Showing posts with label BIHCHIANNA. Show all posts
Showing posts with label BIHCHIANNA. Show all posts

Monday, February 8, 2010

Lehkhabu thlirna- "Naupangte Kutchhuak"

¢ Lalhruaitluanga Chawngte

He lehkhabu hi lehkhabu awihawm loh tak a ni. July ni 10&11, 2009-ah khan Bal Bhavan Society te'n naupang kum 14 hnuai lam tan 'creative writing competition' an huaihawt a, chumi tum chuan Mafaa Hauhnar nen endiktu kan ni mauh mai. |an hun a lo thlen chuan a sir kil khatah ding dunin, an ziah tur thupui kan ngaihtuah a, kan thlanfel veleh kan han puang a, an ziak ta a ni.

An bur ngar ngar a, an ziak zo ta.

An zawhfel chuan kan lakhawm a, kan endik ta a ni. Chuta naupangte kutchhuak kan han hmu chu, mak tak a ni, kan awih lo!

A thupui phuaha ziahtirtu, an ziah laia viltute ngeiin kan han awih lo mauh mai chu a awm ang lo hle. An awihawm loh miau a ni.

Naupangte kutchhuak kha a tha lutuk a, naupangte kutchhuak a nih a awihawm loh thei tak tak.

Chutiang hun ka lo paltlang tawh avang chuan he lehkhabu- "Naupangte Kutchhuak" pawh hi awihawm loh ti hle mah ila naupangte kutchhuak ngei a ni tih hretu ka ni.

"Naupangte Kutchhuak"-ah hian naupangte kutchhuak, thu leh hla 43 a awm a, essay, thawnthu tawi leh poetry te niin, pangpar chi hrang hrang par vul chukna huan ang maiin hawi lam leh kawh lam inang lo tak tak a inpawlh chuat mai. A ziaktute hi kum 6 leh kum 15 inkar an ni.

He lehkhabu han chhiara rilrua lo lang lo thei lo pakhat chu tunlai naupangte'n heti tak maia 'nature' an lo tuipui hi a ni.

Tunlai Mizo literature hi han thlir ila, thuneihna, hausakna leh nawmsakna kan ngaihsanzia hre turin chhiar uluk vak a ngai lo, a then phei chu a ziaktu hming en ila a hriat nghal mai. He lehkhabu-ah erawh chutiang lam a awm lo; Pathian thilsiam hrang hrang- tlang te, thingkung te, vaimim te, pangbal te, zawng te, sai te leh thil dang dang an buaipui a, satel thlengin. Tin, 'Ber' thla thlasik boruak thiang kak mai hlut pha khawp te pawh an awm.

Hmanlai naupangin chutiang thilte chu buaipui se thil mak a ni lo ang, "Naupangte Kutchhuak"-a ziakmi tunlai naupang, GI Joe leh barbie hmanga awm tleite'n heti tak maia an buaipui erawh a mak a, a lawmawm bawk.

Kan ngaihhlut thil, kan awh em emte hi mihring siam vek a ni ti ila kan sawi sual tampui awm lo e. Ka hawizau tawk lo a ni mai thei, Krismas Bazar-a ka kal ve tum pawh khan mihring siam ni lo Pathian siam ngat chu thil pakhat chiah ka hmu- Dawrpui biak in chhaka ka pi Zakhawli far (fir) zar zawrh chauh kha. Christmas tree atan a zuar ve a, mahse, mite chuan mihring siamchawp an duh zawk, kum tin a inhralh thei lo tial tial. Chutiang chu kan ni a, chhawrthlapui te, thlifim te, thing daihlim tih velte chu 'changkannain' a umbo ta. Mihringin ama siamchawp a buaipui a, ama siam ngei chu Pathian biakin a be ta hial niin mithiam thenkhat chuan an ngai. Chu khawvela cheng, kan Mizo naupangte'n Pathian thilsiam heti tak maia an lo tleipui hi a mak tih loh rual a ni lo a, a lawmawmzia hre tur erawh chuan khawvel ropuina ringawt thlakhlelh loh te pawh a ngai awm e. Engpawhnise, kan naute hian nature hlutna an hre pha a, tin, khawpui naupang leh thingtlang naupang an dang lo, an tuipui vek niin a lang.

An mihring siamte pawh mi nunhniam leh tlawm tak tak an ni hlawm. Lal leh mihausa tih velte chu lang ve bawk mah se a 'subject' tak tak-ah chuan fahrah te, chhungkaw rethei deuh te, piangsual te, a nun hniam leh khawngaih thlak lam an hmang deuh zel. English literature-ah chuan 'romantic age' an tia, Wordsworth-a te, Shelley-a te, Keats-a leh an thianteho hun lai kha; mi nun hniam te te leh nature buaipuitute an ni a, kan naute pawh hi chutiang deuh chu an ni ti ila a dik mai awm e.

Mihring tih theih bak thil, 'super natural' lam an uar vak hauh lo. Hei hi mak ka ti deuh. Naupangte chuan dawithiam te, thlengthlawkthei te, ramhuai pitar tih velte buaipui viau awm a nia, an buaipui mang hauh lo. Chu chu thil tha a nih leh nih loh chu thuhran ni se, thil mak a tling ve reng rengin ka hria. Pathian leh tawngtaina thil tih theihzia hi he lehkhabu-a super natural thil kan hmuh chu a ni deuh mai.

Thawnthu tawi pakhat, 'Once upon a time' tih erawh super natural lam thil, thlarau lam khawvel chungchang a ni a, a ziaktu hmeichhe naupang pawh hian a hlau mai awm mange tih mai pawh a awl awm e. Writer hriat hlawh tak kutchhuakte aia a neu bikna awmin ka hre lo.

"Naupangte Kutchhuak"-a naupangte kutchhuak hi a 'abstract' hlawm ang reng. Chu chu an fakawmna pakhat pawh a ni awm e. 'Current thim ngun zia hi' tih te, 'Zirlaite tan ngaihzawng neih a tha lo' tih ang reng hi ziak turin tu emawin min tur tlat se, a tul miau chuan kan ziak thei fur awm e, a ngaihnawm leh ngaihnawm loh chu thuhran ni se. 'Lungawina' tih te, 'Khawngaihna' tihte ang chi erawh kan hlawhchham pui fur mai thei. He lehkhabu-a ziaktu naupangte hian chutiang 'abstract' lam chu an awn fur mai a, puitling an dah 'nil' ti pawhin a sawi theih awm e.

Beiseina te, tumruhna te, taimakna chungchang te an ziak a, hmuh theih loh, a tawna tawn theih thil lam an ziak thei fur mai hi an fakawm ngawt mai.

Chhungkaw nun leh a hlutna lam an uar viau mai. Nu leh pa thu awih thatzia te, Pathian thu awih chhungkaw chanchin te, nu leh pa hlutna te, naupang chanchin te leh an thianho chanchin lam ziaktu an thahnem khawp mai. Mihring inlaichinna awmzia an hre viau a ni ngei ang.

Khawtlang nuna harsatna kan tawh mek thil hrang hrang an ziak fur bawk. Ruihhlo that lohzia te, meizuk that lohzia te, faina leh thianghlimna chungchang te, inkhawm thatna leh Sande Sikul thatna te, hetia kalkhawm nikhuaa mi thahnemngaite'na an sawi thin thil hrang hrang hi anmahni tawkah an uar ve pang pang khawp mai. Polythene that lohna thlengin an hria mawle!

Khawtlang nuna harsatna kan tawh mek chungchangah hian khawpui naupang leh thingtlang naupang an dang hran lo. Media lamah hma kan sawn a, khaw inhlat tak taka chengte chanchinbu leh TV hmanga kan inkawm theih tak vang pawh a ni mai thei.

Tlang chhipah dingin khawvel an thlir a, khawvel an hmuh dan chu an thiam ang tawkin an ziak ve ni berin ka hria. An khawvel hmuh chu puitlingte khawvel leh naupangte khawvel niin ka hria. "Lungngaihna leh manganna a tawhin, 'Engatinge ka chungah kher a thlen le?' a ti thin. Hlimna leh lawmna a dawnin, 'Engatinge ka chungah kher a thlen le?' a ti ngai si lo," tia mihring a hmuh dan ziaktu hian naupangte khawvel a thlirin ka ring lo a, puitlingte khawvel ngei a thlirin a ni ka rin ni. Naupang kum 7-miin a naupan lai chanchin a'n ziak mauh mai erawh hi chu, puitlingte khawvel atangin naupangte khawvel a thlir ve niin ka hria a, vawi khat mah a la neih ngai loh, puitling mit hawh chawp mah ni se a thil hawh hi a hmang thiam kher mai.

Naupang tih takah tawngkam un leh harsa an hmang lo a, tawngkam tluangtlam leh naupang tawngkam tak tak an hmang. A tlangpuia lakin khawpui naupang aiin thingtlang naupang tawngkam chu a 'naupang' lo deuhvin ka hria, an tawngkam a puitling e tihna ni lovin. Amaherawhchu, khawvel lungkham buainaina a tihbuai rual an la ni lo bawk nen, 'artist' ni tura thil pawimawh- 'harsatna' tawk ngai lo an ni tih erawh a lang thei.

Sawi tawh angin, he lehkhabu hi lehkhabu awihawm loh deuh mai a ni a, a awihawm lohna tak hi a tihlutu a ni thung. Hetianga naupangte kutchhuak lakhawma a bu-a khawrpumtu C Lalchhuanliani hi a fakawm hle a ni.

Mahse, he'ng naupangte hi an rawn thanglian ang a, puitlingte khawvela an luh hunah chuan hausakna leh nawmsakna ringawt an la um ve mai thei. Chhuan hmasate ang an nih chuan high school an rah atangin hausa tur leh milian ni turin chhungkua, society leh sorkarin a nawr ang a, pawisa tamna leh thawk vak lo chunga nuamsa taka awm theihna hna tha ber ber an hriat ve hunah anmahnia 'writer' awm pawh a thi nghal ang. A uihawm leh dawn mange! Puitlingte khawvelin naupangte a piansualtir nasatzia hian min run ngawt mai.

Read more...

Monday, February 1, 2010

Avatar Phenah Engnge Awm?

¢ Lalthlamuana Ralte

James Cameron-a film siam 'Avatar' chuan ennawm khawvela mipui mit titlaitu ber nihna a hauh mek a, chawlhkar ruk chhung chu a zawnin box office-ah a chungnung ber tawh a. December 18, 2009 a tihchhuah tan he hmuhnawm ropui tak hian khawmualpui hrang hrang a chengte a tuam chhuak mek a ni.

Chawlhkar ruk chhung film en hlawh ber a nih mai bakah hian khawvel pum huapa sum hailut hnem ber a ni der tawh. Sum hailut hnem ber ni \hin James Cameron-a film siam tho 'Titanic' kha a khum tawha chhut a ni a, vawiin hian Avatar sum hailuh zat hi hriat chian beisei a ni nghe nghe.

He film hi zeldin thu bawla innghat 'science fiction' ang chi a ni na a, mak tak maiin chuai a nei tlat mai a, chu chuan a entute a zem a, an rilru chhungril a luah veng veng niin a hriat. Mak tak a ni. A thawnthu kalhmang leh a film kalphung hi chu han ngaihtuah mai chuan a ho ang reng khawp mai. Hun lo la awm tura khawvel danga cheng hnam mawlte khawsak phung tarlanna leh mihringten an tihbuai dan tarlanna a ni deuh ber.

A lehlamah chuan a thawnthu kal phung hrim hrim hi a ngaihnawm a, special effect & visual effect pui tak hian a tihmuhnawm a, ngun taka entu tan lang lo lama a thuchah ken pawimawh tak tak hian ngaihtuah a tithui lo thei lo. Han en zawh chiah chuan film dang en tur a vang pharh mai, a tlukpui awm miau hek lo le.

A THAWNTHU TLANGPUI
Kum 2154 a lo thlen meuh chuan inrenchem nachang an hriat loh vangin mihringte chuan leilung hausaknate chu an hmang ral deuh vek tawh mai a. Van thengreng a thla pakhat lei tiat vela lian 'Polyphemus' an tih mai a 'Pandora' hmun a chengte chu mihring ang deuh (humanoid) an ni a, mawlmang takin an khawsa a, an chenna leilung, thing leh nungcha dangte nena inzawmna nghet tak neiin thlamuang takin an cheng ho a. Chungho chu Na'vi tih an ni a, an vun a pawl a, an awmna lai lei hnuaiah chuan khawvela chengte mamawh em em unobtanium thahnem tak mai a inphum reng mai a.

Mihringte (earthlings) chuan chu thil hlu tak chu an hmu tai ta tlat mai a, RDA Corporation chu Na'vi hoin an phal emaw phal lo emaw laichhuah ngei tumin sipai rual nen an thawkchhuak ta a.

Na'vi ho hi mihring aiin an lian zawk a, an chak zawk bawk a. Thing leh mau, nungchate (nature) nen an nun a inzawm nghet hle a, pathiannu Eywa betu an ni a. Pandora boruak hi mihring tana thih mai theihna a nih avangin hmaikawr vuah a ngai a. Scientist-te chuan mihring chi fang (gene-DNA) hmangin Na'vi ang chiahin (mihring) an siam a, chungte chu 'Avatar' an tih chu an ni. Avatar-te chu mihringa an gene milpuiten khawl hmangin an thunun thin.

U.S. sipai chhuan tawlawl Marine a lo tang tawh Jake Sully chu a phirpui thi ta aiawhin Avatar operator ni tura lak a ni a.

Na'vi ho nena an inkar boruak tha siam turin Avatar ah insiamin an thawkchhuak ta a. Chu lai hmuna ramsa kawlh chuan a lo beih avangin Jake Sully (a changtupa ber) chuan a thiante a hloh a, ramhnuaiah a bo ta a. Zana ramsaten an tihbuai laiin Na'vi hmeichhe pakhat Neytiri chuan a rawn chhanchhuak hlauh a.

Chu nula chuan a hnampui Omaticaya ho zingah a hruai a, Jake a chu pa rorum leh huaisen tak a nih avangin a nu thupekin an hnamzia leh nunphung a zirtir zui ta a.

Jake chu a rorum bawk a, Na'vi ho zingah pawh chuan a tlangtla thuai a. Enthlatu a nih angin an thil laihchhuah tura thil pawimawh tak tak a hriat belh chuan a thiante pawh a tilawm hle nghe nghe. Mahse an thil duh tak unobtanium chu Na'vi hoin an ngaihhlut em em thing pakhat 'Hometree' hnuaiah tak chuan a awm a.

Thla thum a vei meuh chuan Jake-a chu Neytiri nen chuan an inhnimhnai ta hle a. RDA thil tum lam chu a hlamchhiah tial tial bawk. RDA lama a mihringpuiten bulldozer hmanga hnam 'Tree of Voices' tihchhiat an tum laiin a lo tibuai a. Chu thlalak chu a hnuah an han en a, an hotupa Quaritch-a chuan Jake-a a ni tih a man chhuak ta a.

Jake-a chuan a thiante hnenah chuan Omaticaya a cheng Na'vi ho tana Hometree hlut zia leh tihchhiatsak emaw kal botir emaw chi a nih loh thu a hrilh a. Thil inphum chu laihchhuah ngei an duh avangin, Na'vi ho vehthlem leh biakrem vel chuan awmzia a nei bawk si lo a, Hometree tihchhiat chu an tum ta a.

Jake-a mai bakah an zingah chuan Hometree tihchhiatsak duh lo an awm a. Hometree chu chulaia chengte nun nen chuan a inzawm tlat, thilnung zawng zawngte inthlunzawmna bulpui a nih thu Augustine chuan a lo sawi ve a. Jake-a leh Augustine-i te chu darkar khat hun pek an ni a, chutih chhung chuan Na'vi ho chu Hometree kalsan tura thlemthluk a ngai a ni.

Jake-a chuan Na'vi ho hnenah mihring a nih thu leh an thil tum chu a han sawi a. A kawppui nu Neytiri chu thinrim lutuk chuan phatsantuah a puh a. Thahnemngai taka an thiltum a sawi pawh chuan a hmin zo ta lo a, an indo zui ta a.

Jake-a leh midang Na'vi ho Hometree tihchhiatsak duh lotute chuan theihtawp an chhuah a. Jake-a chu indonaah chuan Na'vi ho hruaituah a tang ta a. RDA sipaite chuan Hometree chu missile hmangin an bomb chhia a. Chumai bakah Neytiri pa, an lalpa ni bawk leh mi dang tam tak an that a.

Hometree tihchhiatsak duh lotu leh an hotute che rawva lutuk ngai thei lote chuan an hmunpui chu an chhuahsan ru a, chutihlai chuan an hrechhuak a, sipai hotu lu Quaritch-a chuan Dr. Augustine-i chu a rawn kap fuh hman a. Na'vi ho awmna kianga RDA hmun pakhat an pan a, Jake-a te chu Avatar ah an chang leh thei ta a. Augustine-i chu tihdam leh theih beiseiin a hruai a, mahse a hliam a nat em avangin Tree of Soul hmang pawh chuan tihdam theih a ni tawh lo.

Jake-a chuan sava lian tak mai Toruk an tih mai, a lo sawi hmin tawh chungah chuan a chuang a. Toruk sawi hmin thei hi hmasang atangin Na'vi hnam zingah mi panga chiah an la awm avangin zah a kai phah hle. Mihring lam chuan an thingserh Tree of Soul chu bomb chhiat vek a tum a. Tichuan nasa takin an indo ta a, Pandora a cheng ramsate pawh chuan an rawn pui bawk a.

A tawpah chuan Na'vi ho chuan hnehna an chang ta a, Jake-a chuan a mihring nihna chu a kalsan a, Na'vi tak takah a inlet ta a ni.

AVATAR BEHBAWM
He film siamtu James Cameron hian kum 1994 daih tawh khan Avatar thawnthu hi a lo ziak tawh a, chawlhkar hnih chhungin a ziak zo hman niin an sawi nghe nghe. "Science behchhan thawnthu chi hrang hrang ka chhiar thinte hian min tiphur a, he thawnthu atan hian min pui nasa hle a ni," tiin a sawi a.

Kum 1996 khan Cameron hian Titanic film siam zawh veleh Avatar siam zui nghal a tum thu hi a lo sawi tawh a. Chumi tum chuan he film hi Dollar maktaduai 100 vel sen a ngaih tur thu leh a lo berah a changtu ber tur mi paruk tal an awm tur thu a sawi nghe nghe. "Thil tak tak ang chiah mahse a tak tak ni si lo a ni ang" a ti bawk.

Mahse, kum 1997 atanga thawh tan an tum laiin Cameron-a thawhpui Digital Domain chuan a duh ang hmanrua an la neih loh avang leh a duhthusam ang visual effect a theih dawn loh avangin a nghak leh ta a. April 2007 atangin an chang tan ta a ni.

Na'vi ho tawng hi Dr. Paul Frommer, linguist phuah a ni a, thumal 1000 vel a phuah bakah Cameron-a hian thumal 30 a belh bawk. A thu lam dan hi thenkhat hi Ethiopia a cheng Amharic tawng leh New Zealand a cheng Maori tawng nen a inzul viau bawk.

Jodie S. Holt, professor of plant physiology pawh Pandora a thing leh ramhmul atan bakah nungchate inbiakpawhna chungchangah an rawn bawk.

Avatar film siamna atan hian Dollar mtd 280-310 vel seng tura chhut a ni a, zawrh chhuahna atan Dollar mtd 150 vel leh chhiah pek Dollar mtd 30 vel seng tura ngaih a ni bawk. A budget tak chu Dollar mtd 237 a ni thung.

Inhmangaihna lam hawi tarlan a nih hian a tihmuhnawm ang reng hle a, a changtu pahnih, nihna hrang daih Jake leh Neytiri te inngaihzawn dan hi Titanic film a Jack leh Rose te inngaihzawn dan nen khan a inanna lai a awm. Anni pawh kha dinhmun inthlau leh nunphung inang lo tak an ni a, mahse rei lo te chhungin kha lawng lianah khan hmangaihna lipuiah an cheng hman a, hmangaihna chuan nghet takin a phuar dun a nih kha. Avatar ah pawh hian hring nun hrang daih pahnihte inhmangaihna langsar tak kan hmu a ni.

Pandora a cheng Na'vi humanoid te pianphung ruakhau tak hi hi Cameron hian a nu mumang ang thei ber tura a ngaihtuah chhuah a ni nghe nghe. A nu hian mumangah hmeichhe pakhat feet 12 a sang, vun pawl a hmu a, chu chu Na'vi ho pianphung leh hmel atan hman a ni.

A film hming Avatar tih hi hindu sakhaw tawngkam a ni a. Sanskit tawnga a awmzia chu 'van atanga leia lu chhuk thla' tihna a ni a, pathiante mihring zinga lokal sawinan an hmang. Sap tawng chuan 'incarnation' tiin an letling a, chu chu inlantir emaw inlar emaw tihna a ni. Pathian mihringa an lo chang/piang nawn thin (reincarnation) sawinan an hmang.

Kum 2007 a Time magazine-in an interview tumin a film hminga 'Avatar' a hmanna chhan an zawt a, Cameron chuan, "He tawngkam hi hindu pathian pakhat mihringa lo chang sawina a ni a. Nakinah chuan mihring thiamna sang zelah hian mihring finna leh thiamna hi hmun dang daiha awm taksa chhungah dah theih a la ni ngei ang tih he film-ah hian tarlan a ni," tiin a chhang.

Hindu sakhaw thawnthu hian Avatar film hi a kaihruai hle nia sawi a ni. Na'vi ho vun rawng pawh hi an pathian nena inkungkaih niin a siamtu hian a ngai a. He film a hming hrang hrangte hi hindu sakhaw thawnthu a hmingte nen a inzul hle a, Avatar tih te, Na'vi tih te, Neytiri tih te phei chu vai pathianho nen sawipawlh theih tak an ni hlawm.

THURUK A PAI EM?
Avatar hi film dangdai tak mai, a anpui awm lo a nih avangin ennawm khawvelah huang thar a siam dawn niin critic thenkhat chuan an ngai a. Chutihlaiin, he lemchan hmuhnawm tak phenah hian thil inthup langsar tak si a awm niin an sawi a, a siamtu hian khawvel hriata puanzar tur thuchah a zep tel ni a ngai an awm avangin sawi a hlawh phah hle nghe nghe a ni.

George Bush-a hunlaia U.S. in sipai chakna hmanga Iraq an beih khan sawiseltu an tam hle a, a hnu a Afghanistan a Taliban ho an beih leh phei kha chuan sawiseltuten thawn an nei nasa viau a nih kha. James Cameron hian Avatar film-ah hian Iraq beih duh lohn a tarlan mai bakah ralthuam hlauhawm pui pui hman a that lohzia a tarlang ngei niin an sawi. "He film hi America dodalna ngawr ngawr a ni lo a," tiin a pha thung.

Na'vi ho thing ngaihhlut ber Hometree missile hmanga rapthlak taka tihchhiat a ni khan awmzia a nei thui hle bawk. September 11 a World Trade Center bomb chhiat thlalak leh Hometree bomb chhiat lem inang viau mai hi, "Kei pawhin mak ka ti khawp mai," a ti ve tawp.

"U.K. tana Avatar thuchah chu a ram awpte a enkawl dan hi ennawn leh se. America tana a thuchah chu Iraq-ah hian mi tam tak thah buaih theihna (Weapon of mass destruction) a nei a nih pawhin tuialhthei tam tak a nei tel. NATO tana a thuchah chu Osama hi a hlauhawm lo a, China hi a hlauhawm zawk tih a ni," tiin ziaktu pakhat chuan a sawi. U.S. hian Iraq tuialhthei a it vangin sipai chakna hmangin a run nin mi tam tak chuan an ngai reng a ni.

Avatar chinglettute chuan civilization leh culture indona niin an sawi bawk. Changkanna, nawmsakna leh duhamna vangin hnam tenaute nekchepin an awm fo thin hi he film hian a tarlang chiang niin an sawi. Na'vi hnam zia leh nunphung zawng zawng inchhunkhawmna chu thing pakhat Hometree a ni. Chu thing avang chuan an chenna hmun chu an chhuahsan thei ngai dawn lo a, an nunna nen a inzawm tlat a ni.

Chu thing serh hnuaiah tak chuan mihringte duh em em chu a inphum si a. Duhamna leh nawmchenna avangin mihringten leilung hausakna an hmang zo tawh si a. Chuvang chuan Na'vi hnam innghahna bulpui chu tihchhiatsak an pawisa lo a, nawmsakna leh changkanna chuan hnam mawlte nunzia tihchhiat pawisak lohna a hring ta a ni. Chu chu civilization leh culture indona chu a ni.

Khawthlangho ram awp duhna rilru (colonialism) hi a thuchah ken pawimawh tak pakhat niin an sawi bawk. An chhehvela mi pawh ni lo hmun hrang daiha ram neih an duh avangin sipai chakna an hmang thin a. Hnam mawl leh chak lo zawkte awpbeh a, an ram hausakna haichhuahsak an duhna lamah khua an hmu lo a, sipai chakna an hmang bawrh bawrh a, an chet rawva viau pawhin an inthiam chawp thin. Chu rilru chu he film-ah hian chiang takin hmuh theih a ni.

Nungcha - thing leh ramsa, nunna nei zawng zawng bakah leilung inkungkaih dan hi Avatar ah hian a langsar hle. Pandora a cheng ramsa, thing/hnim leh a mi cheng (humanoid - Na'vi) te chu mak tak maiin an inpawhtawn vek a, inthlunzawmna dangdai tak an nei a ni. An inthlunzawmna hrui an hman tawh chuan mi dangte rilru puthmang leh an ngaihtuahna thlengin an inhre pawh vek a ni. Hetianga nungchate inpawhtheihna hi a tak takah chuan science pawhin a la chhui fiah chiah lo a, mahse mi thiamten an zirbing mek a. Chutianga zirbingna chu Neurobiology an ti a, a zirna hmun pakhat chu International Laboratory of Plant Neurobiology, Italy a awm a ni.

Mak deuh mai chu Avatar film a thilthleng ang deuh hi a tak takin Amazon ngawpuia chengte chungah a thleng tawh. He lai hmuna chengte hi an chhehvela thing leh mau, nungchate nen lungawi takin an khawsaho thin a, thil nung dangte chu dimdawi takin an enkawl thin. Chutia lungawi taka an khawsak lai chuan khawthlang lama sumdawng pawl an lo lang a, nungchate chu an suat ta bawrh bawrh mai a, leilung hausakna haichhuah tumin dim lo baksakin an che ta mai a ni.

Nasa takin a mi chengte chuan an do let a, mahse sipai an ruai ta mai si. Avatar hi Ecuador a cheng Indian hnamho leh tuialhthei laichhuak tura Chevron company hmalakna inbeihna a zul tak zet a ni

AVATAR LEH REL KAWNG?
Mizoram chhungril zawk lut turin sorkarin relkawng siam a tum mek a, sorkar hmalakna faktu an tam laiin hnam himna mutmawh hnarmawha neitu tam takin dodal an tum mek bawk.

Rel kawng hi hnam changkang zawk leh tam zawkten hnam tenau zawk leh tlem zawk chimralna hmanrua atan an lo hmang fo tawh a. Hmasang atanga an lo chen tawhna hmun atanga umchhuahin an awm thin. America rama cheng hmasa Red Indian-hote khu vunngo hoin an chimralna hmanraw langsar tak mai chu ralthuam leh rel a ni. General Sheridan kha Indian-ho suattu hmingthang a ni a, vunsen (Red Indian) ho ram chhuhsak a, umdarh turin rel kawng a siam tir nasa hle a ni.

Avatar film-ah hian rel kawng a lang lo a, mahse hnam fing zawkten a mawl zawkte ram an duh avangin hmanraw famkim nen an buzawl luhchhuah an tum dan erawh a lang. Chumi atan chuan pawisak an nei lo.

Nikumah Builum khua a chengten an pi pu chena an chenna hmun chu kawlphetha siamchhuahna hmunpui a nih dawn avangin hreh takin an chhuahsan kha kan la hria ang a. Kha thil thleng kha Na'vi tribe ho chunga thleng nen hian a inzul viau lo maw? RDA corporation-in an thil duh tak awmna hmuna cheng Na'vi ho chu insuan chhuak turin an nawr a, an duh lo a, ralthuam nen an nawr...

Mizoramah hian leilung hausakna haichhuah tumin sorkarin hma a la mek a, sorkar laipui pawh a phur khawp mai. Kan khaw chhungah te, kan history a hmun pawimawh tak takah te hian lo inphum ru ta tlat mai se. A nih loh pawhin, chung leilung hausakna atanga hlawkna chu mi dangin chang vek dawn se, mipui lungawi lo nen innawr ta ila (zeldin thubawl mai mai ni mahse)...Avatar film hi a takin he ramah hian kan la chang mai lo'ng maw...

Read more...

Monday, January 25, 2010

Lehkhabu Bihchianna : CHÛN CHAWI LOH

¢ Paul Lalremruata

A bu hming atang ringawt pawha belhchian châkawm, “Chûn chawi loh” nun a taka lo paltlang tawhte tan ngat phei chuan a chhungthu keu hawn thuai thuai nghahhlelhawm tak he kan lehkhabu han belhchian tur hian Zofate thu leh hla khawvelah engtiang chiahin nge nghawng a neih tawh leh a la neih zel dawn tih hi sawifiah thiam rual ni lo mah se lehkhabu namai lo tak a ni tih zawng phat rual a ni lo a. Thu leh hla khawvela Zofate inthlunkhawmna pawl lian ber kan Mizo Academy of Letters (MAL)-in kum 2008 chhunga lehkhabu tihtham deuh, Mizo tawnga ziak ngei, a bu-a chhuak zawng zawng zingah a tha ber atana thlangchhuaka ‘Book of the Year’ chawimawina nopui an dawn tir ngat a nih avang hian a pui thawkhat ang tih zawng puanzâr belh vak ngai lova chiang sa a ni.

Bu Hming : Chûn Chawi Loh
Ziaktu : Lalhriata
Chhuahtu : Synod Literature & Publication Board
Chhuah kum : 2008 (Chhut khatna)
Chhutu : Synod Press, Aizawl : Mizoram.
Chhut zat : 3000 copies


Engpawhnise, kan luhchilh thui tak tak hmain he lehkhabu hmelhmang leh a ziaktu pa chungchang hi tlem tal chu han pholang hmasa phawt ila a tha ang e. A kâwm hma lamah hian ngaihtuahna hruai thui thei tak tur lemziak, hmeichhe mittui luang, far lek lek a chuang a, he hmeichhia hi nula nge nu tih zawng hriat mai theih ni lo mah se, lungngaihna phuar vêl hmeichhia a nih zawng rinhlelh rual a ni lo. Tin, a tak tak thlalâk nemkai nge lemziak chawp tih pawh hriat hran har khawpa chiang hmeichhe naupang hmel lo lang tel ve hi a bu chhung keu hawn phawt loh chuan tunge a nih hre lo mah ila, mittui luang hmeichhia nen hian inkungkaihna thûk tak an neih ngei chu a rin thiam theih mai a. Hei hian he lehkhabu hlimthla pawh min hmuh lawk tir ruai mai awm e. Tin, a kawm hnung chung lamah hian a bu chhûnga chêng mihring (character) pawimawh tak tawngkam pholan a ni a; he tawngkam lungkuai tak lo lang hian he lehkhabu hmelhmang tur hi min hmuhthiam tir riai ruai a, chik zawka kan thlir chuan he lehkhabu hi hringnun hlimthla pholanna thawnthu (fiction) ni dawn ngeiin kan hre thei mai ang.

A ziaktupa ve thung hi le? A kawm hnung lama kan hmuh ang hian, thu leh hla khawvela cheng ve pawha mawi lo, Kohhran inrelbawlna huanga che tla deuh ber, chanchintha puandarh hna thawka lo ram chhuak thin Upa Lalhriata hian thu leh hla luipui a lo hleuh nasatzia chu a kutchhuak hrang hrang atang te’n kan hre thei nghal mai a. Hei hian thu leh hlain mihring nuna bu a lo khuar rilzia pawh a pholang chiang ngawt mai. He khawvela mihring te’n kan buaipui leh hna pui bera kan neih thil chi hrang hrang - sakhua, politics, infiamna, sumdawnna, rimawi, science etc.-ah te pawh hian thu leh hla hian bu ril tak a lo chhep vek mai a; hmun leh hun fianriala thu leh hla tuipui êm êm, a zûn a uai tlat, thu leh hla thlifim dawnga, zalen taka lo lêng vel thin ram hruaitu leh scientist ropui, infiamna leh rimawi khawvel lama mi chungchuang tak tak an lo awm thluah thin te hi a mak lohzia he lehkhabu ziaktu Lalhriata nun hian a hrilhfiah chiang khawp mai.

Thu leh hla khawvelah hian sulhnu neih tam ngawt hi ropuina lallukhum a ni ber lem lo; chu ti ni suh se Emily Bronte leh Thomas Gray te hi khawvelin mi chungchuangah a ngai hauh lo ang. He’ng mite hi sulhnu pahnih khat chauh hnutchhiah ni mah se sapho thu leh hla (English literature) vânzawlah chuan arsi eng mawi tak an ni tlat si. Kan Mizo thu leh hlaah pawh hian a dikzia kan hmu chho zel a nih hi. He kan lehkhabu kawm mêk ziaktu pawh hian zungtanga thliah tham lek sulhnu la nei mah se a rilzia leh thukzia hi khuhbo chi a ni lo a, a bêlchiang apiangin an hre tam mai dawn a nih ber hi. Tun dinhmunah kutchhuak thawnthu pali (4) a nei tawh a, a hmasa ber ‘KHUALZIN NULA’ tih chu MAL Book of the Year Top 3-ah a lang nghal a, a dawttu ‘HMANGAIHNA ZUNGZAM’ tih pawh hi pui tak a ni. Tin, a pathumna ‘DAMLAI THLIPUI’ tih phei chu MAL-in ‘Book of the Year’-ah 2005 khan a lo thlangchhuak tawh nghe nghe a, tun tuma mi nen hian kan Mizo thawnthu ziakmi (novelist) zingah chuan C Laizawna nen chiah ‘Book of the Year’ parthi tum hnih awrh thei awmchhun an la ni. Hei ringawt pawh hian Lalhriata chungnunzia a pholang hle. Mahni irawm chhuak tuihnang pai tam (creative novelist) a nihzia te, hringnun zeizia (psychology) hre thuk tak a nih dan te, finthuril (philosophy) lama sâng tak a nihzia leh hringnun leh Zonun chik taka thlir thin a nihziate chu heng a kutchhuak thawnthute hian tlang chunga khaw awm ang maiin an pholang a, thuhruk theih a ni lo. Zofate tana lunghlu tha mi a nihzia hi a langfiah telh telh dawn a ni. Amaherawhchu, sulhnu tlêmte hnutchhiaha, inkuangkuah tha ta daih atan chuan a uihawm ngawih ngawih a, amah atang hian hringnun tuihnâ hi kang chat mai lova pût chhuak reng turin a duhawm tak zet.

A keu hawnna lamah kan kual thui hmasa ta deuh a; kan tum kawng lam zawh tawh ila. Thu leh hlain min hruai thlen a tum (ultimate goal) chu hringnuna thutak leh mawina (truth and beauty) tlâng chuanchhuah a nih angin, chu tlang/hmun thleng thei tur chuan kan kawng zawh lai chu ngun taka bihchian a ngai a. A mâm lai leh a bumboh lai te, a kawng kama thing daihlim nuam tak tak leh pangpar mawi êm êm te thlir chunga hnim hling nei leh kangthai te pawh hmuh tel vek a ngai thin. He kawng tho hi he lehkhabu bihchiannaah pawh kan zawh a ngaih avangin lem nuam leh nuam zân lo pawh a awm thluah ang. Bihchianna-in (criticism) a tum chu thil nihna dik tak hmuh leh haichhuah (as it is) a nih miau avangin Zofate chin dawk lak thuhkhuh leh mitmei vên te hi kan palzût chin a awm a tul dâwn a ni. Amaherawhchu, hei hian he lehkhabua thutak leh mawina awm chu a hliah bo dawn hauh lo a, a tilang fiah lehzual dawn zawk a ni. Arpa sual huai chan inbela, nawm a mâka he lehkhabu ziaktu khuan khum awl awl reng tur zawng kan ni hauh lo. Bernard Shaw-a dungthulin, ‘Lalhriata ropuizia hi hriain, mahse a koki chunga chuangin, he lehkhabu khua hi kan thlir zau dawn’ a ni ber e.

Synod Literature & Publication Board-in uluk taka an chhut leh an chhuah, phêk 216-a chhah Chûn Chawi Loh thawnthu bu hi a chhuahtu leh ziaktu thuhma bâkah a kawm hnung lama a chhungthu phochhuah atang te hian a thawnthu hlimthla chu a mitthla thiam theih nghal mai a. Tin, a thawnthu tlang tluan hi bung 15-ah thendarh niin heng bungte hian thupui tepên (sub head/title) an nei hrang leh thliah a, sawi lan tum nei thlapa phuah leh remkhawm an ni bawk. A thawnthu tlângpui kan hriat theih nan a tawifel thei ang ber turin han pholang thuak ila.

Pu Tom-a thawnthua Topsi ang maia pian leh murna bulfuk pawh nei lova lo chawrchhuak ve tawp ni maia lang, fahrah nun riangvai leh khawhar tak zawha a khawvel zinkawng zawh tan leh zawh tawp thak Rohlupuii (Marovi) chu he thawnthua a changtu pawimawh ber, ‘A changtunu’ a ni a, a thawnthu pum pui pawh hi Marovi nun kawng bumboh leh a kaihhnawih thil vekah a fuankhawm a ni ber mai.

Aizawl veng pakhata nula hmeltha leh hleitling, fel tawk tak mai Rothuami chuan leilung dan pangngaiin hmangaih leh duh em em Remtluanga a nei a; mahse an induhna te chu nasa teh mah se an nu leh pa te’n an remtih pui tlat si lo; an inhmangaihna chu innneihna hmanga tihpuitlin chhoh duh em em mah se lungbang sut ang mai a ni si. Chutah, Rothuami tihngaihna hre tawh lo chuan a thinlung leh taksa thianghlimna zawng zawng chu Remtluanga tan chuan a hlan ta ngawt a, ani lahin lawm taka lo pawmin chu chu hmeichhe vanduai chungchuang Rohlupuii lo chawrchhuahna bul a ni. Rothuamin a ruak lo tih a inhriat hnua a magngan dan chu namen lo tak a ni; a hmangaih Remtluanga chu han pan chawt dawn se, a chhungte tuithlar a hmabak tih a hria a, chu chu a ngaingam bawk si lo. A tih ngaihna hre lo chu a nu hnenah a inbun ruak ta vek a; a nu chuan fing taka remruat puiin a naupai chhung zawng chu a thiannu te khua Silasuk lamah a tawmbo tir ta daih a, nau a pai tih leh hetianga a khawsak chhan zawng zawng hi a pa leh an thenawm khawvengte chuan an hre hauh lo a, a hmangaih Remtluanga pawhin a hre hek lo; Rothuamin chuan a hnawl taa ngaiin an veng pawh a chhuah tauh san phah ta hial a ni. Tin, a pa leh midang te pawhin an hre hek lo. Chutah, naute an nei fel a, a nausen chu naute awt ve tak a thiannu hnenah chuan hnutchhiahin nula hnahkhat anga lengin a lo haw leh ta a. A thuruk chu a thiannu nen chauha vawngin, nula thianghlim pangngai ang chiahin Kohhran Dan thianghlimin pasal a nei a, chhungkaw thar dina fanaute nei chhovin Champhaiah te a awm ta daih a. A fanu leh fanua pa te chu engtin awm ta zel ang maw?

Nausen Rohlupuii nunkawng chu a bumboh ta ngei mai; a nu thiannu chu a hnathawhna avangin Aizawl atanga chhim lam hla lote Hualngohmun khuaah a insawn ta a. A tawi zawngin sawi ta ila, he hmunah hian naute chu a tan a lo hnawksak ta hle a, a tihngaihna hre lo chuan an thenawmnu hnenah a pe ta ngawt mai a; ani lahin an chhungkaw harsatna hmachhuanin rei lo te hnuah Aizawl veng chhim lam deuha nupa tuaka khawsa Pu Rala te hnenah an enkawl turin a hnutchhiah leh ta mai a, hei hi he thawnthua a changtunu berin hringnun zinkawng a chhiarchhohna bul chu a lo ni ta. Vanlaia tla ang mai, amah hringtu a nu leh leh pa hming chu sawi loh, nu leh pa a neih leh neih loh pawh hre lo lekin a lo sei lian a, a pi chuan thihsan hma teh mah se a pu chuan a theih tawpa duatin a enkawl tha a, han lungngaih pui em em tur pawh a hre lem lo. Mahse, hmeichhe naupang, chutah tleirawl duhawm tak a lo ni chho a, nu leh pa hming sawi tur mumal pawh nei ta lo chuan hmaisen tawn tawna zahna tawn chang a ngah ta mai; Boxing a zir chhoh lai te, Mizoram aiawha India ram inelna sanga a lawmman lak te pawh chu lawmawm hle mah se a tan chuan nu leh pa ngaih zual tirtu, a mittui far tam tirtu mai a ni leh si. A lo nula chho chu Pathian a tihna leh a fel vang te, mi hlim thei tak a nih avangte chuan a lang hmeltha khawp a, a phak tawkah mi ngaihsan pawh a hlawh hle; nula ve ta fam chuan hmel duh te pawh a lo nei chho ve ta hial a....Chutah, Pathianah lawmna tharte chang leh zelin Thuhriltu Team te zuiin Champhai hial a han thleng a, he hmunah hian a hringnun bul tantu hmeichhia a han hmu a, chu lah a thian pa ber nu a la ni zui. Amaherawh chu, Marovi hian a thlenna te chhungkua chu a mah hringtu nu te chhungkua an ni ang tih ngaihna reng a hre pha lo, hriat phak ngaihna pawh a awm hek lo.

Marovi chuan nunkawng hrang hrang han zawh chho ve mah se a thinlungah chuan sikul an kal laia a lo kawmngeih em em Rinmawia chu eng lai mahin a theihnghilh thei lova, Matric an zawh hnua Marovi’n a chawlhsan hnuah pawh Mawia chuan Pastor nih tumin a zir chhunzawm zel a, BD hial a zir chho ta; an inkar boruak chu a duhawmin a thianghlim em em a, Marovi pawh Pastor nupui la ni turin, a rilruin a inbuatsaih ru ve fo mai. Mahse, khuanu hringnun kalsiam rel dan hi a va mak thin em ! He nula riangvai hringnuna hlimna pangpar vul chho tan ve tur chu nuaichhiatin a lo awm leh ta tlat mai le !

Tum khat sumdawnna thilah a thiante zuia Marovi Silchar kal ve chuan tawhsual, chutah pawh a rapthlak ber mai a tawk ta tlat. Driver sual, mi lepchiah, pawisawi lote chunga pawikhawih hreh hauh lo chuan an thlenna hotel-ah a pawngsual a; a tawi zawngin, nula thianghlim chuan natna rapthlak AIDS a lo vei phah ta. Bawhchhiatna hmanga din hringnun chu sualna vekin a tichhe zo ta! A dinhmun avangin a pu hmangaihna chu a hnar a lo tul a, a hmangaih ngawih ngawih Mawia hmangaihna pawh thlahlel ngawih ngawih mah se a hawisan lo thei si lo, a tuar hi a na thlawt a ni. He mi hnua Marovi hringnun kawng zawh bumboh zia chu sawifiah ngaihna a awm tawh lo, fahrah riangvai chu mi vakvai a lo ni a, taksa leh rilru natna sawisen loh tuar chungin thihna hlim kawrruam zawhin thlan khur a lo pan ta a ni. Amaherawhchu, heng tuarna zawng zawng te pawhin an tawrh tir zawh hauh loh hlimna, lawmna leh thlamuanna thuruk chu a chharchhuah miau tawh avangin hlim takin thlan khur a pan thung. Chu mai a la ni lo, Marovi tuarna thlan khur hian a hringnun nena inkaihhnawihna nei zawng zawng te ko khawm in, a tawpah rah duhawm tak a lo chhuah ta a, Pathiana innghat tlat chunga tuarna chuan thil tha a thlan thin dan hmangin he thawnthu hi khar a ni ta a ni.

‘Chun chawi Loh’ thawnthu ngaihnawm leh rilru khawih tak mai hi a thawnthu ruangam indin chhoh dan (plot construction) erawh chu a tluangtlamin a mawl mang ang reng hle lawi a, hmeichhe pakhat chanchinah innghatin a kual a kual a, a tawpah chu hmeichhiaah bawk chuan a kual lut leh a ni ber mai. Ruangam ropui tak nei thawnthu a ni lo a, ruangam tesep (sub-plot) dang pawh sawi tlak a nei meuh lo. A thawnthu innghahna hmunhma vel pawh a holam ang reng; Aizawl, Sialsuk, Champhai, Saikhalh etc. te a ni deuh mai. Thawnthu ropui tak ni tur chuan hmunhma vel pawh a duh zau lo thei lo a, he thawnthu erawh chutiang a awm kan hre hran lo. Hetiang thawnthu hi literature-a fiction huangah chuan thawnthu tha leh ropui taka dinchhuah a awm meuh lo; a thawnthu boruak hap (environment) a zim deuh thin avangin. Amaherawhchu, heti chunga Lalhriata’n thawnthu namailo tak, mi tam tak mittui sur tir a, hnuk tiulh thei a phuahchhuak thei hi thawnthu ziakthiam bik a nihzia pholangtu a ni thung si.

He thawnthua mihring chengte nunphung leh khawsak zia (characterization) hi han thlir ve lawk ila. English ziakmi pakhat George Meredith chuan, “Novel is a summary of actual life” (Hringnuna thilthleng ngei khaikhawmna) a ti hmiah mai a. Hei hi kan pawmpui vek kher lo a nih pawhin hnawl fithlak thak theih chu a ni kher lo ang; literature hi hringnun hlimthla pholanna darthlalang a nih miau avangin. Amaherawhchu, a tak ngeia hringnunin a lo paltlang tawh kher chauh hi thawnthuin a tum a ni lo a, thleng ngei leh thleng thei bakah suangtuahnaa duanchawp te pawh a huam thei vek thung; heng zawng zawng hi lakkhawm thiam leh phuah kual thiam a pawimawh. He thlirna tlang atanga kan thlir chuan “Chun Chawi Loh” thawnthu-ah hian phat rual lohvin mihring langsar em em bik (Marovi) a awm a, midangte hi chu a zara lo lang ve chauh an ni deuh ber tih kan hmu. Marovi nunkawng hi han chhut vang vang ila, a taka thleng atana kan duh hauh si loh, mahse tu te nunah emaw chuan a tak ngeia thleng tawh, thleng mek leh lo la tleng zel tur a ni chiang si. Hei hian a ziaktu hi a tak ram-a (realism) cheng mi a nihzia a pholang. A changtu dangte nunphung pawh hi hringnun khawvela Zofate nunah hian hmehbel tur zawng kan haihchham hauh lo ang. Hetiang thawnthu hian hnuk a khawih hma a, thling a fan bik thin; a ziaktu chungchuan zia a pho lang. Thawnthu phuah ti harsa tu ber pakhat chu phuahchawp si a, ‘tak ngaih mai’ (realistic)-a phuahchhuah hi a ni thin, suangtuahna leh duhaisam luanliam pui mai mai hi awl tak tur a ni.

Amaherawhchu, he thawnthu hi ‘realism’-ah a sang viau e, kan tih rual hian ‘realistic’ fe fe chu sawi tur a awm teuh tho. ‘A ni thei lo, hetiang thil te hi chu a hun lai nena a inmil lo lutuk, phuahchawp mah ni se a awm ang lo deuh’ tih theih tur hi kan hmu nual. A thawnthua lo lang angin {Vanlalrovi (Ma-rovi) Thih Ni 12th Oct. 1995} he thawnthu hi kum zabi sawmhnihna hnukhawi lam hun behchhana phuah niin a lang a. Hetih hun laia kan ram dinhmun chu kan hria, mipui nunphung leh khawsak san ve tawh dan pawh kan hai lo; chutih laia Marovi nu Rothuamin Sialsuk lama nau a va neih ngawt dan leh a thian nu chauhin a hriat si dan te, chutah Hualngohmuna an thenawmnu nen naute an inthleng tak ngawt dan te hi a hun lai mihring khawsak zia ngaihtuahin a awm lo lutuk deuh lo maw! Sialsuk khuaa a thiannu chhungte leh an thenawm khawvengte khan nausen kha an hmu ve miah lo em ni dawn le! A mak danglam deuh? Chutiang bawkin Hualngohmun khaw-ho pawh kha an kamtam lo awm ngawt mai! Heng thil thlengte hi mi sawi duh leh titi titam chi hlir a nih laia hre ve dang an tlem lutuk hi chu thil mak a tling. Tin, Marovi’n boxing-a Mizoram aiawha phaia a kal dawna office-a a lungchhia a tah thu te a tuk chanchinbu thenkhata thupui(headline)-a an han hmang mai te hi! Hetiang chhuah duh leh chhuah thin chanchinbu te hi an awm ang maw! An lo awm a nih ngat chuan an mawl mai ni lovin an sual tel a ni tal ang. Nge, hetiang chanchinbu hi a takah hian kan lo nei teuh zawk? An lo awm reng pawh a ni mai thei a, a nih ngat chuan kan ram hlimthla an pholang hle thung ang. Sawi tur neuh neuh dang chu la awm nual mah se duh tawk phawt mai ang.

He thawnthu-a thumal hrang hrang, a ziaktupa’n a hman te hi a mawl mawi (simple & lucid) hlawm hle a, thu un leh khirh pui pui a hmang ngai lo hi a hlutna pakhat a ni. A pui a pang, a lian a te, hmel chhia leh tha, khaw chengker leh khawpui mi tu pawhin an tui pui theih tura thawnthu phuahchhuak thiam leh tawng hmang thiam Lalhriata hi thawnthu ziaktu tha bik te zinga chhiarloh theih a ni lo, he thawnthu kher ni lo a thawnthu dangah te pawh he zia hi kan hmu. Tin, a chhuahtu lam an rintlak bawk a, chhutsual leh felfailo a awm meuh lova, thuhlawm (sentence) sei leh ulh pui pui a hmang lova, thuchang (paragraph) bithliah dan pawh a tha thawkhat hle. Amaherawhchu, a bung tawp ber ‘Sulhnu chhuiin an tap’ huanga Marovi pa hminga ‘Remsiama’ tih lo ang (phek 199, para 1-na) hi chhutsual palh liau liau a nih a rinawm, a hnu zelah hi chuan ‘Remtluanga’ tih a ni leh tho; chhuah nawn leh te a awm chuan hei hi tihdik a tha hle ang.

He thawnthu that danglamna dang pakhat leh chu, bung tin chang tin mai hi kal kan phal loh tawp turin a ngaihnawm em em vek mai hi a ni. Chhhiartute chu a thawnthu chhungah min chen tir reng thei a, ngaihnawm ti taka kan bih ngar ngar karah thenkhat chuan mittui an hru zauh zauh a, hnuk ulh an awm pawhin a mak reng reng lo, Marovi chu min ngaihzawn tir loh pawhin kan thiantha berah kan ngai tlat a, kan lainat lo thei lo. Hei hi a ziaktupa chungchuan bikna dang leh chu a ni.

Sawi tur dang tam tak la awm mah se sawi vek sen a ni dawn lova, sawi zawh theih pawh a ni hek lo. Kan bihchianna hnukhar nan, thu leh hla tuipui leh zir mite tana pawimawh tak thil pakhat hmangin he thawnthu hi han thlir leh thuak ila, a tha awm e. Literature hi Philosophy zirna huang(subject) ni hauh lo mah se hringnun darthlalang anih miau avangin hringnun thuril tam tak haichhuah tur a awm thung. ‘Chun Chawi Loh’ thawnthuah pawh hian hetiang ‘philosophy of life’ hi haichhuah tur kan hmu teuh mai, a bu chhuahtu thuhmaa kan hmuh ang hian - Nun uluk a tul zia te, mi inthlahdah leh nulat tlangval kawnga mahni duhna chauh hmachhuan thin ten hlimna leh nawmna tur emaw an tih mipat hmeichhiatna hman khawloh pawizia te, a nghawng pawi theih zia te, falak(sawn) nun lainatawm zia te, chhungkuaa harsatna a thlen tam theih zia te; tin, mi sualte leh mi lepchiah te avanga pawisawi lovin natna tihbaiawm AIDS an vei theih dan te, he natna veitu nun khawngaihthlak zia te, hringnuna inphum thil pawimawh tam tak pholan a ni a. Kan tunlai Zoram nunzia, suahsualnain bu a khuar thuk tawh zia te, nula tlangval, tleirawl te te chena mipat hmeichhiatna hman khawloh a tam tawh zia te hria a, nu leh pa te pawhin nun uluk a tul zia te hre thar a, lo chesual tawhte pawhin chu kawng chu zawh zel lova, hma lamah nun kawng dik zawk zawh tura thutlukna siam thar a, Pathian duhdana nun hmanchhoh chu hahdamna leh hlimna kawng dik, malsawm dawnna a nih zawk zia te min kawhhmuhtu thawnthu tha tak a tling.

Finthuril haichhuak a, hringnun leh hnam nun tana zirlai phochhuah ngawr ngawr hi literature tum chu a ni hauh lova, amaherawhchu, he mi tel lo hian a famkim tlat si lo. ‘Chun Chawi Loh’ thawnthu hian pholan a tum leh Zofate nuna zirtir a tum hi a langsar leh lutuk a, a thawnthu ruangam(plot) thatna leh a changtute nunzia(characterization) zawng zawng pawh a awpbet tlat tih ngaihdan neih awl hle mah se a ziaktu Lalhriata hi a thlitihah hian a hlawhchham hauh thung lo. A thawnthua Zofate tana hringnun rohlu inphum ru te hi sum tam tak aia hlu zawk, sulrul leh tuiekin a eichhiat ve theih hauh lo, lunghlu tha mi a ni. Thu leh hla tlang atanga thlir chuan, hei hi thil dang zawng zawng aia a ziaktu pa damreina ber tur a ni bawk.

Read more...

Monday, January 18, 2010

Kum 2010-A Mizoram Hmabak

¢ Lalthlamuana Ralte

Hmabak neiin kum thar kan chuangkai a, kan hmabak erawh kan hre vek thei kher lo ang. Hre vek kher lo mah ila, kum hmasa lam ang a nih chuan kumin chhunga Mizoram hmabak tur lang chiang sa a awm nual ang.

TUI HARSATNA, KANGMEI LEH LEIMIN
Thal lai a ni a, kum dang ang bawkin khawpui leh thingtlanga chengte'n tui harsatna kan tawk leh ngei dawn. He ramah hian kum tin thal laiin tui kan harsa a, fur laiin nasa takin lei a min thin.

Kum tina thleng ziah a nih avangin thilmaka ngaih a ni hran lo a, thuneitute pawhin inven theih a nih leh nih loh pawh an ngaihtuah lem lo niin a lang.

Aizawl khawpuia chengte tan hian Tlawng lui tui lak a ni a, sum tam tak sen a ni nghe nghe. Mahse, mi cheng zinga chhungkaw tam ber chuan tui harsatna an la tawk reng thung.

Kumin thal chhoah pawh hian a bikin Aizawl khawpuia chengte chu an buai leh dawn chiang a, a nihna takah chuan tun atangin an buai tan der tawh a ni. VIP quota awm lo sorkar din turin insawiin, 'Mi retheite hi kan VIP chu an ni' ti mah se tui chungchangah kher hi chuan kan sorkar hi eng an la ang lo khawp mai. Hman atang tawhin ram hruaitute hian mipui mamawh phuhru tura tih tak tak an nei lo thin hi a pawi hle a ni. A tirah hma an han la ve hluai a, mahse sum leh therhlo chi hrang hrangin a vet hnawk a, ropui lo takin a hmawr an bawk fo thin a nih hi. Hetiang hi kan dinhmun a la nih rih avangin khawpuia chengte leh thingtlang khaw hrang hrangah chengte an la tuihal zel dawn niin a lang.

Thal khaw ro laiin kangmei a chhuak nasa thin hle a, kuminah pawh hian theihtawp chhuaha sorkar leh mipuiin tan kan la tlang a nih loh chuan a kang leh dur dur dawn ang tih a rin theih. In kang thin tam tak hi a chhan hriatchian loh a ni fo mai a, engemaw zat chu electric short vang leh vawk chaw chhum tih vel atanga chhuak a ni thin. A nihna takah chuan kangmei hi inven lawk theih a nihna lai a awm a, chumi atan chuan mipui leh sorkar pawhin hma a lak theih a ni.

Nikum lamah khan ram kang a tam ang reng khawp mai a, nunna chan phah pawh an awm a nih kha. Thil mak tak mai chu Environment & Forest department hian ram kang venna turin sum tam tak an seng ziah a, phungbawmah tlawmngai pawlte pawh an hmang thin. Heti chunga ram a kang duai duai thin hi a chhan lian tak chu sum sen ral leh hmalakna hi a inphu tawk lo lutuk hi a ni ngei ang.

Thal a liam ang a, dan pangngai anga fur a lo thleng leh anga, kum dang anga kan inveng lawk lo leh a nih chuan leimin a awm leh sup sup maithei a ni. Kan rama leimin thin tam tak hi chu kan fimkhur loh rah a nihna lai pawh a awm a, thenkhat chu inven lawk theih ngei niin a lang bawk. Ruah bawhawk sur bur bur tawh hnu a silpoulin nena inven leh chiam ai chuan fur thlen hma ngei a lo inralrin lawk a fuh zawk ang.

SORKAR HNATHAWK HLAWH THAR A BUAI DAWN
Inthlan campaign laia an lo intiam tawh angin kum tawp dawn hnaiah khan chief minister-in fitment committee rawtna anga Mizoram sorkar hnathawkte'n hlawh thar an lak tur thu a puang a. Thu thar thehdarhtute hmaa a sawi dan takah phei chuan Krismas hmaa la hman tur kha an ni nghe nghe. Sorkar laipui hnuaia thawkte phei chuan 6th Pay Commission rawtna angin hlawh thar an la daih tawh a ni.

Mizoram sorkar hnuaia thawkte hian hun rei tak atang tawh khan hlawh sang zawk hi an lo nawr tawh a, 6th pay commission rawtna a lo chhuah atang phei kha chuan an ngenngawl zual viau a nih kha. Khatia chief minister meuhin hlawh thar lak tur thu a puan takah kha chuan nasa taka lo nawr thintu sorkar hnathawk rualte kha an lawm viau turah mi tam tak chuan an lo ngai ngei ang. Mahse, chutiang a lo ni lo tawp mai a, a hnu lawkah sorkar thluak bur MCS rualhoin lungawi loh thu an sawichhuak a, sorkar hnathawk pawl dang a kangkai zel a, a tira fel deuh thlap a lang kha a la buai dawn chauh niin a lang ta hial a nih hi.

Sorkar hnathawk hlawh buaina hi kumina kan hmabak zinga langsar pawl tak a ni mai thei. Sorkar huaisen hmel tak mai kan nei a, taxi driver lungawi lo an vau dai tawh a, Vairengte khaw mipui lungawi lo pawhin an nawr hlawhtlin zawh tawh loh khawpin an khauh bawk. Chutih laiin, sorkar hnathawk, hlawh thara lungawi lote hian nasa taka an nawr a, an tibuai thei a nih chuan an insawi ang an ni lo tawp tihna a ni ngei ang. A lehlamah chuan hlawh bi chungchanga thil felhlel tam lutuk avang hian sorkar pawh a pawngpaw khauh ngawt thei bik loin a rinawm bawk.

Tuna ram hruaitute hi sorkar hnathawk hrual ngam taka ngaih an ni rih a, nawrh pawh khap titih hial a nih hi. Mahse, kumin chhoah hian hlawh siamthat phutin sorkar hnathawkte hian hma an la ngei dawn a, an innawr nasa viau a nih phei chuan duap kai zawk an awm a ngai ngei a. Chuti a nih loh chuan sorkar hmasa hun lai nen khan a dang dawn lo tihna a ni ang. Engtin nge thil a kal chhoh dawn tih chu i lo thlir phawt mai ang.

NLUP A BUAI MAI THEI
Kumin chhunga mipui nghawng tur lian tham ber pakhat chu Revised New Land Use Policy bultan tur hi a ni ngei ang le. Inthlan campaign laia an vauchher ber kha a ni a, sorkar thara mipui beisei ber pawh NLUP hi a ni. Sorkar pawhin thui tak hma a la tawh a, budget-ah pawh cheng vaibelchhe 100 dah a ni bawk. Tichuan, kumin atang hian ei zawnna ngelnghet nei lo leh kut hnathawkte hnenah bul tanna tur pawisa sem tan a ni dawn.

Mahse, hetia nghakhlel taka mipuiin an thlir lai hian a buai nuaih mai ang tih erawh hlauhawm tak a ni. Tanpuina sum dawng thei tur chin thlan chungchangah buai a awm ngei dawn niin thenkhat chuan an sawi a, heti a nih chuan a thlangtu tur lam pawh hi an buai phah viau mai thei a ni.

Tunah pawh hian thingtlang lamah chuan lungawi lo an awm tan nia sawi a ni a, a dawngtu tur thlan danah leh a sem dan tur hrim hrima pawh inthlan dawna an campaign dan nen a inang lo viau ni pawhin party worker thenkhat chuan an sawi bawk.

Sum tam tak hmanna tur a nih vang leh mi tam tak nghawng tur a nih bakah sorkar hmalakna a nih bawk avangin a buai palh ang tih a hlauhawm khawp mai. Congress party tan phei chuan an sorkar hmasak hun laia an buaipui chiam leh kawng hrang hranga an mualpho tawhna kha a ni bawk a, tuna an mualpho leh a nih vaih chuan a nghawng a na lo thei lo ang. Dik tak chuan NLUP beisei vangin vote tam tak an hmu a, anmahni pawhin campaign au hlaah hmangin an tiam nasa viau bawk.

NLUP chungchanga an thutiam an hlen leh hlen loh chu pawisa an sem leh sem lohah ringawt a innghat lo ang. Eizawnna ngelnghet nei lote an din chhuah leh din chhuah lohah a innghat zawk ang a, chief minister tawngkam angin, NLUP hmang hian kan rama miretheite hian lei rem an rah leh rah loh chu rei lo teah a lang mai dawn a ni.

CHHIARPUI INBUATSAIHNA
India ramah hian kum 10 dana chhiarpui neih thin a ni a, nakumah hian chhiarpui chu zawh fel tur a lo ni leh ta. Chuti a nih chuan kumin hian ram chhung mi cheng zawng zawng chhiarpui buaipui a ngai leh dawn a ni. Chhiarpui hian ram chhung mi cheng zat mai bakah ram dinhmun a tarlan thin avangin a pawimawh hle a, mipui hriselna chungchang te, mihring pun chak dan te, reitheih/hausak dan te leh thil dang tam tak a tarlang thin a ni.

CHANGE??
Sorkar thar a lo pian hlim kha chuan thil thar lo thleng turah mipuiin an ngai a, ram hruaitute pawhin a tha zawnga inthlak danglamna an tuipui hle a, chumi sawina saptawng thumal 'change' tih pawh an sawi ngun malh malh khawp a nih kha. Mahse, kum khat chuang a liam hnuah pawh thil thar langsar sawi tur a la awm lo a, kalphung thar hmuh tur a awm lo bawk.

Hemi chungchanga an chhuanlam ni a lang chu sorkar hmasa kihhnawh thenfai tur tam lutuk hi a ni. Tun hnai lawkah pawh khan chief minister chuan MNF sorkar kum 10 chhunga an kihhnawk thenfai tur a tam zia a sawi leh a, tualchhung chanchinbua a tawngkam an tarlan danah phei chuan, "Hnawk satliah mai ni loin, hling bawn chhah tak ang a ni a; Cheng vaibelchhe 3,447 zet leiba min hnutchhiah hi thla ruk emaw a aia rei deuh emaw thenfai nan hun a la duh dawn a ni," a ti. Mak tak mai chu nikum March thla a chief minister-in budget a pharh tuma a thusawinaah khan Mizoram leiba hi Cheng vaibelchhe 3276.08 a nih thu a sawi lang thung a nih kha.

Engpawhnise, chief minister thusawi ang hi a nih chuan a lo berah kum chanve chhung vel chu hnawk thenfainan a ngai leh dawn a ni a, 'change' chu a thleng tlai leh sawt dawn tihna a nih hmel.

Kum tawp lamah khan annual plan kan nei thei chauh a, budget pum pawh kan nei tlai viau a nih kha. Kum thar atang hian budget pawisa hman tur a awm chauh dawn a ni a, chu pawh Marhch thla tawp thleng chauh a huam dawn bawk. Chuti a nih chuan kum thar tir atanga sorkarin hma a lak nghal vat a ngai tihna a ni ang. Thla 3 chhung hian eng sorkar nge kan neih tih chu a lang dawn ni pawhin a ngaih theih tho awm e.

Kum dang ang bawkin kumin hian lehkha thiam an pun belh leh ang a, hnathawh tur mamawh an pun belh leh dawn tihna a ni ang. Thalai lehkhathiamte tan sorkar hnaa luh vek ngaihna a awm tawh lo a, chutihlaiin, sorkar lamain ei zawnna thar a ngaihtuah tawk bawk thin si lo hi a pawi khawp mai. Heti zela kan kal a nih chuan harsatna nasa tak kan tawk ngei dawn a ni.

A tawpna atan chuan kum 2010 chhung hian enge lo thleng dawn kan hre lawk lo a, kan beisei loh tak thil pawh a lo thleng thei a, kan rin lawk ang tak pawh a lo thleng thei bawk. Mahse, tun hma atanga kan hun tawn tawh te han chhut hian thil lo thleng tur tam tak hi chu a rin lawk theih a. Chuvangin, hengte hi thil lo thleng tura hrilh lawkna a ni lo a, kum hmasa lama lo thleng tawh te atanga chhut a ni deuh ber.

Read more...

Monday, August 24, 2009

2012-ah khawvel a tawp dawn em?

Ni khi khawvel tana enna leh lumna petu ber a ni a, meialh hlawm niin, englai pawhin mei alh nasa tak mai a inhlap chhuak reng a ni. Mi thenkhat chuan kum 2012 chhung hian ni atanga meialh inhlap chhuak nasa tak mai (solar storm) a awm dawn niin an ngai a, chu chuan khawvelah chhiatna zakhawrawi a thlen thei dawn niin an chhut. Engemawti lai atang khan lei hipna (earth magnetic field) hi a nep tial tial tawh nia hriat a ni a, nakinah chuan chhim tawp leh hmar tawp inhip tawnna hi a la inthlak hlawk dawn niin an sawi. Chu chu solar storm a lo awm hunah a thleng dawn niin an sawi a ni. Mahse, mithiam tam tak chuan lei hipna inthlakthleng hi lo thleng thut tur a ni lo a, a hun chhung hian kum 5,000 lai a awh dawn niin an sawi thung. Ni khat thil thua lo thleng thut chi a ni lo an ti.

Ni atanga meialh inhlap chhuak hian 2010 leh 2012 inkarah nasat zual bik lai a nei dawn niin NASA pawhin an ring a, chu chuan kan lei hi a nghawng an ring a ni. Meialh inhlap chhuak nasa takah chuan plasma (ni zung, boruak hlauhawm ti mai ang) a tam dawn a, chu chuan khawvela electric thahrui hi a rawn tibuai thei ang a, khawl leh hmanraw tinreng hian a chhiatphah thei a ni. 1989-a solar storm nasa tak pawh khan Quebec hmuna electricity siamchhuahna a tibuai hle a ni. Hetianga ni atanga mei alh inhlapchhuak (solar storm) hian 2006 pawh khan nasat zual bik lai a lo nei tawh a, mahse thilnungte'n kan chhiatpui lo hlauh. Lehlamah chuan ni zung chi hrang hrang (solar particles) hian lei hi a deng reng a, mahse chhiatpui tham erawh a ni lo mai zawk a ni.

Mayan Calendar
Tunhmaa America khawmualpui laili vela cheng thin Mayan-hote'n sakhaw lam thila an hman thin calendar dangdai tak mai chu August ni 11, 3114 BC (Bible-a Enoka dam lai vel) a intan a ni a, a hun chhung a rei em avangin Long Count Calendar an ti. Tuna kan hun hman mek hi 'Great Cycle' an ti a, chu chu kum 2012 a ni rei loh ber ni (December 21, 2012) hian a tawp dawn. |henkhat chuan heta tang hian hun hi a tawp tawh dawn niin an ring a, December 21,2012 hian khawvel hi a chhe vek dawn niin an ngai. A then erawh chuan khawvel hi a tawp kher lo ang a, mihringte hian hunbi thar kan chuangkai ang a, chuta chuan pumrua leh rilru lamah danglamna nasa tak a thlen dawn niin an ring a, hmanlai milian Bible-a kan hmuh Anak-ho ang mai kha an lo chhuak dawn niin an ring thung. Chutihlaiin thenkhat chuan kum 2009 vel atang hian mithianghlim lawr a intan dawn niin an ring bawk.

Mayan hnam hi ramhuai bia, inthawina atana mihring hmang thin an ni a, an thuziak tam ber pawh kum 1521 khan ramhuai biakna thil ni-a ngaiin Spanish puithiamten an halral a. Mayan calendar hi an halral bang zinga mi a ni. Ramhuai biakna nena inkungkaih calendar a nih avang hian Kohhran hruaitu thenkhat chuan ringtute tihbuaina hmanrua niin an ngai.

Planet X, Nibiru Collision theory
Planet X leh Nibiru chungchang hi tunlaiin Mizoramah buaipui an tam hle a, hei hi thil thar a ni hran lo. Kum engemaw zat liam ta atang khan ram dangah chuan an lo sawi viau tawh. Engemaw lai atang khan kan rama thuhriltu langsar zingah a sawi thin an awm avangin mi tam takin an ngaihven a, biak ina thusawitu thenkhatte bakah camping leh crusade velah pawh sawi tawk an awm tak zel avangin mi tam takin an chi-ai phah viau a ni. Ram dangah chuan 1995 vel atang khan an lo buaipui hle tawh.

'Nibiru' leh 'Planet X' hi sawi pawlh a ni fo a, rin dan tlanglawn takah chuan he arsi thlawk (planet) lian tak hian 2012-ah lei hi a rawn su dawn a, kum thar lamah hi chuan mit lawng pawhin a hmuh theih tawh dawn niin an sawi. A bulbal deuh atangin he arsi thlawk chungchang hi han chhui ta ila.

Hriat theih china khawvela civilization hmasa ber chu Sumerian culture a ni a, anni hi tunlaia Iraq ram vela khawsa an ni. Lehkha ziak thiam hmasa ber hnam an ni a, lunga an thuziak kum 6000 vela upa tawhte atangin Nibiru hming hi a lo chhuak a, a awmzia chu 'tan tlangtu/sutu arsi thlawk' tihna a ni.

Sumerian-ho sakhuaah chuan an pathiante chu 'anunnaki' an ti a, chu chu 'van atanga lo kalte' tihna a ni. Ni leh a heltu planet-te 'solar system' ah hian planet pakhat 'Nibiru' an tih mai chu a awm a, chutah chuan an pathiante hi chengin an ring. Chu hmun atang chuan an pathian (anunnaki) te chu khawvelah hian an lo kal thin niin an ngai bawk. Hei hi Nibiru hming lo chhuahna leh hmanlai mite ngaihdan nena a inkungkaihna chu a ni.

Nibiru leh Planet X hi sawi pawlh ni fo mah se thil thuhmun a ni lo. Mithiamte chuan ni heltu planet 9 an hmuhchhuah tawh bakah hian a dang la awmin an ring a, ni heltu zinga a hla ber Pluto piahah planet dang a la awm an ring a ni. Chu planet la hmuhchhuah loh, science thiamna hmanga an zawn thin, pluto piah lama awm nia an rin chu 'Planet X' tia an vuah chu a ni.

Planet X hi NASA pawhin an zawng thin a, planet pariatna Neptune leh pasarihna Uranus te'n ni an helna kawng pawh a tibuai thinin an ring. Mahse, vawiin thlengin hmuhchhuah a la ni lo.

Engemaw lai atang khan Sumerian-ho sakhaw thawnthu (Nibiru) leh Planet X hi suihfinin kum tam tak danah he arsi thlawk hi a lo lang thin a, chu planet (Nibiru/Planet X, sawi pawlh ve tawh mai ila) chu a lo lang leh dawn hnai tawh a, kum 2012 hian leiin ni a helna kawng tan tlang zawnga lo kalin an insu vak dawn niin an sawi ta a ni. He planet kawngbo hian Nibiru leh planet X tih bakah pawh hian hming dang 'Marduk' tih te, '12th planet' tih te, 'Wormwood' tih te pawh a la nei.

Rinthu leh zeldin thubawl mai mai a la ni rih a, thenkhat chuan Nibiru hi pluto let hnih vel niin an ngai a, a then chuan lei let thum vel laia lian niin an sawi thung a, Jupiter tiat vel ni a ngai pawh an awm.

Chu arsi thlawk lian takin lei a rawn sut hunah chuan a nghawng a nat turzia hi sawiin a siak lo. 'Leh!' pawh kan ti hman lo ang a, engkim mai hi thawklehkhatah a buai zo vek ang. Tlangkang, lirnghing, thlipui leh chhiatna chi hrang hrang a lo thleng nghal tup tup bawk ang. Chutih hunah chuan thilnungte tan damchhuah ngaihna a awm dawn lo a, vanneih thil thuaa damchhuak chhun an lo awm a nih pawhin an chan a chau zui viau ang. Leiin ni a helna kawng a insawn dawrh ang a, sik leh sa a danglam vek ang a, chhiatna zakhawrawi a intan dawn chauh zawk a ni ang. A rapthlak turzia chu hrilhfiah ngaihna vak a awm lo.

Heti a nih dawn avang hian khawvel tawp thuai ringtute chu an buai phili tan tawh hle a, Isua lo kal lehna leh khawvel tawp dawna chhiatna chi hrang hrang lo thleng tur nen khan he thil hi an sawi zawm ta a ni.

Nibiru-in lei a sut tur chungchangah hian ngaihdan a inang lo hle; lo thleng tak tak tura ngaitu tam tak an awm a, an thu leh hla hi internet lamah pawh hmuh tur a tam hle. He ngaihdan pawchhuaktu nia ngaih chu website pakhat ZetaTalk neitu, US-a cheng, Nancy Lieder-i hi a ni. Kum 1995 khan Nibiru-in lei a sut tur thu hi a lo sawi tawh. Simeikhu pakhat 'Comet Hale-Bopp', 1995-a an hmuhchhuah hnu lawk atang khan Lieder-i website hi miin an hre tan a (ani phei hi chuan Comet Hale-Bopp hi a tak takin a awm lo niin a sawi. Mahse, he simeikhu hian 1997 khan lei hi a paltlang a nih kha). Chumi hnu atang chuan Nibiru chungchang hi a darh ta zui ta a ni.

Lieder-i hian a naupan lai atangin khawvel pawn lama cheng 'Zeta' a tih mai te nen an inbe pawp thin a, a thluakah inbiakpawhna khawl an dah a, chumi hmang chuan an rawn be thin niin a sawi. Arsi thlawk lian takin solar system a paltlang tur thu hi mihringte hnena puang tura thlan a nih thu leh chu chu 2003-a lo thleng tur a nih thu te, chhim tawp leh hmar tawp inhipna a inthlak thleng tur thu te a sawi bawk. Mahse, a sawi huna (2003) a lo thlen tak loh avang hian a hun hi sawnin, 2010 bawr vela thleng tur niin a sawi ta daih!

Chung thute chu Lieder-i hian a website-ah a dah a, khawvel tawp mai ringtute'n an sawi darh ta hluai mai. An zinga tam ber hian Mayan calendar nen chhui dawnin arsi thlawkin lei a sut hun tur chu 2012 niin an ngai ta a ni.

Thu vuvuk atanga intan hetia khawvel mi tam takin an buaipui luai luai lai hian a science hmanga a dikzia lantirna hmuh tur erawh a la awm lo. Chutihlaiin, Bible leh hmanlai mite kutchhuak nena mak tak taka chhuikualtute chuan scientist thenkhatte theory nen an chawhpawlh kual vel a, an thu leh hlate chu thil tak tak emaw ti tawk an tam hle tawh a ni. A lehlamah chuan mi thenkhat chuan Nibiru leh Mayan calendar hi sumdawnna atan an hmang a, lehkhabu leh internet hmangin sum tam tak an hailut tawh.

Buaipuitu an tam tial tial avang hian sum tam tak a hailuh theih dawn tih hriain Sony (Columbia Pictures) pawhin '2012' tih film an siam a, tunah hian an peih fel tawh. He film siamna atan hian dollar maktaduai 200 zet an seng a, November ni 13 hian tlangzarh tur a ni a, film trailer hi internet lamah pawh an dah tawh nghe nghe.

Lieder-i sawi dan chuan Planet X hi lei let li vela lian niin, May ni 27,2003-ah khawvel a rawn su dawn a, chutih hunah chuan ni 5 chhung chu lei vir lai pawh a chawl dawn a, lei hipna pawh a danglam dawn a ni. Mahse, a hun tiam hi a lo thleng a, a sawi angin engmah a thleng ta si lo, chhuanlam tur a dap ta ruai mai. Zeta-hoin Planet X lo thlen hun tura an sawi tak chu Obama US president a nih hnu lamah niin a sawi leh tawh a, chu chu 2010 laihawl vel a nih thu a sawi bawk.

Kum 2001 khan ZetaTalk website-a a thawhpui pakhat Mark Hazlewood chuan Lieder-i rin dan leh a thu sawite hi a lakhawm a, lehkhabuah siamin, a hmingah "Blindsided: Planet X Passes in 2003" vuahin a chhuah a ni. Chuta tang chuan he thil hi miin an ngaihven zual hle. Mahse, a thu puan lawk a dik tak loh avang hian anni pahnih hi an inpuh chhe zui ta thung.

A hma lama sawi tawh angin Mayan calendar pakhat tawp hun 2012 leh Planet X-in lei a sut hun hi an sawifin a, hemi chungchang ziahna lehkhabu tam tak an ziak tawh a, an la ziah belh zel dawn ni pawhin a lang.

Nibiru theory tilartu langsar pakhat chu Zecharia Sitchin hi a ni. Amah hi mithiam tak mai a ni a, historian a ni a, thil hlui zir mi (Archeologist) a ni a, Hebrai-ho chanchin hre hneh tak mai leh hmanlai mite chanchin nasa taka chhuitu a nih bakah Sumerian-ho chanchin phei chu hre thuk tak a ni.

Sitchin-a hian ngaihdan nghet tak mai a neih chu hmanlai mite'n van lam chanchin an lo zir tawh leh an sawi lawkte kha a dik tih hi a ni. Nibiru pawh hi kum 3600 dan zelah solar system-ah hian a lo lang thin niin a sawi a, chu mai a ni lo, Genesis 6:4-a mi lianho (Nephilim-ho/Mizo Bible lehlin tharah chuan Nefil-ho tih a ni) pawh kha Nibiru nen hian inkungkaih niin a ngai. Sitchin-a ngaihdan chuan Bible chang danga (Number 13:33) lang Anak-ho (Anunnaki) leh Nephilim-ho hi an inang a, UFO mi (Alien) an ni a, leia mihringte awm hma daih tawh khan vanram kaltlangin an lo kal a ni.

Heng mi lianho Nephilim-te chenna hmun hi Nibiru chu a ni a, Greek mifing Plato-an khawmualpui bo a sawi Lost Continent of Atlantis pawh kha chu tho ni niin a sawi bawk. Zechariah Sitchin hi mithiam ni mah se mi pangngai rin dan ang lo deuh rin dan hranpa nei chi a ni a, history leh science lamah phei chuan a ngaihdan hi a mak mah mah thin a ni.

Lehkhathiam a ni bawk a, lehkhabu pawh a ziak hnem tawh viau a, a thuziakte hian mi tam tak rilru pawh a kaihruai hle reng a ni. Nibiru leh Planet X chungchangah hian Sitchin-a hming hi sawi lang ve fo mah se Nibiru-in khawvel a paltlang hun tur chu AD 2085 niin a sawi thung. Kum 2012 hi chu Mayan Calendar tawp hun tur a ni a, thil hrang daih niin a ngai.

Sumerian-hoin van lam chanchin an chhuina atanga a ngaihdan siamah chuan Solar system-ah hian Planet 10 bakah Ni leh Thla a awm bawk a, Nibiru hi member 12-na a ni. Mars leh Jupiter inkarah hian planet dang pakhat 'Tiamat' chu a awm a, chumi leh Nibiru hi an insu vak a, chuta tang chuan kan chenna lei leh simeikhute hi a lo piang ta niin a ring. Nibiru hi Sumerian thawnthua milianho Anunnaki-te an cheng a, science leh technology lamah pawh an changkang hle a, rangkachak khura thawk turin genetic engineering hmangin anmahni leh mihring inthlahpawlh te pawh an siam niin a sawi.

Ngaihdan dangdai tak mai a neih pakhat chu Anunnaki-te hi kum 450,000 kal taah khan rangkachak zawng turin khawvelah hian an lo kal a, chumi Africa khawmualpuiah an hmu teuh nghe nghe. Kum 3600 dan zelah an awmna Nibiru-in lei hi a paltlang thin a, chutiang hunah chuan khawvelah an lo thin a, Thlengthlawkthei hmanga lo kal thinte pawh hi anmahni tho hi niin a ngai a ni.

Mayan Long Count Calendar 2012-ah a tawp ang a, Nibiru/Planet X-in 2012-ah vek hian khawvel a su vak dawn tih chungchangah hian science thiamna hmanga finfiahna awm lo mah se he rin dan pawmtute hian an tanchhan tinghet turin van lam chanchin zirna rintlak ber leh ropui ber NASA pawhin hemi chungchang hi a chhui nasa tawh tih te an sawi a, a then chuan NASA hian Nibiru hi a hmuchhuak tawh a, hun rei tak chhung a chhui zui a, mahse an thil hmuhchhuah hi mipui hriatah an puangzar duh lo niin an puh bawk.

Heng thilte hi thu vuvuk leh intihderna mai a nih thu NASA chuan an sawi thung. NASA-a Senior Scientist, David Morrison chuan, "NASA hian Nibiru hi a hmuchhuak lo a, Nibiru ang chi hrim hrim pawh a la hmu hek lo. Astronomer-hoin Neptune piah lama planet lian tham lo an hmuhchhuahte lah chu kalkawng nghet nei sa an nih avangin lei tana hlauhawm tur a awm lo. Chuvangin, 2012-ah hian engmah a lo thleng lo tawp ang. Nibiru hi intihderna thil mai mai a ni, sakhaw kalsualpuitu thenkhatin mi tam tak an tithlabar hi a vanduaithlak khawp mai," tiin a sawi.

David Morrison-a hi NASA Astrobiology Institute, NASA Ames Research Center (Moffett Field, Calofornia)-a senior scientist a nih bakah van thengrenga nunna awm chhuina kawnga mithiam a ni. Nibiru leh a kaihhnawih chungchangah hian NASA hian mipui lam atangin zawhna an dawng nasa hle a, intihderna mai a nih thu an sawi zing hle.

Nibiru chungchanga Morrison-a chhanna pakhat chu hei hi a ni: "Nibiru hi intihderna mai a ni a, internet a Nibiru chungchang an ziah tam ber hi thu dik lo a ni. South Pole-a van lam chanchin zirna hmunpui (astronomical observatory) NASA-in a din chungchang pawh hi Nibiru zirchianna niin an sawi a, a ni lo tih hi ka sawi chiang duh. Antartic hi astronomical infrared leh short-wave-radio hmanga van lam chanchin zirna atan hmun tha tak a ni a, tin, helai hmun hi chhun leh zan inthlak danglam lohna hmun a nih bawk avangin eng leh thim tihbuai lohin van lam thil kan thlir reng thei a ni. Sorkarin Nibiru chungchanga thil hmuhchhuahte leh nakin lawka chhiatna lo thleng tur pawh hi a zep ni-a sawi pawh hi ka ngaihruat thiam pha ve lo tawp mai. Chutiang lo zawng chuan sorkar hian hma a la fo zawk, mi firfiakte chet tum chungchangah te pawh hian 'warning' an pe lawk thin a nih hi. A enga pawh chu nise, NASA scientist-te hna ber chu thil hmuhchhuah leh thu dik puanzar hi a ni. Website pakhat, http://www.greatdreams.com/nibiru-possible.jpg a thlalakte hi Nibiru ni a sawi chungchangah hian entlang leh camera an hmante hi hria ila chuan kan finfiah thei ang."

March 20,2009-a zawhna a chhannaah pawh Nibiru intihderna vawrhchhuaktu chu Zechariah Sitchin leh Nancy Lieder an nih thu a sawi. Sitchin-a phei hi chuan a lehkhabu ziah atangin sum tam tak a lakluh thu pawh a sawilang. Lieder-i'n 2003-a chhiatna lo thleng tur a puan lawk chu engmah a nih leh si loh thu leh a hnua Mayan Calendar nen an sawi zawm tak thu a tarlang. Hollywood film lo chhuak tur '2012' an thehdarhna atan pawh hian science thil dik lo taka tarlanna website te a tel niin a sawi.

Nibiru chungchang hi ram dangah chuan an lo buaipui rei viau tawh a, mi tam tak thlabarin an awm mek. Mizoramah pawh tlem lai atang khan thuhriltu thenkhatte avangin ngaihven a hlawh tawh hle. A bul a bal hre mang loin sakhaw ngaihdan mak tak vuantute leh sum hailuhna atana hmangtute avanga lo irhchhuak mai a nihzia hre lovin mi tam tak an chi-ai mek niin a lang. A lehlamah chuan hetianga thil danglam bik leh rapthlak tak lo thleng tur sawilawk vak hi hman atang tawhin a lo awm fo tawh thin. Kum sangbi thar kai dawn pawh khan Y2K Bug vangin mi tam tak chu an chi-ai viau tawh kha mawle!

Read more...

Monday, August 3, 2009

Open Your Mouth - Ha ha ha!!!

Ram hruaitute tawngka chhuak hi, a ropui emaw ropui lo emaw, anmahni an zahawm emaw an zahawm lo emaw, thutaka ngaih a ni hrim hrim. Mipui hmaa an thusawi lek phei chu anmahni pawhin an ngai pawimawh zui viau turah ngaih a ni. Mahse, hman atang tawhin kan ram hruaitute leh politician-te hian thu ropui tak an phuhchhuak khat viau mai a, an rilrua lang lian deuh apiang an sawi phawng phawng thin emaw tih mai tur a ni fo.

A chang chuan an sawi loh danin hma an la leh daih a, an sawi loh angin an kal a, chiang faka an sawi tawhte an han pha leh thul. Mipui phu tawk lek hruaitu kan neih thin vang pawh a ni mai thei, beisei sang teh ual lo ila a hahdam phian awm mai thei, tih chu mi thenkhat ngaihdan a ni.

Chutiang zawnga teh chuan nikum kum tawp lama mipuiin beiseina sang tak nena hneh taka an thlantlin tak Mizoram sorkar ding lai hi an danglamna tehchiam hmuh tur a la vang khawp mai. Kum tir lam kha chuan 'Change' tih tawngkam an sawi ri chhen a, mahse, tun hmaa mi, a thing bawk kha kan herlum leh dawn ni te pawhin a ang leh ta riau mai.

Kum chanve chuang kan hmang tawh a, kan sorkar pawhin thla sarih a lo pumhlum ve ta reng mai. Hetih chhung hian hmalakna lian tham hmuh tur a la awm lo a, chutih laiin ram hruaitute erawh chuan an ka an ang nasa ngang mai a, a then phei chu an tawngka chhuak a hraw a, an inlek mah mah emaw tih tur a ni.

MLA leh parliamentary secretary-te chu sawi loh cabinet minister-te zingah pawh na tak taka officer hau sawi tur an awm. Officer chu sawi loh clerk te pawh liak erh hreh lo an awm niia sawi a ni. Sorkar hnathawk tana hrawn hrehawm hmel tak takte pawh an awm.

India ram politician-te hi an chhangchhe ang reng thin khawp a, criminal case nei te an awm nawk thin. A then lahin sorkar hnathawkte an hau thidang thul, kut lo thlak tawk an awm bawk. Heng vai politician-te ze tha lo hi Mizoram hruaitute hian an la lut ve ang tih a hlauhawm khawp mai. Chutiang chu tun hnaia an din Ethics Committee mawhphurhna tur ni awm tak a ni.

Kar kal ta lawk pawh khan cabibet minister pakhat chuan a car (a mimal ta ni lo) tai palh hlektu college driver pakhat chungah action a la a nih kha. Ngaihdam dil leh thupha chawi paha a senso pawh tum an inhuam thu an sawi laiin minister hian, "Ka ngaidam dawn lo che," a ti bur a, "Khawi khaw chhuak nge i nih? MNF i ni maw?" te a ti a, a hna atanga a banna tura case siamtir turin police te chu thu a pe zui niin Zozam Weekly chuan thu a dawng.

Mahse, chutiang leka inbantir emaw jail intantir emaw chu a rem meuh si lo a, traffic police lamin pawisa chawitirin an chhuah leh ta a ni.

Minister hian ama mimal car ni lo mah se national flag tarna car hi a roh viau a, sorkar ta a nih avang hian a ui hle a ni mai thei. A lehlamah chuan minister leh driver inkar hi a zau hle a, inhmachhawna indawr tur pawh an ni lo a, inchhuahchhala invau tur lah an ni hek lo.

Kum 10 chhung beh tawh hnua hneh taka sorkarna siam an nih avang hian lal hrawt mai a awl duh viau mai thei. Hruaitute hian sawisel an haw viau ang tih a hlauhawm a, anmahni sawiseltu leh khaktu apiangte vau beh an tum zel a nih phei chuan mipui hmelmaah an inchhuah mai ang tih pawh hlauhawm tak a ni.

Sorkar hnathawkte chunga a pawng a puia inlek viau a, han vau leh khur khur thinte hi a tha lem lo ang. Chutih laiin, a tul huna sorkar hnathawkte hrawng ngam leh khuahkhirh ngam hruaitu nih erawh a ngai khawp mai.

Mipui hriata an lo sawi tawh leh an puanzar tawhte bawhzuina kawngah hian kan sorkar thar hi fak leh sawisel a hlawh tan viau.

Kum tir lamah khan sorkarin Ethics Committee a din a, hun engemaw chen an rial vang vang a, member atana ruat thenkhat, Zozam Weekly-in a biakpawh thinte chuan an hnathawh dan tur 'terms of reference' pawh hmuh tur awm hmaa pawm mai a harsat thu an sawi. Hun a liam hnu feah kar kal ta tawp lamah khan meeting hmasa ber an nei chauh a nih kha. Mahse, Terms of Reference pawh chu an la peihfel ta chuang lo cheu! Ethics Committee hi inthlan campaign laia 'Kan sorkar chuan Upa Rual kan din ang' an tih kha a ni mai thei.

Inthlan campaign manifesto-a lang - MLA te hlawh leh hamthatna zirchianga rawtna siam tur Expert Committee erawh din a la ni lo. Mipui hmaa an intiam tawhna a nih avangin an tihhlawhtlin ngei a ngai ang.

Sorkar hmasaah khan pu ber leh a thuihhruaite tawng tam thin kha buaipui tham a tling a, an thusawi an umphak loh fo avangin nuihzatthlak lamah a kal lek lek thin. Tuna ram hruaitute pawh hian kum chanve awrh chhung hian thil an sawi hnem ta malh malh viau mai. An thu leh ui bengah hlin tur a awm lo ang tih pawh hlauhawm tak a ni der tawh.

January thla khan education minister chuan school education department-a officer-te a kawm a, chutih hun lai chu parliamentary secretary chungchanga mipui an la chian loh zual lai kha a ni. Chumi tum chuan minister chuan parliamentary secretary-te dinhmun sawifiahin, sorkar duty pawimawh khawih tur an nih thu leh sorkar hmasaa adviser-te ang lovin sorkar sum sen belh tam lo zawngin MLA hlawh an rin tur thu a sawi a nih kha.

Thla hnih a liam awrh a, house-ah parliamentary secretary-te dawn tur hlawh leh hamthatna chungchang (salaries & allowances bill) chief minister-in a putluhah kha chuan minister of state hlawh leh hamthatna ang tho an lak tur thu a chuang thung.

Vanapa Hall leh a chhehvel chungchang an sawi dan pawh hi a chiri ang reng khawp mai. Tlem lai deuh khan minister-in STA meeting-ah Mizofed petrol pump hmun hi public parking atana hman rel a nih thu a sawi a, mahse tun hnai mai khan he minister bawk hian Vanapa Hall sak that a nih tur thu a sawinaah petrol pump hmun pawh hi hall chuan a huam tel tur thu a sawi leh thung.

Minister zingah hian tawng huai tak tak an awm laiin fim taka ngaihtuah tih hriat tak, thawm tina pung pung duh miah lo an awm. |henkhat chu chanchintharah an lang sek a, khuallianah an tang awl lo a. Chutih laiin, an telna tur awm nia lang lovah chuan khuallian atana sawm chhuah hleih theih loh, thawm nei lian lem lo te an awm. An hnathawh chin han en chuan a thawm zawi apiangte hian hna an thawk chak zawk emaw tih tur a ni.

Sorkar thar chungchanga sawi lar tak mai chu chief minister zin ngun chungchang hi a ni ngei ang. Builum khua tuiin a chim pil mek laia khaw mipuite mangan em em lai leh Aizawla chengten tui harsatna namen lo an tawh lai te, GAWSS phase - II a buai lai tak te khan ram danga a zin avangin sawiseltu an awm a nih kha. A zinna lah chu official programme a ni lo lehnghal.

Ram hruaitute thusawi hian sawi zui a hlawh duh viau a, Singapore-a chief minister thusawi pawh khan India ram a fan chhuak a nih kha. Mizoramah pawh kan lo chai ve viau nghe nghe. Thu an thlah tawh hi chuan a nih tur ang a ni zo vek tawh a, an tih fuh loh chuan anmahni a vaw let na duh viau a ni.

April ni 30, 2009 khan chief minister hian CMO conference room-ah press mite a kawm a, chumi tum chuan Mizoram Liquor Total Prohibition Act ennawn a, ram tana tha tura huaisen taka kalpui a tum thu a sawi (Vanglaini May 1,2009). Chumi hnu atang chuan zu khapna chungchangah inhnialna a lo chhuak ta chiam a nih kha. Sorkar lam pawhin tlawmngai pawl leh Kohhrante ngaihdan a zawt kual ta.

Inhnialna leh sawihona a tam tak viau hnu chuan chief minister-in thuchhuah a siam ta a, "...Zu khapna dan thlahdul emaw, beer zawrh dan siam emaw hi kan sorkarin a tum emaw, sorkar level-a sawiho emaw a awm ka hre miah lo a. Ka awm loh hlanin sawihona an neih leh neih loh kan hotute ka zawhin hria an awm lo a ni. Chuvangin, hetiang hawi zawnga sawi an awm a nih pawhin mimal ngaihdan a ni a, sorkarin a hriatpui lo tih hi Zoram mipuite hnenah ka puang duh a ni," a ti leh lawi si. Kohhran rawn lo leh an remtihna lo chuan zu khapna dan hi tihdanglam a tum loh thu a sawi bawk.

Sorkar-in commission a din tawh zingah Builum compensation felhlel chungchang chhui tura din Inquiry Commission hi a langsar viau. Mipuiin an ngaihven a, a chhuitu tura ruat SL Sailo (IAS Retd.) pawhin theihtawp chhuaha hmalak a tum niin a lang. Mahse, buaithlak ta chu hnathawhna tur office leh amah puitu tur staff an ngaihtuahsak lawk lo kha a ni. Kar hmasa lamah khan hna a tan thei chauh a, thla thum chhung hun pek a ni si a, a hmabak en hian a zo hman lo ang tih pawh hlauhawm tak a ni.

March thla tawp lam khan mau sawngbawlna - Mizoram Venus Bamboo Product Pvt. Ltd. chungchang chhuitu tur Commission din a ni tawh bawk. Mahse, sorkar lam tuan a fum lutuk a, office leh staff leh hmanrua (computer) te an pe thei lawk lo. Appointment letter an hmu tlai viau bawk nen, hna an thawh tak tak dawn chuan hun tiam (thla thum) a lo ral titih der tawh!

Tlangkam titi-ah chuan sorkar hian Thenzawlah Golf zirna hmun changkang tak siam a tum nia sawi a ni. Thil tul a nih leh nih loh te, sum leh pai chungchang te chu mipui ngaihdan ni ta se, hemi chungchang hi ZENICS lamin an buaipui deuh tih thawm a awm avangin Zozam Weekly chuan ZENICS chairman a be pawp a, mahse, engmah a sawi chiang duh lo.

Kan chief minister-in, "Congress party-in 'kan ti ang' kan tih chu kan ti zel" a tih thin ang deuhin inthlan campaign lai leh sorkar an din hlim chhawna an sawi zawng zawngte hi an la tihhlawhtling chho zel turah ngai ila. Tuna an kal danah hi chuan an vuaicha rih deuh ni chuan a lang. Tun hma kha chuan politician-te hian 'licence to lie' neiah an inngai emaw tih tur a ni thin. Thil tam tak an sawi a, an tiam duah a, mipui tihlawm an tum luatah an tih theih loh tur leh an tih tum loh pui pawh 'kan ti ang' an ti thla zen thin. Chutiang politician-te chu mipuiin kan iai phah chuang lo a, dawt leh thutak sawipawlh vel chu an nihnain a ken tela ngaihna pawh a awm niin a lang.

Mahse, mi tak tak lo na na na chu ngaihsan der reng theih ni hek lo, chhuan thar an lo chhuak zel a, tunlai thangthar zingah hi chuan nu leh paten an ngaihdan leh an zah em em politician-te khan ngaihdan an hlawh ta mang miah lo. Mizo history-a chhuan hrang hrang zinga lehkhathiam tamna ber 'lehkhathiam generation' tih hial tlakte hian an rualpui dangte ang bawkin ngaihsan tur te, entawn tur te an dap ve reng. Mahse, chutianga an mi zawn chu politician-ho zingah an la hmu zo meuh lo niin a lang.

Read more...

Monday, July 27, 2009

Home Him Nan

Lungleng khuaa Children Home enkawltu Herald for Christ te chuan hrehawm an ti hle a, an enkawl lai naupang pakhat thihna chuan a tilungngai a ni.

"Awm ngaihna pawh ka hre lo a ni ber, phone chhan pawh a phurawm loh. Hetia kan nauin vanduaina a tawk ta mai hi hrehawm kan ti a, kan rilru hi a na tak zet a ni," tiin he home-a thawktu pakhat chuan Zozam Weekly a hrilh.

July ni 13-ah khan he home-a naupang pakhat - Lalnunpuia, kum 13-mi chu a thi a, he thihna hian tunlaiin titi a luah hle a nih hi.
Lalnunpuia te veng - Chaltlang Lily Veng mipuite chuan he vanduaina hi na an ti a, July ni 17-ah khan he home awmna lam panin a huhovin an thawkchhuak a nih kha. Mahse, venhim hna thawktute zarah boruak duhawm lo a thleng lo hlauh.

He vanduaina hi a vanduaithlak a, a awmna home neitute tan a hmingchhiatthlak hle. Vanduaina tawktu te chhungkua leh home enkawltute an khawngaihthlak a, tanpui an ngai dun hle ang.

He thil thleng vang hian Herald For Christ member mi pasarihte chu police te'n an la a, an chungthu ngaihtuah zui a ni.

He'ng mi pasarihte hi Children Home-a naupang enkawltute an ni a, naupangte tana a thim a var thlu lova thawkte an ni. June thla tir maiah pawh khan he home-ah hian kawthalo hri a leng a, chutih laia duat taka naupang enkawltute an ni.

Naupangte chu an chau a, anmahni enkawltute chuan nu chan changin an enkawl a, mahnia kal thei lo khawpa chaute chu inthiarna hmunah hruaiin, an mawng thlengin an silsak a nih kha. Zan muthmunah ni se nu chan changin naupangte chu an kuah a, an ek cheh te pawh ten hauh lovin an tifai thin. Chutiang chu mi nazawng tana thil tih theih a ni lo, rawngbawltute tan chauh lo chuan.

Mahse, vanduaina a lo thleng a, thubuai an awrh ta si. Thubuai awrh chu an chunga thleng tur reng a ni bawk si.

Lalnunpuia chhungte tan he thil hi theihnghilh rual loh khawpa na kumkhua tur a ni ngei ang; tin, an veng mipui tan pawh a na ang. He thil thleng hi han thlir ila, khawngaihthlak hlir an lo lang a, mahse, han kuahkhawm ngawt theih an ni si lo. A tu-a pawh mai hi an khawngaihthlak a ni ber e.

Home kan kalpui danah hian ngaihtuah zui theih deuh tur thil pahnih a awm a, chu chu ngaihtuah zuia inzir nana kan hman chuan hetiang thil thleng hi a pumpelh theih hial mai thei.

Pakhatna chu tanpui ngaite tanpuina hmun - kan home-te dinhmun hi a ni.

Mi inpete'n mahni inphatin rawng an bawl a, tanpui ngaite tanpuiin an hun leh tha an seng thin. An fakawm a, mi tam takin an lo chhawr tawhnate hi theihnghilh chi a ni lo ang. Amaherawhchu, 'he'ng home hrang hrangte enkawlna kawngah hian sorkarin eng nge a tih?' tih hi ngaihtuah chian a tul hle.

Mizoramah hian naupang enkawlna hmun - home engemaw zat a awm a, he'ng home-te hi sorkar hian a ngai pawimawh tawk lo hle niin a lang. Mithahnemngaite leh Kohhran te'n home an din a, ama ta a nih loh vangin sorkar hian a maimichhinsan ngawt thei lo. An inrelbawlnaah a inrawlh tur a ni tihna a ni lo a, a thuhnuaiah a dah tur a ni tihna a ni hek lo. Mahse, khua leh tuite himnana ding sorkar chuan he'ng home hrang hrangte hi naupang an him leh him loh a hre tur a ni a, an him theihnan tha pawh a thawh ve tur a ni ang, a thuhnuaia dah tum lovin.

Tunlai khawvelah chuan thil hrang hrangah 'privatisation' hi a hlawhtling deuh zel ti ila kan sawi sual tampui awm lo e. Ruihhlo ngaite enkawlna hmun leh naupang baihvaite enkawlna hmun pawh, sorkar ta ai chuan mimal ta leh Kohhran tate hi an hlawhtling zawk deuh zel zawng a nih hi. Chutiang bawkin ni tin zirna sikul lam pawh, sorkar sikul aiin private sikul a tha zawk zel a nih hi. Chutah chuan sorkar hian tih tur a nei ta a, mimal tate chu thlirin a humhim tur a ni.

Private sikulte enkawl kawngah sorkar hi a hlawhchham let der tiin a sawi theih ang. Private sikulte'n an duh zat zat fee an la a, zirtirtu pawh an duh duh an lain an duh duh an ban thei. Chu chu Sorkar hlawhchhamzia lantirtu a ni. Sorkar hi private sikul-ah a inrawlh lo ang a, a thuhnuaia dah pawh a tum tur a ni lo. Private sikulte chuan an inrelbawlnaah thuneihna an nei tur a ni. Mahse, sorkar chuan Education Act a nei ang a, chumi hnuaiah chuan 'rules' a nei ang. Private sikulte'n hma an sawn theih nan chu'ng 'rules' (dan leh hrai) te chu kenkawh a ni tur a ni a, chu chu sorkar mawhphurhna a ni. Chutiang chuan ti chiah se, Mizoram sorkar hian dan leh hrai tha tak hmangin private school te hi enkawl se, private school te'n hma an sawn ang a, thawktute leh naupangte'n hma an sawn tihna a ni ang. 'Privatisation' hi tunlai khawvelin kawng hrang hrangah a hlawhtlinpui; mahse, sorkarin mimal thilte hi a en mai mai a nih chuan mipui awmkhawm hian sorkar kan mamawh lo tihna a ni ang. Privatisation hmanga hlawhtling ramah hian mimalin zirnaah te, sumdawnnaah te, thil hrang hrangah hma an la a, mahse, chu chu sorkarin tih tur a nei lo e tihna a ni lo. Mimal thil hrang hrangte lakah chuan sorkar hian pa chan a chang ang a, a dawmkangin a pui tur a ni zawk. Chumi kawngah chuan kan ram hi kan hlawhchham rih a, ruihhlo ngaite enkawlna hmun leh naupang baihvaite enkawlna hmun hrang hrangah hian chu chu a lang chiang khawp mai.

Mithahnemngaite'n rawngbawlna rilru puin home an din ang a, sorkarin pa a chan a chang tur a ni. Pa chan a chan loh thin avangin thil tha lo tak tak a thleng thei. Home enkawltute hi sorkarin a tuaihriamin a puibawm ang a, zirtir an tulnaah pawh hma a lakpui tur a ni. Chuti ni lova mahni duh dan dana a kaltir a nih chuan sorkar hian a beng a hupsan tihna a ni ang.

Tu'n huat thu-ah lo la lo se, thil chiang em em chu Mizorama home hrang hrang enkawl tur hian Mizoram sorkar hian a duhtui lem lo hle tih hi a ni. Chu chu home enkawltute hi an tawp e tihna a ni lo a, sorkarin a tih tur a ti lo e tihna zawk a ni. Mizoram Juvenile Justice Rules-ah chuan naupang enkawlna home te hian counsellor tha, a zira zirchhuak (trained councellor) an nei tur a ni tih a chuang a, Mizoram sorkar hian chu chu a hria em?

Hmun hrang hrang atangin naupang inang lo tak tak an kalkhawm a, chu'ng mite enkawltute chu mithahnemngai, rawngbawltu fakawm tak tak an ni. Mahse, mihring chu insum zawh loh chang nei a ni a, thil reng rengah a kawng dik zawk hre tura zirtir ngai a ni. Hmangaih taka naupangte lo enkawltute hi zirtirna dawng lo, sorkar pawhina zirtir tul a tih lohte an ni ti ila a dik hial awm e. Chutiang dinhmunah chuan thil duhawm lo a thleng ang tih a hlauhawm teh e. Mizoram Juvenile Justice Rules hi uluk taka kenkawh chu ni se, home hrang hrangte hian psychology/psychiatric department te an nei ang a, naupangte tan a hlu ngawt ang. Tin, tun tum thil te pawh hi a thleng lo hial mai thei. Naupangin thil dik lo an lo ti a nih pawhin a zira zir councellor chuan a enkawl thiam deuh dawn lo'm ni?

Hemi kawngah hian sorkar hmasa hnuaiah khan Board of Control chuan an chairman D Thangliana (chutih laia MLA) hovin kawng hrang hrangin hma an la a, mahse, an hmalakna te a parchhuak zo tak tak hman lo niin a lang.

Pahnihna chu - home awmzia kan hre tawk lo tih hi a ni. Nu leh pa tam tak hian home hi hostel pangngai emaw an ti tlat niin a lang. January ni 16, 2008 atanga March ni 3, 2008 thleng khan Human Rights and Law Network: Mizoram te chuan Mizoram home hrang hranga naupangte dinhmun an zirchiang a, home naupang zingah nu leh pa nei lo aiin nu leh pa nei leh nu emaw pa emaw nei an tam zawk tih an hmuchhuak a nih kha. An zirchiannaa a lan dan chuan, Mizoram home hrang hranga naupang 47.2% chu nu leh pa la nei an ni a, 42.6% chu nu emaw pa emaw la nei an ni. Nu leh pa nei tawh lo chu 10.1% an ni a, an tlem zawk daih a nih chu.

Zirchianna kalpuitute hian naupang engemaw zat an kawm a, an naupang kawmte chuan an inchhung an thlakhlelh thu leh home-a awm an thlan loh thu an sawi hlawm.

Chu tehna hmang chuan tihian chhut ta ila - nu leh pa tam tak hian an fate hi an enkawl peih loh vangin home-ah an dah thin tihna emaw nu leh pa tam tak hian home hi hostel tha tak emaw tiin an fate an dah thin tihna emaw a ni thei ang. Naupang engemaw zat chuan nu leh pa hmangaihna kalsanin home an pan a, chu chu tirhluih an nih vang a ni. Heti lama inzirtir hi kan mamawh hle awm e.

Human Rights Activist Ruatfela Nu chuan Herald for Christ Children's home hi July ni 18 khan a tlawh a, "He home-ah hian naupang 70 zet an la awm a. Hetiang thil thleng a awm takah chuan nu leh pate chu an fate ngaihvenin an phu sup sup ang ka ring a, mahse, tumah chechang reng reng an awm chuang lo. Hei hian home hi kan ring tawk nge nu leh pa ten an fate an ngaihsak lo hrim hrim tih min ngaihtuahtir," tiin Ruatfela Nu chuan Zozam Weekly a hrilh.

"An fate dinhmun him leh him loh, nun kawngah hma an sawn leh sawn loh pawh an ngaihtuah reng reng lo tihna a ni a. Tuna naupang vanduaina tawk ta pawh kha nikum november thlaa a nuin CWC a dil chiam vanga home-a dah a ni a, vawi khat mah a tlawh lo a ni. Home-a fa dahte hian an ngaihsak tur a ni a, home-a thawkte nen pawh an inlaichinna a tha tur a ni. Nu leh pa leh home inkarah sorkar a ding ang a. Dan zawm lo home an awm a nih chuan action an la tur a ni a. Tuna kan kalphungah hi chuan nimina drug addict, vawiina councellar tih ang velin nauang an enkawl a ni a. Kan kal dan hi a mumal lo a ni. Tin, sorkar hian social welfare hi tun aia a thuam that a ngai a ni," a ti bawk.

(He thu hi tu te emaw demna atana tih a ni lo a, tu te emaw thiam loh chantir nana tih a ni hek lo. Home emaw, chhungkua emaw, mimal emaw, tumah tih bik an awm lo.)

Read more...

Monday, June 29, 2009

Ram Hmasawnna Atana Pawimawh Land Reform

¢ Lalthlamuana Ralte

Ram hmasawnna a taka a lo thlen hun tur nghakhlel takin kan thlir mek a, mi nawlpui dinhmun chawikan a nih a, kuthnathawktu mi retheihte lei rem rapa an dinchhuah theihna tur kan buaipui mek lai hian ram hmasawnna bulthut leh a innghahchhan pawimawh tak Land Reform hi kan ngaihthah palh ang tih a hlauhawm hle a ni.

Eizawnna tinreng innghahna bulpui ber chu ram/lei (land) hi a ni. A pawimawhzia sawi dawn chuan sawi tur a tam viau ang. Mihring lo pung zel leh kawng hrang hranga hmasawnna lo sang zel vang hian ram hlutna hi a pung tial tial a, ro hlu ber pawl a tling ta reng mai.

Mizoramah hian Land Laws tha tak kan neih loh vangin ram neih dan phung a mumal lo hle. Kan dan hman lai te hi a hlui tawh hlawm a, a hun lai mil tawka siam a nih avangin ennawn leh siamthat ngai a tam hle tawh a ni. Dan kan neih that loh chu thu hran ni se, kan neih chhun pawh kan hmang tangkai tawk lo khawp mai. Hei vang hian mi retheite'n ram an chan zel a, hausa leh thiltitheite an invalh zau tial tial a, ram tha lai zawng zawng an chang deuh vek tawh a ni. Hetia kan kal zel chuan he ram hi mi hausate ram a la ni mai ang tih pawh hlauhawm tak a ni ta.

Ram hmasawnna hmingpu thil chi hrang hrangin min chim tan mek a, rel kawng sial te, look east policy te, tuikhuah te, tuialhthei laihchhuah te an sawi tan ta. Heng bakah hian thil chi hrang hrang lo la thleng zel tur te hi kan ram tha lai hi min chhuhsak vek thei a ni. Ngun taka kan ngaihtuah a ngai a, kan ram a him loh chuan kan hnam hi kan chavai thei a ni.

NLUP kan buaipui mek pawh hian ram leilung sem zai a kawk a. Hmana NLUP hmasa avang khan ram tha lai tam tak a chereu tawh a, mimal kutah zau tak a lut tawh a ni. A nihna takah chuan NLUP leh hmasawnna beihpui thlak reng reng hi Land reform hian hmakhalh se a felfai zawk ngei ang. Tunah hian ram theh tur pawh hi a awm meuh tawh lo maithei a ni.

Land Reform hi ram hmasawnna tobul pakhat a nih thu hi history-ah hmuh tur a awm teuh. Dik tak chuan ram neih dan phung siamthat hi ram tam tak chuan thupui berah an lo nei tawh thin a, a hlawkna pawh an tel nasa hle reng a ni. A tlangpuia sawi dawn chuan Industrial Revolution zawh hnu atang khan khawvel hmun hrang hrangah Land Reform hi an kalpui a, Mexican Revolution (1917) te, Communist China (1952) te pawh khan thupui ber pakhatah an neih a ni. Kum zabi 20-na chawhnu lama Latin America-a Kohhran hruaitute'n Pathian thu tan chhana ram siamthat hna an thawhnaah pawh khan Land Reform hi ngaih pawimawh ber pakhatah an neih a ni. Africa khawmualpuia ram hrang hrangte'n zalenna an sual lai pawh khan an auhla ber pakhat chu Land Reform hi a ni.

Land Reform hlawhtlinpui ram tam tak zingah India hi a langsar pawl tak a ni. Tunhma atangin mi hausate'n ram zau tak tak an nei a, loneitute'n ram an nei lo. Chuvangin Independent hnu lawk atang khan state thenkhat chuan ram neih dan phung siamthat (Land Reform) hi chak takin an kalpui a ni.

An state legislative assembly-ah dan an siam a, chumi hmang chuan mi hausate ram an chhuhsak a, loneitute hnenah an pe ta thung a. Lo neituten anmahni ram ngei an enkawl thei ta a ni.

Land Reform tih awmzia hi, a mawlmang thei ang bera sawi chuan, dan hmanga ram neih dan phung siamthat tihna a ni. Sorkarin dan tlawhchhan tur a siam phawt a, chumi hmang chuan ram awl zau tak tak an sem a, mi hausate ram an enkawl sen loh an chhuhsak a, loneitu ram nei lote an pe thin a ni.

India danpui hian Land Reform hi chu state sorkar hmalakna tura a dah avangin mahni thu thuin state te'n an hma an la thin. Hmarchhak state-ah chuan Assam leh Tripura hian nasa takin hma an lo la tawh a ni.

Mizoramah pawh hian Land Reform hmasa ber nia chhal ngam chu lal ban kha a ni awm e. Kum 1954 khan The Assam-Lushai Hills District (Acquisition of Chief's Rights Act), 1954 siam a ni. He dan hmang hian lal thuneihna tihtawp a ni a, an lal ram chhunga an thuneihna pawh chhusak an ni ta.

District Council hunlaia ram neih/hralhna dan kan neih ho kha tun thlengin kan la hmang a. A hunlaia tha tak ni mah se tihdanglam/siamthat ngai a tam tawh hle. Chu'ng dante chu - The Lushai Hills District (House Sites) Act, 1953 te, The Mizo District (Land & Revenue) Act, 1956 te, The Mizo District (Agricultural Land) Act, 1963 te leh The Mizo District (Transfer of Land) Act te a ni.

VC te'n an khaw chhungah inhmun an pe thei a. Pass erawh Land Revenue & Settlement department-in an pe thung. VC te hi politician an nih avangin ven an ngai viau thin. An thuneihna hmang hian ram an lo invalh duh viau a, an lamhnai leh chhungkhat emaw MLA/Minister te ram pek mai mai pawh an ching khawp mai.

Ram dang ang bawkin lo/huan hmun tha lai apiang mi hausate kutah a lut zel a. Kawngpui dunga teak, serthlum leh thei dang huan tha ber berte hi mi hausate ram a ni vek tawh a. An thuhnuaiah mi rethei an kun tna mek a ni.

Leilet leh sangha dil tha tak takte pawh mi hausaten an nei zel a, a enkawltu atan kut hnathawkte an ruai nasa hle a ni. Chhiah pek tur a tam tham avang te, pawisa mamawh vang tein mi retheite ui ngawih ngawih chungin an ram tha tak tak man tlawm te tein an hralh mek a. Hetiang zela kan kal chuan Mizoram hi mi hausate ram a la ni thuai mai dawn a ni.

Khawpui chhungah pawh mi hausaten hmun an ngah em em. District Council thuneitute khan Land Ceiling ang ve deuh hi an siam a. Town area-ah mimal pakhatin Bigha khat (1337.87 Sq.m) aia zau neih theih loh a ni. Chutiang bawkin agricultural land ah 30 bighas (4 Hectares) aia zau Patta siam theih loh bawk a ni. Mahse, Land Ceiling Act a awm loh avangin duh duhin duh anga zau leh duh zat zat ram an nei mai a ni.

Dan-ah chuan Village Council ten anmahni huam chhungah thuneihna sang tak an nei a; in hmun, lo, ram an an pe thei a, lo neihna tur ram an theh thei bawk. Mahse, pass (LSC) erawh an pe thei lo, Land Revenue & Settlement department lam chan a ni. Tuna kan kal danah hi chuan ram awl zau deuh hmu fuh chuan an hauh tawp a, VC hriatpuina in an humhalh a. A neitu anga inngai a ram chu an sawngbawl tawh hnuah Revenue department ah pass an dil ta thin a ni.

Ram hi a thang thei lo a, a pung thei lo a, a zauh belh thei hek loh. Chutih laiin mihring kan pung zel a, ram mamawhna a tam tial tial a, a hlu tial tial bawk. Mi thenkhat chuan bank-a sum dah aiin ram neih hi a hlawk zawk tih hriain an lei belh zel a, rei lo teah a man letin an hralh leh thin. Chhiah chawi tur a tam vang leh enkawl/sawngbawl a hautak avangin mi rethei tan ram neih awmzia a awm vak lo a, man man taka dehral mai a thlannahawm zawk a ni.

Ram neih dan phung (Land system) felfai lo hian hnam harsatna a thlen thin. Tunhma atangin indona pawh a lo chhuah phah tawh a, chhungkua intuithlar phah pawh sawi tur tam tak an awm. Retheite retheih belhchhahna hmanraw lian tak a ni bawk. Revolution lian lo chhuak thinte pawh kha ram neih dan phung siamthat loh vang a ni a, a nghawng lian tak pawh Land Reform a ni thin.

Tunhma deuh atang khan mi hausate'n ram an nei tam lutuk leh mi rethei ram mamawh ngawih ngawih an pung zel hi vei tak tak an awm thin a. YMA pawh hian Land Ceiling chungchangah hma a lo la tawh a ni. Mizoram Synod pawhin Land Reform chungchang hi a vei viau a, kum 2004 Synod Khawmpuiah hemi atana hmalak hi an rel a. Chumi hnuah kum 2006 khan Synod Social Front hmalaknain seminar pawh an lo buatsaih tawh.

Kan rama ram neih dan phung fel lo tak hi siamthat thuai loh chuan harsatna namen lovin min tlakbuak thei tih a chiang. Ama'rawhchu, hmala tak tak tur chuan sorkar huaisen tak, mi hausa leh thiltitheite pawh nek ngam kan neih a ngai. Ram neih dan phung kan neih mekin a zir miau loh avangin sorkarin hmalakna lian tham a neih dawn apiangin compensation tam tak pek a ngai zel a, mi hausa leh thiltitheite'n an hlawkpui leh lawih zel a nih hi. Kan mamawh em em Land Ceiling Act (ram neih zat tur bitukna dan) te phei hi chu nei ngat ila chuan mi retheite tan thawven huaina tur a ni ngei ang le.

Read more...

Sunday, June 7, 2009

neo.vbe virus-in a tibuai che em?

Windows XP hmang i nih chuan i computer i tih nun hnu rei vak lo, Welcome tih lo lan hma vel siin "Don't play stupid wit me, I'm better at it!" tih emaw a lo lan chuan neo.vbe virus i kai tawh tihna a ni thei ang. Virus hlauhawm tak a ni hran lo naa, i khawla a luh tawh chuan i antivirus khan neo.vbe tih hi lo delete daih tawh pawh ni se registry a khawih danglam tawh avangin antivirus hmanga registry han siamthat ngawt theih a ni tawh lo a, chuvangin a hnuaia mi ang hian i ti dawn nia.

1. Task Manager hawng rawh. (Ctrl + Alt + Del)
Ctrl + Alt + Del hi a rualin hmet ang che.

2. Processes tihah khan 'wscript.exe' tih zawng la,
End Process ang che. (right click > end process)

3. Notepad hawng rawh.
(Click > Start > All Programs > Accessories > Notepad)

4. File tihah khan click la, Save As tih kha click leh rawh.

5. 'Save as type' tih box-ah khan, 'All Files' tih kha thlang ang che.

6. 'File name' box-ah khan "neo.vbe" (quote tel lo hian).

7. Desktop-ah save rawh.

8. Desktop-a neo.vbe tih file kha copy la, C:\WINDOWS\system32 -ah khan va paste tawp rawh.

9. File lo awm sa replace tur leh tur loh a rawn zawt ang a, replace turin 'Yes' ang che.

10. Registry editor-ah lut rawh (Click start > run > regedit tih chhu la, enter ang che)

11. A hnuaia mi hi click chhuak rawh.
HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\Winlogon

12. Panel dinglamah khan LegalNoticeCaption tih i hmu ang a, double click la, Value data tiha thu inziak kha delete vek ang che. (Value name-a mi kha chu delete a ngai lo)

13. Panel dinglamah bawk khan LegalNoticeText tih i hmu ang a, double click la, Value data tiha thu inziak kha delete vek ang che. (Value name-a mi kha chu delete a ngai lo)

14. Panel dinglamah tho khan Userinit tih kha double click leh la, Value data-ah khan C:\WINDOWS\system32\userinit.exe, tih loh zawng, hemi hnua thu inziak awm zawng kha (a awm a nih chuan) delete vek ang che.

C:\WINDOWS\system32\userinit.exe, hi coma thleng hian delete miah loh tur a ni. Hei hi i delete chuan i khawl a buai nghal ang. Fimkhur a ngai viau.

15. A hnuaia i hi click chhuak leh rawh.
HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\ CurrentVersion\Policies\Explorer

16. Panel dinglamah khan heng a hnuaia mi te hi i hmuh chuan i delete vek dawn nia. (right click delete)
NoSMHelp
NoStartMenuMFUprogramsList
NoSMMyDocs
NoRecentDocsMenu
NoSMMyPictures
NoStartMenuMyMusic

17. Click start > control panel > Internet options
Home page kha i duh danin thlak rawh.

18. Restart Computer

Read more...