Mizoram dinhmun i hmuh dan?
Mizoram hi tlangram a ni a, kan ram neih chhun a ni. A ram awm dan leh a sik leh sa hi kan thlakthleng theih a ni lo a chu ai chan a hman tangkai dan kan zawng mai tur a ni.

Kan tlangsang neihah te hian ecology siam turin thingphun te hi uar ila. A hnuai lamah erawh buh leh thlaite chin a nih theihnan a theih ang anga kan ruahman a ngai a ni. Chu chu thil tih theih a ni a, thil harsa tak pawh a ni lo.

Contour farming kan tih te pawh hi Mizoramah hian hlawhtling takin a kalpui theih a ni. A nihna takah chuan chutiang lam hawi zawnga tih tak zeta hmalakna kan nei lo ti ila kan sawi sual lo ang. Kan neih chhun kan ram te hi a nihna ang anga kan hman tangkai thiam hi a ngai a ni.

Hnahlan leh a chhehvelah chuan grape a tha duh hle a, a khaw nawtin eizawnnan an hmang hial tawh a...
Hnahlan leh a chhehvelah grape tha tak takin an thar a, a lawmawm khawp mai. Hnahlan, Champhai mai ni lo, Tuichangral chhak lam zawngah khi chuan grape hi a tha thei a ni. A sik leh sa a inang a, chin ni ta se hlawhtlinna tham a ni.

Tih tak zeta thil kan tih chuan hlawhtlinna hi chu a awm. Sawhthing te pawh kan sawi vul chuk a, mahse, thawnchhuah tak tak tham hi kan la thar lo a ni. A zeuh zeuha thawnchhuah tham lek lek hi chu buaipuitu tan thil buaithlak zawk a ni a, a 'sustainable' tlat lo a ni.

Kan tharchhuah hi lian tham se chuan company lian tak tak te hi sawm lut ila, quality control te a awm thei ang a, kan ziaawm ngawt ang.

Tunah pawh Hnahlan leh Champhai grape wine chungchangah sawi neuh neuh a awm reng a. Extra Neutral Alcohol vangin grape wine um theih loh ni anga sawi a ni a, hei hi thil pawi tak a ni.

Management awm lohzia a lang chiang phawt a, engvangin nge grape thar hun an hria a, a lawh hun leh a um hun an hriat vek tawh hnuah a umna atana thil pawimawh ber an neih si loh!? A hma daih atanga neihsa tur a alawm! Khawiah nge ruahmanna chu a awm?

Grape hmang hian thui tak kan economy hi a siam theih ang em?
Mizoramah hian grape a tha duh tih kan hria a, hei hi thil pawimawh tak a ni a. Kan buaipui a tul tak zet bawk.

Hnahlan leh a chhehvel chu grape hmangin an intodelh thei a ni a, thil lawmawm tak a ni.

NLUP hnuaiah hian engtiangin nge ruahmanna an kalpui dawn ka hre lo a. Tuichangral chhak lamah khi chuan grape hi chin a nih vek theihnan ruahmanna te hi kalpui se a tha tur a nia.

Korea ram khian tun hma chuan wine a thar chhuak ngai lo. Mahse, kum 30 kal ta atang khan an ramah grape a tha duh tih an hria a, tih tak zetin an bei chho ta a. Tunah chuan item chi khata kum khata an sum lakluhna lian ber a ni ta hial mai.

Heti khawpa Grape that duhnaah chuan a chin lam kan uar a, theihtawpa kan tih phawt chuan foreign company te hi an rawn kal duh em em ang. Tuna grape wine siamchhuah kan tum dan pawh hi a fuh chiah lo, a thar a tam tawk a nih chuan quality control pawh a awm theihnan company liante hi sawmluh theih zawk awm tak a ni.

Mizoram, a bikin Aizawl hi 'cost of living' (sum leh pai lamah khawsak a hautak) a sang tih a ni a...?
Cost of living sang lutuk hi a mangan thlak a ni. Essential commodities zawng zawng a sang a, price level a sang em em a, hmun kilkhawr a nih vang hian transportation cost a sang em em lo thei lo a. Engkim mai hi kan lakluh a ni si.

Hmanni lawka 13th Finance Commission chairman Vijay Kelkar a lo kal khan sawm ka nih angin ka tel ve a. 'Indian ram pum puiah per capita atanga chhutin sum in dawng hnem ber' min ti a ni.

Kan sum dawn te hi production-ah kan hmang si lo. Plan leh Non-plan kan neih hmangte hian production kan siam der si lo.

Supply of money a sang a, supply of goods & services a tlem si a. A awmzia ber chu pawisa lo lut tam hi kan hmang tangkai lo a, thil hlu siamnan kan hmang lo a ni.

Entirnan kawngpui siamnan 100 lakhs a awm a, mahse, 10 lakhs chauh hman a ni a. Kawngpui chhe tak kan siam a, siamthat a ngai ta fo a. Chutiang chuan crore engemaw zat hi kan hmangral a, mahse, rotling siamchhuah erawh kan nei lo. Chu chuan min nghawng a, a tawpah chuan buaina hlir a ni mai.

Thil mak deuh deuh hi a awm reng a. Statistical data-ah chuan buh pawh kum khata kan ei deuhthaw kan tharchhuak a. Mahse, FCI atangin thla 12 chhung buhfai kan la lut tho si!

Pawisa tam tak lo lut hi production-ah a chang lo, thil lei tur suplly a tam si lo. Demand a sang si a, suplly a tlem si a, thil man a sang lo thei lo a ni.

Ar pum khat te hi a to a nia, mahse, kan mamawh si a, kan lei lo thei lo. Ar tam se chuan ar pum khat man chu a hniam lo thei lo.

Kan tih dik loh ber chu kan pawisa kan hmang tangkai lo. Production atan ni lo, unproductive expenditure atan kan khawhral hnem lutuk.

A nih leh sorkar hnathawk chungchanga i ngaihdan min hrilh thei em?
India ramah state anga chhutin sorkar hnathawk kan tam ber. Police lah kan ngah ber bawk.

IR battalion te pawh kan din zel mai a, he'ng te hi a tirah chuan central assistance chu a ni nameuh mai. Mahse, a hnuah state-in hlawh a pek vek tur a ni. India rama ralmuang ber state kan inti a, mahse police pawh kan ngah ber.

Sorkar hnathawk kan tam em em a, tuna sorkar hnathawk kan neih hmun thuma thena hmun khat chauh hian thawk se tuna an thawh ang hi chu an thawk thei vek.

Ruahmanna, eirukna avanga hlawhtling lo te hi a tam hlein i hria em?
Thil lem te hi a tam lutuk. Official-a paper-a in sak te, lei dawh te, kawngpui siam te tam tak a awm. Mahse, a tak hmuh tur a awm lo.

Hengte hi kan sorkar kalphung dik tawk loh vang a ni. Thawk mang lova sum hmuh kan tum vek a, kan zavai hian kil tin atangin kan chhiatna tur atan kan thawhkhawm vek a ni.

Contractor te pawhin in cheng nuai 100 man tur cheng nuai 20 vel lek leka an zawh pawhin pawm a ni tho a. Chu chu thuneitute thiam loh a ni tawh thin.

Rotling ni tura ruahmanna kan neih chhun chhun te pawh chutiang lek lek chuan kan hlamchhiah zel a. Mizoramah hian project tha tak tak hlawhtling ni se mipui nawlpuiin kan chhawr theih tur, mahse, engmah lova chhuak ta hi a tam lutuk. Chutiang tlingkhawm chuan he ram hi a tibuai a, a nawlpuiin kan tawrh phah a ni.

Kan officer te maw policitican te pawh sorkar mi leh sa te hi kan rinawmna level hi a sang lo a, integrity kan nei tha lo a, kan corrupt em em a. Hei hian kan vaia chhiatna min thlen a ni pakhat bawk. Thil a nih tur ang a nih loh hian a tuartu chu mipuite kanni tlat si a ni.

Read more...

Monday, July 20, 2009

Interview : John Michael Bilton (UEFA 'A' Licensed Coach)

West Virginia, USA-ah khuan Indian pakhat, infiamna lama tui zet mai Dr Francis Saldanha a awm a, ani chuan company pakhat FS Sports a din a, chu company kaltlang chuan Indian football hi chawisan a tum a ni.

Nikum lam pawh khan India Under-16 team chu USA-ah an hruai thla (sponsored) a, Mizo naupang Malsawmfela chuan goal a thun miah miah a, top scorer a zu nih nghe nghe kha.

FS Sports bultumnain, All India Football Federation (AIFF) leh Mizoram Football Association (MFA) te nena tanghoin UEFA Pro License nei, kum 30 teh meuh mai coaching lo luhchilh tawh John Michael Bilton chuan July ni 7 khan Aizawl a rawn thleng hlawl mai. A tuk atangin Mizoram Under 16 team, member 30 te chu Ramhlun Sports Complex-ah a hrual a, Mizo naupangte hi football a zirtir mek.

John Michael Bilton hian U-16 team te hi exercise hautak fe fe pe lo mah sela, naupangho chu zan lamah an sil urh zel! "A mi kaihhruai dan hi a mak ngawt mai, a ruka mi kaihhruai 'tough' dan a thiam tlat," an ti.

Thenkhat chuan: "Ani min kaihhruai hma kha chuan kan inkhel reng reng hi field laiah hian kan tlankhawm tup tup a, tunah chuan field pum mai hi kan hmang tangkai tawh a, kan game chu inthlak tawh tak a ni," an ti a, chu thu chu a ni 3-naah khan an sawi hlawm a ni.

Han sawi thui zel pawh a chakawm viau a, kar khatnaa attacking a beihtir dan leh ball a luh fuh dawn loha mahni lama kirpui (recycle) leh dan vel a zirtir dante chu hmuhnawm tak a ni. 'Ani hian kumtluanin han kaihruai thei mai se...' tih hi practice session entu tam tak thusawi a ni.

Kum 63 mi, UEFA 'A' Licensed Coach John Bilton chuan tiang hian a sawi...

Mizo naupangte ni 5 vel i enkawl hnu hian beiseina êng a awm dawnin i hria em?
Tehreng mai, Mizo naupangte hian zirthiam an duhzia an lantir a, hmasawn an duhzia an lantir bawk a, an nungchang a tha em em a, kaihhruai an nuam bawk a ni.

Tam takte hi chu an football hmakhua a êng khawpin ka hria, mahse, eng chen (eng level) nge an thlen dawn chu ka hre lo a, chu erawh an mawhphurhna a ni. Kar hnih chhung leka ka tih theih hi chu a beitham ve ang reng si a.

Mizo naupangte hi tactic lamah eng angin nge i hmuh? India ramah Haryana leh state dang naupangte i lo kilkawi tawh a...
Nia, Haryana leh Goa lamah rei lo te ka lo teikual tawh a, mahse tactically-a training pek ka la nei hlawm lo a, mahse chuti chung chuan India rama ka kal ve tawhnaah chuan Mizo naupangte chu tactic-ah chuan an chungnung hlein ka hria. Mahse, England leh hmun tam zawk ka tlawh ve tawhte chu tactic-ah chuan sang tak an ni hlawm. Chuvang chuan Mizo naupangte hi tactic lamah kaihhruai nasat an tul tih ka hria a, kar hmasa lam khan lehlam pawlte nawr dan (attacking) lam ka beihpui a, tunkar hian mahni lam venhim dan (defending) ka beihpui leh a ni.

Mizo naupangte hian footballer tha tak ni turin eng nge an tlakchham?
Ka sawi tawh ang khan tactical awareness hi an tlachham niin ka hria. Tin, a bulthut tlakchham an nei nual mai bawk a, entirnan, defending lamah 1-V-1 leh 2-V-2 ang te, Discipline-Defending...Chu chu kan tlachham deuh a ni.

Chet ran (agility) te, balance te, thawhho/tanho te leh tlan chak te an mamawh a, chutih rual chuan technical skill an nei tha hle thung a, an rilru pawh a paukhauh viauin ka hria. Inrintawkna nei chunga dam thlap mai, cool taka an awm thiam a ngai; a chang chuan an che leh phut phut mai thin. 'An ngaihtuahna zawng zawng an pek a ngai' ti ila a dik ber awm e.

Kan khelmual char leh bumboh tak maiah hian tuk tin tlai tin mai kan inkhel ve bauh bauh mai chu a ni a, khaw that laia khu luai, khaw chhiat laia berh burh mai a ni a, hetiang dinhmun atang hian engtin nge maw footballer tha tak ni tura kan inchherchhuah ve theih ang le?
Nia, in dinhmun chu hetiang hi la ni rih mah se kan ngainep thiang ngawt lo a nia. Lei char, lung/bumboh leh lei dûra inkhelh hian ball khalh/thunun dan min thiamtir a, chu chu advantage tha tak a ni ve tlat. Kawng lehlamah chuan a that lohna tam tak a awm ve tho bawk a, khelh a hahthlak bikin ke te hi a nain a kham thêm thûm duh bik a, inhliam a awl bik a, kar hmasa pawh khan kan naupang 2 chu an inhliam nghe nghe. Mahse, hei hi lo hre teh u, tuna in training na hmun hi kum 25 vel kal taa England-a kan training-na hmun nen khan a inang reng a ni. Khatihlai khan Astro-turf khelmual te hi kan la nei ve lo a, phul (grass pitch) chu nei tawh mah ila, tlai lama kan practice na hmun chu lei char a la ni vek. Tunah chuan astro-turf leh grass pitch te kan nei vek tawh a ni.

Leeds United-a hun i hman lai vel kha min han hrilh teh. Alan smith, Harry Kewell leh Paul Robinson teho kha i lo kilkawi tawh niin kan lo hria a, midang lar deuh, kan lo râlhriat âwm ang te an la awm em?
Northern Ireland tana khel thin Warren Pheiny te, Leicester leh Kilmarnock tana lo khel tawh Alan Maybrick te, Middlesbrough, Real Madrid leh Tottenham Hotspur tana khel tawh Jonathan Woodgate teho hi a lar deuhte chu an ni a, chutih hunlai chu kum 1996 leh 2000 inkar kha a ni. Khatih hunlai, kum 16 leh 18 vel an nih laia Leeds Academy-a awmho kha za zela 35 vel chuan football hi eizawnnan an hlawhtlinpui a ni. Hetiang zat zet mai an hlawhtling hi thil ropui leh chhuan tlak tak chu a ni ve. Academy-a inzirho hi a tlangpuiin za zela 10 vel chauh hlawhtling chhuak anga ngaih theih an ni.

Leeds United bak, i coaching experience dang min lo hrilh teh.
Rotherham United-ah kum 4 fitness coach-in ka awm a, Oldham Athletic-ah fitness coach-in ka awm a, Notts County-ah coach-in ka awm a, Tranmere Rovers-ah fitness coach-in ka awm tawh bawk a, tuna ka awmna Doncaster Rover-ah hian tunhmain youth development coach ka ni tawh a, he club-ah hian tun thla ni 22-a ka haw thlak hunah technical development coach ka nihna hi ka chhunzawm leh dawn a ni. He club-ah hian kum 9 leh kum 16 inkar naupangte kaihhruai hna ka thawk a ni.

Europe khawmuala football thuneitu sang ber UEFA-in 'A' License Coach nihna a pek che hi neih a har viau em? Exam ang chi te paltlang a ngai em? Eng nge UEFA Licensee nih chu a tangkaina ni reng reng?
UEFA Pro License hi course paltlang tur an ruahman ka paltlang vanga nei thei ka ni a, chumi zulzui chuan Pro License Course pahnih - Turkey leh Cyprus-ah ka paltlang ve ve a. Chuvanga he license nei thei hi ka ni. 'A' License hi award sang tak mai a ni a, coach pawh ni mah ila, thil awlai lo tak mai a ni. A chhan chu thil tam tak thiam bel a ngai a, coaching pangngai i ti mai ang, 4-4-2 hriatthiam ringawt hi a ni teuh lo mai, social worker i nih a ngai a, a chhan chu thalai emaw mi tu pawh i enkawl thiam a ngai a, mi biangbiak thiam te a ngai a, hmahruaitu i nih thiam a ngai a, mi rilru i hneh thiam a ngai a, mi i tihphur thiam a ngai bawk. Chuvangin coach ni tur hian thiamthil hrang hrang neih ngah a lo pawimawh em em mai a, thil awlai tak a ni hauh lo.

Player thenkhat, England-ah Work Permit an hmu thei lo tih thu te hi kan lo hre ve fo a, Work Permit tih hi eng nge maw a awmzia ni ber le?
England-a cheng i nih loh chuan professional contract i ziah dawn reng rengin Ministry of Employment hnen atangin Work Permit i neih phawt a ngai a, chu permit nei tur chuan European passport i neih phawt a ngai. European passport nei tur hian England, Wales, Ireland, Scotland emaw Europe ram dangah emaw, i nu leh pate emaw, i pi leh pute khua leh tui an nih a ngai leh ta bawk a. Leeds-a ka awm lai khan Australian naupang Harry Kewell hi kan la lut a, ani hian European passport a nei thuai a, a chhan chu a nu leh pate hi England chhuak an nih vang a ni. Chu chu European passport neia work permit hmuh theih dan kawng awlsam ber chu a ni a, kawng dang a la awm leh a. Ram aiawha (full international) vawi 20 tal khel tawh (capped) i nih chuan work permit i hmu thei bawk, a chhan chu high level-a inkhel tawh i ni tih finfiahna a ni. Europe ram thenkhat, Holland leh France angah te chuan England-a work permit hmuh a harsat ang hian a harsa ve lem lo.

Engatinge season liam taah khan Barcelona ho hi hneh an har viau mai le? Hetiang taka an thatna chhanah hian Frank Rijkaard kha nge tuna an coach Pep Guordiola hi kan fak tak ang?
Aaa...Guordiola hi a hun takah a lut a ni i tih mai teh ang, an kalphung a thlak danglam vek mai a, he team hi field chhung khawi hmun mai pawha ball uma la nalh nalh thei awmchhun (Spanish Club zingah) an ni a. Team tam tak hi chu lehlam pawlin ball an chhuhsak hnu hian half-way line-ah an kir a, an ball hloh chu an lo châng tawp a ni ber a, mahse, Barcelona hi chu an fit em em mai a, khawi hmunah pawh ball an zawng vek mai a ni. Ball an chan te hian an keng rei lo a, rang takin an sem chhuak zung zung bawk a, chuvangin an coach thar hi ka fak lo thei lo a ni. Hetiang hi Mizo naupangte pawh ka zirtir mek a ni.

Kumin UCL Final kha i lo en ve ang a, Barcelona in Manchester United an sawp tum kha...
Nia, Manchester United khan an player-te kha an awm lohna turah an dah pek alawm le!! Barcelona bei turin an game thlak an han tum ngawt pek a, awmzia a lo awm der si lo. An khelh thin dan khan khel se chu awmzia a awm mahna. Giggs te kha a sir deuhah han tlantir leh sela, Ronaldo leh Rooney te pawh kha hmalamah han awm dun leh se chuan awmzia a awm mahna!! Mahse, an rilru-ah khan hlauhthawnna (fear element) an awm tlat a, an manager khan Barcelona hlauhthawnna thinlung nen a khelhtir a ni berin ka hria.

England-ah hian eng vangin nge tunhma zawng aia foreign player, heng Brazilian te, Argentine te, Italian te leh Spaniard hote kan hmuh tam tak em em mai le? English Premier League-in hma a sawn viau vang kan ti thei em?
A chhan lian tak tak pahnih a awm a; pakhatnaah chuan sum leh pai a tam em vang a ni a, chu sum tamna chhan chu TV leh Advertising etc. vangte hi a ni. Pahnihnaah chuan England hian player tha tak, ama chhulchhuak ngei a tlachham ta êm bawk a ni. Hetianga England-in player tha a neih tak lohna chhan chu player te'n kum 18-19 an nih lai vel hian chance an nei tawh lo a, kum tam tak kal taa hetiang rualin chance an neih ang kha nei ve tawh hek lo le.

Tunlai football transfer sum tam tak veivirna hi eng nge maw i hmuh dan ni ve reng le? Ronaldo, Kaka etc...teho man leh mual chungchanga i ngaihdante min han hrilh ve reng reng teh...
Nia, FIFA hian hetiang sum tam lutuka player lei ang chi hi chu a khap turah ka ngai. Entirnan Manchester United te ang hian pound maktaduai tel tak meuh mai bank-ah pawisa an nei a, chutihlaiin an inchawilian/an inzuar thiam em em mai si a, heng player man to tak takte lei tur hian anmahni leh anmahni an in-bank-loan a, chuvangin kei chuan FIFA hian club te sum hman tur zat hi bithliah (cap) se ka duh a ni. An sum leh pai dinhmun a zirin khuahkhirh se ka tihna a ni. Chutih rualin UEFA pawh hian player te hlawh tur zat hi bithliah deuh se chu ka ti.

Hun kal tawha player zingah tu nge i duh ber, tunlaia la khel zingah pawh?
Sawi thiam a va har ve...an tam mai a...mahse Nobby Stiles te, Allan Noble te, anni hi England midfield player pahnih an ni a, kum 1966 World Cup an champion tuma tha tak mai kha an ni a, tin, goalkeeper Gordon Banks kha a tha em em mai bawk a...Tunlaia la khelho zingah chuan Dennis Bergkamp leh Thiery Henry te hi an tha ka ti hle.

Kum 30 teh meuh mai coaching i lo buaipui tawh a, kum 60 i pel tawh bawk si a, kan ram kilkhawr tak ni sensa hnuaia i'n chet vel hi chuan i chau ve deuh thin lo maw? Chutih rual chuan i la fit hmel zek zawk riau mai bawk si a...
Ni khata vawi hnih thum vel training session neih dawn hi chuan fit hi a ngai em em mai a, tunlai ni sa hnuaiah phei chuan fit a ngai lehzual, tin chawlh hahdamna hun ngah a ngai bawk. Ka hna (coaching) hi nuam ka ti em em mai a, nuam ti lo ila chuan helai pawh hi ka rawn thleng nang.

Engtikah nge coaching hi chawlhsan i tum?
E khai (nui chungin), kum sawm tal chu ka la peih ka ring.

Nakum FIFA World Cup lo awm turah hian tu nge i rin? EPL season tharah pawh hian?
World Cup-ah chuan Brazil ka ring leh ber, Germany hi chu an rinduap deuh a, France leh Holland hian inlak thar an mamawh a, Spain pawh an ti tha ngawt chuan ka ring. Italy hi chuan hmelthar an mamawh a ni, chuvangin Brazil hi ka ring ber mai. EPL lamah chuan Manchester United hi an striker tha tak tak pahnih tel lovin engtin nge an kal tâk ang tih mi tam takin an sawi luai luai a, chutihlai chuan Manchester City pawh hian player thar chu an lei hnem ngiang mai bawk a. Mahse, kei chuan Arsenal hi ka beisei sang khawp mai, Liverpool pawh chutiang thovin.

Mizorama i rawn chuanchhuah avang hian kan lawm tak zet a ni, nang anga football coach ropui hi kan la hmu ngai lo a, i inhawngin i professional em em mai bawk si a, i hun tha tak min pek avangin ka lawm e.
Kei tak a nia lawm ni, ka awm nawm loh hlau reng rengin buai takin hun in hmang a, in hnathawh zawng zawng hi ka hlut tak zet a ni. Hetiang interview na hun tha min pek avang pawh hian ka lawm e.

Read more...

Monday, June 29, 2009

Mizo nula, sipai lal

Mizo te'n Sipai lal kan neih tlemte zinga mi, Mizo hmeichhe zinga Sipai Major kai hmasa ber Maj Rebecca Lalzarzovi Chhakchhuak hi Hualzika leh Laltlani, Shillong-a mite fa pahnih zinga naupang zawk a ni.


Sipai sikul - Kendriya Vidhyalaya, Happy Valley Shillong atangin HSLC leh HSSLC a zo a, St Mary’s College, Shillong atangin BA (Geog) chu Ist Class-ah zo lehin NEHU-ah pathumna ni. NEHU hnuaiah vek hian MA (Geog) a zo leh a ni. Hetah pawh hian NEHU-ah pahnihna a ni leh.

Kum 2002-ah Chennai-a Officers Training Academy a zawm a, training a zawh hnuah kum 2005 khan Kargil-ah dah a ni. Kum 2005-08 thleng khan Indian Military Academy, Dehradun-ah Instructor hna a thawk leh. Tunah hian Gorkha Training Centre, Shillong-ah Army Education Corps-ah Education officer hna a thawk mek.

Mizo hmeichhia, sipai officer kan neih mi pathumte zinga mi Rebbeca Chhakchhuak chuan Hmingsanga hnenah heng te hi a sawi:

Sipaia tan hi i tum a ni reng em?
Ka pa hi sipai bang a ni a, sipai nih hi ka chak thin a, mahse ka lut ve thei ang tih ngaina ka hre lo. Awareness hi kan lo tlachham deuh hlek a. Sipai officer-a luh theih dan kawng a awm tih ka hriat rualin a kawng ka zawh a ni nghal mai.

Mizo hmeichhiate tan sipai-a tan hi a tha em?
Hnam dang hmeichhia conservative background lehzual te pawh an tang thei a nih chuan keini Mizo nulate hi kan tan theih lohna tur a awm lo. Eng hna pawh ni rawh se, a te emaw a lian emaw kan tuina lam a nih phawt chuan a tha vek. Mizo hmeichhia, a tam thei ang ber sipai-a lut zel turin ka sawm a, rawn lut zel se ka ti.

Sipai ni turin 'pa' deuh thung nih kher a tul em ?
‘Pa’ chu a ngai ngei alawm. Mahse ‘pa’ han tih hian mipa anga lan emaw, mipa nungchang ang put tur emaw ka tihna chu a ni chuang lo. Ka ngaihdan chuan tumruhna te, a huna rilru huaisenna te, chhelna te leh mahni mawhphurna hrethiam leh hlenchhuak theitu nih a ngai. Chu chu sipai-ah ringawt pawh a ni lo; eng eizawnna kawng pawh zawh ila, rilru paukhauh deuh nih chu a pawimawh khawp mai.

Mi tam tak hian sipai nih vangin mipa anga khawsa leh lang turah min ngai a; Civil dress-a min hmuh hian ‘sipai i van ang lo’ min tih fo thin a, engtia min lo hmuh tum nge an nih ka hrethiam lo.

Mipa sipai te'n an sipai pui hmeichhiate hi engtiangin nge an en?
Army-ah 1992 khan hmeichhia hi an lut tan ve chauh a, chuvangin sipaiin hmeichhia an hmuhna hi a la rei lo em a.

Mipa hlang awmkhawmnaah hmeichhia kan awm ve tan a, a tirah chuan awm dan tur an hrethiam lo pawh a ni mai thei. Kan la tlem em em a, nuai engemaw zat zingah 1000 tling awrh chauh kan awm ve a. Chuvangin hmeichhe officer hmu lo leh thawhpui lo an la awm nual a. Ka hmuh dan chuan min en hranna em em a awm pawh ka hre lo.

Hmeichhia kan nih vangin kan hna a dang chuang lo a. Tin, min ngaihsanna leh ngaihsan lohna chu kan hna hian a hril zawkin ka hria.

In training hi a harsa (tough) em?
Kan training hi mipa nen a danglam chuang lo a, kan course hi a inang a. Amaherawhchu, engemawah chuan standard chu a danglam deuh.
India ramah Mizo hmeichhe officer engzat nge awm?
Tunah hian mizo (pure) lady officer army-ah chuan pathum kan awm.

I hunawl engtin nge i hman thin?
Hunawl hi thiante kawm nan ka hmang a. A chang chuan lehkhabu chhiar nan te leh hmun kal ngai lohna fan vel nan leh pangpar huan siam nan ka hmang deuh ber thin.

Sipai nun hi eng nge nangmaha a fiah dan?
Sipai nun hi Kristianna nen a inang khawp mai, discipline tel lo chuan a nihna a bo a. Sipai nun hi hna mai a ni lo, nun dan phung chi khat a ni (it’s a way of life). Kan rilru chauh ni lovin, keimahni zawng zawng nen inchiah a ngai.
Sipai kan nih hian pawn lam lan dan ringawt ni lovin chhungrilah pawh min siam danglam nasa a. Kan khawvel a zau phahin, khawvel hi a zim phah bawk. Nun awmzia tak tak chiang takin min hmuh tir a. Thil ho te teah pawh hlimna min hmuhtir fo mai.



I hnathawhnaah eng nge pawimawh ber nia i hriat?
Eng hna pawh thawk ila, inpekna a pawimawh berin ka hre thin. Inpekna tel lo chuan hna a thawh tui theih loh a, tui loh miau chuan hna a kal tluang lo a, a kal tluan loh chuan kan hlim lo. Kan hlim loh chuan kan hlawhtling lo. Chuvang chuan inpekna hi a pawimawh khawpin ka hria.

Sipai atang hian midangte tan malsawmna hmanrua nih tum hi ka nunah ka dah pawimawh ve thin khawp mai.

Mizo tlawmngaihna hi sipaiah a hlu em?
Sipai hi khauh deuh a ni a, duty piah lamah tlawmngaih chhuaha thawh ngai pawh tam tak a awm bawk a. Sipai inenkawlna hi khauh deuh a nih rualin a lehlam chiah hian Mizote'n tlawmngaihna kan tih hi a keng tel. Hei tak hi hnam dang chuan a zir a an zir a ngai a, keini Mizo chu kan thisenah tlawmngaihna kan tih hi a bet tel a. Chuti chung chuan tlawmngaihna hi a hun leh a hmun awm, kan dawihna emaw tlin lohna tilangtu ni lovin, thil tha thlentu a nih chuan a hlu lehzual khawp mai.

Hmeichhia ni chunga sipai lal nih hi a danglam em?
Sipai hna hi hnathawhna atana him ber niin ka hre ve thin a, hna dang ka sawiselna ni lovin, hnathawhna hmun atana thlanawm ber pawl niin ka hria a. India ram, hmeichhia ngaihsan vak lohna hmunah phei chuan kan hna avang hian zah te pawh kan kai phah ve viau bawk a. Hei hi a danglamna langsar ber pawl niin ka hria.

YMA Day-ah khan Shillong Branch-ah khuallian i ni a...
Ni ve e. Mahse, sawi pawh a zahthlak deuhin ka hria. YMA Day hi Shillong-ah pawh uar takin hman a ni ve thin a. Kum tin khawtlangin phur takin kan hmang a. Hnam lam intihsiakna te, lengkhawm zaia intihsiakna te leh cultural programme kan hmang ve thin a. YMA Day hi kan urlawk nasa ve thin khawp mai. Kumin khan YMA hruaitute duhsakna changin Guest of honour-ah min rawn sawm a, kan chief guest tur a rawn kal theih leh tak loh vangin chief guest-ah min hmang ve ta zawk a.

Mizo mipuite hnenah eng nge chah duh i neih le?
Kan sipai chawlha rawn haw te i lo duat thiam ang u. Kan ram a him theih nan, hrehawm chitin reng kal tlangin hna an thawk a. Mahni inah leh khuaah nuam taka kan awm laiin kan rilrua kan ngaihtuah ngai loh sipai tam takin ramri-ah leh hmun hrehawm tak takah silaimu len rengna thih leh dam karah an hun tam zawk an hmang a. A kum a kum, vur leh vut karah, kan tan hna an thawk a ni tih a tak a hmutu ka ni ve tawh thin a. An khawngaih thlak a, sipaite hi duat an phu ngawih ngawih a ni tih hi i hre thar ang u.

Mizo hmeichhia, sipai-a tang duhte tan kawng kawhhmuh tur i nei em?
A hmasa berah chuan kan nulate hian sipaia tan hi hreh lo se ka ti. Mizo nulate hian hnam dang ai hian potential kan nei tha a, graduate atanga luh dan leh post graduate atanga luh dan a awm a, exam hi UPSC hnuaiah pek tur a ni. Sipai-a luh theih dan hi SSC website-ah leh UPSC website-ah te kimchang takin a hmuh theih reng ang.

Read more...

Monday, June 22, 2009

Interview : Prof. Tlanglawma

¢ Lalremruata Renthlei

Lehkha thiam thei chungchuang Mizo ten Professor kan neih tlemte zinga mi, Mizoram University a thawk mek Prof. Tlanglawma chuan tihian Zozam Weekly zawhna a chhang.

Mizoram finance system hi a tha em?
A tha lo, nakina kan la buai theihna tur a ni. Kan manage that loh chuan hun reilote hnuah buaina nasa tak kan tawk ngei ang.

Sorkar hnathawk kan tam si a, sorkar hnathawk te hian an hlawh atangin GPF leh CPF te an dah tha a, tlema senior deuh tawhte phei chuan pawisa dahthat nan tiin sing chuang dahte pawh an awm.

Sorkar hian a khawlsak kan ti thei ang a, mahse, hei hi an invest-in ka hre lo. An invest lo a nih chuan nakinah buaina nasa tak siam thei a ni.

Sorkar hnathawk pension an la tam lo a ni thei a, nakinah chuan pension dawna pawisa lak theihloh te pawh a la awm thei. Hei hi mut mawh hnar mawha neih ngei chi a ni.

Hnathar siam chungchang hi?
Employment generation kan sawi ziah a, hnathawh tur awm silova post siam leh ringawt hi buaina siambelhna ang chauh a ni.

India ramah hian community wise in police ngah ber kan ni. IR police te pawh kan nei ngah khawp mai. A tirah chuan central sorkar-in min tumsak a ni mai a, mahse, min tumsak reng dawn lova nakinah Mizoram suma kan chawm leh tho an ngai dawn. State-ina kan tih hunah chuan buaina siam belhna ang mai a ni.

An hnathawh tur tak tak pawh a awm si lo, khawi hmunah nge an thawh a, eng hunah nge an thawh? Productive si lovin eng hna nge an thawh ang. Tun dinhmunah chuan IR batallion te hian hnathawh tur an nei lo kan ti thei ang. Hetiang hi a kawng hmang lo, nakina kan buaina tur hlir hi kan insiamchawp zel mai chauh a ni.

Mizo te hi kan la tlem hle a, Delhi a RK Puran locality pawh population-ah kan la phak lo. Tichung chuan department kan thenhran dan pawh hi a mumal lo hle.

Kan thenhrang nasa lutuk a, chu chuan nasa takin sum mamawhna a ti sang lo thei si lo. Education department te hi pakhatah awm mai se, director pakhat hnuaiah wing hrang hi chu joint director ten enkawl mai se, department thenhran vak hi hmasawnna a ni ber lo.

Chutiang bawkin Agriculture department te pawh kan then hrang a, Minor Irrigation te kan ti. A nihna takah chuan directorate pakhat hnuaia enkawl vek theih a ni. Kan then hrang vak vak a, chu chuan post siam belh a hring lo thei lova hei hi a tha lo. A tawpah chuan non-plan sum indaihlohna avangin plan sum kan pawt peng leh zel.

Management lamah?
Management lamah hian kan la hlawhchham rih a ni. Sorkar hnathawkte hi kan mamawh aia tam kan nei a, mi singnga chuang lai kan nei a, MR leh contract te nen kan awl del dul a.

Sorkar hnathawk tihtur neilo hi an tam ngawt mai. Typist ni si type tur nei miah lo te pawh an awm a, thil tha lo tak a ni.

Hna hi kan thawk tur a ni a, Mizoram-ah chuan kan ti mai mai deuh a ni. Kan indaih lutuk vang pawh a ni mahna le.

Mithi ral leh inneih tih velah pawh office atangin kan kal vek a. Office kan thlen phawt hnuah sorkar motor-in kan kal mai thin. Chutiang ni lovin chawlh lak erawh kan tum miah lova, office atanga kal kha a rem maiah kan ngai thin. Chu chuan hnathawh lama kan tan tawk lohzia leh kan awl zia a lan tir thawkhat ang.

Sorkar inrelbawl dan hi kan ngaihtuah chian deuh chu a ngai a ni. Mamawh aia tam daih an awm vang hian plan sum hi pawhpen a ngai lo thei lova, chumi tel lo chuan kan in-manage zo si lo.

Mizoram-ah hian sum a awm a, sum chuan production a siam tur a nia. Central atanga kan pawisa dawn te'n production siam si lovin a thamral a, circulation of money a sang a. Thil man state dang zawng aiin a to lo thei lova, kan pawisa dawnin thil hlu engmah kan siam si lo, kan sum neih chu hmun dang atanga thil lakluh nan kan hman a ngai si a ni.

Kan sum neihte lah sorkar hnathawk hlawhah a kal ral nasa si a, sawi tawh ang khan sorkar hian a hnathawkte hlawh a dah thatsak hi a invest si lo. Hei ringawt pawh hi hun lo la kal turah sorkar tan chuan buaina tham a la ni dawnin a lang.

Ram hmasawnna atan Infrastructure?
Infrastructure awm lovin engmah a tih theih loh. Thil reng reng hi kawng hrang hrangin a thlir theih a, chutihrual chuan hmasawn kan duh a nih chuan development point of view atanga kan thlir a ngai ang.

Rel kawng te pawh duh lo kan awm a, Mizoram tan chuan thil tha em em zawk a ni. Duhthusamah phei chuan Mizoram tluan hian kal thei se a duhawm zawk ngawt mai.

Silchar-ah brick Rs2:50 paise a nih laiin Aizawl-ah chuan Rs 7 vel a nia. Rel te chu lo lut thei se hei ai hian a tlawm fe ang. Rel lo lut hi kawng engkimah kan tan a tha a ni.

Chimral te hi kan hlau a ni thei, khawi hmun pawh hi midangin an tihchhiat a ni ngai lo. A chhunga chengte tihchiat a, tih that vek zawk a ni.

Read more...

Monday, June 15, 2009

Interview : Daduhi

Daduhi hming hre lo hi Mizo zingah kan awm kher lo ang. Duhlian tawng hmang lo Zo hnathlakte pawhin a zai an ngaithla a, Mizoram mai ni lo 'Zoram' pumah Daduhi zai hi chu kan ngaithlaho a ni ber e. A pasal Hruaitea zirna avangin kum hnih kal taah khan London-ah an pem tun hnaiah a nu damlo tlawh turin a rawn haw a, chu chu London-a an khawsak hnua Mizorama a rawn haw hmasak ber tum a ni.
Lalrindiki Khiangte, Daduhi tia kohduat chuan tiang hian Zozam Weekly a hrilh...


Mizorama kan neih loh, khulama awm si, kan neih theih ni si awh i nei em?
Park ka awt em em a ni! Khutah chuan veng tinah a awm emaw tih mai tur a ni. Entirnan, Aizawl veng tin hian an vengah theuh han hawi thawvenna tur park nei theuh se, chutiang vel chu niin ka hria.

Naupang an dah pawimawh em em a, kan ramah chuan naupang tan pawh infiamna leh intawllenna hmun tur a awm lo. Kham panga awm kan ni bawk si a.

Kan naupang te'n leng lovin TV leh computer an thutchilh a, pawn chhuaha han tal thawvenna tur an nei si lo. Hei hi a pawi ka ti, naupangte tan pawh hian a tha lo. Tin puitling pawhin park chu kan mamawh tho.

Kum hnih chhung England-a i awm chhungin, zaithiam i nihnaah, zaia sawmnate i dawng em?
East Ham-a kan awm laiin biak in-ah ka zai thin. Chu bakah chuan Germany tih velah te Chin unauten min sawmna ngai pawimawhin ka zai bawk.

Helam leh khulama zai danglamna?
Khulamah chuan live vek a ni mai a. Tract hman a awm ve lo a, live veka zai a ni tawp.

Biak in-ah pawh a ni a, biak in tin khuan anmahniin band ang chi an nei deuh vek a, chu’ng mite chuan min remsak mai a.

Ka zai ve tum chuan hla harsa vak ka sa lo, han zirna hun a tam lo a, kan thiamsa hla ka sa mai thin.

Mizoram leh England danglamna?
Kawng engkimah a danglam a ni tawp mai.

Mizo nih nuam ti em em i ni a, tute emaw angin i danglam ve lo maw?
Mizo nih tluka nuam a awm hlei nem. Khutah ngat phei chuan kan inpawh tlang em em a, a nuam lutuk.

Mizoram atanga kalte mai ni lovin Chin unau te nen thlengin kan inpawh em em a, Mizoram nen a a inang lo. Khulamah chuan kan inpawh zawk daihin ka hria.

Chin-ho nen chuan in inpumkhat tha tihna em ni?
Khutah chuan Chin-ho kan tluk lo mah zawk. An bengvar a, min tiunau em em a, Mizo inti te ai hian inpumkhatna an tuipui zawk.

Mizo hnahthlak an nihah an chiang em em a, min tiunau lutuk. Mizoram-ah hi chuan a sual deuh chin chiah kan hmu ni maiin ka hria.

Mizo Nationalist inti thin kha i ni a, Zo inpumkhatna te pawh i tuipui thin a, London-a i awm hnuah hian i ngaihdan i thlak lo em ni?
Thlak miah lo, ka rilru a la pangngai reng a, tin, sawi tawh angin London-ah chuan Chin-ho nen te hian thil kan tiho nasa a, helai aiin inpumkhatna lamah hian ka rilru a thar zawkin ka hria.
Mizo identity paiha zu intih changkan lam a ni lo. Mizo nih nawmzia hi ka hre telh telh zawkin ka hria.

Daduhi kha a puitling zual sawt em?
Ka puitling! A hma ngaihtuah chuan puitling tak ni-ah ka inngai, tichung chuan mihring chu hmalam pen zel tur kan ni.

Khulamah chuan insawisak tih vel a awm ve lo, induhsaka insawisak tih vel a awm loh vangin tu te pawhin an dam khawchhuah theihna turin theihtawpin mahni kawng theuhah an thawk mawp mawp mai a ni. A tling chu a tling a ni mai a, engkim a nih dan tur ang thlapin an kalpui tawp mai a. Chu chuan tute pawh mi tha zawkah a siam niin ka hria. Keini pawhin chutiang karah chuan mihring nun kha kan 'fight' ve a, kawng tam takah ka hlawkpui a ni. Mahni tan vek a nih avangin theihtawp chhuahin an kal vek ni maiin ka hria.

In pa in hna a thawk bawk a, nangin i thawk bawk a?
Nia, kan pahnihin theihtawp chhuahin kan thawk ve a. Ka thawhna chu Society for Living tih a ni a, tanpui ngaite tanpuiin mi harsate sorkarin tanpuina a pek te chhawmdawl hna kan thawk a ni ber.

Sapho khuan hna an thawk nasa kan ti fo a...
Aw, an thawk nasa. Hna an thawh lai chuan engmah dang an ngaihtuah lo tih mai tur a ni. An hna an thawk mawp mawp a. An thawh hun a tawpah chuan an kal nalh mai.

Mizo zia nena inmil lo tur awm ang chu a awm thoin ka hria. Entirnan hnathawh hun zing dar 5-9 pm ni ta se, an thawh hun chhung zawng chuan theihtawp chhuahin an thawk mawp mawp mai ang. Mahse, an thawh hun tawp chiah se an kal nghal mai a. "Hei hi min lo tihsak lawk teh..." pawh ti ila "ka hun a zo tawh" an ti mai.

Danglamna an neih chu an hnathawh theuhah theihtawpin a tha thei ang berin an thawk mai thin hi a ni. Hna lian ber atanga a te ber thlengin an inzah tawn em em a, anmahni hna theuh kha a tha thei ang bera thawh an tum mai a ni. Inhmuhsitna a awm lo a, hna hnuaihnung zawk thawk tih vanga innuihzat vel a awm lo.

'Cost of living' a sang em?
A sang, a sang khawp mai. Mahse, ka ngaihtuah neuh neuha Aizawl khawpui ai hian a sang lo zawkin ka hria. Kan dinhmun chhutin ka tihna a nih chu.

Aizawl khawpuiah chuan thil engkim a to em em vek a, engkim kan chawlut a, man tlawm taka lei tur a awm mai lo. Inhlawhfa tan phei chuan thil man sang emaw thil tha lei chu thil harsa tak a nia, a chhan chu thil man hi a to fer fer em mai.

Khutah chuan hlawh i neih chuan mi hausa ei ang kha i ei phak ve tho, chu chu a danglamna ber a ni.

Ei leh in tur a ni emaw, thawmhnaw thlengin hna i thawh chuan thil pangngai tak i lei thei vek ang. Chu tak chu Aizawl nena a inan lohna a niin ka hria, hetah chuan thil tui tha tha ei thei tur chuan mi pangngai tak chhungkua nih a ngai tlat.

Incheina an uar em?
An uar ve tho! Hei hi United States nena a danglamna niin ka hria, USA-ah chuan eng thawmhnaw pawh ha ila a mawi lo chuang lo. Zingah pawh hmai phih lo pawhin chhuak se an innuih chuang lo.

UK-ah chuan a danglam deuh niin ka hria. Incheina hi chu an uar ve em emin ka hria. Mahse, mi pangngai tan chuan nun hrehawm khawp a ni chuang lo, a nei an inchei mai a. Designer clothes tih vel hak kher duh loh chuan thawmhnaw man pawh a to chuang lo.

Sapho chu eng nge an danglamna?
Thil ho te te nia kan ngaih hi an dah pawimawh. Hospital-ah hian thil chhia awm ta se peon-in a hmu emaw nurse-in a hmu emaw a hotu ber a thleng hrim hrim ang. Thil a nih tur ang ni lo hi an ngai thei lo a, siamthat ngai chu an siamtha mai thin.

Sum leh a chhehvelah an pawngpaw buai ve lo. Hei hi erawh an sorkar that vang leh an changkan tawh vangah a ngaih theih ang a. Mizoramah chuan kum upat hnu chhut ran chunga sum khawl a ngai. Sap ramah chuan an upat hnuah pension an nei vek a, hlim takin an neih ang ang chu an hmang mai.

An tih tur dik tak an ti mai thin ni maiin ka hre bawk. Tumah an hmusit lo a, anmahni zawn theuhah hna an thawk a, an inpawm thiam em em bawk.

Mizoramah chuan hna hnuaihnung thawk lo tir ta ila, bawl kher loh leh fak kher loh chuan hna thawk tha duh lo te hi kan awm a, hetiang hi a tha lo. Tumahin hmu lo mah se an tih tur chu an ti tho.

Racism chungchangah pawh hnam hrang hrang awm khawm an ni a. Mahse, an tilang lo mai, an insum a ni ber ang chu.

Hnathawk nasa an ni a, chawlh hi an ngai pawimawh em? Kartawp chawlh ang chi te?
Chawlh chu an hmang thiam khawp mai. Chawlh an nei tlem bawk a, Good Friday te ang te hi an hmang nasa, ni thum chawlh ang a lo ni a, zin ngei an tum thin hlawm, zin hi an uar hrim hrim a. Kar tawp chawlh pawh hi an ngai pawimawh khawp mai. |halai lam khu chuan Club vela hman an uar viauin ka hria.

Premier leaque i en em?
Ka en ve lo, East Ham-a kan awm lai khan kan piah mai kha West Ham-ho stadium kha a ni a, an bengchheng thei khawp mai. Khutah chuan football hi an ngai ropui lutuk a ni tawp.

Mizoram hi i ngai thin em? Eng vangin?
Mizoram ka ngai vawng vawng thin. Khawtlang nun hi ka ngai a ni. A lo nuam em asin.

I lo haw hunah zai i la tum ang em?
Mipuiin min duh chhung chuan zai zel ka tum ang... mipuiin min duh leh duh loh a ni mai ang chu.

Read more...