Showing posts with label REPORT. Show all posts
Showing posts with label REPORT. Show all posts

Thursday, September 29, 2011

Mizoramin ram dang university 28 pawm

Japan, China leh South Korea a\anga zirchhuak tan chuan an zirna chu eng anga university \ha leh hmingthang pawh ni se Mizoram sorkarin a pawm lo a, an tan awmzia a awm lo. Germany university pawh pakhat mah a pawm lo.

India ram pawn university zingah Mizoram sorkar chuan 28 chauh a pawm a, university awm lo University of Andrews chu a pawm zingah a tel mauh thung! University of St Andrews leh Andrews University te chu a awm a, mahse, Mizoram sorkarin a pawm tak University of Andrews hi chu a awm lo. Chutih lai chuan university hmingthang UCLA (University of California, Los Angeles), Princeton University, London School of Economics, Standford University, Cornell University, St John's University etc te chu a pawm lo lawi!
Mizoram sorkarin India ram pawn university a pawmte chu - Burma-ah 2, England-ah 12, Scotland-ah 4, Ireland-ah 3, Pakistan-ah 2, Bangladesh-ah pakhat leh America-ah 4 a ni. India \henawm China leh Sri Lanka-ah Mizoram sorkar chuan university pawm a nei lo. Thil mak deuh chu Mizoram sorkarin Burma-a university a pawm zingah hian English and Welsh Universities tih a tel mauh mai bawk a, chutiang hming pu university chu khawvelah a awm miah lo hi a ni! American university a pawm pali zingah University of Michigan chiah a taka awm a ni a, The University of Harvard tia tarlan hming dik tak chu Harvard University niin, The University of Yale tia tarlan chu Yale University a ni a, The University of Columbia tia tarlan chu Columbia University a ni bawk. Pakistan university zingah pawh The University of Punjab pawm a nih laiin University of the Punjab a awm. Pakistan University zingah University of Sindh a awm laiin The University of Sind chu hmuh tur a awm lo!
Heng university-te hi Mizoram Police Service Rules, 1997-a a lan dan a ni a; Schedule II-ah List of Universities Approved by the Government of Mizoram tia dah a ni. He rules hi The Mizoram Gazette Vol XXVI, Issue No 415-ah December 9, 1997 khan chhuah a ni nghe nghe.
Hetiang a nih avang hian Singapore a\anga zirchhuak emaw Russia, Ukraine, Germany, Japan, South Korea, Thailand, Italy, Denmark, Australia leh khawi ram pawh ni se a chunga ram pasarih tarlan a\anga zirchhuak lo tan chuan Mizoram sorkarah hian beisei tur tehchiam a awm thei lo ang. Ram pasarih tarlan a\anga zirchhuak tan pawh an zirchhuahna chu Mizoram sorkarin a pawm university 28 zingah a tel a la ngai tho a ni.
Tunhnaia Mizoram sorkarin DRDA hnuaia thawk tur a lak pakhatah pawh UK university lar ve tak pakhat a\anga zirchhuak chu a zirna Mizoram sorkarin university a pawm 28 zinga a tel loh avangin admit card pekchhuah a nih tawh hnuah 'verbal' complaint a awm avangin a dilna hnawlsak a ni a, chutiang khawp chuan Mizoram sorkar hian India pawn lama university a pawmte hi a ngai pawimawh a ni.
Sorkar rules a nih chuan a kaihhnawih department hrang hrang a kaltlang a ngai a, chuvangin Police Service Rules-a mi ni mah se Mizoram sorkar hnuaia zirna zawk buaipuitu higher & technical education department pawh hian he thil hi hriatpui ngei turah ngaih a ni.
Mizoram sorkarin university a pawm list aia he rules chhiartute tana thil hriat thiam zawk la awm chu he rules Schedule II hi rules 7 (2) (c) tlawhchhana siam a nih laiin Mizoram Police Service Rules 1997-ah hian a tlawhchhan rules ber chu a awm hauh lo si hi a ni. Rules 7 (2) chu a awm a, chutah chuan university emaw qualifications chungchang emaw engmah sawi a awm si lo. "The names of persons included in the list shall be arranged in order of merit" tih a ni daih. Chuti chung chuan law department hian rules turin an lo 'vet' tho ni ngei tur a ni.

Read more...

Kawng siamna tura sum hman zat sawi dan a inang lo

Mizoram-a national highway siamna atana Public Works Department-in an sum hman nia an sawi chu inmil lo a awm nual niin Mizoram Road Transport Union chuan an sawi.

Hna thawh dan leh sum dinhmun thlirin hmun hrang hranga kawng siam mek leh siamthat ngai te chu tun maia siamthat a beisei awm loh niin an sawi bawk.
Mizoram Road Transport Union (MRTU) chuan Right to Information Act hmanga zawhna an zawh leh, PWD official te hnen atanga thu an lak thenkhat inmil lo te, kawng siam meka contractor te hnathawh dan a hmuna an enfiah chungchang te thuthar thehdarhtute hnenah hemi chungchang hi September ni 21-ah an sawi a ni.
RTI hmanga zawhnaah, finance department (budget) in Central Road Fund (CRF) atanga PWD hman tur budget a dah chu Rs. 929.46 lakhs tih a nih laiin, finance department control (EC) lamin kum 2010-2011 chhunga PWD hnena CRF a\anga pawisa a sanction zat chu Rs. 558.08 lakhs a ni, an ti.
NH-150 (NH Division II Seling to Zero Point to Darlawn Road) atana sum hman tarlanah pawh inang lo a awm niin MRTU chuan an sawi bawk.
2010-2011 chhunga Ministry of Transport & Highway atanga PWD-in kawng enkawlna tura sum a hmuh Rs. 5493 lakhs a\angin Rs. 601.50 lakhs hman nia chanchinbu pakhata tarlan a nih laiin, RTI hmanga zawhnaah chuan Rs. 829.93 lakhs hman anga chhan a nih thu an sawi.
Rs. 498.79 lakhs hmanralna nia department lam sawi NH-150 Darlawn Sub-Division chhungah alkatra luan (periodical renew) tih ala ni lo a, pawisa erawh contractor, Sunshine Overseas Ltd. hnenah advance-a pek a ni tih MRTU chuan sawiin, tun \hal chhung hian siam hman an tum tih a hmuna an tlawhnaah hrilh an nih thu an sawi. "Ordinary repair leh flood damage hi departmental work-a thawh nia NH Division II EE-in a sawi laiin, Darlawn Sub-Division PWD SDO chuan nikum June atang khan an division huamchhungah hnathawh engmah an nei lo niin min hrilh," MRTU secretary Lianlunga chuan a ti.
NH-150 Sub-Division-IV huamchhungah chuan Sunshine Overseas ten nikum chhung khan alkatra luana kawng siam hna thawkin, ordinary repair leh flood damage chu PWD ten departmental work-in an thawk a, a vaiin Rs. 331.41 lakhs hmanral a ni, MRTU chuan an ti.
NH-54 Lunglei, Lawngtlai leh Zero Point kawng siamtu Bengal Prakalpa Nirman Pvt. Ltd, Kolkata chuan hna an ngaihthah hle, tiin MRTU chuan, Mizo mipuite hmuhsitnaah an ngaih thu an sawi. "Oct. 22, 2009 khan work order an hmu tawh a. Alkatra an luan chhun Lunglei AOC atanga Khamhar quarry thleng pawh khawk chhia a tam leh tawh a. Tun \hal chhunga kawng siam tura an inpuahchahna hmuh tur a awm lo bawk," MRTU secretary chuan a ti.
Hetihlai hian NH-54 Lunglei, Hnahthial leh Serchhip inkar kawng siamtu Sunshine Overseas chu an thawk tha thawkhata an hriat thu MRTU hruaitu hian a sawi a. Tuirial - Serchhip inkar erawh contractor thlan fel ala nih loh avangin kumin chhungin hna an thawk hman dawn lo nia a lan thu a sawi.
World Bank kawng, Aizawl-Lunglei via Thenzawl chu lirthei tana kal harsa khawpa chhia a tam leh tawh hle a ni, tiin MRTU chuan, PWD ten chak takin a thuamthat hna thawk se an duh tih an sawi. Hei bakah hian, Lunglei leh Tlabung inkar te, Tlabung leh Chawngte inkar kawng chhia te chu, sum dinhmun ngaihtuahin tun maia siamthat a beisei awm loh niin an sawi.
Kawng chhiat avanga MST bus service tihtawp lailawkna, West Phaileng - Marpara kawng chu NABARD sum atanga siam turin contractor thlan fel a nih tawh thu leh, sum sanction hi finance deptt. atanga nghah mek nia an hriat thu MRTU chuan an sawi bawk.
MRTU president R. Lalhmunmawia chuan, kawng tha kan neih loh avangin mipui ten harsatna an tawh tam phah hle tih sawiin, sawrkar thuneitute chu plan leh estimate an siam thiam ang chiahin kawng siam tha thiam tur leh, Mizoram tana theihtawp chhuah tura an phut thu a sawi a ni.

Read more...

Wednesday, September 14, 2011

Zirtirtute Ni lawm nan vawksa!

Naupang \henkhatin thil man to pui pui hmangin an zirtirtute an chawimawi laiin anni chuan zirtirtute 'present' tur an nei ve lo a, mahse, an ei phak zen zen loh- vawksa an ei thung.

TNT sikul naupangte chuan September ni 5-ah khan sikul dang ang bawkin Zirtirtute Ni an hmang ve a, chhunah thingpui paw, a thlum ngat lehnghal an in bakah tlaiah puar el euhin vawksa an ei.
Thutak Nunpuitute Camp, 'TNT Camp' tia hriat lar, Zuangtui-ah hian sikul an nei ve a, Kalvari Comprehensive School tih a ni. Nursery a\anga pawl 10 thleng he sikul-ah hian a awm a, sikul dang ang bawkin Zirtirtute Ni (Teachers' Day) an hmang ve a ni.
Sikul naupangte chu enkawltu nei loh vanga TNT Camp-a awmte an ni a, naupang dangte angin pawisa han dilna tur nu leh pa an nei ve lo. Mahse, an zirtirtute chu chawimawi ve ngei an duh si a, an theih tawk- pangpar \hi an awrhtir ve a ni.
An pangpar \hi chuan 'pangpar \hi' tih hming pu ve mah se pangpar a\anga siam pawh a ni tak tak lo a, lehkha cheh mawi hmanga siam a ni.
Chu pangpar \hi chu han hmuh mai pawhin a hlui tawh tih a hriat a, tun hmain tute emawin an lo awrh tawh \hin ang tih a hriat. Mahse, an neih chhun a ni a, phur takin Zirtirtute Ni-ah zirlaite'n an zirtirtute an awrhtir ve tho.
An thiam thil hrang hrang an entir a, hnam lam leh rimawi hmangin kalkhawmte mit leh beng an titlai hle.
Zirtirtute Ni lawm nan sikul naupangte chuan thingpui paw, a thlum lehnghal an in bakah tlaiah ruai an \heh a, vawksa an hmeh. A tukah erawh atta thlum chhum an hmeh ang. Chini tuiin atta an chiah a, chu chu chhumin an chaw-ah an ring \hin a ni.
Education deptt. lam a\angin sikul dang ang bawkin he token flag hralh turte pawh an dawng ve a, mahse, an tan chutiang thil chu hralh ngaihna a awm loh avangin Zirtirtute Ni an hman lai pawhin a kim thlapin an la kawl. An zirtirtute'n a tihral dan tur ngaihtuah an tum nia hriat a ni.
Kalvari Comprehensive School-ah hian zirtirtu 22 an awm a, he sikul a\ang hian mi 40-in matric an pass tawh. BA pass tawhte pawh an awm a, an sikul chhuakte chu zirtirtu-ah an \ang zui tlangpui.
Teachers' Day hi SSA state project director T Rohmingthanga'n a hmanpui a, a zuitu pakhat chuan, "Mittui tla zawih zawihin Teachers' Day kan hmang," a ti.
Zirtirtute Ni hian ngaihhlut a hlawh deuh deuh a, a sum hrawm pawh a na deuh deuh bawk. Krismas leh Valentine's Day te ang em chu ni lo mah se card leh thil inpek chi (gift item) zuarte pawh an inhralh theih phah viau mai. Kum tinin an inhralh thei deuh deuh nia sawi a ni.
Naupang \henkhat chuan card leh 'gift item' mai ni lovin calculator leh sana te hial an lei a, zirtirtu \henkhat chuan an dawng hlu sawt khawp mai.
Sikul \henkhat chuan hetianga naupangin an zirtirtute thilpek an pe \hin hi a hautak avang \ha an tih loh hrim hrim avangin inkaihhruaina te an siam a, sikul \henkhat phei chuan an khap hial. Kalvari Comprehensive School-ah erawh khap a ngai ve lo!

Read more...

Mizoramin larsap thar nei

September ni 1chawhnu dar 1.45 khan Mizoram larsap Lt. Gen. (Retd) MM Lakhera leh a nupui leh a tute pahnih chuan Lengpui airport a\angin Air India thlawhna AI-713-in Mizoram an chhuahsan a, a tukah Mizoram larsap thar atan Vakkom B.Purushothaman lakluh a ni.
Larsap chhuak ta Lakhera hi airport-ah speaker R Romawia, finance minister H Liansailova, tourism minister S Hiato, chief secretary Vanhela Pachuau, DGP Lalrokhuma Pachuau leh officer \hahnem takin an thlah liam a, Airport-ah hian Mizoram Police-ten amah thlahna parade an buatsaih chu a endik hnuah larsap chuan Mizoram chu ban vaiin a mang\ha ta a ni.
Mizoram Larsap thar tura India President Pratibha Devising Patil-i'n a ruat Vakkom B.Purushothaman chu a tuk, Zirtawpni September ni 2-ah Gauhati High Court Chief Justice, Justice M.B.Kokur-a’n thu tiam tirin a lalut.
Larsap lakluhna inkhawm hi Baj Bhavan tualzawla (Circular Lawn) neih tura ruahman a ni a, mahse \an dawn \epah ruah a sur thut avangin chawpchilh takin Raj Bhavan Durbar Hall-ah sawn leh a ni. Tlai dar 5-a tan tur kha dar 5:15-ah an \an ta chauh a.
Inkhawm hi chief secretary Vanhela Pachuau-in a kaihruai a, India president-in Mizoram larsap atana a ruatna lehkha (warrant of appointment) a chhiar chhuah hnu-ah Gauhati High Court chief justice-in Vakkom Purushothaman chu India constitution venghim tur leh dan leh hrai hnuaiah Mizoram mipui tana a theihna zawng zawnga rawngbawl turin Mizoram Larsap atan a lalut ta a ni.
Larsap thar lawmna thingpui ruai an kil zawhah larsap chuan thuthar lakhawmtute a kawm nghal a, India hmarchhakah a kal fo tawh thin na a, Mizoram chu a vawi khat kalna a ni, a ram chungchangah emaw, a sorkar chungchangah emaw sawi tur a la hriat loh thu a sawi.
Mizoram chu an state Kerela nen literacy percentage-ah a sang an nih \hin avanga inanna tam tak an neih a rin thu leh Kerela-ah pawh 50% dawn lai Kristian an nih thu a sawi.
“Mizoram chanchin hi ka la zir dawn chauh a ni a. In hriat angin larsap thuneihna chuan huam chin a nei a. India constitution huang pelin engmah kan ti thei lo,” a ti.
Congress hruaitu hlun leh advocate Vakkom B. Purushothaman hi April ni 12, 1928 khan Vakkom, Kerala-ah a piang a, a pa chu Bhanu Panicker niin a nu chu Bhavani a ni.
Zirlai a nih lai a\ang tawha politics ngaihven mi a ni a, 1946 khan Congress a zawm a, 1953-ah Vakkom Panchayat member a ni. Thiruvananthapuram District Congress Committee president, Kerala Pradesh Congress Committee general secretary leh vice president te a lo ni tawh a, All India Congress Committee-ah pawh kum 25 zet chu member a ni tawh.
Kerala Legislative Assembly-ah hian member a ni ngun hle a, speaker leh minister te pawh a ni fo. 2006 khan World Economic Forum, Davos-a an chief minister Oommen Chandy a kal hlanin chief minister leh house leader mawhphurhna a lo la tawh a ni.
Lok Sabha-ah pawh \um hnih lai member a ni tawh a, Committee on Public Undertakings and Committee on Subordinate Legislation of Parliament chairman te pawh a ni tawh. Kum nga chhung Consultative Committee of Experts to the CIDP of Inter Parliamentary Union, Geneva chairman a ni tawh bawk.
Andaman and Nicobar Islands-ah March 1993 a\angin kum thum chhung Lt Governor a ni tawh a, 1996-a Global Conference on the Sustainable Development of Small Island Developing States, Barbados-a neih a nih khan India palaite hotu a ni.
Vakkom hian a nupui Dr. Lilly nen fapa pahnih leh fanu pakhat an nei.
Read more...

Rel kawng kalna tur ram neitute luhai

Bairabi leh Sairang
inkar rel kawng siam tum mek kal dan tur hriat theih loh avangin Bairabia ram neitute chu an luhai hle ni-a hriat a ni.
"Rel kawngin a tihchiat tur ram neitute'n compensation claim theih a nih thu leh pass thehluh tur a nih thu VC-ten an autir a, eng chin nge rel kawng chuan a huama a tihchhiat dawn tih hriat a ni si lo a, rinthutein kan thehlut vel mai mai," tiin Bairabi pa pakhat chuan a sawi.
"Claim theih hun chhung a rei lo bawk si a, kan lo claim thei ta lo a nih pawhin claim thei reng si-a claim lova chan ngawt ai chuan a \ha zawk e, kan ti ringawt mai a ni," a ti bawk.
"PWD-in kawng an sial dawn a, a huam chin tur an sah en ang kha a awm ve lo a, pillar chu an phun a, mahse, a karah tlangte a lo awm a, enzawn theih pawh a nih loh avangin a claim thei tur chin hi hriat a har khawp mai," tiin Bairabi VCP J Lalchhuanawma chuan a sawi.
"Anni'n khawl hmang vekin thil an ti a, khawl kan nei ve si lo a, chutih laiin helaia min awmchilhtute lah station master-te an nih avangin an hriat zawng a ni ve si lo a, a buaithlak khawp mai. DC kan han zawh fiah dawnin Delhi-ah a lo zin daih si a. Claim thei reng siin in hmuh loha min puh ai chuan rawn theh lut rawh u kan ti ta a ni," VCP chuan a ti.
"DC a\anga lehkha kan dawn ang angin kan puang ve tawp mai a ni," a ti bawk.
Rel kawngin a tihchhiat tur ram neitute hnena compensation an claim theih leh theih loh hrilh fiah turin VC te pawh rel kawng kal dan tur hi hrilh fiah an ni bik lo a; VC lam chuan rel kawng kal dan tur sketch map an hmu nia sawi chungchangah pawh VCP chuan, "Railway lam a\angin ni lovin SDO (Sadar) te an lo kal a, lei verhna tur khawl dahna tur ram neitu compensation pek a ngai dawn a, chu chu a suma pe lovin a pawh tur kawng laih sak zawk ila tia dawrpui turin min sawm a, chumi \uma kan hmuh chauh chu a ni," a ti a ni.
Bairabi leh Sairang inkar rel kawng siam turin a tihchhiat tur ram neitute tan hian chawlhkar hnih chhung compensation claim nan hun hawn a ni a, chu chu karleh September ni 5 khan a tawp a ni.
Rel kawngin a tihchhiat tur ram neitute bakah leiverhin a kaltlang tur ram neitute chuan compensation an dawng thei dawn nge dawng thei dawn tih an inhre lo a, pass erawh chu an thehlut nual hlawm niin thudawn pakhat chuan a sawi.
Bairabi leh Sairang inkar rel kawng siam turah hian Bairabi huam chhungah km 1.8 vela thui leiverh a awm dawn nia sawi a ni.
Thudawn pakhat chuan rel kawng tur survey-tute hian pillar- a sen, a eng leh a var an phun a, a sen chu rel kawng lai tak tur niin a var leh a eng te chu a sir tur nia sawi a ni a; chutih laiin a sen a\anga a eng leh a var awmna hlat zawng chu a inchen lo nuai niin a sawi.
Chuvangin rel kawng hian metre 50 a huam dawn nia sawi a nih laiin hmun \henkhatah chuan pillar var an phunna hi metre 30 chuang hret a nih laiin metre 20 tling loa phunte pawh a awm leh tho avangin compensation claim thei nih leh nih loh hi inhriat a harsa hle niin a sawi bawk.
"Ram hi kan enkawl dan leh cheibawl dan chu a inang hauh lo a, enkawl \ha vak lote pawh an awm laiin theihtawp chhuaha hun leh tha, sum leh pai neih zawng zawng senga lo enkawlte kan awm ve tho a. Enga mah hmu lova chung zawng zawng kan chan vek ringawt chu thil ni thei a ni bik lo. Mahse, hei chinchang kan hre lo tlang si a, thil kalhmang leh a ngaihna hre deuh hlek min buaipui turte han awm se kan ti ngawt mai," tiin pa pakhat chuan a sawi a ni.
Read more...

A |UL CHUAN MITTUI NEN PAWH RUANG HI KAN ZAWNG ZEL ANG...

August ni 27-a
Kurung lui-a tuitla Vanlalrema 5th IR ruang chu thawhlehni (August 30) chhun dar 11:15 khan a tlakna atanga feet 300 velah hmuh a ni.
Vanlalrema leh a thiante pahnih hian August ni 27 khan Kurung luiah hian len an deng a, sangha Kg 3 vel an man hnu chuan tlai dar 3 velah hawn tumin lui dung an zawh chho a, lungpher atanga lungko danga an lawn kai tur chu chesualin Vanlalrema chu lungpher leh lungpui inkara tui luang chak takah a tla lut ta hlauh mai a, lungpher hnuai puk thuk takah tui khauh tak chuan a len ken lai chawpin a len lut ta a ni. He lui hi a khawkrawkin a chhengchhe em em a, a tlak luhna atanga thlang deuhah tui hi chak takin a luang chhuak leh a, chutah chuan a thiante pahnih chuan engemaw chen an lo chang a, mahse engmah an chan chhuah tak si lohah chuan mi dang an pun ta a ni.
Vanlalrema Kurung luiah a tla tih hriat a nih veleh Sairang, Sairang Dinthar leh Sihhmui atangin tui thiam rualin ruang zawn hna hi an thawk nghal a. Tui a tam avang leh a lui dung hi, lung khawkrawk chet harsa tak mai a nih avangin tui thiam tak tan pawh chetsual hleka thih mai hlauhawm tak a nih avangin Val Upate chuan ruang zawnga lui dung luhchilh tur pawh hian mi na zawng kal an phal lo. Tui thiam leh helai lui dung chinchang hriate thlang chhuakin, group-ah insiamin group tinah hruaitu bik an ruat thlap thlap zel a. Chutianga uluk leh fimkhur taka ruang zawn hna an thawk chung chuan, vanduaithlak takin, ruang zawngtute zinga mi Sairang tlangval Biaknunga kum 22 chu August ni 28 (Chawlhni) khan Kurung luiah hian a chesual ve leh ta hlauh mai a ni.
Biaknunga te group hi group number 3 an ni a, an group-ah hian mi pasarih an awm a, pathumte chuan hma hruaiin an kal hmasa a, pali dangte chu hnung deuhah an rawn kal ve bawk a, sawi tawh angin he lui hi a khawkrawka lungpui leh lung bang sang tak tak hel ngai a tam avangin inzui diah diah reng hleih theih a ni lo fo ang. Biaknunga chesual lai hi a thiante zingah tumah hmu an awm lo. Biaknunga thiante luikam a an kal vel chuan lungpui bul tuia mihring ke lo lang chu an zuk hmu ta mai a, an hmuhna atang hian ruang awmna hi feet 30 vel lek mah nise lui hi a khawkrawk em avangin ruang awmna hi an pawh mai thei lo.
Mihring ke ngei a ni tih erawh an hmu chiang hle a, an mi zawn Pu Vanlalrema, 5th IR ruang ni ngei turah an ngai a, mi dang hrilh turin lamkal an intir nghal a. Chutia an thlir lai chuan ruang chu tuiin a len sawn a, a pil zui leh ta mai bawk si a, an mangang hman hle mai. Lui mawng lamah an tlan khalh a, a thlang lawkah chuan lui lah chu hmun hnihah a inthen phawka a khawi zawkah nge ruang hi a len tak ang! Lamkal an intir then bawk si an indaih lo hle mai. Mahse, mi dang an rawn thleng thuaia ruang an hmuh tanna atanga feet 100 vel, lungpui ti rek ruk hmunah ruang chu bawkkhup zawngin tui luang chuan a len bet leh ta hlauh mai a.
Ruang chu a bawkkhup avangin, an thianpa, an group member Biaknunga ruang a ni tih reng reng an la hre chuang lo. Vaukamah hnuh chhuah tuma an bawr lat lat lai te chuan a hma ni a, tuitla ni si a dul leh taksa a la puam lem miah lo te chu mak a ti hle tih an group leader chuan min hrilh nghe nghe. Tichuan, vaukamah an zalha an han enchiang chu leh!..an thianpa an group member Biaknunga a lo ni reng mai si..an hrilh a hai tlang ngei mai! Nichin lawkah an inzui tlang si..a la reilo lulai em mai..thawktir leh hram dan a awm thei ang em le!..a dulah te nemin a taksa a letling zawnga dahin a kawchhunga tui tih chhuah te an han tum a, mahse an thianpa hi chhan theih a ni tawh lo. A hma lawka inzui tlang, an zingah a la awm ve zel tura an ngaih, an thianpa ruang an chhar ta mai chu mak an ti a, a tlak lai hmu leh hria an awm bawk si lo. Biaknunga hmuiah hian hliam a awm a, a hnarah atangin thi a chhuak bawk niin an sawi.
Lungpui sira Biaknunga ke lo lang an hmuh hlim khan an mi ruang zawn Vanlalrema ni turah ngaiin ruang an hmuh thu te pawh an hrilh darh hlawm a, Sairang khuaah pawh vantlang mike-in Vanlalrema ruang hmuh a nih tawh thu an puang hman a, chu thu chuan vahchap kang ang maiin hun rei lo te chhungin Aizawl khawpui pawh a fan zau hman hle. Mahse, tlangval tlawmngai huaisen thian chhan nana a nun hlantu Biaknunga ruang zawk a lo ni..
Sairang khawtlang hi an fakawm thlawt a ni. An thian duhtak ruang an chhar ta mai hian an rilru a ngawng na hle mai. Mahse, an beihpui thlak mekah chuan tlawm an tum lo a, an in sang mar sauh sauh zawk a, "A tul chuan mittui nen pawh ruang zawn hna chu kan chhun zawm ang a, he kan ruang zawn hi chhuah kan tum lo a ni," tiin an Pi Teressa, Sairang YMA President chuan LPS Report-a ka interview-in min hrilh a ni. (Pi Teressa, Sairang YMA President hi kum 64 mi a ni a, Sairang Joint YMA ah President te pawh lo ni thinin, Sairang Branch YMA ah hian kum 2 President hna a chelhna a ni). YMA President-in a lo sawi tawh angin tukin (August 30) khan khawtlang hruaitute ruang zawn zel dan tur chungchangah an inhmu khawma, "Kan khaw tlangval tlawmngai Lalbiaknunga'n a nun a hlanna a nih avang pawhin he ruang hi tuiah emaw, khawmualah emaw kan hmu ngei ngei tur a ni a, kan hmuh hma chuan kan zawng tur a ni" tih chu kalkhawm te tho rolum chu a ni ta bur mai a ni.
August 30 chuan khua a tha tan ta a, ruah tih tham pawh a sur ta lo a, Kurung lui pawh chu a kam chak khawp mai. Tlangval tui thiam rual chu group hrang hrangah inthenin lui dung suartluan turin an thawk chhuak ta. Vawiin (Aug 30) hi Vanlalrema a chetsual ni atanga ni 4 hmel a hmuhna a ni tawh a. Fimkhur takin tumruhna zawng zawng nen tlangval rual chuan ruang zawn hna chu an bei tan leh ta a ni. Tichuan chumi ni chawhma dar 11:15 velah khan a tlakna atanga feet 300 vel a hla, lungpui kehkak karah Vanlalrema ruang chhe tawh tak chu an hmu chhuak ta a ni.
Ruang hi a pilh nasa tawh hle a, thawmhnaw pakhat mah a inbel tawh lo. A puam nasa hle a, a kuang tura an siam pawh hmang ta lovin kuang dang lian zawk an siama tah chuan an zalh ta a ni. Vawiin chhun khan Vanlalrema ruang hi Sairang damdawiinah postmortem a ni a, postmortem tih zawh hnu hian Sairang khawtlang VC leh YMA ten a thlahna hunserh tawi te an hman zawh hnuin an veng, Chite veng lamah lak a ni ta a ni.
He chhiat tawhnaah hian 5th IR bakah Mizoram Police te an thawk tha hle a, Aizawl veng hrang hrang atangin tlawmngaia thawk chhuak an thahnem hle bawk..Mizo nih hi a van nuam tak em!
(A ziaktu hi LPS-a Special Report ti \hintu a ni)
Read more...

Gorkha-te duh dan tlawmngai pawlte'n pawm lo

Mizoram sorkar
chuan Gorkhali-te OBC dinhmuna dah hi, Supreme Court thupek anga din permanent body-in a recommend niin a sawi a; he permanent body din tur hian Supreme Court-in tunhnaiah Mizoram sorkar thu a pe thar anga ngaih tur erawh a ni lo. 1991 daih tawh khan thubuai pakhat- Indra Sawhney and Others Versus Union of India & Others a remnaah Supreme Court chuan OBC chungchang ngaihtuah turin central, state leh UT-ahte hian permanent body din ni se a lo tih tawh vanga parmanent body hi din a ni.
Supreme Court chuan OBC chungchang ngaihtuahtu tur permanent body chu commission leh tribunal te ang chi a ni tur a ni a, an thu leh hla pawh sorkar chuan a ngaichang tur a niin, permanent body rawtna hi sorkarin a hnawl a nih chuan chhan mumal takin a dah tur a ni, a ti.
OBC-a dah thar tur an awm a nih chuan permanent body ngaihdan a la tur a ni. Tin, OBC a dah an nih loh avanga lungawi lo an awm a nih pawhin permanent body chu an zualkona tur a ni ang a, OBC-a tute emaw dah an nih avanga sawiseltu an awm a nih chuan permanent body chu an thuthlenna tur bawk a ni, a ti bawk.
Mizoram sorkar chuan 1991-a Supreme Court thupek chu kum engemaw zat a liam hnu leh sorkar hrang hrang engemaw zat a pian hnu-ah ngai pawimawh tharin Gorkhali te'n OBC nihna an dil chungchang ngaihtuah turin tunhnai khan sorkar chuan a din ta a, chu permanent body chuan Gorkhali-te hi OBC-a dahawm an nih leh nih loh tehna (criteria) atan hian electoral roll-a awmzat lakkhawm chu a hmang ta niin a lang.
Sorkar thuchhuah a\anga a lan dan chuan Gorkhali-te hi chawikan ngai khawpa hnufual an nih leh nih loh lam chu permanent body hian an thlek vak lo a, inthlana awmze nei tham an nih loh chu OBC an dilna chu tihhlawhtlin sak hi thil a awm a nih leh nih loh a ngaihtuahnaah pawh a dah pawimawh ta zawk ni awm tak a ni.
Tichuan, permanent body chuan Gorkhali-te hi OBC-a dah awm an ni tia ngaihdan a siam \anchhan atan ('justify' nan) India rama state dang pariata OBC-a dah an nih leh nih loh leh sorkar a\anga ham\hatna eng eng emaw an dawn leh dawn loh zawk chu a buaipui ta zawk niin a ngaih theih a ni.
"Kumin January ni 28-a an meeting thurel bawhzuiin district hrang hrang a\anga Gorkha Electoral Roll-a hming chuang zat an lakkhawm te, Gorkha-te khawsakna ram chhung State 8 a Gorkhali-te dinhmun, OBC dinhmuna dah tura puan an nih leh nih loh te bakah state sorkar hnuaia hna dil theihah te Reservation an pek leh pek loh te thlir ho a ni a," tiin August 26, 2011-a Mizoram sorkar press release chuan a sawi (http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/permanent-body-thukhawm).
Eng vangin nge Mizorama Gorkhali awmte dinhmun zirchian a, backward (hmasawn lo), chawikan ngai leh ham\hatna pek \ul an nih leh nih loh tih lam buaipui lova electoral roll-a hming chuang zat lakkhawm ringawt chu permanent body hian OBC-a dah an nihna tura thutlingah a ngaih tih chu zawhna a ni ta a ni.
Gorkhali-te OBC an nih dodaltute chuan sorkarin a pawm hma a\angin dodalna thuchhuah an siam nghal \ak \ak a. Dodaltute zing pawl pakhat, CYMA-a an general secretary Lalbiakzuala chuan kum 14 vel zet inchiah tawh a nih thu te, Gorkhali te'n thawm an neih \an laia hruaitu hmasa ten ram leh hnam himna a ti derthawng dawna an hriat avanga an pawm theih loh thu an lo sawi tawh thin chu vawiin thlengin an dinna a la ni reng tih a sawi.
Gorkhali te OBC-a pawm an nih chuan India ram pawn Nepal atangin hna zawng an lokal phah vak an hlauh thu sawiin, "Tuna E/Roll-ah pawh hian India khua leh tui ni lote thun \alh te pawh an tum niin kan hria a, ngun taka kan ngaihtuah hnuah pawm chi niin kan hre lo a ni," a ti.
Gorkhali te'n an \anchhan pakhat- 'OBC Quota avang hian Mizoram chan tur a hek dawn lo a, central Govt service leh ham\hatna tenau kan \angkaipui dawn chauh a ni' tia an sawi chu chhangin Lalbiakzuala chuan, "Tuna mite hian heti hian sawi mah se, danah a awm tawh chuan an tu leh fate'n \anchhan an nei dawn a. He dan hi ngun taka kan zir chian hnuah pawm chi a ni lo hle a ni," a ti bawk.
Permanent Commitee/Body rawtnaah chuan kum khata cheng nuai 4.5 lalut chinte chu OBC-ah telh theih an nih loh thu a chuang tih sawiin CYMA G/S chuan, "An zingah hian Central leh State a sorkar hnathawk, officer pawh an tam hle a, heta tang pawh hian OBC a puan ngawt hi a him lova ni," a ti.
Mizorama Gorkhali-te nen chuan \ha takin Mizo mipuite an awmhona chuan boruak \ha lo a hrinchhuah phah palh a hlauh thu a sawi bawk.
Hetianga Mizorama Gorkhali awmte OBC pek chungchanga thu a inmun mek lai hian India rama state 9- Punjab, Haryana, Himachal Prades, Sikkim, Tripura, Meghalaya, Assam, Manipur leh Delhi te chuan Gorkhali te chu OBC ah an lo puang ve mek bawk. Tunhnaia state piang thar Uttarakhan pawhin Gorkhali te hi OBC-ah an puang ve nghal nia hriat a ni bawk.
MSU general secretary Zodinpuia chuan Gorkhali te OBC chungchanga an ngaihdan sawiin, "Mizo hnam himna leh him lohna chungchangah hian kan hmalam hun thlirin sorkar hian mipui hi rawn ve \hin se, chutiang ni lova an kal a nih chuan kan hmabak hi a thim hle dawn a. Tuna Parmanent Committee in rawtna a siam ringawt pawh hi kan duh lo hle a ni," a ti.
India ram State tam takah OBC a pawm an nih avanga chiang lo ruaia lo pawm ve ngawt chu a him lo hle nia sawiin, "Keini aia OBC nih an dilna hmasa leh Gorkhali pawh an tamna Arunachal Pradesh-ah pawh pawm an la ni chuang lo," a ti bawk.
"OBC-a awm tur hian vangtlang nunphunga hniam bik ngawih ngawih nih a ngai a, hei hi Mizorama Gorkhali te dinhmun hi a ni em tih hi ngaihtuah a ngai a ni," a ti bawk.
Mizorama Gorkhali pawl hruaitute chuan OBC an lo nih chuan an ham\hatna tur Ministry of Social Justice & Empowerment in a siamte chu an dinchhuahpui ve thei dawn niin an sawi.
Pre Matric Scholarship, Pre Matric Scholarship, OBC zirlaite tana Hostel siam, Hna lak dawna kum lama inngaihnathiamna, Civil Service Exam vawi sarih ziah theihna leh a dang \henkhatte an ni. Hengte chang tur hian State sorkarin a pawm a ngai a, chu a pawmna chu Government of India-ah approval lak a, executive order hmanga puan tur a ni a. Hemi hnu hian Gazetted notification hmanga mipui hriata puanzar mai tur niin an sawi a, heng thilte hi OBC nih chak tirtu niin an ngai a ni.
Mizorama Gorkhali-te hi Mizoramah an awmna a rei tawh hle a, Chakma leh Tuikuk te ang lo takin pun lam aiin tlakran lam an pan zel nia ngaih theih a ni. 1950 hmalama Mizorama chengte chu sorkar hriatpuinain kum 1998 khan chhiar an ni a, mi 4453 vel chauh an ni a. Hei hi 2001 khan sorkar in Gazetted-ah a chhuah a. A dik tawk lo leh famkim lo laite thlir lehin mi 769 chu sorkarah an thlen belh leh a, he rawtna hi pawm a la ni lo, hei hi anmahni sawi dan a ni.
Hetih lai hian Mizorama Gorkhali te' association neih ngiata hma an lak meknaa tha thawh nasa ber MZP chuan Gorkhali te chungchangah hian ngiahdan fel tak a lo nei tawh \hin a. Hemi chungchang hi sawiin MZP general secretary H Lalremsiama chuan 1950 hmalama Mizorama chengte leh an thlah kal zel bikte chu inthliar fel se a duh thu a sawi. Mizorama
Gorkhali-te chu OBC-ah puan lo ni ta se, Nepal leh hmun dang a\angin hemi zarzo tuma Gorkhali tam zawk an lo luh vak an hlauh thu a sawi a. Hetianga inthliar fel chuang si lova OBC-a puan an nih chuan harsatna tam tak a thlen theih dawn avangin tun dinhmunah chuan a nawlpuia OBC a puan chu hun rih lo niin MZP chuan a ngai a ni a ti ve bawk.
MZP G/S chuan, "Tuna Parmanent Committee/body in an rawtna ang hian Gorkhali-te hi OBC-ah puan lo ni ta se, OBC te ham\hatna state dang Sikkim ten an pek ang hi kan duh loh chung pawhin kan pek ngei a ngaih hun a la thleng ang tih hi a rinawm tlat a ni," a ti.
Sikkim state hian an state chhunga central department mai ni lo, state dept hrang hrangah OBC reservation hi an lo pe vek tawh nia sawi a ni bawk.
Mizorama Gorkhali-te hi pi leh pu a\anga Aizawla awm tawhte an ni a, heng mi 5000 bawr lekte hian Mizoram bak ram dang an nei chuang lo niin an sawi \hin a. Aizawl veng hrang hrangah an insem darh vek a, Mizorama piang leh seilian an nih hlawm avangin chhiat ni \hat niah pawh Mizo takin an che mai \hin.
Mizoram UT nih lai, 1960 khan khatih laia ram hruaitu pawimawh Pu Hrangaia chuan Mizorama Gorkhali awmte chu tribal a puan an nih theih nan an duh leh duh loh a lo zawt tawh nghe nghe a. Khatih hunlaia Gorkhlai te khan thil an la ngaihtuah thiam tawk loh avangin pawmna chang an lo hre lo niin an insawi.
Mizoram UT a nih lai hian Kapur Chand Thakuri chu Gorkhali MLA (Nominated) tan a ruat a ni a, a dang an awm zui tawh lo. OBC a puan an nih theih loh avang hian kum 1998 a\ang phei chuan sipai/police leh sorkar hna dangah an fate tan 'chance' a awm meuh lo niin an sawi a, hei vang hian tuna an pawl hruaitu hrang hrangte chu an mipuiten chak tawk lo tiin an nawr nasa phah ve nasa tawh hle niin an insawi nghe nghe a ni.
n
Read more...

Friday, August 26, 2011

Mizoram Annual Plan punna a tlem

Mizoram Annual Plan
punna chu a tlem an tih thu MNF-in an puang a, Congress-in mihring tam zawng a\anga chhut nia sawiin MNF an chhang.
August ni 18-ah khan MNF chuan thuchhuah an siam a, 2011 - 2012 chhunga North East states 8-te Annual Plan peihfel takah Sikkim tih lohah Mizoram chu Plan tlem berah a tang niin an sawi. Mizoram Annual Plan punna 13.33% chu Nagaland leh Tripura tih lohah a punna hniam ber a ni bawk nia sawiin, plan tlem leh a punna percentage a tlem hi mak an tih thu an sawi.
"Central a\anga a thlawna sum hmuh tur Special Programme Assistance (SPA) leh Additional Central Assistance (ACA) sumah pawh a tlem ber dawttua Mizoram, Congress sorkar a \ang hi, an pi leh pute laka an tlaktlum lohzia lannaah kan ngai," an ti. Mizoram sum hmuh tur tlem chhan hi kum kal ta lama cheng vaibelchhe 72 chuang an tih ‘lapse’ vang a nih leh nih loh sorkar an zawt bawk.
"Chief minister Lal Thanhawla'n 2008 MLA inthlan campaign laia, 'Congress a sorkar chuan Prime Minister Manmohan Singh, Sonia Gandhi leh Rahul Gandhi te'n Prime Minister Special Package’ min tiam tawh a ni,' tia a sawi leh; AMC inthlan dawn thlenga PM Special Package a\anga NLUP hmu tur anga an la insawi lai khan, MNF chuan Additional Central Assistance leh CSS a\anga kum tina Mizoram-in sum a hmuh \hin, Plan Fund chhunga mi tho a ni a ti," an ti bawk.
Kumin March thlaa Assembly Session-ah NLUP nodal minister H Liansailova'n NLUP chu PM Special Package atanga hmuh a nih loh thu a puang a ni, an ti a, kum lo kal leh tur atan chuan NLUP atana sum dah hran zat ang tal, Mizoram Annual Plan a pun theih nana theihtawp chhuah turin MNF chuan finance minister thar an ngen.
Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) chuan state tinte annual plan dawn dan chu a mihring tam dan ang zela chhut a nih thu sawiin MNF te chu awmze nei loa sorkar sawisel chingah a puh.
Thuchhuah siamin MPCC chuan hmarchhak state 8 zingah Sikkim sorkar tih lohah Mizoram chu Annual Plan sum hmu tlem ber a nih thu MNF-in thuchhuah siama sorkar lai party an sawisel chu an chhang a, "Annual Plan hi mihring tam dan ang zelin chhut a ni a. 2001 Census Population based-a chhutin Assam-ah mi nuai 266.56, Tripura-ah nuai 32, Meghalaya-ah nuai 23.19, Manipur-ah nuai 21.67, Nagaland-ah nuai 19.90 an awm laiin Mizoram-ah chuan nuai 8.89 chauh kan awm a, chuvang chuan Annual Plan sum hi kan hmu tam thei lo a ni," an ti.
Hman deuhah pawh MNF hian "hmarchhak state 8 zingah Sikkim sawrkar tih lohah Mizoram-in SSA sum a hmu tlem ber," tia thuchhuah siamin so,kar lai party an sawisel tawh niin MPCC chuan an sawi a, sorkar laipuiin SSA sum a pek dan hi zirlai enrolment tam dan anga pek a ni, tiin, SSA sum min pek dawn khan state dang, zirlai ngahte an pekzat min pe ve thei lo a ni tiin MPCC chuan mipui a lo hrilhfiah tawh a ni, an ti.
Tunah pawh MNF chuan "Annual Plan sum hmu tlem ber,” tiin thu an chhuah leh ta nia sawiin MPCC chuan, "Sorkar laipuiin hmarchhak state 8-te hnenah mihring tam dan anga chhuta sum a pek reng rengin Sikkim-in an chang tlem ber ang a, Mizoram-in kan dawt ziah ang. Chu chu sorkar laipui nawr thiam leh thiam loh vang ni lovin mihring kan tlem vang a ni," an ti.
MNF hian mipui rilru tih chi-ai tumin sawrkar lai party an bei mai mai a ni tih hre turin MPCC chuan mipuite an ngen tih an sawi.
Read more...

Kum chanve chhungin motor thar 6453Kum chanve chhungin motor thar 6453

Kumin January
a\anga June thleng khan Mizoram-ah motor 'registered' thar, sorkar laipuia Ministry of Road Transport & Highways-in a hriatpui thlap tawh chu 6453 a awm.
Motor thar zingah two wheeler a tam ber a, 4503 a ni. Aizawl district chu motor registered thar tamna ber niin, 4015 ziahluh a ni.
Motor registration tih tharah hian two wheeler motor cycle leh scooter/moped tia dah hi a tam filawr hle a, district tinah a tam ber vek.
Two wheeler dawttu chu LMV (car, jeep, van, gypsy) a ni a, 878 registered thar a ni. Light goods vehicle (407 truck etc.) chu a tam leh deuh niin, thla 6 chhunga registered thar hi 331 a awm. Heavy good vechicle registered thar 137 a awm bawk.
Motor an \henhran danah motor cab/car taxi leh three wheeler te chu a tam leh deuh. Lei laihna atana hman excavator 59 leh JCB 25 a awm bawk.
Aizawl district-ah motor registered thar hi a tam hle. Ministry of Road Transport & Highways-in a hriatpui chinah January-June chhung hian 4015 niin, July telin 4647 a ni. District Transport Office, Aizawl district-in record a neih dan phei chuan kumin Jan-July chhung hian motor registered thar hi 5411 an nei a, tun thla ni 16-19 inkar khan motor registered thar hi 172 a ni.
Aizawl district bikah Jan-July inkarah two wheeler 3463 registered a ni a, LMV 694, heavy goods vehicle 87, light goods vehicle 181 a awm. Excavator hi 46 leh JCB 3 a awm.
January a\anga June inkarah khan enforcement staff lamin dan bawhchhia motor document an hrensak zat chu 813 a ni a, pawisa chawitir 480 niin, an pawisa chawi tlingkhawm hi Rs. 425,300 a ni. He thla 7 chhung hian road tax-ah Rs. 15,050,337 a lut a, passenger & goods tax Rs. 6,176,437 niin, fees Rs. 6,757,738 nen, a vaiin an revenue tlingkhawm hi Rs. 27,984,512 a ni.
Aizawl district tih loh, district danga kumin thla 6 chhunga motor registered dan chu : Lawngtlai-ah 248 niin heng zinga 111 hi two wheeler, LMV 25, heavy goods vehicle (HGV) 38, light goods vehicle (LGV) 20 leh excavator 3 a awm. Kolasib-ah motor 409 registered-ah two wheeler 219, LMV 63, LGV 32, HGV 10, excavator 9 a awm. Mamit-ah motor registered 230 a awm a, 173 hi two wheeler niin LMV 19, LGV 8, excavator 3 a awm. Serchhip-ah motor 305 registered-ah 186 hi two wheeler, LMV 24, LGV 21, JCB 4. Champhai-ah motor 396 ziahluh tharah two wheeler 257, LMV 42, LGV 39, JCB 2 a awm. Lunglei-ah motor 662 registered thar a awm a, two wheeler 478, LMV 66, LGV 24, HGV 11, JCB 6 a awm. Saiha-ah motor registered 188-ah two wheeler 82, LMV 17, JCB 10, excavator 1 a awm.
Heng bak motor class then dangah hian light tractor, motor cab/car taxi, three wheeler (goods/passengers), Maxi Cab, medium goods vehicle, ambulance, recovery van, multi axle goods vehicle, medium bus, mini bus, mobile crane, tanker te a awm bawk.
Read more...

Pawisaa sumdawngte khuahkhirh dawn

Mizoram-ah
peipun tura pawisaa sumdawn tum te leh, Reserve Bank of India a\anga phalna nei pawh ni se sum puk tira sumdawn tumte tan sorkar phalna lak a ngai tawh dawn. Dan zawm lova tite hrem theih an ni tawh ang.
Tuhnaia Budget Session neih zawh taka member te'n an pawm, dan lova sum khawlna leh a kaihhnawihte khuahkhirhna dan hman tum mek chu August ni 23 khan Secretariat Conference Hall, New Secretariat Complex-ah Mizoram district tina Deputy Commissioner te leh Superintendent of Police ten an zirho.
He workshop-ah hian dan phal lohva sum peipunna chi hrang hrang lo hluar chho zel khuahkhirh a nih theihna tura Mizoram Legislative Assembly-in dan a siamthat - 'The Mizoram Protection of Interest of Depositors (in financial establishment) Amendment Act, 2011' kenkawh a nih theihna tur sawiho a ni. He Amendment Act ang hian mipui hnen a\anga peipun tur pawisa (deposit) laa sumdawngte chuan anmahni bialtu DC te hnenah an sumdawnna an report ngei tur a ni. In-report lote chu pawisa chawi leh jail tan thlenga hrem theih a ni.
Mi hnen a\anga peipun atana pawisa la a, pawisa dahtute hnena pawisa pe kir duh lo emaw thei lo te chu an bungrua leh ro sum mansak theih a ni.
Dan bawhchhiaa mipui hnen a\anga pawisa lakhawm (deposit dawng) te chu, miin complaint an siam kher loh pawhin police te'n an chungah action an la thei dawn a ni.
'The Mizoram Money Lender & Accredited Loan Providers (Regulation) Act, 2010' leh budget session neih zawh taka pass he dan siamthatna Amendment Act kenkawh dan tur pawh ngaihtuahho a ni. He dan hmang hian Registering Authority (DC te) hnen atanga phalna (registration) nei lo tan sum puk tira sumdawnna reng reng chhunzawm phal a ni tawh lo. Mimal emaw company emaw, RBI atanga phalna nei Non Banking Financial Company (NBFC) pawh ni se, Mizoram-ah sum puk tira sumdawn an duh chuan phalna an lak a ngai tawh a ni. Dan bawhchhia te chu hrem theih an ni.
He dan hian a pung (interest) bithliah theih zat te a bituk a, mi harsa te'n sum an puk avanga in leh lo an dahkham te dik lo taka an chan lohna turin ruahmanna te a siam a ni. Sum puktira sumdawngte chu DC/ Registering Authority te khuahkhirhna hnuaiah an awm tawh dawn a ni.
He workshop-ah hian chief secretary Van Hela Pachuau chu khuallian niin, finance secretary Lalmalsawma IAS, chuan a sawihawnna a nei a. Law &Judicial department principal secretary P Chakraborty, finance department addl. secretary Vanlalnghaka leh finance department under secretary Dr PC Lalawmpuia ten zirtirna an pe a ni.
Read more...

HIV+ve vanga inthup lo Mizo hmeichhia Switzerland-ah lawm a hlawh

Inthup hi a \ul lo, inzep ka
tum lo. Kan nihna kan pawm ngam a ngai a, mahni nihna pawmin midangte tana \angkai kan tum tur a ni ka ti," a ti a, chutiang thu chu Switzerland-ah pawh a sawi. African nu pakhat phei chuan a melh rum phah nghe nghe.
Melh rumtu a tawng a, lawmtu pawh a tawng \euh tho. Kawrchei leh Vakiria hmanga a inchei ni phei chuan thil dang ti hman lo khawpin a thla an la!
December ni 28, 2006-ah daih tawh khan, a fa pahnihna a pai laiin, nau pai dangte ang bawkin a thisen a test a, HIV+ve a ni tih hriatchhuah a ni. Chuta \ang chuan a khawvel a dang ta a, a khawvel tharah chuan Switzerland te hial pawh a tel.
"Ka hmel\hat vang a ni lo, lehkha ka thiam vang pawh a ni lo, positive ka nih vang a ni Switzerland te hial ka hmuh chhan hi," a ti.
Awmkhawloh vang emaw tal duhdah vang emaw he natna hrik hi kai a ni lo a, tihpalh thil thu, vanduai vang liau liau a ni.
"A tirah chuan ka mangang a, sawi ngaihna ka hre lo. Ka \ap tawp," a ti a, "A hrehawm a ni tawp mai. Tumah ka kawm duh lo a, ka chhungte pawh ka hmu duh lo," a ti bawk.
HIV+ve a ni tih hriatchhuah a nih lai hian a \hiannuin a kalpui a, a \hiannu chu amah tih lohva a hre hmasa bertu a ni. A pasal erawhin a pawm thei lo a, "Kei chu ka ni ve lo, rawn haw tawh suh," tih chu a thudawn a ni.
Mangang takin awm mah se a nu leh pa, a chhungte chu a lamah an \ang tlat a, an thinhrik ve lo. Ani pawh a insangmar a, tunah chuan Mizorama HIV+ve te enkawla buaipuitu a ni ta. Switzerland-a a zin hnu-ah phei chuan Mizoram mai ni lovin India ram a vil tawh dawn.
A hming chu Lalchhuanzuali a ni a, Mizorama HIV+ve te inzawmkhawmna- Positive Network of Mizoram-ah councellor a nih bakah women cell bikah president a ni.
July ni 9-17 chhung khan Switzerland-a Zurich khuaah Young Women Christian Association (YWCA) khawmpui lian, kum li dana neih, World Council neih a ni a, HIV +ve hmeichhia tir tura tih an nih angin Mizoram YWCA te'n Chhuanzuali hi an tir a ni.
Ram hrang hrang 100 chuang a\angin an kalkhawm a, positive hi chu 20 vel an ni. "Ka hlawkpui a, hmasawnna tur a tam khawp mai. Mizorama hmeichhe positive-te tan hmasawnna tur a tam a, \hahnemngaih a na khawp mai," Chhuanzuali chuan a ti.
Hmeichhe positive-te hian mahni rama harsatna an tawhte an sawi a, Chhuanzuali chuan Mizoramah nu \ha tak tak, pasalte vanga he natna hrik kai an tam thu a sawi. "Chutiang chu ram dangin an sawi ve lo," a ti. Nimin khan YWCA office-ah thuthar lakhawmtu \henkhatin Chhuanzuali hi an kawm a ni.
"Nu, a \hen chu la naupang takte an ni a, pasalte a\anga kai an tam thu te, inenkawlna lama kan pachhiat thu te ka sawi a, tin, inzirtir a \ulzia te pawh ka sawi. Hmeichhiate hi inchhungkhurah kan buai a, inah kan tawm deuh reng a, zirtirna kan dawng lo. Kan chep a, hun kan nei lo bawk a, enhran kan hlawh a. Chutiang chu ka sawi," Chhuanzuali chuan a ti.
"Ram dang chuan condom chungchang te, nutrition chungchang te an sawi a, a bak chu kan sawi a inang tlangpui a. Inzirtir a \ul thu leh hmeichhiate an chep thu te, enkawlna \ha an mamawh thu te an sawi ve tho a, mahse pasalte vanga harsatna lam hi chu an sawi ve lo, tuman an sawi ve lo," a ti bawk.
Zurich-a a thil zirchhuah sawiin, a him tur zawnga mipat hmeichhiatna hmang (safe sex) tura inzirtir \ul a tih thu a sawi a, "Sex hmang lo tura inzirtir hi a \ha a, mahse a tawk lo. safe sex hmang tura inzirtir a \ul tih hi ka thu hawn a ni," a ti.
"Nu leh pate'n sex hmang lo turin an fate an zirtir a, mahse an fanu kha a lo virgin lo daih tawh thei a. Tin, nupa karah pawh safe sex hi sawi a \ul. Entirnan- nu pakhat chuan a pasal kha a ringhlel a, a pasal chu sex lama tladah tak a ni a. A pasal chuan a hmeichhe kawpte a\angin natna hrik a kai ta a, a nupui chuan a pasal hnen a\angin a kaichhawng ve leh a. Chutiang chu Mizo zingah pawh an tam a, safe sex hmang tura inzirtir hi a \ul a ni," tiin a sawi zawm a ni.
"Mi ramah chuan positive-te hian enkawlna an dawng \ha a, ei leh in pawh a \ha a. Positive-te pawh an hawiharh a. Keini ramah chuan enkawlna dawngte ngei pawh hian mahni damdawi ei hming leh a thawh dan tur pawh kan hre lo. Tin, tuna positive kan hriatte hi a rethei lam, \anpuina mamawh leh chenna tur thlenga mamawh te kan ni a. A hausate chu an inthup tlat a. Rualawh a na duh khawp mai," tiin a rualawh thu a sawi.
Tihpalh thil thua he natna hrik kai, Lalchhuanzuali hian a natna hi a zep lo a, a inthup ngai hek lo. Khawvel ram hrang hrang a\anga kalkhawmte zingah pawh inthup a \ul loh thu a sawi a, inthup \ultitu African nu pakhat phei chuan a melh rum phah nghe nghe.
Khawmpuia tel HIV+ve zingah inthup, mi hriat hlau ngawih ngawih an awm a, mahse Chhuanzuali chuan, "Ram tana thawk tur, midangte \anpuitu tur kan ni a, chuvangin inthup hi \ha ka ti lo. Kan nihna hi i pawm ngam ang u," a ti.
African nu pakhatin chu chu a haw ta a, \awngkam na khel khawla a chhan bakah a dawhkan a chum bur bawk. An hruaitute tih ngaihna hre lovin chawlh rih an rawt hial.
Tlaiah chuan khawvel puma YWCA hruaitute chaw eipui tur a ni a, mahse boruak nuam lo a thlen loh nan Chhuanzuali chu hotel lamah an eitir. Mahse, a hnu-ah Washington DC a\anga kal mithiam pakhatin thu a sawi a, Chhuanzuali ngaihdan chu a \an ta hlauh; "A ngaihdan kha a dik a ni. Mi tan in thawk dawn a nih chuan inzep a \ha lo. Kha nu kha entawn rawh u," tiin.
Global Fund hotute nena hun an hmanho \umin hmeichhe condom chungchang an sawiho a, hmeichhe condom \ha ti zawng ding tura an tih chuan Chhuanzuali chauh a \hu.
"Ka la hmu lo a, hmuh pawh ka la hmuh loh chu eng tin nge \ha ka tih theih ang?" a ti a, chutianga huai taka mahni ngaihdana ding ngam a nih avang chuan an ngaina hle.
Hmeichhe tleirawlte zirtir turin an ti a, fimkhur a \ul thu leh kawppui thlan thiam a \ul thu te a hrilh. "Kawppui thlan dik loh vangin he natna hi a kai theih, fimkhur a \ul a ni," tih chu a sawi dan fo a ni a, Switzerland-ah pawh chu chu a sawi.
Mizo incheiin a inchei \hin a, lawm a hlawh thei hle. Kawrchei, puanchei-a inthuama vakiria a khim \um phei chuan nalh an ti ngang a ni ang, thla an lakpui luih luih a, thusawi pawh ngaithla thei lo khawpin a thla an la.
"Khami ni kha chuan ka rawl vek. Thla min lakpui nasat bakah ka thla an la reng a, engmah ka ti hman lo," a ti.
Kawrchei, puanchei leh vakiria te chu leiah te an dil a, ram dang palaite chuan mawi an ti ngang mai. Mahse, "Ka ta a ni si lo a, ka hawh a nia, ka hralh thei ta lo a," tiin nui chungin a sawi.
"Kan hnam incheina hi a zahpuiawm loh a, khawvel huapa ngaihtuah pawhin a mawi a ni," a ti.
HIV+ve te tan rualawh a nat thu a sawi a, Mizoramah CD4Count pakhat chauh a awm thu sawiin, "Mi ramah chuan an ngah a, Mizoramah chuan mi 3000/4000 velin pakhat kan in\awm a, tlo pawh a tlo lo," a ti a, Zurich-ah pawh a sawichhuah thu a sawi nghe nghe. CD4Count hi HIV positive te enna a ni a, CD4Count hmanga en an nihin, a hniam chuan ART an la \hin a, positive-te enkawl nana thil pawimawh ber pakhat a ni.
Mizoramah enhran an hlawh thu sawiin, positive-te hi an chhungte'n an hnawtchhuak fo tih a sawi a, chutiang mite leh thingtlang a\anga inenkawl tura Aizawl pante tan han riah maina tur (short stay home) an mamawh thu pawh a sawi a, amah \awiawmtu YWCA hruaitute pawhin lo zawmin, sorkar hruaitute hnenah pawh a thuphunga an lo thlen tawh thu an sawi.
Chhuanzuali hi a fa pahnihna a pai laia a inentirna lama inhrechhuak a ni a, vanduai vanga tihpalh thil thua he hrik hi kai a ni. Amah anga harsatna tawkte puiin hun a hmang zui a, YWCA lam nen inchharin Zurich thlengin a kal ta a ni. Zurich-ah hian fak a hlawh hle a, India ram YWCA-ah pawh hruaitu chanvo chelh nghalin, National PIYA Committee of the YWCA of India atan an ruat nghal a ni. India rama hmeichhe positive-te \anpuiin a buaipui \hin ang.
Switzerland pana a zin tur hi a huphurh hle. A zin hmain Shillong-ah Switzerland-a a thusawi turte sawi chhin turin an ko a, chu chu Mizoram pawna a zin vawi khatna a ni. A vawi hnihna tur, chutah pawh mahniin, foreign-ah daih lehnghal, huphurh awm tak pawh a ni e.
"Ka kal tur kha, ka huphurh khawp a. Duhthusamin \awng ka thiam lo a, a hmain Mizoram pawn ka zin ngai bawk si lo. VISA interview ka neih hma zanah phei chuan ka mu thei lo," a ti.
|awng lamah duhthusamin chak lo mah se a zin chhungin harsatna a tawk lo tih a sawi a, "Pathianin min pui a, an \awng hriatthiam loh ka nei lo a, ka duh sawi theih loh ka nei hek lo," a ti.
"YWCA hi belh tlak a ni. Hmeichhiate tana beitu pawl hrang hrang a awm a, hmeichhiate thuamchak an tum vek a, mahse hmeichhe positive-te thuamchak tumtu chu YWCA chauh hi an ni mai thei," tiin amah tirtute a fak.
"Mizorama positive-te hian \anpui kan ngai a, kan harsatna hi mi hian min hriatthiampui se ka duh khawp mai. Vanduai vanga he natna kai hi an tam a, mi langsar leh hausa zingah pawh an tam, an inthup mai mai alawm. Nu- pasalte'n hmeichhe dang an kawp \hin vanga he natna kai ve tate pawh an tam a, mahse thinhrik an hlawh zel si," a ti.
Read more...

Anna Hazare leh Mizoram

Tunlaia India ram titi
siamtu Anna Hazare hi Mizoramah a awm tawh a, sipaia a \an lai khan Mizoramah a awm \hin. Sikkim, Bhutan, Jammu-Kashmir, Assam,Leh, Ladakh leh Mizoram-ah te sipai a nih lai khan a awm a ni.
A awmna hlui Mizoram-ah thlawptu mi engemaw zat a nei; April ni 8-a chawnghei a \an pawh khan khami ni la la khan amah thlawptute'n Mizoramah thawm an nei ve nghal.
Prism, SOSA leh FOMTU te chuan April ni 8 khan eiruk dona tura dan siamna tur 'Lok Pal Bill' siam\hat a nih theih nana chawnghei Anna Hazare thlawpin FW Savidge Hall-ah hun an hmang a, thusawitute'n Hazare hmalakna ropui an tih thu an sawi rualin Mizoram an vei thu an auchhuahpui hlawm.
Thusawitute chuan Mizorama political party-te chu sorkar loh laia eiruk hua, sorkar hnua haw ta mang lo an ni deuh zel tih te, tun sorkar ngei pawh MLA inthlan dawna an manifesto-ah eiruk veng tur Vigilance Committee din tumtu an nih laiin, tunah chuan an din dawn loh thu sawi leh si, tiin an sawi.
Eiruk donaah awmze nei tham tur chuan \halaite an pawimawh tih an sawi a, chutihlaiin eiruk dona lam hawia inhmuhkhawmnaah \halai an tlem zawk fo chu an vei thu te, chu chuan an rilru a tih beidawn hial \hin thu te an sawi.
Kalkhawmte hin resolution an siam a, "Citizen Fight Against Corruption Campaign leh Jan Lok Pal Bill siamthat anih theih nana Anna Hazare hmalak mekna hi pawl pathum - Peoples Right to Information and Development Implementing Society of Mizoram (PRISM), Society for Social Action (SOSA) leh Federation of Mizoram Trade Union (FOMTU) leh vawiina kalkhawm te hian kan thlawp tlat a ni," an ti.
President, prime Minister, Mizoram chief minister leh governor bakah, chief vigilance officer, Mizoram te hnenah resolution copy leh hmala tura ngenna lehkha pek turin an ti bawk.
August ni 18-ah khan Anna thlawptute'n Aizawlah hmun hnihah hun an hmang leh bawk.
Chawhnu dar 2-ah Press Club-ah corruption do nana Lokpal chak tak ngiattu Anna Hazare leh a thurualpuite thlawptute'n hun an hmang a, a huikhawmtu M Lalmanzuala, chief secretary hlui chuan Hazare te duh danin Lokpal hi din ni se Congress MP 245 vel chu lung inah an lut nghal thei ang, a ti.
MLA hlui, Bualhranga pawhin he hunah hian thu a sawi a, corruption vangin hnam a him lo tih sawiin, "He thil hi nuai bo a nih loh pawhin kan control tal loh chuan ram hmakhua a hrisel lo ang," a ti.
Zoramin zalenna a sual laia MNF defence minister R Zamawia pawhin thu a sawi a, "Kan ram sum leh pai che vel hi mipui tan a ni em? A ni lo chiangbal a ni. Chu chu eng nge a chhan? Corruption vang a ni," a ti.
Tlai dar 3-ah Vanapa Hall kawtah pawl hrang hrang 11 te'n vantlang inkhawm an huaihawt bawk.
"Eiruk thubuai nei te - In hun a tawp ta"... "Kan ram hian eng nge a mamawh? - "Sorkar \ha"... "Eng sorkar nge kan duh? - Corruption do ngam"... "Mipui sum eitute u - Kan ram hmelma in ni"... titein an aurual a, corruption dona thuziak an keng fur bawk. Lokpal din ngiata beitu Anna Hazare thlawpin corruption dotute an kalkhawm a ni.
IAS officer hlui SL Sailova'n corruption dova theihtawp chhuah a \ul thu leh Lokpal awmzia a sawi a, India sorkarin Lokpal din a tum chu "ha nei lo, thuneihna tak tak nei lo" a nih thu leh Anna Hazare leh a thurualpuite duh dan chu an duh dan a nih thu a sawi.
NESO vice chairman Lalmuanpuia Punte-in Arab ram hrang hrang buai chhan thil hrang hrangte chu India ramah a awm ve vek nia sawiin, a chhan ber chu roreltute lal lutuk leh corruption a nih thu a sawi a, chu chu Mizoram leh hmarchhakah a awm ve tih a sawi. "India hnuaia kan awm hnu-ah vaiho ze chhia leh an curruption hrang hrang kan lalut a ni," a ti.
Human rights activist Ruatfela Nu pawhin thu a sawi a, khaw 29-a forest deptt hmalakna an chhui thu leh an sum sen anga tarlan cheng nuai 800-ah cheng nuai 100 bak an hman a rin loh thu a sawi. "Chutiang zat sum tichingpentute chungah sorkarin action a lak ka beisei lo; a lak ngai loh avangin," a ti a, corruption do tura ke pen turin mipui a sawm a, mipuite chu corruption vanga an tawrhna hre turin a chah.
Ngursailova Sailo-in Mizoramah corruption vanga tawrhna a nasat thu leh mipui an harh a \ul thu a sawi a, PRISM president Vanlalruata pawhin corruption do tura mipui sawmin, "Pi pu a\angin hnam rinawm kan ni a. Corruption hi kan mikhual a ni. He kan mikhual, min tibuaitu hi kan umbo thei ang," a ti.
IPS officer hlui, MLA hlui ni bawk, FLR Siama chuan sorkar hruaitute chu corruption a awm thu sawi sawi ringawtah a puh a, "Pu Hawla leh a hote hian 'nang kha' ti mai rawh se," tiin mi-corrupt chu vantlang hmaa sawi sawi ringawt lova siam\hat tum turin a chah.
Thiltithei, dinhmun sanga dingte hlemhletna a huatthlala tih leh party hrang hrang sorkar laiin chutiang chu a awm tih a sawi a, "Tun sorkar ding laiah ngei hian en rawh u," tia mipui sawmin, "Anmahni leh an chhungte an duhsak hmasa phawt ang. Chumi dawtah an party worker, an chhawr \angkaite an duhsak leh ang," a ti a, chumi dawtah chuan dan bawhchhiain an duhsak zawngte an duhsak leh ang tiin a sawi bawk.
A tukah Millenium Centre kawtah pawl hrang hrang 11 te hian hun an hmang leh bawk.
Mizoramah Anna Hazare thlawptu an \hahnem ve hle a, Hazare-a pawlte duh dana Jan Lokpal din duh an \hahnem ve hle. Hmarchhakah phei chuan Mizoram hi Anna thlawptute thawm rinna ber a ni hial mai thei. Anna Hazare leh a pawlte pawhin hei hi an hria a, anmahni thlawptute nen hian telephone hmangin an inbe ve reng a ni.
Read more...

Anna chu tunge?

Ahming pum Kisant
Bapat Baburao Hazare, 'Anna Hazare' tia hriat lar hi January ni 15, 1940-ah Ahmedadbad bul hnai thinglang khawte tak Bhingar-ah a piang a, an unau hi paruk an ni. A pa hi Ayurbeda Ashram Phramacy-ah 'unskilled labourer' a ni a, a pu hi India sipai a ni a, Bhingar-a awm laiin he khuaah hian Anna hi a piang a ni.
A pu thih hnuah kum 1952 khan a pa chuan a hna bansanin an khua Ralegan Sidhi-ah a let pui a, an chhungkua an harsa hle. Hei vang hian Anna Hazare chu a ni (aunt), Bombay-a awm chuan lehkha zir turin a awmpui a ni.
Chhungkaw harsatna avangin pawl 7 thleng chauh lehkha a zir thei. Dadar-ah chhungkaw chawmnan pangpar zuarin a inhlawh lawp lawp \hin.
1963-ah Sipai-ah lutin, Indian Army zawmin driver a ni a. 1962-a India leh China an indo khan sorkar chuan \halaite chu ram chhannana sipai zawm turin a sawm nasa hle a, chuvang chuan san zawngah tling lo mah se Anna pawh hi sipaiah an la ve hram. Kum 15 chhung sipai-ah hian a \ang.
Beidawnna leh mangannain a hual fo a, mahni intihlum mai te pawh a rilruk rum rum \hin. Dam a thlakhlelh loh thu te pawh lehkha phekah a ziak \hin. Mahse, Swami Vivekananda lehkhabu a chhiar a\angin a zawhna chhanna hrang hrang a hmu ta. Mihring nuna pawimawh ber chu mahni mihringpuite tana thawh a ni a, mihringpuite \hatna tura thawh chu Pathian hnena \awng\ai nen thil thuhmun a ni tih hmuin chulam hawi chuan ke a pen ta a ni.
1965-a Pakistan leh India indo \um khan Pakistan chuan thlawhna hmangin Hazare te awmna a bei a, amah chauh a damchhuak chu mak a tiin khawvelah tih tur pawimawh neiah a inngaih phah a, chu chu vawiin thlenga amah turtu pawimawh a ni. Chutihlai chuan kum 26 mi chauh a la ni a, eitur ngaihtuah ringawt hringnun hman zawh chu a tum ta lo. Chu chu nupui a neih loh phah nia sawi a ni nghe nghe.
Sipai a\anga a pension hnu-ah Ralegan Sidhi-ah a inbengbel ta a ni.
Ralegan Sidhi khua hi khawkhengin a tibuai fo a, ruah a sur khat hle. A khaw mihring 80% vel chu ei leh bar zawngin khaw dangah an kal \hin a, hnathawh tur zawngin darkar 6 vel te kea an kal a ngai \hin.
Anna Hazare chuan Ralegan Sidhi mipuite harsatna chu hriain theihtawp chhuahin hma a la ta a, tuizem te siamin tui an neih theih dan tur a ngaihtuah ta a ni. A hlawhtling hle a, World Bank meuh pawhin chu khua chu model village-ah a puang ta hial.
1991 vel a\ang khan eiruknain hmasawnna a tih\huanawpzia chu hriain Bhrashtachar Virodhi Jan Aandolan (BVJA) tia hriat lar pubilc movement against corruption a tuipui hle. Forest officer 42 laiin dik lo taka thil tiin pawisa tam tham tak an tichingpen nia sawi a ni a, sorkar-ah an thlen a, mahse, minister pakhat a inrawlh ve avangin sorkarin eng vak a ti zui lo.
Hei hi duh lovin Hazare chuan Padmashree Award, president of India-in a pek leh Vriksha Mitra Award, khath laia Prime minister Rajiv Gandhi-a'n a pek chu a pe let leh a ni.
Hazare chu a tlawm duh lo a, chawnhgeiin a nawr zui. A tawpah chuan sorkar zawk chu tlawmin officer hlemhlete chu na taka hrem an ni a, minister 6 an ban phah bawk a, kha thil vang khan officer 400 vel chu siksawi an ni bawk.
Read more...

Jan Lokpal chu

Havilder bang, Laldenga'n ram ropui inti India a chawhbuai a\anga kum 45-naah sorkar ropui inti India sorkar chu Havilder bang bawk Anna Hazare-a'n a chawkbuai a, chu buaina chuan India ram a pel nghe nghe.
Havildar bang Anna-a'n India sorkar a chawhbuai chhan chu corruption dotu tur Lokpal ruangam leh a kalphung tur chungchangah Anna te pawl leh sorkar lam ngaihdan a inan loh vang a ni.
Corruption do nana Lokpal din ngiattu Anna Hazare hi August ni 16 tuk khan police te'n an man a, India ram titi a tling nghal.
Kum 74-mi Hazare hian Lokpal ngiat nan Delhi-a JP Park-ah chawnghei a tum a, a thurualpui Prashant Bhusan chenna in a\anga JP Park pan tura an chhuah dawn lai velin police 22 velin kalchilhin an man ta a ni.
Hazare hi police te hian Innova car-in Delhi Police Mess an panpui nghal a, chumi hnuah special executive magistrate hmaah an hruai.
Hazare chungchang hian titi a luah nghal a, parliament-ah pawh an bengchhenpui nghal. Home minister P Chidambaram-a'n thil awmzia sawifiah a tum pawhin eptu pawl lamin an lo au bengchheng a, chuti chungin home minister chuan hreh tak chungin Hazare hi an man niin a sawi.
CrPC Section 151-na hmangin Hazare leh a thurualpui mi paruk an man a, mi 1000 chuang daih hreng bawk tiin home minister chuan a sawi.
Mi corrupt-te chhuia hrem theitu tur Lokpal din ngiatin Hazare hian April thla khan chaw a lo nghei tawh a, sorkarin a duangtu tur dinin Hazare leh a thurualpuite pawh member atan an ruat a, mahse an thu a rual theih loh avangin Hazare chuan August ni 16 a\anga chawnghei a tum leh ta a ni.
Hazare leh a thurualpuite'n Lokpal hi prime minister pawh huam tura an duh laiin sorkar lamin chu chu an remti lo a, hei hi an thu inhmuh lohna ber pakhat a ni. Hazare leh a thurualpuite chuan sorkarin din a tum Lokpal chu engmah tak tak ti thei lo tur, a hming maia awm ve mai mai turah ngaiin ni 16 a\anga tiamchin awm lova chawnghei hi an tum a, thlawptu mipui an ngah hle.
India ram hmun hrang hrangah Hazare \antu mipui an che ve nghal a, Hazare te khua, Maharashtra-a Relegan Siddhi-ah pawh mipuiin lirthei tlan lai dangin lungawi lohna an lantir a, sikul naupang pawh an tam hle.
Hazare chuan mipuite thu chahin Lokpal din ngiata beihna chu zalenna atana beih vawi hnihna tiin a sawi.
"He rama ka chenpui duh takte u, zalenna atana beihna vawi hnihna chu a in\an ta a, kei chu min man ta. Kei min man avang hian he thil hi a tawp ang em? Ni lo e, tawp lul lo ang. Chutiang a nih chu phal suh u," a ti a, "zalenna sual vawi hnihna" chuan India ram hmun hrang hrang a kangkai ta a ni.
Lokpal (Citizen's ombudsman) hi eirukna dona tur a ni a, Scadinavian rama 'Ombudsman' an tih a\anga lak a ni ber. Scandinavian ramah chuan politician leh officer lian eirute hremna \ha tak dan an nei a, chu chu Ombudsman an tih chu a ni. 1966-a Administrative Reforms Commission (ARC) chuan Lokpal ruangam hi siamin Centre-ah Lokpal ni se state-ah Lokayukta ni se tiin an ruahman a ni.
Lokpal tih hi Hindi \awng a ni a, 'Lok' tih chu 'mipui' tihna niin 'Pal' chu 'venghimtu/enkawltu' tihna a ni. Lokpal-in a tum ber chu India rama eirukna tihrem a ni ber mai awm e.
Kum 42 hnuah pawh India huan Jan Lokpal Bill chu a puitlin hlei thei lo. Lok Sabha palina, 1969 khan pass daih tawh a ni a, mahse, Rajya Sabha-ah a tlang lo thung. Chumi hnu-ah 1971, 1977, 1985, 1989, 1996, 1998, 2001, 2005 leh 2008-ahte khan 'introduce' leh a ni chungin pass a ni ngai lo chuang a lo.
Parliament-a 'introduce' a nih a piangin a enchiangtu bik committee tih velte lo zirchian atan dah a ni \hin a, chumi chhung chuan sorkar changtu lam an inthlak hman \hin vangin a puitling ngai lo.
Tun hnaiah Justice Santosh Hegde, Prasant Bhushan leh Arvind Kejriwal te'n an duang leh a, mahse sorkarin din a tum tak tak lo nia hriain Anna Hazare hian April ni 8, 2011-ah chawngheiin sorkar a kar ta a ni.
Ni 4 chhung chaw a nghei hnu-ah sorkarin Lok Pal bill siam\hat an tum thu an tiam tak avangin Anna chuan a chawnghei a titawp ta a, mahse, sorkar chu a kar reng tur thu sawiin LokPal bill hi August ni 15 hmaa pass a nih loh chuan chaw nghei leh a tum thu a sawi.
"Mipui te duh dan hi a thamral ka phal lo. Sorkar hian Lok Sabha neih leh hun monsoon session-ah he bill hi a pass lo a nih chuan national flag pu chungin lungawi lohna ka lantir leh ang," a ti.
Sorkar chuan a duang turin committee a din ta a, Hazare leh activist dang palite leh minister panga an tel. Mahse, an thu a rual ta lo a, minister-te duh dan zawk chu parliament-ah putluh a ni ta a ni.
August ni 4-ah Lokpal Bill chu parliament-ah putluh a ni a, hetih lai hian Lokpal ngiattu langsar Anna Hazare chuan a copy a lo hal.
Kum 74-mi Hazare chuan sorkarin Lokpal din a tum dan chu "hnam phatsatna" tiin a sawi a, sorkar lamin Hazare chet dan chu "Parliament zah lohna" an ti ve thung.
Lokpal hi hlemhletna dona atana tih, chak taka chhuia hrem tura beisei a ni a, a ngiattu Hazare leh tlawmngai pawl \henkhat chuan sorkarin din a tum dan hi an pawm ta lo a ni. Sorkarin Lokpal chu prime minister leh a office huamtir loh an tum chu an pawm loh chhan ber pakhat a ni a, mi hlemhlete chhui turin thuneihna a nei tak tak lo niin an sawi bawk.
Hazare leh a \huihruaite chuan India sorkarin Lokpal din a tum hian thuneihna a nei tak tak dawn lo tiin an pawm loh chhan an sawi.
Lok Sabha-a an sawihonaah BJP lam chuan Lokpal-in Prime Minister's Office a huam loh chhan hi sorkar an zawt a, a hma chawlhkara cabinet meeting-ah prime minister-in Lokpal hi a office huamtir duh loh chhan a nei lo tih a sawi thu sawichhuakin BJP hotu Sushma Swaraj chuan, "Tuman prime minister thu hi an awih nange?" tiin sorkar lam a zawt.
Lokpal-in huam loh bik nei lo se tia ngiattu Hazare leh a pawlte chuan New Delhi-a Jantar Mantar-ah drafting committee te Lokpal Bill buatsaih hi an lo hal a, August ni 16 a\angin chawngheiin sorkar an kar zui ta a ni.
Anna Hazare chuan an chawngheina hmun, Ramlila Maidan-ah amah thlawptute hmaah thu a sawi a, "Revolution meichher hi a nung reng tur a ni," a ti.
Anna leh a \huihruaite hian August ni 19 a\ang khan Ramlila Maidan-ah chawnghei an \an a, a tanna Tihar Jail a\anga chhuakin Anna hian Gandhi-a thlan leh India Gate te a tlawh phawt a, tlai lam dar 2-ah chawngheina hmun hi a thleng a ni. August ni 16 a\ang khan chaw hi a nghei tawh a, Tihar Jail-a an dah lai pawhin a ei lo.
India sorkar chu India awp \hintu British sorkar nen a tehkhin a, "British-ho chu an chhuak tawh a, mahse he ram hi a la zalen lo, tun hi zalenna sual vawi hnihna a ni," a ti. Chu 'revolution' meichher chu a mit ang tih a hlauh thu a sawi a, amah a tel ta lo a nih pawha mit lova chhi zel turin \halaite a chah.
"|halaite chakna hi hnam chakna chu a ni, Hazare tel leh tel loh lam a ni lo. Chu revolution meichher chu a nung reng tur a ni," a ti.
Doctor 36-in kum 74 mi Anna hi an chawngheihna hmunah hian an vil a, an enkawl uluk hle. August ni 23, ni riat chaw a nghei ni-ah a chawngheinaa viltu doctor-te'n Anna hi ngaihtuahawm chu ni lo mah se a chak tawh lo tih an sawi a, hei hian thuneitute a awm hle hletir thei ta lo; prime minister-in a chawnghei titawp turin a ngen.
Prime minister Manmohan Singh chuan Anna hi lehkha thawnin, "I hriselna kan ngaihtuah a ni," a ti a, Lokpal din dan tur chungchanga an duh dan chu parliamentary committee-in Lok Sabha speaker hnenah zirchian an dil tur thu a hrilh bawk.
He committee hi Standing Committee on Law, Justice and Personnel a ni a, sorkarin Lokpal Bill duang tura a tih committee rawtna lo thlifimtu kha an ni. An thlitfim hnu-ah cabinet-ah thlen a ni a, Parliament-ah putluh a ni ta a ni.
Kum 74 lai ni tawh mah se Anna chuan a ni riat ni-ah a la \hat thu a sawi a, "Ka \ha e...ka doctor-te hian ka thih an phal lo ang," a la ti.
Prime minister-in lehkha a thawn hma hian sorkar lam a\angin Anna te duh dan chu bill awm mekah dah belh theih a nih tur thu a ri bawk.
Anna hian \antu a ngah bakah an thawm a ring tial tial a, sorkar lam hi tawlh lo thei lo dinhmunah an dingah ngaih a ni. Sorkar hian a tirah Anna leh a pawlte chakzia an hre pha lo tih chu mi tam tak ngaihdan a ni.
Read more...

Sunday, September 19, 2010

Kan hun tawng zingah Khawkhawm a pawi ber mai...

"Ka duh ber chu thih a ni mai... kan awmna grouping centre piah, daiah kalin Pathian hnenah ka va tawngtai thin a, ka nunna la turin ni tin ka dil thin. Khang laia ka duh ber chu thih a ni tawp," tiin khawkhawm tuartu pakhat chuan a sawi.

Rambuai laia khawkhawm chungchang zirhona, Zoram Research Foundation (ZoRF) te buatsaih, 'International Seminar on Grouping of Villages' chu September ni 6 zanah Tourist Lodge-ah larsap MM Lakhera-in a hawng a, ni 7,8 leh 9-ah te chhunzawmin, ni 9-ah hian chief secretary Vanhela Pachuau-in a khar a ni.

Seminar-a paper present-tu pakhat, Mizoram University-a psychology zirtirtu Dr HK Laldinpuii Fente chuan khawkhawm vanga tawrhna chungchang a zirchiannaah, khawkhawm tuartute'n rilru lama natna hrang hrang an nei nasa hle tih a hmuh thu a sawi.

Khawkhawm tuartu leh tawngtute a kawmte tawngkam hrang hrang a sawichhuak a, "Kan khaw pitar pakhat chuan a thih dawn thleng khan eng dang mah pawh a sawi thei lo, ‘Sikh-ho kha chu an va sual tak e aw, hmeichhia te an lo khawih a’ tih bak... a thih dawn thleng khan a sawi a sawi mai a ni," tia mi pakhatin a sawi thu pawh a sawichhuak.

"Khawkhawm sawi hi chuan ka hnual rawih zel... tunah chuan thawnthu hlui sawiin kan sawi thei tawh a, nuih te pawh nuihpui hawk hawk thei tawh angin lang mah se kha kan thil tawrh rapthlak tak kha nuihpui chi a ni lo... dik chiah chuan, tun thleng hian khawkhawm chungchang sawi chuan rilru hi a hnim ruih mai a ni," midang pakhat pawhin a ti niin Dr HK Laldinpuii Fente chuan a sawi.

Khawkhawm tuartute khan rilru lam natna hrang hrang- anxiety, tension, depression te an nei nasa tih a sawi a, a hnu zelah pawh nghawng neiin, 'Posttraumatic stress disorder' an la nei nasa tih a sawi. Rilru lam natna vanga natna awm thei- BP tha lo, lung lam natna, pum tha lo, dermatitis (vun lam natna) thlengin an nei tih a sawi bawk.

Khawkhawm vangin khaw pakhatah khaw hrang hrang khalhkhawm an ni a, an awmkhawmna khaw tharah chuan khawchhuak 'feeling' an nei nasa hle tih sawiin Dr HK Laldinpuii Fente chuan, tun hmaa midang tanpui thinte khan rilru hran an lo pu ta a, hei hian Mizo nunah nghawng a nei tih a sawi.

Assam chief secretary hlui Vijendra Singh Jafa chuan: "Khatiang ralrel kha India hian tunlai hian hnam tenaute lakah hmang leh se chu, he kum sangbi tharah hian media zingah lehnghal, ram chhung leh ram pawnah insawifiahna tur a ngah khawp ang, 1960s vel ang mai mai kha chu a ni lo ang," a ti.

Ani hian seminar rawn hmang thei lo mah se a paper a rawn thawn a, 1967 leh 1970 inkara khawkhawm khan Mizote thinlungah ser lian pui a hnutchhiah tih a paper-ah chuan a ziak a, "Mizote thingtlang nun nuam tak chu kumkhua atan a thi ta a ni," ti hialin a sawi.

Rambuai laia Aizawl Citizens Committee hruaitu Rev Lalngurauva Ralte chuan khawkhawm kha rapthlak a tih thu a sawi a, Mizo hnam nun tichhetu ni hiala a ngaih thu a sawi.

Grouping centre-a khalhkhawm an nih hnuah an buh kalsante chu hal zui a ni a, hal lohte pawh lak lohvin a tawih ral a, mipuiin ei tur an nei lo thuai niin a sawi. Khatia mipuiin ei tur an neih loh khan sipai lam chuan 'control' buhfai leh atta an sem a, mipui chu an thuhnuaia kun lo thei loin an siam ta a ni, a ti.

Mipui chu an dinhmun a phet chhe vek (uprooted) a, mahni ke ding leh ei zawng mumal thei pawhin an awm lo a ni, a ti bawk.

"Mahni thawhchhuah ei a awm tawh lo a ni," Rev Lalngurauva chuan a ti a, khawkhawm hian Mizo nun leh hnam nun a ching let nasa tia sawiin, Mizo nun mawi a awm ta lo a, sakhuana leh nun dan tha ai chuan taksa himna leh ei tur ringawt chu mipui ngaihtuah leh buaipui ber a ni lo thei lo tiin a sawi. "Sipai laka tlaktlumna a nih dawn chuan mahni rinawmna pawh hralh duhna a lo awm ta a ni," a ti.

Rev Lalngurauva Ralte hian rambuai laiin buhfai an sem thin tih a sawi a, a tirah chuan Mizo pa reng rengin "keini chu kan tam lo e, thenawmte pe rawh u" an ti thin nia sawiin, khawkhawm hnu-ah chuan "kei kei kei" tih vk a ni ta niin a sawi!

Institute for Defence Studies and Analyses, New Delhi-a research fellow Ali Ahmed pawhin, "Mizoram atanga kan zirchhuah chu, khawkhawm hi India ramah tih nawn chi a ni lo tih hi a ni," a ti.

Prof Sajal Nag chuan khawkhawm chu lung in nen tehkhinin 'open prison' tiin a sawi a, Mizo mipuite khungkhawma thunun tumna nia a ngaih thu a sawi.

Prof C Nunthara chuan khawkhawm hi a hlawhchham niin a sawi a, India sorkar beisei angin mipuiin MNF an thlawp loh phah lo a, a ti chak zawk mah niin a sawi. 1986-a MNF leh India inremna nen pawh a inkaihhnawih lo a ni, a ti. Thlawhhma lak theih a nih loh avangin an tam phah tep a, chu chuan khawpui a ti thang hluai a, industry lama hmasawnna awm si lovin Aizawl khawpui chu a pawngpaw than hluai niin a sawi bawk.

Sawihona huna sawitu pakhat, Rev Lalzawnga chuan rambuai laia a awmna, Lawngtlai-a thil thleng a sawi a, sipaiin khua khawm an duh avangin Lawngtlai chhehvela VC-te an ko khawm a, khawkhawm ngen turin an nawr niin a sawi. Vawi thum khawkhawm ngen tura an tih hnuah sipaite chuan tharum an thawh ta niin a sawi a, VC te chu a letlinga khaiin an vua a, mipuiin an thih mai hlauin khawkhawm ngenna lehkha ziak mai turin VC te chu an rawn ta a ni, a ti.

A sawi zelnaah Rev Lalzawnga chuan regional council huamchhunga khawkhawmah chuan rangva sem a awm ve lo niin a sawi a, khawkhawmna hmuna awmte chu an dinhmun a hrehawm hle tih a sawi. Pastor tan pawh bial fan a hrehawm hle tih sawiin Rev Lalzawnga chuan inah hian thutna tur hmun tak ngial pawh a awm thin lo tih sawiin, "Kan chhuah hlan an nghakhlel em em mai thin a… Pastor nih pawh hrehawm tak a ni," a ti.

MNF War Council secretary thin Vanlalngaia chuan Mizoram mipui 80%, khaw hrang hrang 516-a chengte khaw 110-a sawikhawm a, thlawhhma pawh la hlei thei lova an awm chu Concentration Camp-ah an ngai tih a sawi a, khawkhawm chu Mizo chanchina hun thim berah MNF chuan an ngai tih sawiin, grouping centre-ah hian hriselna lam thil ngaihtuah miah lovin Mizo mipuite chu ek beng an ni, a ti.

Mizoram Assembly speaker hlui, zalenna suala rammu thin Lalchamliana pawhin khawkhawm chu Mizote tan chuan 'concentration camp' a ni tiin MNF chuan an la sawi reng tih a sawi a; khatih lai khan MNF sipaite chu a theih anga tam India sipaite bei tura tih an nih avangin a theihna hmun apiangah an bei a, inkahna leh inlambunna a tam lai ber a ni, a ti.

Sawihona hunah Mizoram University political science zirtirtu Lallianchhunga chuan, khatih lai khan hel turin right kan nei tiin a sawi. Lockean Social Contract theory hmanga chhutin, India sorkar khan human rights min pek loh avangin 'right to rebel' MNF khan an nei, tiin a sawi a ni.

Lalhmingliana Saiawi chuan rambuai lai khan mipa an him lo zual nia sawiin, mipa tan chuan thih mai theihna tur a tam tiin a sawi a, chuvang chuan hmeichhia pawh an venghim zo lo thin nia a hriat thu a sawi.

Col Lalchungnunga chuan rambuai lai khan, 1966 atanga 1976 thlengin India sorkarin Mizote kha India sipai atan a duh lo a, Mizo tlangval an la duh lo tih a sawi. A sawi dan chuan, hei hi vawiin thlengin Mizote'n an la tuar a, Mizo tlangval sipai lal pawh an tlem phah a ni.

Thangtharte'n rambuai chanchin an vei lo nia sawi an awm a, RK Thanga chuan hei hi hnialin, 1966 March ni 5-a thlawhna hmanga Zoram beih a nih chungchangah pawh MZP-in India sorkar chu ngaihdam dil turin an phut tih a sawi.

Mizote independence sual chhan ber chu an duh loh ber India hnuaia awmtir an nih vang a ni, tiin Dr Kenneth Chawngliana chuan a sawi.

Sociologist, politician ni ta Dr Kenneth Chawngliana chuan Mizote duh ber chu independence a ni a, chumi hnuah crown colony niin India hnuaia awm chu a pathumna chauh a ni, a ti.

"Mizoten independence kan sual chhan ber chu India-a hi kan duh ber a nih loh vang a ni," a ti.

India indepedent atanga kum 20 chhung (1966) thleng khan India-in Mizote a enkawl dan chu Mizote tan hian a lungawi thlak loh a, tunah pawh hian a lungawi thlak chuang loh, Dr Kenneth Chawngliana chuan a ti bawk. Development programme-ah India-in Mizote tana hna a thawh dan a lungawi thlak loh nia sawiin, hemi chungchangah hian Assam sorkar a dem lo a, India sorkar a dem tih a sawi.

Tun dinhmuna India-in Mizoram a enkawl dana lungawi thlak loh a tih dan a sawinaah Dr Kenneth chuan, tun thlengin Mizoram chuan central minister pakhat chauh a nei, a ti. India hian tuna kan dinhmun leh awm dana lungawiah Mizote hi min ngai tur a ni lo, a ti bawk.

Thusawitu dang Keihawla Sailo chuan India rama Mizoram a beh dan hi a dik lo niin a sawi a; India independent dawn laia political party awmchhun Mizo Union chu 1946-a din a nih chauh avangin mipui aia a la awh zo lo, a ti. Tin, khatih lai khan a ram leilunga thuneitu (land owner) chu lalte an ni, a ti bawk.

Keihawla chuan British hun lai hian Mizoram chu tribal area a nih thu leh British India-a chhiar tel a ni lo, a ti a; hei hi nimina academic session hnuhnung ber kaihruaitu Lalkhama IAS (Retd) chuan Lushai Hills hi British India hnuaia Assam province-a awm a nih avangin India ramah a tel a ni, tiin a sawi thung. British India hnuaia Mizoram tel leh tel loh chungchangah kalkhawmte reilote an inhnial zui deuh nghe nghe.

Denghnuna, IAS (Retd) pawhin khawkhawm chungchangah lehkha pawimawhte hi India sorkarin mipui hmuh theiha dah (declassify) tur leh hemi chungchanga white paper siam tura a duh thu a sawi.

Dr Samuel Vanlalthlanga chuan India hian Mizoram leh hmarchhak pum hi colony angah a la ngai nia a hriat thu a sawi a, sipaite hian human rights ngaih pawimawh nachang an la hre lo hle nia a hriat thu a sawi bawk. Hetiang a nih avang hian India tan chuan Armed Forces Special Power Act (AFSPA) pawh hi hman theih nia a la ngaih loh thu Dr Samuel chuan a sawi a ni.

Seminar hian ngaihhlut a hlawh hle a, ni thum chhungin I&PR Conference Hall-ah thutna rembelh a ngai ziah a ni.

Seminar kharna huna khuallian, chief secretary Van Hela Pachuau chuan rambuai vanga Mizote tawrhna hi theihnghilh tur a ni lo tih a sawi a, hetiang seminar hi neih fo tul a tih thu a sawi. Chutih laiin India laka lungawi lohna chawhthawh nana hman tur nia a ngaih loh thu a sawi a, Mizote hian loh theih loha India nih pawm a ngai tawh nia sawiin, India-in sepecial category-a daha a enkawl dan pawh hriatpui ve tur a ni, a ti.

Seminar huaihawttu Zoram Research Foundation (ZoRF) chuan hetiang hi nakum hian New Delhi-ah neiha Mizote tawrhna zau zawka vawrhchhuah an tum niin an pawl general secretary Rochamliana chuan a sawi.

Read more...

Anthurium Festival kalkawng

¢ PB Lalrammawia

Kumina Anthurium Festival chu Anthurium Festival vawi 5-na a ni a, ni hnih awh a ni. A ni hmasa zawk chu Larsapin a hawng a, a ni hnihna chu tourism minister-in a hawng ve thung a, chutiang khatiang chuan programme hman a ni a, tiin chipchiar taka report ka tum lo.


A ni hnihna- Inrinni chu kan hman ve deuh ni a nih avangin thianzahovin he Anthurium Festival hi chhim ve ila kan ti a, mahse chhuna press conference kan han hman zawh meuh chuan dar khat a lo ri vu tawh a. Hmanhmawh rilru ang reng takin Reiek lam panin kan tlan chhuak ve ta a.

Kan tlai tawh viau na a, keini anga tlai an lo la tam kher mai. Kawnglakah chuan Reiek lam pan lirthei chi hrang hrang kan inzui duah duah a, taxi leh bike an tam deuh ber a, a karlakah car a inrawlh ve zauh zauh.

Dihmunzawl thlen hma kawngpui kam thingbuk hlim hnuaiah a khat mawi tawkin nula leh tlangval an lo chawl a, an lo nui ham ham a, nuam an tih hmel khawp mai. Chawhnu her tawhah Anthurium Festival hman tumin Reiek lam an pan ve bawk a, mahse anthurium festival kha an kal chhan dik tak a nih vak hmel loh khawp mai.

Ka ngaihtuahnaah chuan thil pakhat a lo lut a; kawngpui kama thing dingin hlim nuam tak a siam chu kan thalaiten chawlh hahdam nan an hmang a, hun hlimawm tak an hmang a. Green Mizoram denchhena tuna kawngpui dunga kan thingtiak phunte hi tha takin lo thang lian ta se, tun atanga kum 15 velah chuan kan zinkawngte hi a va han nuam dawn em tih ka ngaihtuah a.

Mahse, tuna thing tiak phunte hi dam khawchhuak zo eng zat tak awm ang maw? Bakah, kan enkawl dan hi a tlaran zawng bawk. Tunhnai mai khan supply minister-in media mite a kawmnaah Mama (Vanglaini) chuan Ailawng bula kawngsira thing tiak phun chu a hung nan thingtuai banpuam tiat tiat an hmang tiin supply minister, forest minister ni bawk hnenah a sawi a. Minister chuan a hung nan mau tal hman ni se tha a tih thu a sawi a. Party worker lam atanga minister tawiawmtu pakhat chuan supply thil nen a inzawm vak loh thu a lo sawi a, mahse MJA president chuan supply minister chu forest lam changtu a nih tho avangin forest thil sawi chu a leng vek tura a ngaih thu a lo sawi ve bawk a, minister ho chuan forest lam kan han sawi leh rih a.

Hetianga ka han sawi kai deuh duah chhan chu, minister hian phai lam hotute a dawrnaah PSO atana an pek Punjab Police pakhat chu thingpui inna tur cheng za pek a tum thu leh, chu police chuan 'Punjab Police ka ni a, ka la thei lo' tia a lo chhan dan te chu supply chungchang a sawi kai hmaa thuhmaa a sawi avangin ka han sawi chhuak ve mai a ni.

Reiek kawngah hian hmun pakhata thing tiak phun chu mihring aia sang hi an lo ding thuau mai a, a kung bul an sam fai hluau mai bawk a, a hmuhnawm hi ka han ti khawp a, a thla ka la nghe nghe a.

Thawkkhat lai khan Falkawn lamah kan va kal a, nikum lama Green Mizoram denchhena kawngsira thing tiak phun kan va en a, thing tiak chu sawi loh, tam tak chu a hungna mau pawh hmuh tur awm tawh lo khawpin hnimin a lo bawh khat luk hlawm a. Kan kal hnu thla khat velah sorkar chuan mahni thing tiak phun theuh enkawl tura a tih vangin sorkar department tam tak chuan a samfai hna leh hung that hna an va thawk ta a. Falkawn Referral Hospital compound-a minister leh officer lianho thingphun chu thirpalin an hung a, mihring chen chen chu an ni ve hlawm tawh a, mahse hnimin a bawh khat luk tho. Tunah hian an lo samfai hman tawh em ang chu maw.

Tichuan, Reiek lam pan chuan kan tlan zel a. Aizawl chawmtu tuilakna lui bulah chuan nula leh tlangval an lo ding nghuk a, keini tan chuan an haw lam nge an kal lam tih hriat a harsa khawp mai; chak takin kan tlanpel a.

Kawngchhovah kan tlan zel a. Hmun pakhatah hian kawngsirah Dawr an lo hawng a, ei theih chi hrang hrang leh grape juice an lo zuar a, chawl khawmuang lovin kan tlan zel a. Tuikhawhthla awmna hmun kan thleng a, chutah chuan kan chawl ve ta a.

Midang pawh an lo zi huai huai mai a. Bungkawn Self Help Group chuan eitheih chi hrang hrang leh grape juice an lo zuar a, aurinna nen an lo ri le lu a.

Thenkhat chu a chhak lawk kawngsira chawlhbukah an lo thu bial laih laih a, thenkhatin kawngsir remchang laiah tanhmun an lo khawh a, thenkhat tuikhawhthla enin an lo hmanhlel a, thlalakna a de zuai zuai reng a. Hmeichhe naupang leh mipa naupangte pawh tuiah an lo inbual a, hmeichhe naupang pakhat chu ruak vekin tuikhawhthla hnuai tui tling bulah a lo tlan teu teu a.

Chu hmun chu a va han 'innocent' tak em! Tuikhawhthla siperin a per phak loh deuhna hmun thenkhatah chuan tlangval thenkhatin dawhkan an rem a, an thil ken an phawrh a, nuam tih hmel takin an inho a. A thlang deuh tiauphovah chuan patling pathum hian sawhchiar an lo thut hual a, an dawm bawk a. Kan sir lawkah chuan vainu hi a lo ding a, Thartea chuan thla a laksak a, tuikhawhthla langin. An chhungkuain Anthurium Festival hmang tura kal an lo ni ve a. A pasal, Bank of Baroda-a cashier hna thawk Pu Roy-a chuan Mizoramah kum hnih vel an awm tawh thu leh nuam a tih thu a sawi a, an chhungkaw thla kan laksak a.

Keini pawh chuan Self Help Group sawhchiar zawrh chu kan lei a, cheng sawm man chu a tam khawp mai. Grape Juice pawh duhtawk lei tur a awm.

Reiek Tourist Resort kan thleng a, haw tur lam nen kan intawk zut tawh a. A tualzawlah Anthurium Girl an kal kual a, zaithiam an zai a,fiamthu thiamin fiamthu an thawh a. Ruah a sur buan buan a, ruahsur a han a, kan haw leh a ni deuh mai.

A hmuna kan awm chhung hian Guwahati atanga festival rawn chhim tura lo kal tlangval rual chuan Mizo typical village an lo tlawh a, pipu-ah an lo uai a, an thla te ka laksak a, festival chu nuam an tih thu an sawi a, nuam an tih hmel ve tho mai.

Kum danga an tih ngaih loh, nghakuai khaia inelna chu khaw pawn sangha dilah a ni a, kan thleng ve hman ta lo, kan tel chak thu kan sawi liam a ni ta mai.

Tun tum Anthurium Festival-ah hian festival hmannaah grape juice zawrh an lo khap a ni awm e, a hnu feah kan hre ve chauh a. Hei vang hi a ni ang, zanah kan hawng a ni a, zan dar 7 velah pawh tuikhawhthla bul chu a lo la rak hle mai a. A thlang lama dawr te pawh an lo la bawr laih laih a, grape juice an zawrh miau avangin.

Thudawn pakhatin a sawi danin Anthurium Festival hnuhnung berah khan grape juice avangin intihbuaina a lo thleng tawh a ni awm a, chu chu tun tuma festival hmannaa grape juice zawrh an lo khap chhan chu a ni awm e. Mahse, a hmunah khan a ruka zuar an awm tho, thudawn pakhat chuan a ti.

Anthurium Festival-ah hian Anthurium pangpar puala programme duan chu Anthurium Girl-te kha an ni deuh mai awm e. Festival neihna hmun kha Anthurium parin an chei a, chu chu a ni leh deuh mai. Nikum khan Anthurium par an zuar a, mahse Buhban chhum a lar zawk tlat! Anthurium puala kutpui kan hmang thei hi a tha a, mi tam tak hlimna thlentu a ni a, a lawmawm e, mahse...

Anthurium Festival hi a ngaiah ngawr ngawr ni lo, hmun hrang hranga kan tourist resort promote nan te pawh hmang thei ila, a tha khawp ang. Tuna Hmuifang Tourist Resort te saw state dang atanga rawn chhimtute hmuhtirna chance tha tak chu Anthurium Festival hi a ni.

A thuhrimin Reiek Tourist Resort hian tun dinhmunah chuan mikhual a dawl zo lo lam deuh chu niin a lang a, programme liantham deuh huaihawtna hmun tura kan vauchher deuh ber a nih tawh avang hian, tun aia a leta zau hian chei that a tul niin a lang.

Festival sawi takah chuan tuna Zawlaidi hmang hian Festival pakhat chu kan mithiamte hian chher chhuah dan ngaihtuah leh thei se a duhawm khawp mai. Kuthnathawh min ngaihsantirtu kan hruaitute hian kuthnathawktute puala programme lian tham an siam ve theihna chance tha tak hi bawhpelh lo teh se. Kan ram hruaitute pawhin Agro-based industry an sawimawi a, mipui pawh hian i bawh hum hum ang u. Anthurium zawng, bawh hum hum tham pawh niin a lang lem si lova.

Anthurium Festival chu

Ni hnih awh tur Anthurium Festival 2010 chu September ni 9 khan Reiek Tourist Resort-ah Mizoram Governor M.M. Lakhera chuan a hawng. State Planning Board vice chairman Lalkhama khualzahawm a ni.

Larsap chuan Mizoramin ram mawi, sik leh sa duhawm tak a neih thu sawiin, "Tun kum kal ta mai chhung pawh khan agriculture, horticulture leh floriculture lamah hmasawnna namen lo kan hmu a, kutthemthiam, tualtahpuan dehchhuah leh kan thlai thar te damdawi pawlh loh an ni te hi khawvel ramdang hmuh phakah pholan thiam a tul a ni," a ti.

State pawn lam mi te nasa leh zuala hip lut turin keimahni remchanna lam chauh thlir lova an tana hun remchang buatsaih thiam a tul. Mizoram thar chhuah Anthurium hi India ram State dang mai bakah ram pawnah hial thawn chhuah a ni thei hi a chhuanawm takzet a ni," Governor chuan a ti bawk.

Khualzahawm Lalkhama chuan India ramah inhungbingna tha tak neia Mizote kan awm chu vanneihthlak a tih thu a sawi a. Sorkar laipui atanga hmasawnna sum thahnem tak lo luanglut thin te chu chhawr tangkai thiam turin Reiek leh Ailawng mipuite pawh tan la turin a fuih a ni.

He festival-ah hian Mizo Cultural Organisation, Art & Culture leh Mizoram Gorkha Youth Association ten hnam lam chi hrang hrang an entir a. MZI Reiek leh zaithiam lar tak tak ten kalkhawmte chu hla leh rimawi chi hrang hrangin an awi a, Heritage Handloom & Handicraft buatsaih Fashion Show hmuhnawm tak thlir tur a awm bawk. Tun tum Anthurium Festival-ah hian kum danga la tih ngai loh nghakuai chiaha sangha inman tam siaka inel a ni a, Rifle leh thal inkahsiak pawh neih a ni bawk.

Festival hawnna inkhawm hi Tourism Department Joint Director Pu Biakthanmawia'n a kaihruai a,Tourism Minister Pu S.Hiato leh sorkar mi pawimawh tak tak te bakah mipui thahnem takin kut hi an chhim a ni.

Anthurium Festival hi vawiinah hman chhunzawm leh a ni ang a, Tourism Minister Pu S. Hiato chu khuallian a ni ang.

September ni 10-ah tourism minister S Hiato-a'n Anthurium Festival hi a khar a, "Hetiang festival hi tun aia tam leh uar zawka tih tum a ni. Khualzinte hmang hian Mizoram chhungah sum tam tham tak a lut a; chuvangin mikhualte duat thiam hi a pawimawh a ni," a ti.

"Tun kum chhung hian rampawn mi 600 chuang leh India hmun dang atangin mi 50,000 chuangin Mizoram hi an tlawh a. Khawvel pum huap pawha mite ngaihsan Mizoramin Anthurium kan thawnchhuak thei leh thalaiten intihhlimna tur hun leh hmun remchang hlimawm tak kan hmang thei hi a lawmawm hle a ni," a ti bawk.

Anthurium Festival hi kum 2006 atang khan neih tan a ni a, he festival-ah Mizoram a cheng hnam hrang hrang nunphungte leh khawsakziate lantir thin a ni. Inrinnia Anthurium Festival hmannaah khan hnam lam leh zai bakah Fashion Show te neih a ni.

Read more...

Mizoram bum nawn tumtu Gulshan Sharma?

"Hman ni lawka Mizo thalai tam tak timangangtu kha a ni a, keini chuan kan la ring lo," tiin MZP president VL Krosshnehzova chuan Gulshan Sharma chungchang a sawi.

"Hna hmuhsak tiamin thalai engemaw zat phaiah a hruai thla a, mangang takin an zuk tangkhan ta a nih kha. Khatiang thil kha Gulshan Sharma vang hian kan tawng tawh a, kan tawn nawn leh ang tih kan hlau a ni," tiin Zozam Weekly a hrilh.

Tun hnaiah Institute of Technology & Future Trends (ITFT) director Dr Gulshan Sharma a rawn lang leh; August ni 18-ah Chanmari YMA Hall-ah Mizo zirlaite hmaah thu a sawi a nih kha.

Hetih lai hian mi thenkhat erawh an awm a lo nuam lo a, Gulshan Sharma rawn lan leh ni hian Aizawl-a zirna in pakhatah phei chuan fimkhur tura zirlaite fuih an awm.

Gulshan Sharma hian 2003-ah khan Mizo thalai 200 vel chu hna hmuhsak tiamin phaiah a hruai thla a, a hruai thlakte hian an beisei ang an hmuh loh avangin a hun lai chuan lungawi loh thawm pawh a ring hle. Chung laia eptu party Congress pawhin thalaite thlavang an hauh nghe nghe.

"Call centre, travel agency, hotel tih vela hna hmuhsak min tiam a, thla 3 training phawt turin Delhi-ah min hruai a, training chhung hian thla tin stipend Rs 3000 min tiam nghe nghe. 'In training-na te'n stipend an pe ang che u' min ti a. Mahse, training tura dahnate chuan stipend min pe lo a, 'kan hnena training neite hian a man an chawi thin zawk a' an ti ta daih a, hna pawh kan hmu mumal ta lo a, a hmute pawhin an hlawh tam lo. Aizawl-a interview kan neih laia an sawi ang a ni ta lo deuh vek," tiin 2003-a Gulshan Sharma hruai thlak tlangval pakhat chuan Zozam Weekly a hrilh.

Mizoram tourism deptt. leh ITFT te hian Mizoram thalai 5000 hna hmuhsak turin cheng maktaduai telin thuthlung an siam a, thalai 200 vel chu phaiah Sharma hian a hruai thla hman. May ni 26, 2003-ah Vanapa Hall-ah chutih laia chief minister-in hemi atan training hi a hawng a, Tourist Lodge-ah an training zui a ni.

"Training kan nei a, chumi hnu-ah min hruai thla a, mahse Mizoram-a an sawi dan nen a inang ta lo lutuk a, hna hmu pawhin an thawk rei lo. Mangang takin Delhi leh Chandigarh velah thalai engemaw zat kan awm a, khang laia kan manganna kha ka theihnghilh thei lo," tiin tlangval pakhat chuan a sawi.

"Thil awmzia kan hrethiam ve lo a, kan hriat chu min tiam ang a lo ni lo tih kha a ni mai a, sorkar nena tang dun an nih avang khan keini lahin kan lo ring thlap mai si a. Tunah Gulshan Sharma a rawn lang leh a, thalaite hi fimkhur se ka duh khawp mai. 'A rin tlak loh' ka ti lo a, fimkhur turin ka duh mai a ni. Kum 7 vel kal taah khan Sharma hnuaiah thalai engemaw zat kan lo mangang tawh tih hi hria se ka duh," tiin 2003-a Sharma hruai thlak pakhat chuan a sawi.

Mizo zirlaite'n degree course leh master degree course an zirna tur, Gulshan Sharma rawn lan lehna hi August ni 18 chawhnu dar 1:30-ah Chanmari YMA Hall-ah chief minister Lal Thanhawla'n a hawng a, he hunah hian Dr Gulshan Sharma chuan ITFT (Chandigarh) hnathawh dan power point presentation hmangin a sawifiah a ni.

Hemi ni-a sorkar thuchhuaha a lan dan chuan, he thil hi Mizoram Youth Commission hmalakna a ni a, Mizo zirlaite'n degree course leh master degree course an zirna tur, an zir man, admission fees, exam fees, hostel fees, study tour senso leh thesis chhutna man zawng zawngte central sorkar-a Ministry of Tribal Affairs-in a tumsakna tur a ni.

Chief minister chuan sorkarin thalaite hmakhua a ngai nia sawiin, thalaite tana hmalakna hrang hrang a sawi a, Mizoram Youth Commission chu chumi lama hma la tura din a nih thu a sawi. NIT, Management, Mass Communications, Fashion Technology zirna leh Medical College leh Sainik School te nei tura sorkarin hma a lak mek thu sawiin, zirlaite chu lo inbuatsaih turin a chah.

Zoram khawtlang nun chhe mek siamtha tura beitu tur chu thalaite an ni tiin taihmakna, thawhrimna, rinawmna leh tumruhna nen theihtawp chhuaha tan la turin a sawm. Thawhrimna leh mahni invawnna tel lo chuan hlawhtlinna a awm thei lo tiin thalaite chu rim taka thawk thin turin a fuih a, mahni hna theuhvah Kristian nihna lantir zel turin a chah.

Zirlaite chu chhawr tlak leh thiamna tak tak pawchhuak tura inbuatsaih turin a fuih a, phai lama lehkha zir thei lo tana remchang (opportunity) siamsak tura sorkar hmalakna te chhawr tangkai tum turin a chah a ni. Hetianga thalaite tana hmalakna hi fimkhur taka kalpui tul a tih thu sawi bawk.

Labour & employment minister Lalrinliana Sailo pawhin thu a sawi a, khawvel company lian te Mizoram-ah an la rawn luh zel dawn avanga mithiam tam tak an la mamawh tur atan lo inpuahchah turin a chah.

Students Sponsorship hawnna programme hi Youth Commission chairman Hmingdailova Khiangte-in a kaihruai a, parliamentary secretary S Laldingliana, Planning Board member secretary PL Thanga, education secretary Esther Lalruatkimi te pawh an tel.

Mizoram sorkar-in a puanzar dan chuan, he ruahmannaah hian degree course zir duh tan seat 150, master degree course zir duh tan seat 40 siam a ni a, nimin tlai atanga August ni 21 thleng interview leh admission te neih a ni ang. Interview leh admission tih fel a ni tawh a, thalai thenkhat phei chuan ITFT hi an thleng der tawh. Chutih laiin, thenkhat chu an chhungte'n fimkhur thu-ah kal rih lo turin an ti a, thu chiang an nghak mek.

September ni 13-ah MZP hruaitute'n thuthar lakhawmtute an kawm a, ITFT Chandigarh-a zir tur Mizo thalai mi 101-te dinhmun chu ngun taka ngaihtuah nawn leh turin Mizoram sorkar a ngen tih an puang.

Hun kal tawha lo tihdik loh tawhte darthlalanga hmanga, zirlaite hmakhua thlir chunga hma la tur leh, zirlaite pawh ngaihtuahna fim tak hmanga harsatna thleng theite thlir hmasa turin sorkar an duh tih an sawi a ni.

Mizoram Youth Commission (MYC) leh Institute of Technology and Future Management Trends (ITFT), Chandigarh te'n senso pakhat mah ngai lovin Ministry of Tribal Affairs hnuaia Post Matric Tribal Scholarship Scheme atanga degree course zirtir thei anga sawia Mizo zirlai 101 lak an tumnaah thil chiang zawk hriatfiah tumin September ni 7 & 8 khan ITFT, Chandigarh leh Tribal Affairs Ministry-ah MZP president VL Krosshnehzova leh general secretary H Lalremsiama te an kal tih sawiin, chuta an thil hmuh leh hriatte thuthar lakhawmtute hi an hrilh a ni.

ITFT Chandigarh-a Head Councellor chuan a hlawhtlin leh hlawhtlin loh chu Mizoram sorkar kut a nih thu te, ITFT chuan zirlaite an zirna tha taka lo pek leh kawng kawhhmuh bak mawhphurhna an neih loh thuin a lo chhang tih an sawi niin MZP hruaitute chuan an sawi.

Ministry of Tribal Affairs-ah pawh joint secretary leh joint director te kawmin zirlaite senso zawng zawng tum theihna tur scheme a awm loh thu te, Tribal Scholarship thla khata Rs. 740/- erawh tribal an nih anga an pek theih thu an lo hrilh niin MZP hruaitute chuan an sawi bawk.

Mizoram atanga Tribal Scholarship scheme anga he thil zir turte tana dilna a la luh loh thu an sawi bakah, an scheme/guidelines awmsa bawhpelhin engmah an tih theih loh tur thu an lo hrilh niin an sawi bawk.

August ni 18-ah Chanmari YMA Hall-ah ITFT-a zir tur lakna hun hawn a ni a, a tukah a zir tur thlang nghalin, mi 101 thlan nghal an ni. MZP hruaitute sawi danin, September ni 17, 2010-ah ITFT Chandigarh thleng vek tura hriattir an ni. Chandigarh thlenna tur hi Labour & Employment Deptt. atanga tumsak tur nia hrilh an ni a, amaherawhchu, zirlai kal thla turte hi mahni kalna inngaihtuah tura tih an ni lawi si a, hei vang hian zirlaite hi an mangang hle nia hriat a ni.

ITFT Chandigarh hian 2003 khan Aizawl-ah Mizo thalai 500 chuang thla thum training pein hna hmuhsak a tiam a. New Delhi, Mumbai leh India ram khawpui dangah heng thalaite hi hruai thlak an ni a, Aizawl lamah harsatna engmah a awm dawn lo nia hrilh an nih laiin harsatna an tawk ta hlawm niin MZP hruaitute chuan an sawi. Placement an hmuhnaah pawh zawm rei thei lovin ITFT executive director Gulshan Sharma chuan restaurant leh hotel eng eng emawah thunluhna tur a zawng a, mahse, heng zirlaite hian ring zo tawh lovin rilru na leh beidawngin an kir leh deuh vek niin an sawi bawk.

Gulshan Sharma hi a website-ah chuan Government of Mizoram advisor angin a insawi.

Read more...