Monday, October 5, 2009

Vairengte Total Bandh: Infuihpawrh vang?

Vairengte Police Station thuam thatna tur sum chu Saitual Police Station thuam that nan Mizoram sorkarin hman a tum a, hei hi duh lovin Vairengteah Vairengte NGO Co-ordination Committee din a ni. Vairengte Police Station sakna tur sum pawtpeng lo turin Mizoram sorkar an ngen a, an ngenna tihhlawhtlin a nih tak loh avangin September ni 21-ah Vairengte NGO Co-ordination Committee chuan zing dar 6 atanga tlai zar 6 thleng Total Bandh an huaihawt ta a nih kha.

Home minister chuan Total Bandh hi MNF fuihpawrh-a neihah a puh a, chief minister chuan mi dawihzepte thil tih niin a sawi. Vairengte NGO Co-ordination Committee lam chuan hei hi an pawm lo a, tuma'n an fuihpawrh lo niin an sawi.

September ni 25-ah khan chief minister Lal Thanhawla chu a thubuai chungchangah court-ah a inlan a, court-a a inlan hnu-ah hian Congress Bhavan-ah thuthar lakhawmtu thenkhatin an kawm a, hetah hian Vairengte Total Bandh chungchang sawiin chief minister chuan, "Mi dawihzep te'n National Highway danchah an tum kha a thiang lo," a ti.

"Hma tawngah mipa-hovin naupang leh hmeichhia an dah te kha a Mizo lo, a dawihzep thlak," tiin a dem thu a sawi bawk.

Total Bandh neih ni-a hmeichhiate'n kut an tawrh chungchangah MHIP te'n FIR thehluh an tum ni-a sawi a ni a, hemi chungchang sawiin chief minister chuan, "MHIP te'n an hriatthiam loh thu an sawi a, keini pawhin kan hrethiam lo, engatinge an lo tel ve awr awr?" a ti.

Hemi tuma chief minister bula thu home minister R Lalzirliana chuan Vairengte thil thleng chu politics inrawlhna nia a ngaih thu a sawi a, "Nimin khan Rajya Sabha MP Lalhmingliana te Vairengteah an zu kal niin ka hria a, boruak reh tawh hnuah zu fuihpawrh an tum a nih chu ka ti mai," a ti.

"MNF fuihpawrha thil ti an ni a, an VC te'n an hriatpui reng reng lo," a ti a, Police Station sak thatna tur Saituala sawn chungchangah, "Sorkar thu thu a nia, sorkar-in tul a tihna apiangah a ti mai ang," a ti bawk.

September ni 7-ah khan Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, Vairengte NGO Co-ordination Committee hmalakna chu "Vairengte mipuite hian ngun taka an ngaihtuah chuan an thlawpin a rinawm loh" an lo ti tawh bawk.

Vairengte NGO Co-ordination Committee chuan total bandh an huaihawt chungchang, chief minister leh home minister te'n an sawi dan chu thudik lo a ni tiin September ni 26 khan thuchhuah hmangin an chhanglet.

"Vairengte Police Station sakna tur police modernisation scheme central atanga an rawn 'sanction' chu kan home minister-in ama bial Saitualah min laksak tih kan hriat veleh MZP te Aizawlah kalin amah Pu Lalzirliana hi hmuin Vairengte anga sawnchhuak lo hram turin nasa takin an han ngen a, hemi rual hian Vairengte ah rawn zin turin an sawm nghal a ni," an ti a, "Tichuan Vairengte-ah a rawn kal ngei a, hemi tum hian kan VC te leh NGO te'n he thil hi Vairengte atanga sawnchhuak lo turin an lo ngen nawn leh a. Mahse home minister hian chapo tak leh hmusit aw takin 'ka sawn tawh' a tih avangin khawtlang hruaitute'n hrehawm an ti hle," an ti.

"Tichuan MZP Sub-Hqrs. Vairengte-in all NGO, VC I & II leh all political party te kokhawmin, meeting an neihpui a, he meeting-ah hian kan kal kim vek a ni. Hetah hian ruling paty hote'n an hmalak tawh dan leh bialtu MLA pawhin nasa taka a lo nawr tawh dan te leh an beidawn tawh thu te an sawi a, pawi kan ti tlang hle a ni. He meeting-ah hian home minister thil tih hi tha ti eng pawl mah an awm lo a ni. Lungawi lo tak leh hmalak dan tur relthluk chiah awm loin tihtawp a ni," an ti bawk.

"Hetianga boruak a'n kal takah cuan all NGO te kalkhawm lehin Vairengte Co-ordination Committee chu a lo din ta a ni. He committee-ah hian political party leh Govt. Servant te tel phal a ni lo a, hetiang hi thil awm dan a nih avangin kan chief minister leh home minister hian Zoram mipui hriatah dawt sawi a, opposition party te fuihpawrh anga min sawi fo hi titawp tawh rawh se. Vairengte Co-ordination Committee hi a din chhan chu Zorama dikna leh kan chanvo humhalh tur atana din a ni," an ti.

"Chanchinbu lama kan lo hmuh angin home minister-in mipui lamte'n police lamte khawih hmasaa a lo sawi kha, thu diklo hulhual a ni. Police lamin mipui an khawih hmasak a nihzia video-ah pawh hmuh theihin a awm a ni. He kan bandh ni-ah hian kan sipai lam pangten naupang, tar leh hmeichhia, mipa tumah thliar hrang loin mipui min phek vuak mai bakah tear gas-te kap puakin mimal in chhungah pawh vawm luh luih a ni. Hei mai ni loin boruakah silai a tlirin an tlir bawk a ni. Hetiang khawpa min sawisak tawh pawh a, hmusit zawnga Zoram mipuite hmaa chief minister leh home minister-ten min la sawi fo hi na kan tiin kan lung a awi lo hle a ni," an ti bawk.

Thu a saisa ta hle a, Rajya Sabha MP Lalhmingliana chuan Vairengte NGo Co-ordination Committee chu an party-in an fuihpawrh lo niin a lo sawi ve bawk.

MP Hminga hian September ni 26 khan Aizawl Press Club-ah thuthar lakhawmtute a kawm a, "Congress party leh sorkarin Vairengte mipui MNF fuihpawrh anga an sawi thin leh thu an thehdarh thin hi MNF chuan tha a ti lo a. MNF fuihpawrh theih pawh an ni lo a, an dikna leh chanvo hum tuma lungrual taka hmala an ni zawk," a ti.

Chief minister-in "Uihum lekin buaina an siam" a ti leh hmeichhe hliam tuarte "engah nge an tel ve awr awr?" a ti chu demin, "Vairengte mipui hmuhsitna tawp a ni," a ti a, "Home minister zahawm takin mipui lam hawia silai kah duhna tawngkam a chhakchhuak phei hi chu ram hruaitu tih chi a ni lo mai ni lovin mi pangngai sawi awmah MNF chuan kan ngai lo," a ti bawk.

Vairengte NGO Co-ordination Committee hruaitu pakhat chuan tu party mahin an fuihpawrh lo nia sawiin, Congress sorkar hma, MNF sorkar lai atang tawhin Vairengte Police Station thuam that chungchang hi Mizoram sorkar hnenah an lo thlen tawh thin tih a sawi a, "Party kan dawr lo a, sorkar kan dawr a ni. MNF sorkar pawh Congress sorkar pawh kan dawr. Chutiang chu a nih avangin a tu emaw zawk lama tanga an fuihpawrh theih kan ni lo hrim hrim. MNF-in min fuihpawrh thei a nih chuan Congress leh party dang pawhin min fuihpawrh thei ang," tiin Zozam Weekly a hrilh.

Read more...

Zirlai pawl te zirlaibu hal kha

Mizoram history leh Mizo hnam thil dik lo tak tak a inziak e tiin September ni 23 khan MZP Gen. Hqrs. chuan Class IX English, "Let's Enjoy English" tih an hal.


He zirlaibu Chapter 10-naah hian Mizo chanchin diklo taka tarlan a ni a, zirlaibu hi MBSE tihchhuah, phai lama chhuttir, phek 104-a chhah Rs 64 man a ni.

"Hetianga Mizoram leh hnam dik lo taka tarlan a nihna hi hnam ralna kawnga zirlaite kaihhruainaah ngaiin MZP chuan a halral ta a ni," MZP President chuan a ti bawk.

Zirlaibu hal hma hian MZP president C.Lalhmachhuana chuan MZP Pisapuiah thuthar lakhawmtute a kawm a; he Chapter hi paih nghal tur leh kumin exam lo awm turah pawh he Chapter atanga zawhna siam lo tura MBSE thuneitute an ngenna chu tihhlawhtlin a nih tur thu MBSE hruaituten an sawi tih thuthar lakhawmtute a hrilh a ni.

He zirlaibu-a thil dik lote hi a dik loh dan a nasa hle a, tihsual palh ai mahin a ziaktu hian a hre lo hrim hrim emaw tih theih khawp a ni. Entirnan - Mizoram ramri (boundary) hrang hrang sawiin Tripura-in khawchhak leh Myanmar-in chhim lam-ah a ri, tiin he lehkhabu-ah hian a inziak.

Mizo hnam hrang hrang sawiin, a tawp berah Chakma a dah a, tin, Lai leh Mara te pawh a ‘Pawi’ leh ‘Lakher’ tiin a inziak. Lai leh Mara te hian 'Pawi' leh 'Lakher' tih hi an duh lo.

‘Lushai-ho chuan Pawi ho run an hlauh avangin ‘lal (chief)’ an nei’ tiin a inziak a, khawi historian hnen atangin nge he zirlaibu ziaktu hian he thu hi a dawn ang? 'Lushai-ho chuan an lal Zahmuaka fapa parukte hmingchawiin hnam (clan) parukah an inthenhrang’ a ti bawk.

ILP tih tan kum pawh a ziak dik lo; 1872-ah a ti. Chu mai a ni lo, ILP hmang hian Zosap Missionary-te chu Mizoramah an lut a, chuvang chuan Mizote chu Kristian an ni ta tiin zirlaibu-ah chuan a inziak! ILP tan kum a dik lo phawt a, ILP hmangin Zosap Missionary-te Mizoramah an rawn lut hek lo.

Sap-hoin min awp tan kum pawh he zirlaibu hian a thlak hmiah mai a, 1872-ah British-in Mizote a awp tan niin a sawi.

He lehkhabu endiktu Academic Officer chungah MZP chuan action lak an phut a, mahse, he thu buatsaih lai thleng hi chuan action lak a la ni lo.

MZP te hian he zirlaibu siamthat lehna kawngah fimkhur taka thawktute kaihhruai tur leh chak taka hmala turin Mizoram sorkar an ngen a ni.

MBSE-in Class IX English Subject-a a thil tarlanah thil thalo tak, Mizo ram leh hnam tana himlo tak a awm tih a hriatin hemi chungchang hi ngun takin a chhuizui nghal a, he zirlaibu hi a hnuaia tarlan ang hian zir zui zel tlakah MZP chuan ngai lovin rawtna MBSE thuneitute a thlen nghal ta a ni.

Zirlaibu hi MZP Pisapui-ah halral a ni a, he hunah hian thuthar lakhawmtu thahnem tak an tel a ni.

************************

Ram leh hnam thil dik lo taka zirlaibua ziah MZP-in a thur chhuahte:

1. Mizoram ramri (boundary) hrang hrang sawiin Tripura-in khawchhak leh Myanmar-in chhim lam-ah a ri, tiin a sawi.

2. Zirlai pangngai, Reading tihah hian paragraph hmasa ber, tlar tawp ber-ah ‘Mizo tih awmzia chu tlangsanga cheng tihna a ni’ tiin a sawi.

3. Paragraph 3-naah chuan, Mizo hnam hrang hrang sawiin a tawp berah Chakma a dah a, tin, kan unau Lai leh Mara te pawh an hnam hming put duh tawh loh ‘Pawi’ leh ‘Lakher’ tiin a la ziak.

4. He paragraph-ah vek hian ‘Lushai ho chuan Pawi ho run an hlauh avangin ‘lal (chief)’ an nei’ tia ziak a ni.

5. He Paragraph-ah vek hian ‘Lushai-ho chuan an lal Zahmuaka fapa parukte hmingchawiin hnam (clan) parukah an inthen hrang’ tia ziak a ni.

6. Paragraph 6-na (p99) tlar hmasa khatnaah chuan ‘Lushai-ho chuan chhimlam Pawi ho nena an indo avangin British puihna an mamawh em em a, mahse British hovin an ram (territory) an tihbuai an hlauh avangin Syhlet, Cachar, Tripura leh Manipur te chu 1826 – 1844 inkar vel hian an rawk a, hei hi Bristish hovin chhangletin kum 1844-ah Capt. Blackwood-a chuan Mizo Hills a bei a’ tiin dik lo taka ziak a ni.

‘Hemi hma deuh hian Suakpuilala’n British-ho chu remna siam puiin a ruka phatsanin a beilet a, kum 1862-ah Syhlet biala khaw pathum a run a, kum 1869 leh 1871-ah Loharband, Moniarkhal leh Cachar te chu beih an ni leh a, Mizo-ho ri vela tharum thawhna tam lutuk avangin British sorkar chuan Expeditionary force a tir ta hial a, tichuan Mizoram chu kum 1872-ah la felin 1895 declaration angin Mizoram chu British India-ah dahfel a ni ta a ni’ tia ziak a ni.

7. Paragraph tawp lam (p100) ah chuan ‘British-ho chuan kum 1872-ah Inner-line system siamin foreign missionary chauh Mizoramah luh an phal a, hei vang hian Mizote chu an zavaiin Kristian-ah an inleh phah ta a ni’ a ti nghe nghe.

8. Paragraph 7-na (p100) ah chuan ‘Mizote chu hnamdang tlawhpawh lohva an inkharkhip rei lutuk avangin an handicraft te chu a thih mai a hlauhawm hle,' a ti. Kan handicraft te hi thih mai hlauhthawnawm tunah hian a ding em?

9. Paragraph 8-naah (p100) chuan Mizo puan chi hrang hrang a inziak a, chutah chuan ‘kawrchei’ a telh mauh mai.

10. Paragraph 9-naah (p100) chuan ‘Khuangchawi laiin pathian biakna lamin (ritualized dance) an lam thin a, heta lamte (dancers) hi vanrama kal beisei vanga lam’ angin a sawi mauh mai!

11. Paragraph 10-naah (p101) chuan Mizorama tourist attraction hrang hrang a sawinaah ‘Mualcheng khaw bulah Buddha thla/lem (Buddha’s image) awm leh chumi en tur tura tourist tam tak kum tin kal thin’ angin a sawi.

Read more...

Thalaite Khawvel hi

¢ Mimi Renthlei

Kum 2009 a lo ni ta bawk a, khawvel inher danglam dan chu ni tinin kan hmu a, kan hriat belh zel bawk a. Globalisation an tih, khawvel hmun hrang hrang engti kawng zawng pawha inhriatpawh theihna hian khawvel nunkawngah kawngro a su nasa a, keini Mizorama chengte tan pawh hian a danglamna a thlen nasa hle mai. A then a tha zawngin, a then a tha lo zawngin; amaherawhchu tun tum chu thil tha deuh mai, thalaite'n tunlaia an uar em em, online chatting, online Community, phone messaging etc ho hi ziah zai ka'n rel a.

Lol, XOXO, TTYL tih te hi thalai thenkhat chuan an uar em em a, a then chuan an la man chiah lo mai thei. Heng lamtawite hi chatting hrat leh messaging hneh tak takho hi chuan an hmang hrat ve khawpin ka hria. Tunlai serial lar em em mai - 'Gossip girls'-ah phei hi chuan an uar 'over tops'!! (Lol=laugh out loud. XOXO=Hug Kiss Hug Kiss, TTYL=Talk to you later). Nikum hmasa vel khan ni tain ka hria, ka nau hian XOXO tih hi a rawn thawn tel a, a message-ah, enge a awmzia ka han zawh chuan min ngaihzia a lo lantir nan XOXO a lo ni reng mai a, a hlimawmin a nuam kha ka ti ta phian a.

Dik tak chuan Mizoram hi nuam ti em em mah ila, thalaite kan tawtzia hi chu midang tam takin an sawi tawh thin a, han zau huau lah kan la zo bawk si lo a, mahse, keimahni tawkah kan hlimna tur hi kan zawng ve zel a, tun thleng hi chuan kan duh dan ni si lovah lungawi dan tur kan zawng hi a ni ber a.

Tum khat chu kan cousin pakhat hian Chennai-a an hostel mess chungchang a sawi naah,"Kan chawhmeh chu tui lo lutuk, mahse ei a ngai sia, satisfied lo deuhin kan puar thin," a ti a, chutiang deuh chu Mizo thalai nun pawh hi ni vein ka hria. Amaherawhchu, heng a hmaa ka sawi tawh internet te, mobile phone te a lo awm ta hi a nuam ve ta riau asin. A ti nuam vek ka ti lo, mahse tlem a zawngin a nuam ve deuh hehehe......cethiam mai m?

Tichuan Mizoramah chuan 'chatting' uar lai kha a awm a, Aizawl chat, mizoserver etc. Tupawh kha hming eng engemawni inphuahin an han ck kual vel a, hmelhriat miah loh nena han inbiak vel char char te kha nuam hranpa ti riau kha an tam a nia! Orkut, Hi5, Facebook, Myspace, tin, tunhnai deuh khan Twitter tih te a'n rawn lar leh tak tak a, Mizo phaia awmte phei kha chuan account kha an nei ngei ngei deuh thaw a lo nia, chuan mobile phone a rawn chhuak a, kan han vawn fur hnu-a ka rilru-a rawn lut ta chu, thalai tam tak hi kan lo zakzum hlein ka hria tih hi a ni. Han sawi dawt ai chuan han hmeh neuh neuh hi kan tum ta furin ka hre ta...lol..Eng nge a nawmna lai tak hi? A tu a te pawh hi han zawt ila, sawi tur mumal pawh an hre chuang lo, an nui vur vur a,"A nuam ve tawp," an ti mai thin. Chuvang chuan kan thalaite'n hetia hlimna an hmu hi ka lo lawm ve tawp a, phone bill leh internet bill kha a awm tih chu hriat vek a nia, mahse kha kha chu ka'n ngaihtuah a, kan hlimna te hi a pawimawh zawkin ka hria. Chu bakah a tawka hman thiam dan zirtir kha bill petu te kutah a innghat vein ka hria.

"Frenzo" te hi kan sawi zel ang a, Zoram thalai tam tak tunlaia thian an inchharna hmun hi a him nge him lo chu ka hre lo a, mahse, a buaipuite hi chuan an buaipui viauin ka hria. Chuvang chuan kan thalaite hi nuam kan tih zawngah hian kan inven thiam tel a ngai tih kha i theihngilh lo hram nag u. Kan mualphona te hi thil ho te te-a kan ngaih, a hnu- a ho vak lo hi a tam tih hria ila, kan fimkhur leh kan tan kan fimkhur loh chuan midang nuih bur kan ni mai dawn si a.

Community te han neiha thiante nena fiamthu nuihzathlak tak tak han inthawn kual vel te hi a hlimawm duh hlein ka hria. Kan khawvel a changkang tawh a, Zawlbuk-a thutkhawm atangin Facebook kan kai ta der a nia. Chuvang chuan kan khawvel a danglam tawh ang hian kan thalai nun danglam zel hi min hrethiamtu kan mamawh rualin min venghimtu pawh kan mamawh tel reng a ni. Chuti chuan changkanna kawngah mi tluknaa tlu lovin nghet takin kan kal theih ka ring tlat a ni.XOXO:)

Read more...

NUAM CHEN!

¢ HC Vanlalruata

India Finance Minister Pu Pranab Mukherjee chuan sorkara mawhphurhna neite chu inrenchem turin thu a pe thut mai a. Union Minister pahnih Five Star Hotel-a lo khawsa thinte pawhin an awmna nuam tak an chhuahsan phah a. Rorellai UPA chairperson leh Congress President Pi Sonia Gandhi meuh pawh thlawhnaa a zinin Executive Class-a chuang tawh lovin Economy Class-ah a chuang tan tawh a ni.

Hetianga sorkar laipuia thuneitute an inrenchem ngat hi chuan a cheng vaibelchhe tel tak meuh mipui sum khawhral mai mai thin kha sorkarin a hum (save) thei ngei dawn a. Chutianga sum hum-te chu mirethei khaichhuahna atan te, mipui hmasawnna hna hrim hrim atan te tangkai zawkin a hman theih dawn a ni. Nawmchenna aia inrenchemna kawng kan sorkarin a zawh mek hi a taka kalpui zel a nih chuan kan ram pum hian hmasawnna tha zawk kan nei thei ngei bawk ang a. Ram hruaitute hi nuam chen ni lovin ram taka thawktu tak takah kan hmu thei tawh bawk ang.

Dik tak chuan sorkar laipui-a hnathawk official-te khu chu Mizorama kan officer-te ang lo takin an khawsa sa reng a. New Delhi-a kum khat dawn ka awm ve laia ka hriat chian em em chu IAS/IFS officer senior tak tak, sorkar laipui-a Joint Secretary hna chelhte pawh khuan car an dawng lova. Cheng nga tlang thir nghet taka humin DTC Bus an chang ve mai a, kan thuho fova, thutna an chan loh pawhin an ding ve mai a ni. Office hna an thawhnaah chuan car-in an hnathawhna hmunah a hruai a, an haw duh hunah an chah leh a office-ah an hruai kir leh mai a. In atanga office kalna leh office atanga ina hawna tur car sorkarin a pe lo. Hna hniam zawk thawk pawh ni se, ‘field’ a kal thinte tan erawh chuan an hnathawhna turin motor sorkarin a pe thung.

Kan Mizoram ve-ah erawh chuan Civil Secretariat-a thu, clerk lal tak nihna chelh ringawt a awmhmun thu zawng zawng deuhthaw-in car an dawng a. Driver a keng tel a, motor enkawlna leh petrol man sorkarin a tum sak zozai hi rapthlak tham a ni. Chumi piahah an hna thawhna atan an ziahna tur lehkhapuan leh pen leh pen tui thlengin sorkarin a la tum sak zui bawk. Officer thenkhat chuan car pakhat mai kawl lovin pahnih/pathum an kawl a. An fate sikul hruaina tur leh nupuite bazar kalna tur thlengin a hrang an kawl thin a nih hi. Chutianga sorkarin a duat chung pawh chuan a ruaitu sorkar leh mipui sum khawih pelhe kawnga phut zawk nei hauhlo an la kuh tul leh nghal.

Pu J. Lalsangzuala (RIP), kan Finance Minister hlun khan Mizoram Assembly chhungah ngei sum harsatna namenlo state sorkarin a tawhna chhan chu sorkara mawhphurtute’n nuam an chen vang, sum dinhmun phak bak sum an hman vang a ni tiin tah hla a lo chham tawh a. Kan sorkar hnathawkte’n nuam tawla sum renchem baksak lova thil an tih chhan hi an hotu (political boss) te vang a ni ve tho bawk. An ni tawn ve ve a, an inkamki-a, nawm an chenna zarah mipui kan rethei thung a. Mipui mimir chu thla aikhirh ang maiin kan ekcheh thut ngawt ngawt mai a nih hi.

Tunhnaia kan Minister leh Parliamentary Secretary te tana car thar tam lutuk mai leh man to si kan han lei chiam maite kha chu kan Pu Pranab Mukherjee te duhdan nen chuan a inkalh chiang ngawt ang le. Car leina atana senso cheng nuai 200 chuang kha lirthei leina vek atan pawh hmang ta ila, lo neitute hman tangkai theih tur tractor te chi leh power tiller vel chu a daih teuh ngei ang. Sorkar hotu lu ber atanga officer lian chin deuh thlenga an mobile bill sorkar-in a han tum sakte phei hi chu thil tullo tak a ni. A hma zawng pawhin anmahni-in an intum thei a. Tuna kan tum sak hian cheng nuai tel chu kar lovah a ral leh mai dawn chu a ni a.

Heti zawng pawh hian han ngaihtuah ila: Mi pakhat mobile bill-a thla khat cheng sang tel sorkarin a chawi sak hi thingtlang mirethei bakberh tan chuan a itawm lutuk a. Kan ram sorkar thuneitu lian pahnih mobile bill hi chhungkaw pakhat tan chuan an nunna a ni pha a, hna nei awm miah lohna chhungkua tan phei chuan chilputa lo thlur tham a ni. Bungraw hman tlak loh kan lei zo zaite leh eiruk hlawmpui te chu a hranpa-a liluh tham a ni a. Tuna kan thupui, nawmchen avanga inrenchem lam kan hawi theilo hi veiawm tak tho a ni. Hemi avanga good governance kan hlatzia ringawt pawh hian lung a ti chhe thin.

Kan IAS officer (pension tawh) pakhat chuan Mizorama Minister leh Officer ho chet dan a sawifiahnaah chuan, “Sorkar hi thil inchhung vum thur, a thei theiin ruh a ei mawlh mawlh mai turah an hmu a. An in ei siak luai luai mai a. Inrenchem lam chu hla tak a ni,” tiin min hrilh a ni. Mipui hmasawnna hna thawhna tur nawmchenna atana kan hotute berin an ei zawh duak duak zel chuan kan ram chan hian maian chan pawh a tluk lovang. Tun a pangin kan chhiat tawh em hi! Hotute an inhai vur zel a, an hnuai ami sorkar hnathawkte’n chu chu hmu rengin an theih chin chin an hai ve mawlh mawlh a, nuam an chen tlang chu a nih ber hi maw...Mipui lah kan chan a chau tual tual...

Read more...

Rule of law leh Mizoram

¢ David M Thangliana

Sorkarin dan a zam ang thlapa thil kalpui hi ‘rule of law’ a tih mai theih ang a, mahse hei hian rule of law tum tak chu a zu phawkchhuak zo lo deuh mai thei. Dan palzutna awm lo, dan zahna leh dan lo anga chete hrem hi 'rule of law' chu a ni ber a, kum 10 kal ta chhung khan dan zahna hi mipui lamah a awm lo hle a, bandh tih te, mahni kutzala dan lo lekkawhte chu tih dan phung tur emaw kan ti hman hial niin a lang. Kan Rajya Sabha MP zahawm tak Pu Lalhmingliana chuan September ni 26, 2009 khan press mite kawmna a neihah “Bandh hi party leh pawl hrang hrangin kan lo buatsaih zeuh zeuh tawh thin a, kan inhriatthiamsakin kan inzah tawnsak tlang thin a,” tiin tawngkam a chhakchhuak a, hei hian kan MP te meuh pawhin dan lo anga chet hi thilsual nia an hriat lohzia a tilang chiang awm e.

Tunhma atang tawh khan Congress party-in sorkarna an siam chuan dan hi palzut sorkarin a phal ngai lo a. Sorkar hna ka thawh ve lai, 1980 chho vel pawh khan zirlaite chuan sorkar hnathawk pisa kai tur min dang thin a. Mahse sorkar chuan indan avanga pisa kai loh kha a phal loh bur avangin chawlh chak hle e ti loin min dangtute chu kan sutlang lui thin a, minister-te phei kha chu a sutlang hmasa an ni ziah thin a ni. Zirlaite thil ngiat leh phutte kha thil awm lo a ni lo a, mahse nunphung pangngai tikhaihlak zawnga mipui tan harsatna an siam kha dan kalha chetna a nih miau avangin sorkar chuan a tih tur a ti a ni mai a, sorkarin dan a kenkawh tlat avangin dan chu a tizahawm a, sorkar thlengin a tizahawm a ni.

Mizo National Front-in sorkar-na 1998 atanga an rawn chelh khan sorkar chu a awm a nem ta deuh nge, nunphung tikhaihlak zawnga chetna chu dan hmang taka dona a awm ta lo a, hemi avang hian a hman hmanin nawrh an huaihawt ta emaw tih turin kan nuar ta deuh sup sup mai a, sorkar hnathawk thleng thlengin an nuar ta hlawm a ni tih kan hre tlang vek awm e. Nawrh mai ni lovin thuneihna nei lote’n mahni-a thuneihna inpe chawpa chetna rapthlak tak tak te kan tawng chho ta hial a, khatih hunlai phei kha chuan mipui kha kan mangang hle a nih kha. Sorkar lah khan thuneihna inpek chawp kha khap a hnehin a fuihpawrh zawk emaw tih mai turin khatih hunlaia kan chief minister khan dan baka chette pawh a tul chang a awm thin thu a chhakchhuak mauh mai a nih kha. Khatiang taka sorkar tihnuam kan neih avang khan dan palzuta chetna hi mipui leh ram hruaitu thenkhatte chuan thil awm lo-ah kan ngai ta lo niin a lang.

Kan thil duh leh kan thil tum tihhlawhtlin nana dan kalh zawnga chet hi tih dan tur emaw kan ti ta hial mai hi a pawiin a vanduaithlak a. A pawina chhan chu dan zahpah lohna a piantir a, dan-in zahawmna a neih loh chuan khawtlang leh ram inrelbawlna nasa takin a khawlo thin a ni.

Kan Rajya Sabha MP-in tun kan sorkarin dan a ngaih pawimawhna chungchanga “dictator Saddam Hussein-a awpnaa awm ang mai” tluka tawngkam a chhuah hi chu a pawi hle mai. Sorkar hian dan lova chetna pakhat mah a la nei lo a, dan kenkawhna lamah mipui lamin harsatna kan siam zawk a, mipuiin dan kan bawhchhe zawk a ni. Dan bawhchhiatna hi inhriatthiampui emaw, inzahsakpui chi emaw a ni lo a, dan bawhchhiatna reng reng chu dan hmang bawka hmehmih chi zawk a ni. Chuti a nih loh chuan dan thuneihna leh lalna kan tidal ang a, dan chuan reilote-ah awmzia a nei lo mai dawn a ni.

Democracy hnuaia awm kan ni a kan zalen a ni kan ti pawh a ni mai thei. Mahse, democracy hnuaia zalenna hi eng nge tih kan chhut ngai em aw? Democracy chuan zalenna tam tak min pe teh meuh mai – sorkar sawisel theihna te, mimal chanvo humhalh theihna te, nunphung pangngaia nun theihna te leh thil dang tam tak zalenna kan nei a ni. Mahse, heng zalennate hi dan kalha hman theihna democracy hian min pe lo a, chu a hnehin dan kalha kan chet chuan dan hmanga hrem theihna democracy hnuaiah hian a awm zawk a ni. Zalen han tih hian kan ngai zau lu deuh pawh a ni mai thei a, duh duha khawsak emaw, chet theihna emaw democracy hnuaia zalenna hian min pe lo a. Dan hnuaia awm-a chu dan chu bawhchhe lo tura zalen kan ni. Highway danchahte hi National Highways Act 1956 bawhchhiatna a ni a, Constitution of India hnuaia Right to Life kan neih avanga tualthahna chu dan bawhchhiatna a nih ang bawkin highway dang chat emaw, tihim lotu emaw chu dan bawhchhetu a ni ve tho a ni.

Dan hi a lal dawn chuan dan ang taka rorelna kalpui a ngai a. Chu chu sorkar, dan kengkawhtute leh roreltute tih tur a ni a. A chhan chu eng pawh lo ni se, awm hliah hliah pawh lo nise dan kalha chetna hi tuma’n kan fak tur a ni lo. Kan fak emaw, kan tan emaw a nih chuan dan chu a lal lo tulh tulh ang a, a zahawmna pawh a bo tial tial ang. Chuvangin dan ang taka sorkar hmalakna reng reng chu opposition party kan ni emaw, khawtlang kan ni emaw, sawisel lo hram ila, dan pel emaw, dan kalh emaw a sorkar a chet chauhin kan sawiselin kan lungawilohna pawh dan in a phal chin chhungah kan lan tir tur a ni. Sap thufingin “Two wrongs cannot make a right” a tih angin dan bawhchhiatna pahnihin dan bawhchhiatna a siam dik ngai lo ang.

Read more...

Chhung Tinte Enghelh Tawp Theih Loh Cooking Gas Hi Aw!!

¢ Lalngheta Sailo

Aizawl khawpuia chengte hi chu thingtlang kilkhawra awmte aiin vannei zawkah kan indah deuh a ni awm e. Amaherawhchu, khawpuia cheng chhung tinin kan enghelh tawp theih loh chu Cooking Gas, eirawngbawlna tur tlakchham hlauva awm reng mai hi a ni. Thingtlangah chuan Gas an neih loh pawhin daiah thing tuah tur an la mai thei a. Khawpuia mite chuan thing phurhna tur ram kan nei lo. A hla lutuk a, ngaihtuah phak a ni lo. Khawnvartui a awm loh leh zel phei chuan chhungkaw rorel a buai nak mai. Chawnghei mai a hlauhawm thei rum rum mai.

Eirawngbawlna Gas hi central sorkar chuan khuahkhirh (control) lova chhung tinin mahni mamawh ang zat chu petrol leh desiel te ang bawka lei mai theih turin kum 10 vel hmalamah khan tih theih an lo inbeisei tawh a. Chuti chung chuan tun thleng hian kan la harsa zel a, kan harsa tawlh tawlh emaw tih tur a ni. Engnge a chhan ni ang? Thing aia Gas hmangtu kan pun vang te, mihring kan tam zel vang te pawh a ni ang. A supply lam a pung mang chuang si lo. Eng vang pawh ni se keini Mizoram hi chuan lighter-a thun khawp takngial pawh kan siamchhuah thiam ve loh avangin ‘Vairampur’ atanga lo kalah kan innghat tawp mai lo thei lo a ni. Kan tih theih a tlem a. Kan tih theih chin chu kan Agent ten Gas Company atanga a tam thei ang ber an lakluh a, a awlsam leh rang thei ang bera a hmangtute (Consummer) mamawh anga min pek zung zung hi a ni.

Aizawl khawpui chhunga veng hrang hranga zing exercise nei thinte tan chuan kawng sira Gas bur tlar thup mai leh a nghaktu mihring zi nuai nuai mai tuk tina hmuh tur awm hian rilru ngaihtuah a ti thui thei hle. Pakhatnaah chuan Gas nghaktute tha sen tamzia leh hna tul dang an thulh phah nasatzia hi, an hlawh phu tawk ang pe dawn ila a tam tham awm mang e. A dawt lehah chuan zing khawvar hma, a chang chuan zan lai atangin a sur a sa hnuaiah, step chhuk chho thui tak takah Gas bur rit tak put kawi reng ngai mai leh an hlawhchham chang tam daih zawk bawk si te hi. Mahni inkhawngaihna chang hria ila chuan thlem ban rual lohva tahna tham a ni. Kan khawngaih thlak a ni tawp mai. Khawvel hmun danga kan mihring puite zingah hian hemi kawngah ngat hi chuan min awt an vang khawp ang. Kan awhawm loh em a ni !

Tunlai hian Gas Company lam thuchhuak nge kan Supply Department lam hotute hmathar lakna ka hre chiang lo, tiang tur hian an ruahman a; he ruahmanna thar mipui vantlang n kan lo hriat ve dan chu – (1) mahni awmna veng changtu Agent theuhte hnenah hmun danga Gas Connection neite chuan in-transfer vek tur, (2) Gas Agent te'n an area chhung ngeia anmahni hnena connection neite chauh hnenah an pechhuak ang, (3) Gas connection transfer-na atana ogiginal voucher nei tawh lo te'n Court-ah Affidavit siamin an transfer thei ang, (4) Gas semchhuah dan zawng zawng computerise vek tur a ni ang, tih te hi a tlangpui a ni.

He ruahmanna hi ‘tha awm taka lang, mahse a tak ram thleng phak lo’ a nih ka hlau hle mai. A chhan hrang hrang han sawi ila.

1. Gas Agent-te area insem dan hi Aizawl khaw hmun rem loh vanga kan inkalpawhna kawng awm dante nen a inmil lo. Entir nan: kan kawmthlangpa ina kal tur chuan thui fe, Km 1 emaw Km 2 emaw zet hel kuala midang area kaltlang a ngai mai thei. Kham karah kawng remchang dang a awm theih loh vang a ni mai. Mizoram chhunga kan khaw pawimawh dangte dinhmun pawh a dang chuang lo. Chuvangin, min bialtu kan area Agent te aia kal awlsam leh kawng remchang zawk an awm reng laia Agent dawr harsa zawk atanga lak ngai tam tak an awm ngei ang.

2. Gas Agent-te hi kan tawng an huat thu suhah, an dinhmun (capacity) a inang lo hle. A thenin sum leh a phurtu tur motor-ah harsatna an neih loh laiin a then chuan harsa tak chungin, a chang chuan puk chawpte pawhin a ni ang, an ti ve hram hram a ni. Gas bur an lak theih zat hi bituk chin awm mah se Company atanga a man hi 'advance'-a pek lawk vek ngai a ni. Chu bakah a bur ruak neih tam a tul bawk. Hei vang hian agent pachhe deuh tan chuan a tul hun dik taka pek 'advance' tur neih loh chang a awm thei fo a. Tin, a phurtu tur motor pawh a remchang lo thei fo bawk. Chuvangin, kan chenna venga kan area min bialtu agent a fuh loh palh vaih chuan kan tal buai hle mai dawn a ni. Veng dang Agent atanga lak theih a ni dawn si lo.

3. Gas Agent te hi sumdawng an ni na a, he ruahmanna tharah hi chuan anmahniho zinga inelna ‘Competition’ a awm a tul dawn tawh lo, an chanpual tur an hriat sa vek tawh dawn avangin. Hetiang a nih avang hian Agent-te chuan an Consummer/Customer te lakah that leh hawihhawm an chhuah pawh a tul tawh hauh lo bawk ang. Customer te'n kan Agent-te duhsakna leh khawngaihna dil fo a tul tawh zawk ang. Tin, Agent te'n engemaw chhungkaw harsatna vang pawhin an Quota hi an lak zawh theih loh chang pawh a awm mai thei. Hei hi Consummer te'n kan tuar mai dawn a ni. Tin, kawng lehlamah chuan hei hi hriat atan a tha; Gas Company te hi sudawng an ni a, Agent te pawh sumdawng an ni. An hlawkna turah chuan Agent chak takin a leina advance Gas Company-ah a pek theih phawt chuan Gas Company te hian Quota aia tam deuh pawh pekchhuah an hreh lem lo. Tuna kan kalpui tum danah hi chuan hei hi thil awm thei lo, harsa a ni. A tuartu chu mipui ‘Consummer te kan ni leh mai. Thingtlang lama chengte tun hmaa khawpui kuang bang lo nghak ve thinte chungchang phei chu a thim lehzual hle ang.

4. Aizawl khawpui chhungah pawh hian mahnia in nei lo, mi in luah, a remchang zawk an hmuh chuan veng hrang hranga insawn kual tam tak kan nei a. A thente phei chu an sorkar hnathawhna avanga insawn ngai thin an ni. Hengte hian an awmna area atanga hmun danga an insawn apiangin an Gas Card transfer a tul dawn bawk. Hei pawh hi consummer leh Agent te tan hna titamtu leh hun khawhralna mai a ni. Mi inluaha eizawnna mumal nei lo, Agent te ngaih pawimawh hlawh pha lo tan phei chuan a awlsam lo leh pek viau ang. An hun leh tha sen nen retheihna belhchhahtu a ni ngei ang le.

Gas sem dan chungchangah hian keima experience han sawi ve hlek ka chak a, kum upate hrivei ka ngaihsan lem loh thin a ni na a ('when I was' tih hi!!). Kum hnih leh a chanve tih theih – August, 1998 atanga March, 2001 thleng kha Mizoram sorkara Food and Civil Supplies Department-ah secretary hna ka lo chelh ve a. He charge ka lak tirh lai vel hian Gas semchhuah dan chungchangah mipui te'n harsatna an tawk nasa hle a. Gas khamkhawp kan neih loh bakah a sem dana harsatna keimahni'n kan insiamchawp avangin Gas la turin a bur ruak nen kan intlar thui thei hle. Khatih hun laia harsatna keimahni kan insiamchawp chu - (i) gas bura manufacturer number, Gas Card-a chhinchhiah chu Agent ten an Registerah an verify vek hnuah chauh pekchhuah theih a ni a. Agent te'n gas bur an verify nan hian hun tam tak an hmang lo thei lo a. Hei vang hian ni khata an semchhuah theih zat hi a tam thei lo. Hetianga tih a tulna chhan min hrilh chu ‘mi thenkhatin gas bur an tichingpen thin a, chuvangin mahni ta theuh neih a tha’ an ti a ni. (ii) Mahni Agent te hnenah chauh a lak theih tih ang te hi a ni a. Mahse, tun tuma kan buaipui mek Agent-te area bik neih tur tih hi chu a a takin a la tel lo.

Vanneih thlak takin hetianga harsatna kan tawh mek lai hian Oil Company-a an hotu liante an lo kal hlauh mai a. State Guest House-ah meeting kan neihpui a. Kan harsatnate kan hrilhfiah a. Anni chuan ‘mahni gas bur bik neih kher chu Company lamin an phut lo’ tih min hrilh a. Chuti a nih chuan he dan hi tu siamchawp nge tih tumahin an chhang lo a; an hre lo nge ni ang? Chu dan phuahchawp keimahni harsatna min siamtu chu paih kan rawt a. Gas Compay hotute rem tih zawng tak a lo ni lehnghal! Tin, mahni agent-te hnen atang chauha lak tur tih chu Gas Company te'n ti tura an duh dan a ni. Chu bakah area bik pawh phai lama an tih dan angin neih an duh a. Hei hian ‘Home delivery’ a man kan pek tel sa vek, a taka thleng si lo te pawh hi a taka thlentir a hril nghal a. Heti chung hian kan ram leilungin a zir loh dan leh kawng kal dan te area bik nei thei kan nih loh dan te kan hrilh a, an hrethiam hle a. Mahni Agent kher lo hnen atanga lak theih ni se tih pawh kan ngen a. Official takin phalna min pe lo na a, kan harsat dan, kan khaw hmun remchang lo leh kawng dinhmunte an ngaihtuahin kan mamawhna mila siamrem an hnial lo a. Chutichuan ‘mahni bur bik awm lo, mahni agent kher atanga lak ngai lo, Agent te'n a sem tam thei theiin veng dangah pawh motor-a sem theih’ tih te kan rel ta a. Hemi tuma mak ka tih tawp theih loh chu kan Consummers' Union-a member thenkhat te'n khatianga han tih awlsam lutuk chu rem an ti mang der lo a. 'Official lam nen tanna inthleng awm tak kan va ni em!' ka ti rilru a. Amaherawhchu, Home delivery hi chu kan tum chhin ngam lo. Kan sawi tawh angin kan khaw leilung dinhmunin a zir ngang lo a ni.

Hetianga ruahmanna thar kan han kalpui veleh kan harsatna zualpui chu a kiang nghal tih theih a ni. Kan la theihnghilh loh ka ring. Tunah pawh hian ka sawi duh chu Gas Company te hi sumdawng an ni a, kan hmunhma leh kan kawng te'n a phak tawk ang leh mipui vantlang tana thil tha leh awlsam zawk ruahmanna kan neih hi an hrethiam em em a ni. An thu hi a kawi a ngila zawm diak diak vek pawh a tul hek lo. Tunah pawh Gas semchhuah dan hi computerise vek an duh tih kan hria. A dik e. Mahse Lala’n bur engzat nge a lak, Thanga leh Liana’n engzatnge an hman tih an ngai pawimawh lem lo mai thei. Lo pawimawh viau ni ta sela engtinnge ‘Emergency Quota’ heti zozai Gas Card ngai lova pek chhuah thin hi an record ang le? Mizoram pumin eng zat nge kan hman tih te, an Agent hrang hrang te’n eng nge an hralh zat tihte mai hi a ni lo maw? Mizoram mipui zawng zawng hian Delhi-a Veng pakhat RK Puram pawh khu kan zat lo. Mizoramin Cooking Gas heti zat hi an mamawh a, heti zat hi kan pe thei e, tih hi Gas Company te'n Central sorkara an report duh tawk a nih a rinawm.

Home delivery te hi kan sawi ri ve fo tak a, kan hmunhma hian a zir ngang lo a ni. A rualawh thlak khawp mai. Delhi khawpuiah chuan Gas an mamawh veleh Gss Agent phone-in an hrilh a. Rei vak lovah an choka-ah a lo thleng mai. Khawpui dangah pawh hetiang tho hi a ni. Amaherawhchu, kan tlangram pui hmun dangah te chuan Home delivery hi a la harsa ve tho. Keini dinhmun bikah hi chuan kan Agent-te hian kham kara step thui deuh deuh koki-a min putsaka Home delivey tak tak min tihsak hun tur hi chu, kei chu, ka ‘vision’-in a thleng phak lo. Mutia Company khat (100 bawr vel tihna) vel lek theuh Agent te'n an mamawh ang! Chuvangin Mipui vangtlang tana awlsam, tha tam tak sen ngai lova kan mamawh ang zela kan hmuh theuh theih dan tur hi a pawimawh ber chu a ni.

Gas Company te ‘Guideline’ leh ‘policy’ tih angreng hi Consummer te harsatna sut kian ahneka belhchhahtu an nih dawn chuan Luka Ziak anga zawm kher a tul lem lo. Mipui vantlang tam berin kan mamawh leh kan remchan dan tur mila ruahmanna siam thiam hi thuneitute tih tur leh an kuta awm a ni. Consummer Union te pawh hian Consummerte hamthatna leh awlsamna hi an thupui ber, an MOTO a ni dawn lawm ni?

Kan that tlan berna tur atan hetiang deuh hian Ruahhmanna siam ni ta sela:- Gas Agent ten Gas Card nei apiangte hnenah area bika inthliarna awm lovin pe se, Gas Card-ah leh Note Buah chhinchhiah se, Bank lian hovin ‘Core Banking’ an tih ang hian Consummer hrang hrang hnena an pek chhuah dan chu Computer hmangin a enkawltu Department, Food & Civil Supplies kaltlangin emaw ‘On line’ in an in hre tlang vek thei ang. Agent-te zingah lak tam leh hralh tama inelna ‘Competition’ sang tak neia Consummer ten a tam thei ang ber kan hmuh theih nan area bik ramri siam loh nise, kan mamawh zat inang lo chunga kan mamawh ang zela rualkhai taka kan chan theih nan ni 10 emaw 15 emaw ral hma chuan Card pangngai hmanga lak phal loh ni se, he minimum period hnuah hian hun tiam chhung bik awm lova lak phal reng ni se.(A chhan chu kan chhungkaw zat leh kan mamawh tam zawng a in ang lo) Tin, Gas semna point hi hmun remchangah atam thei ang berin VC te ruahman puinain neih ni se. An sem hun tur hi telephone hmangin emaw Agent ten hriattir lawkin vantlang Mikeah emaw puan ni se. Hetianga kan tih theih chuan lak khawl teuh a tul lo vang a. Gas Card tam tak neih a tul hek lo vanga, an sem dawn nge dawn lo tih pawh hre lova rei tak tak hun leh tha senga intlar vak vak a tul hek lovang. THA IN I RING VE LO MAW ?

Read more...

Nu Leh Pate, Fate Tana Sex Video Laka Fimkhurna Tur

¢ adviser@misual.com
Tunlaiin Information technology-ah kan sâng ta em em mai a. A tlangpuiin mi tinin computer (PC etc.) neih kan intihhmuh a, tangkai taka hmang lem lote pawhin Games khelh nan leh naupang lengchhuak venna chhuanlamin kan nei ta sup sup mai. Internet pawh kan hmelhriat chho tanin tlawm zawk leh man man zawkin kan hmang tan thei ta a. Porn sites leh website tha lo te a hluarin awlsam takin, leh tum loh deuh pawha luh mai theihin a awm ta hel hûl mai le. Hengah hian mi tin, a bik takin nu leh pa te kan fate tan kan fimkhur a pawimawh ta hle a ni.


A bikin naupang kum tlinglo te’n hetiang lam thlalak (still image) leh movie ang chi an en nasat hian an rilru-ah rah tha lo a tuh nasa thei hle tih chu kan hriat vek kha. Chuvangin an en theih loh tawp tura kan venpui leh kan fimkhur hi nu leh pa te, rual û zawkte mawhphurhna a ni. Kan computer te kan check fo tur a ni. Dawr thenkhat atang phei chuan thlalak (still image) tha lo pui pui i harddisk-ah khan an rawn thun tel sak fo a nia. Heng hi hrilh ngai lovin an hai chhuak zung zung thiam a ni. Computer i lei sak hnu khan enpui fo rawh, duhtawk mai suh. Kan thil hmuh leh kan hriatte hian SUAL lamah min hruai avangin hmuh tam lohtir hi thil sâwt tak a ni tih kan hriat a tha.

Naupang tê tê mah nise engkim an hre vek tih hriat tur a ni a. Heng video te hi nu leh pa ten an duh lo a ni tih hriain an thukru thiamin puitling nazawng hian an hmuh chhuah sak mai mai thei lova. A awm ang tih ngaihna pawh an rinhlelh loh turin an dah thukru thin tih hriat tur a ni. Hetiang video ang chi i computer-a awm i zawn chhuah duh chuan a hnuaia mite hi i ti mai dawn nia, hun pawh i sên ve deuh a ngâi ngei ang. Chung chu i hmuchhuak a nih chuan i DELETE zawh fel hnuah Recycle Bin hi i EMPTY hmaih miah tur a ni lo bawk, emaw SHIFT Key hmet chunga delete mai a tha bawk.

A hmasa berah chuan Programe pakhat lâr tak, folder lock, folder hide, folder access etc. an thun (installed) anih chuan hetiang lam video hi an dah tih a rinhlelhawm phawt mai. Chutiang an thun nge thun lo tih i hriat duh chuan Start >> Programs hnuaia program in-thun te en kim thlip thlap la, paih vek ang che (Control panel >> Add & Remove atangin). Mahse hemi paih nan hian password an hmang ngêi thin a, a thuntu hnen atangin zawt mai la.

A bul berah chuan tunlai video lâr ho hi eng file nge (eng extension/format) an hman lâr tih hriat a tul phawt mai. A hnuaia mite hi video file lar zual, heng laiah pawha kan hmuh tam ber te an ni. An extension hian an format/ video nihna a tilang.

Extension Video nihna/format
*.dat video compact disc (VCD) files
*.mpg mpeg/mpg files
*.mpeg mpeg/mpg files
*.avi Audio Video Interleave File
*.vob DVD Video Object File
*.mp4 MPEG-4 Video File
*.3gp 3GPP Multimedia File
*.flv Flash Video File
*.swf Flash Movie
*.wmv windows media video
*.mkv Matroska Video File
*.mov Apple QuickTime Movie
*.3g2 3GPP2 Multimedia File
*.qt quick time file
*.rm real media file
(1-na atanga 10-na thleng hi a lâr zual hle…. a bikin Mizoramah)

A hmasa pali te hi Windows Media Player 9 in a en theih a, *.vob file erawh Windows Media Player 11 (WMP 11) a ngai a. Mahse VLC Player emaw K.Lite Media Player Classic emaw, WMP 11 a awm chuan heng file zawng zawng hi a en theih (support) vek a ni.

Column hmasaa mi 1-na example atan: Avseq01.dat

An extension anga i computer chu i search chhuah vek a ngai dawn a, a file awm ang ang chu a rawn lang (list) tuar mai dawn a ni. Hun sên ve deuh a ngai ang kan tih kha.

A: Kan zawng tan tawh ang, zawn hma-ina hmasa berah hidden files/folder kan show hmasa vek ang.

1. Open My computer

2. Click Tools

3. Click Folder options (dialog box a rawn inhawng ang)

4. View tab-ah kal la, a hnuai lamah khan (show hidden files and folders) a inthlang
em tih finfiah la, select rawh le.

5. APPLY, OK, OK.

(A lem atang hian en la, hidden files i show theih lohva, a ngaia a lêt leh zel anih chuan i computer-ah virus a awm a ni mai thei tih hriat bawk tur)

B: video file hrang hrang kan zawng ang:

1. Search Program-ah kan lut ang, Start >> Search >> For Files and Folder, (emaw Shortcut Key: Windows Key leh F hmehin a luh mai theih bawk)

2. A lem ami ang khuan vei lam hnuai deuhva All files and folders ah click rawh

3. Chuan Box hmasa berah hei hi dah rawh: (*.dat) emaw (*.mpg) - bracket tel lovin, chutiang zelin, file extension pakhat i zawn chhuah hnuah a dang zawn chhuah leh vek a ngai dawn a nih chu. Kan tarlan zawng zawng te, zawng chhuak vek ang che.)

4. ENTER hmet rawh

Chuan a file zawn chhuah chu double click mai tur, a zawn chhuah file te chu video/movie an ni em tih finfiahin i duh loh chu paih (DELETE with pressing SHIFT Key) mai ang che. A awmna ‘In Folder’ column hi ngun takin en la, hetiang sex video te hi ‘C: drive’ chhungah ni lo an dah tlangpui ang. A rih zawng (len zawng – size column) atang pawhin video files chu i hre mai thei ang, a KB a tam tlangpui thin. Mahse tunlaiin *.3gp / *.mp4 / *.swf file te hi an te tham a, en chhuah vek (play chhin vek) a tha ber mai. Chuan sex video ho chu paih la, video tha (zai etc.) chu paih a ngai kher lo ang.

Sawi tawh ang khan file type chi khat i zawn zawhah a dang hi B: atang ang khian i lêt ang a, extension dang khi i zawng leh mai dawn nia. Tin, thiam loh i neih chuan computer hmelhriat deuh ten awlsam takin an pui thei bawk ang che, râwn hreh suh.

Hetiang hian thla tin emaw i computer check thei la, nasa takin i venghim thei ang. Sex Video lâr kan thutak khûkpui viau pawh hi a reh duakin ka ring. Engnge in ngaihdan ve le?

Hriattur: * hi heta tan hian asterisk a ni lova, ‘wildcards’ an ti thin. A thawh/tum ber awmzia chu *.mpg i tih chuan eng mpeg/mpg video pawh, i computer chhunga awm zawng zawng a rawn tarlan sak dawn che tihna a ni e. A bikin *.dat file hi system file dang nen a extension an hmanpawlh avangin Video ni lêm lo a zawng hmu teuh mai thei a, buai lem lo la, sawi tawh angin a size atang leh a awmna (In folder column) atangin Video a nih leh nih loh chu a hriat theih mai, a KB a lian zel ang a, Drive C: ah a awm lo tlângpui ang a, file name (file hming) pawh mumal lo tak tak te a ni fo ang. File dang i zawn chhuahah erawh chuan buaina a awm êm lovang chu maw.

Read more...

I Thei Ngei Ang

¢ Lalthlamuana Ralte

Kum 46 mi ni tawh la, motorcycle-a i chetsual avangin nasa takin i taksa kang sela, kum 4 hnuah thlawhna accident vangin i kawng chin hnuai lam zawng zeng ta bawk sela engtin nge i awm tak ang? Chutiang hnuah chuan mi hausa tawntaw niin mipui hmaah thusawi thiam langsar tak i ni thei ang em? Nupui neiin sumdawng hlawhtling tak i ni zui thei ang em? Lawngleng khalh leh thlawhna atanga parachute-a uaithlak i thei ang em? A nih loh leh ram hruaitu thlannaah i chuh ve thei ang em?

W.Mitchell-a chuan accident rapthlak tak tum hnih ngawt mai a tawh avanga hmai vun hmelhem nasa tak a neih hnu, a taksa peng dang vuna an thlak hnu-ah leh kutzungtang pawh nei tawh lo leh a ke pawh tiche thei tawh lova wheelchair-a a awm chawt hnuah heng zawng zawng hi a ni thei a, a ti thei vek bawk.

Motorcycle-a a chetsual tum hian a inhliam na hle a, vawi 16 lai zai a ni a, a taksa zaa 65 lai a kang bawk. Fian leh thirkut pawh a lek thei tawh lo a, telephone a dial thei tawh lo a, tanpuitu tel lovin bual inah pawh a lut thei tawh lo.

Marine-a (US sipai chhuantawlawl) lo tel hrep tawh Mitchell-a chuan vanduaina lakah hian engti kawng zawng mahin tlawm a tum bau lo a, a tum a ruh zual sauh zawk.

Thlawhnaa chuang anga inchanin, "Ka chuanna thlawhtheihna hi keima ta a ni a, thuneitu ber ka ni. Ka invawrh sangin ka tlahniam leh thin a. Ka hun tawn mek hi ka duh chuan rokhawlhna min siamtu-ah ka ngai thei a, a nih loh pawhin ka hringnun bultannah ka hmang thei bawk," tiin a sawi.

Thla ruk a vei leh chuan chu pa rothap leh tumruh chuan thlawhna a khalh leh thei ta mai reng a ni.

Colorado hmuna hmanlai in hlui leh ram zau tak a lei bakah thlawhna leh 'bar' a lei a. Chumi hnu chuan a thian pahnihte nen thing tuahna thuk an siamchhuak a, an company din chu Vermont state-a mimal sumdawnna lian ber dawttu a ni ta nghe nghe.

Motorcycle-a a chetsual atanga kum 4-naah chuan vanduaina dang a lo thleng leh ta.

A thlawhna khalh chu a thlawkchhuak tan chauh a, a tla leh a. Hemi tum hian Mitchell-a hi a hliam na hle a, a hnungzang ruh a sawhchhiat avangin a kawng hnuai lam chu a dam chhungin a zeng ta nghe nghe.

"Ka chunga thil lo thleng thin hi mak ta ti kher mai. Eng vanga hetiang vanduaina hi tawk bik nge ka nih le?" a ti hial. Mahse, pa rothap leh tumruh Mitchel-a kha a ni miau a, a theih chen chenah midang rinchhan lova mahni inbuaipui thei turin chhun leh zanah nasa takin a bei ta a. Mi pangngai chung lamah a invawrhchhuak leh thei ta reng a ni.

Colorado hmuna Crested Butte khaw Mayor atan thlantlin a nih bakah he hna a chelh lai hian an khuaa mineral laihchhuah an tum chu a phal lo a, an khaw chhehvel mawi tak humhimtu a ni ta nghe nghe. Chumi hnu chuan Mitchell-a chuan Congress member thlannaah a chuh a, infiamna rorum tak mai, lui khawkrawka hampuar lawnga inkar-ah (White water rafting) a tel thin a, ngaihzawng a nei a, chu nu chu nupuiah a nei leh bawk.

Chu mai a la ni lo, public administration-ah master degree a zir zo leh a, thlawhna a khalh chhunzawm leh thei a, leilung-thing leh mau venhimna lamah nasa takin a inhmang a, mipui hmaah thu a sawi fo bawk.

Accident rapthlak tak tum hnih ngawt tawk tawh, kutzungtang nei tawh lo, hmaifang pangngai pu tawh lo leh taksa chanve zeng lehnghalin hetiang a ti thei hi chu a mak thlawt a ni.

Harsatna namen lo tawk chungin rilru fim a pu thei a, a eng lam zawnga a ngaihtuah tlat avang hian a chanchin hian ngaihven a hlawh a. Time magazine, New York Times, Parade leh chanchinbu hrang hrangah an tarlang chuai chuai a, TV show lar 'Today Show' leh 'Good Morning America'-ah a inlan bawk.

Read more...

India Ram Football Club Liante Bihchianna

¢ Hmingsanga

India rama club leh club inelna sang ber I-League chu khelh a lo hun leh dawn ta. India rama club thate chuan I-League khel tur hian club hrang hrangte chu a sur a sa hnuaiah, thi leh thau pawlhin theihtawpin an inbuatsaih mek.

Kan tarlan fo tawh thin angin I-League hi Zee Sports chuan match zawng zawng live telcast-a pek an tum. India rama club hrang hrangte dinhmun hi hriat ve a tha a. Mizo zingah pawh Indian football ngainatu leh a thlir peih kan pung ve zel bawk. European Football kan hriat tluk hian Indian football hi hriat ve a tul hle mai. India ram club inkhel hi tunah 'nep' deuh rihah ngai mah ila, heng club hrang hranga khelte hi state level zawnga inkhelah chuan kan hneh loh fo te an ni lawi si. Hei vang hian Indian football hi kan ngainep ngawt thei lo. Indian football hrechiang lehzual turin kan hmalawka I - League khel tur club hrang hrangte chanchin leh he league khelh tura club hrang hrangte dinhmun ni thei awm nia kan hriat te tarlang chungin i'n lo bihchiang ve leh dawn teh ang.


CHURCHILL BROTHERS
Dinkum: 1988
Coach Carlos Pareira
Position 2008-2009: Champion
Location: Goa
Key Players: Odafe, Gouramangi Singh, Ogba Kalu Nnanna
Team Colors: White & Red

India rama chhungkaw pakhatin Football club an din hmasak ber leh chhungkaw club ding zinga tawng sang ber an ni hial awm e. Tunah hian Churchill Alemao, Goa-a politician langsar berte zinga chhiar tel ngamin a enkawl mek a ni. Season hmasaa I- League champion team an ni. I - League-a player mal chetha ber leh AIFF-in player malte chawimawina a siam zawng zawng hui vektu Churchil Brothers te hian Player Of the I-League (MVP), Best Forward, Golden Boot dawngtu Odafe Onyeka Okolie, Best Goalkeeper - Arindam Bhattacharya, Best Defender - Gouramangi Moirangthem Singh, Best Midfielder - Ogba Kalu Nnanna te an la hum thei.

Team tichak zual turin Brazilian striker Nascimento Silveira chu Dempo SC atangin an lalut a, Mizo tlangval Robert Lalthlamuana a la tel chhunzawm ang. Mizo tlangval pahnih Vanlalrova leh Vanlalfela te'n Churchill Brothers tan khelh phak tumin contract thar an ziak tawh bawk. Assamese tlangval, Oil India striker Durga Boro pawh an lalut fel tawh.

Churchill Brothers te chakna hnar pakhat chu Odafe Okolie hi a ni. Chutih rualin an player hman tangkai tak Chitra Sen chhuak hian central midfield-ah pawi a thlen thei mai thei. An lei thar Nascimento Silveira hian a ai a awh zo thei mai thei bawk. .


MOHUN BAGAN
Din kum: 1889
Coach: Karim Bencherifa
Position 2008-2009: 2
Location: Kolkata, West Bengal
Key Players: Jose Barreto, Habibur rehman , Surkumar Singh, Chidi Edeh
Team Colors: Green and Maroon
Nickname: The Mariners

India rama club upa ber leh India ram club zinga IFA Shield-a champion nihna hauh hmasa bertu an nihna ngawt pawh hi chhuan tham a tling ve reng reng. Season hmasa khan I-League-ah champion thei dinhmunah an ding hman tawh a, mahse vanduaithlak takin an match tawp lamah an che chhe hlauh. Champion ni loin pahnihna dinhmun an hauh ta ni.

Season tharah hian foreigner an neih zingah Jose Barreto leh Marcos Pereira te an hum theih bakah Chidi Edeh an nei thar a, Goan star Micky Fernandez, Riston Rodrigues te an neih belh thar bawk. Churchill Brothers atangin Genius Zenith an la bawk.

An player neih sa rawlthar rual seng sawngte hi tun season-ah chuan an hmang tangkai hle turah ngaih a ni. An chakna hnar ber tur chu an midfielder-te hi an ni ngei ang le. An coach Karim Bencherifa hian duhthlan tur a ngah khawp mai. Barreto hian goal a thun thei chhunzawm ang em? Lalramluaha hian season hmasa ai khan hmun a chang tam zawk thei ang em le?


SPORTING CLUB De GOA
Din kum: 1999
Coach: Ray Barreto
Position 2008-2009: 3
Location: Panjim, Goa
Key Players: Joseph Pereira, Elijah Junior, Bibiano Fernandes
Team Colors: Orange & White
Nickname: Flaming Oranje

Sporting Clube de Goan hi sumdawng hausa, football ngaisang em emtu Peter Vaz leh Edgar Afonso te'n kum 1999-a an din a ni. An dinna a la rei loh ang aiin tournament lian-ah an chetha thin viau. Season hmasa tan tirh lam khan a mawngphah lamah an awm deuh ngar ngar a. Division hniam lamah an awm mai dawn emaw tih laiin beisei phak baka rawn chethain, pathumna dinhmunah an inrawn inhlang kai thei ta hial a nih kha.

Kuminah hian Indian chhulchhuak, Portugal-a seilian Roy Barreto chuan a enkawl a, beiseina an nei sang leh hle. He club-a player khelte hi club dangah an insawnchhuak vak lo. hei tak hi Sporting ho chakna hnar pakhat a ni a, an player-te khelhho tamna hian team-ah chakna a siam nia sawi thin a ni.

Season tharah hian player pawimawh Joseph Pereira, Elijah Junior, Bibiano Fernandes te hi an pawimawh lehzual mai thei. Tualchhung player thahnem tak an nei a, an tangkai pui leh viau thei. An coach thar hi India national coach Bob Houghton lak a nih tuma dil vetu Ray Barreto kha a ni. India rama a kal hmain South African club Orlando Pirates, Manning Rangers te lo enkawl tawhtu kha a ni.


DEMPO SPORTS CLUB
Din Kum: 1967
Coach: Armando Colaco
Position 2008-2009: 4
Location: Panjim, Goa
Key Players: Climax Lawrence, Mahesh Gawli, Ranti Martins, Sunil Chetri.
Team Colors: Blue & white

Dempo Sports club hi din a nih tirh lamah chuan Bicholim Sports Club tih a ni. A hnu kum ngaah tuna a hming Dempo Sports Club tih a ni ta a ni. Naupang zawkte talent haichhuahna kawnga thawhhlawk tak nia sawi thin an ni.

Season tharah hian Ranty Martins leh Climax Lawrence te an la chhawr zui leh thei dawn a, tunlaia Indian striker zinga tha ber tia sawi theih Sunil Chhetri an nei thei hi phurna tham a ni ngei ang. Defender senior pahnih Abhijit Mondal leh Satish Kumar te hun hi a liam tawh ti pawhin a sawi theih ang a, anni pahnih thlak tur hian tlar hnung lamah tawnhriat ngah pahnih Anwar Ali leh Covan Lawrence an nei thar bawk.

Dharamjit Singh chu loan-in kum tluanin an hawhchhuak thei dawn a, hei hian awmzia an nei viau thei. Jerry Zirsanga hi inhliam tawh lo se, mumal takin khel ve thei tawh se kan va ti em!


MAHINDRA UNITED
Din Kum: 1952
Coach: David Booth
Position 2008-2009: 5
Location: Mumbai, Maharastra
Key Players: Subhashish Roy Chowdhury, NP Pradeep, Steven Dias,
Team Colors: Red & Black
Nickname: The Jeepman

Bengal leh Goa club ni lo zingah chuan a tawng sang ber dinhmunah pawh lo ding fo tawh an ni. Kum 2005 khan National Football League-ah champion an ni. Kum 2003, 2005 ah khan Federation Cup-ah champion an ni. Nikum khan IFA Shield-ah champion an ni bawk.

Tualchhung player chherhriamna kawngah an thawhhlawk hle. Sum leh paiah an club hian thlamuanpui tham an nei. Season hmasa lamah beisei angin chetha lo mah se season tharah hian an coach hlui David Booth chu a lo kir leh a, tunhnaia he team hmingthatna tam tak kha David Booth-a kutchhuak a ni ti ila kan sawi sual awm lo e. Season tharah hian beiseina sang tak nen lo thlir turte zinga mi an ni ngei ang.


EAST BENGAL
Din Kum: 1920
Coach: Subhash Bhowmick
Position 2008-2009: 6
Location: Kolkata, West Bengal.
Key Players: Yusif Yakubu, Baichung Bhutia, Govin Singh, Nirmal Chettri
Nickname: Red & Gold Brigade
Team Colour : Red & Gold

Kum 1920 July Ni 28 a ni a, Mohun Bagan chu Jorabagan nen Cooch Behar Cup-ah inkhel tur an ni. Jorabagan-ho chuan an star player half back Sailesh Bose chu first eleven-ah an teltir lo. Chutih lai chuan Mohun Bagan vice president, industrialist ni bawk Suresh Chandra Chaudhuri chuan Sailesh Bose chu an club-a tel turin hotu dangte rawn hmasa lovin a sawm ve ngawt a. Chutiang ngawt chuan thiltih a lo awlsam si lo. Suresh Chandra Chaudhuri chuan chu thil chu ngaithiam lovin Mohun Bagan-a a nihna zawng zawng chu bansanin Sailesh Bose, Ramesh Chandra Sen leh Aurobindo Ghosh te nen August ni 1, 1920 khan anmahni chawrchhuahna Kolkata khawchhak lam hming chawiin East Bengal Football Club chu an lo din ta a ni.

An club dinthar hming chuan chak takin hma an la nghal a. Thupui leh innghah nan tumruhna chu thlangin an emblem-a meichher chuan ‘Thil tha ti tura inbuatsaihna a entir a ni’ an ti.

An din tan lai vela an Club Chief Patron chu Maharaja of Santosh a ni. Ani hi ‘Santosh Trophy’ tia kan hriat lar em em hming chawitu hi a ni. An club hminga lawmman an lak hmasak ber chu kum 1920 khan Hercules Cup, players pasarih hmanga khelh chi Football (seven-a-side)-ah khan a ni. Chumi hnuah IFA hnuaiah Second Division-ah an inziak lut a, pathumna an ni a, chak zawkin hma an la chho zel a. Anmahni puala ground neih dan tur an dap a, Mohun Bagan-ho practice pui ber thin Natioanal AC te an zuihral lai a lo ni a, East Bengal hotute chuan thuneitute hnen lamah Mohun Bagan-ho training ground bul chu training nan an lo dil ve mek a. Chu thu chu Mohun Bagan-ho chuan an duh loh thu nasa takin an auchhuahpui a. Mahse East Begal-ho chuan chu ground chu hman phalna an hmu miau si. Tichuan an field chu a lai takah kawng kaltlang tirin an insem ta ringawt a.

British-hoin India an awp chhung khan IFA league-ah India Club pahnih Mohun Bagan leh Aryans chauh Super Division-ah khelh phalsak an ni a. East Bengal chuan an hnuhma enin khelh ve theih an duh em em a. Super Division-ah an khelh theih nan dilna an siam leh a, chutah Mohun Bagan leh Aryans ho chuan an dilna chu phalsak lo turin an lo tang ve leh fan fan a. Mahse awmzia tehchiam a nei lo, a chhan chu Super Division-a khel mek British club pakuate chuan East Bengal tel ve chu an lo phalsak nasa mai si a. Chu mai ni lovin East Bengal-ho thawhrimna zar zovin Kumartuli leh Town Club te chuan Super Division-ah khelh theihna hun remchang an neih phah ta zawk a ni.

Subhas Bhowmick chu harsatna neuh neuh, khelmual pawn lamah a neih avangin a hming a reh hman viau. Goan club Salgoacar-ah technical director hna a thawh hnu-ah awmzia a neihpui loh hnuin East Bengal-ah bawk a rawn let leh ta. Hei hian East Bengal-ah phurna nasa tak a thlen a, chu mai ni loin, India captain Baichung Bhutia chuan East Bengal tan a khel ve leh tawh dawn bawk nen, an tha a tho hle.

Foreigner Yusif Yakubu, Edmilson, Sebastian Omar Monesterolo (Argentina), Jan Berger (Czech) leh Dayoub (Lebanon) te an nei thar. Air India atangin Subhash Singh leh Harmanjot Singh Khabra, Sporting Club de Goa atangin an lei thar bawk. Heng mite hian East Bengal-ah hian 'danglamna' an thlen lo a nih chuan kuminah hian beisei tur dang a tlem ngawt ang.Hetih lai hian an player chhuanvawr Subrata Paul leh striker Sunil Chhetri, defender Surkumar Singh te hmun ruak hi an luah khat zo ang em tih chu ngaihtuah tham tak a tling bawk. Malsawmkima leh Beikhokhei te hian hmun an chang phak ang em?


MUMBAI FOOTBALL CLUB
Dinkum: 2007
Coach: Khalid Jamil
Position 2008-2009: 7th
Location: Mumbai, Maharastra
Team Colors: Yellow
Key Players: Noel Wilson, Anes Edathodika, Subhas Chakraborty, Alex Ambrose.

Zee Sports-in I-League kum sawm chhung tihchhuah theihna 'contract'AIFF atanga an neih chiah khan Essel Group te chuan an company tihlarnan leh footballl tihhmasawnna a nih beiseiin community based football club ni turin club thar an din ve nghal a. A bikin Mumbai khawpui chhunga thalia football-a talent nei thate chherchhuahna kawngah nasa zawka tanlak a nih theihna tur tein din a ni. Din a nih tan tirh atangin an chetha nghal viau. Kum 2007-ah Mumbai Football League (Elite Division - 2007)-ah pahnihna dinhmun an hauh thei nghal. An kawng a tluang hle a, hemi kum vek hian I-League Second Division-ah champion an ni leh thei nghal mai. Kum 2008-09-ah chuan firtst divison-ah hlan kai an ni zui ta. An chanchin tha avang hian Essel group te pawh an phur thar viau. Mahse, tunhnai deuh khan he club hian harsatna a tawk nasa ang reng hle. Mahindra United chet thatpui em emtu David Booth chu ruaiin rawlthar leh senior players thenkhatte nen season hmasa khan I-League-ah 7-na an ni. Season hmasa kha inham tanna hun atana hmangin season tharah hian eng tak ang maw?


CHIRAG UNITED
Din kum: 1927
Coach: Subrata Bhattacharya
Position 2008-2009 : 8
Location: Kolkata, West Bengal.
Key Players: Denson Devadas, Sandip Nandy,Du, S. Malsawmtluanga
Team Colour: Violet & white

Ever-Ready, United Sports Club ti tea hriat thin kha an ni. Kum 1927-a din ni tawh mah se kum 1993 thleng kha chuan division sangah an khel phak ngai lo. 1994-1995 season atangin division sangah inhlang kai chhoin Kolkata premier division-ah an inhlang thei ta zel a ni.

I-League khel phak club nih tumin theihtawp an chhuah a. Kum thum chhung chu a zawnin teuh deuh deuhin an awm. Kum 2007-ah chuan I-League khel phak club-ah an inhlang kai ve ta a ni. Sawi tak ang khan Ever-Ready tih chu 2006-07 United Sports Club tiin a hming an vuah a. Hemi kum vek hian he club hi IT company pakhat “RP Infosystems Ltd” chuan sponsore-in “CHIRAG” (Computers) hming chawiin Chirag United tih an lo ni ta a ni.

Season tharah IFA Shield-ah beisei phak baka chethain semi final an thleng a. Bagan defender tha pahnih Nigerian Peter Odafe leh Brazilian Eduardo Chacon te hian Chirag United defence line phui tha tawk lo hi an tiphui thei a nih chuan beisei an nei thui thei viau mai thei. Coach Subrata Bhattacharya hian rawlthar lam aiin tawnhriat ngah tawh player a lakhawm nasa. Mahse heng mite hi tlem chuan an upa deuh tawh hlawm a tih theih ang. Chutih rual chuan an tawnhriat ngahna tak hian awmzia a nei thei mai thei ve bawk.Kuminah hian I-League-ah kher lo, Kolkata League-ah tal an chetha a nih chuan sum tam zawk thawh inhuam an nei nual. He club captain Sawmtea hian eng tak thlenpui ang maw?


JCT MILLS F/C
Dinkum: 1971
Coach: Sukhvinder Singh
Position 2008-2009: 9th
Location: Phagwara, Punjab
Key Players: Karanjit Singh, Jagpreet Singh, Baldeep Singh
Team Colors: Red & White
Key Players: Karanjit Singh, Jagpreet Singh, Baldeep Singh

JCT Mills Football Club, Phagwara hi India hmar lam Football club lian ber pakhat a ni. JCT Mills-a Chairman & Managing Director MM Thapar kaihhruaina hnuaiah kum 1971 khan din a ni a, din a nih tan tirh lamah chuan Punjabi vek an khel a. Kum 1974 khan north India atanga footballer lar S. Inder Singh leh a thiante chuan Leaders Club, Jalandhar atangin JCT hi hun rei lo te chhung an zawmin kar loah he club hi a hmingtha chho ta hle.

Kum 1980-1990 khan JCT player S Parminder Singh phei chu Asian All Star Football Team-ah te hial a tel ve phak a. Kum 1996-a khelh tan National Football League (I-League)-ah khelh tan a nih kumin I.M.Vijayan, Bhaichung Bhutia, Joe Paul Anchery, Stephen Abarowei, Tejinder Kumar te chu JCT hminga khelin champion hmasa ber an ni. Hemi kum hian India ram tournament lian zawng zawngah champion an ni fai deuh vek.

Season hmasa khan beisei an phak lo. Kuminah tualchhung player tam zawk senglutin Nigerian midfielder Pen chu an lalut thar. An academy atanga chhuak naupangte chhawr tangkai an tum hle. Mizo tlangval Chhuantea pawhin JCT senior team hi a zawm tawh. Mahlima chuan season hmasa khan a zawm tawh nachungin, inhliam vangin a khel tam thei lo a nih kha. Kuminah hian he'ng Mizo tlangval pahnihte hian JCT-ah hmun an chang phak ngei turah ngai teh ang.


AIR INDIA
Dinkum: 1956
Coach: Bimal Ghosh:
Position 2008-2009: 10th
Location : Mumbai, Mahrastra
Key Players: K. Singh, Soccor Velho, Henry Gangte
Team Colors: Red

Kum 1952-a din Air India Football Club hi India ram club tha zingah a chhiar tel theih awm e. Hun harsa leh dinhmun kirhkhan tak tak tawk thin mah se, he club hi sang takah invawrh hluai lo mah se dinhmun chhe takah erawh a ding ngai lem lo.

National Football Lague tih thin I-League tia a hming vuah khelh a nih hmasak ber tumin Air India hian sum seng tam leh player nei tha Mohun Bagan a hneh hnuah phei kha chuan club lian te'n an 'huphurh' te zingah sawi an ni ve deuh ta zel a. Tuna an coach Bimal Ghosh hi Air India team khaidingtu a ni deuh ber tawh awm e.

Player tha leh langsar an nei ngai lem lo a, Bimal Ghosh hian player erawh a chherchhuak hnem tawh viau thung si. Kuminah hian kum dang ang bawkin beiseina sang tak neih tur chi an ni leh lo mai thei. Mahse a mawngphah berah erawh an awm leh miah lo ang.


SALGOACAR SC
Dinkum: 1956
Coach: Tim Hankinson
Position 2008-2009: Newly Promoted
Location: Goa
Key Players: Rocus Lamare, Francis Fernandes, Bevan D'Mello,
Team Colors: Green

Salgaocar Group of Companies neitupa sumdawng hausa mual liam ta Vasudev M Salgaocar chuan Goa state chunga football tih hmasawnna atan tiin kum 1956 khan Vimson Club tiin a din a. A hnu hnih lekah a club hming chu Salgaocar Sports Club tiin a thlak leh a. Goa state chhung chauha hming chher tum khan India ram pumah hming cher tumin hma a la chhunzawm a. Mahse a hnu rei lo teah Vasudev M. Salgaocar chu vanduai thlak takin a boral hlauh a. A tu leh fate he a club din hi chawm nun chhoh zel a, a duhthu sam ang ngeia India ram a club tha pawlah dinchuah ngei tumin theitawhtawp an chhuah a. Kum 1998 - 99 a lo her chhuah chuan National Football League a Goan club champion na hmasa ber atan Salgoacar SC chu champion an ni.

Season tharah hian kai thar zingah beiseina sang tak nen a lo thlir tur an ni mai thei. Player thar an inlakhawm nasa a. Kum 2007 -08 season khan I - Legaue First division-ah an khel tawh a, mahse hemi tum hian division hniamah an tla thla a. Season hmasa khan II Div-ah champion an nih vangin an hmel kan hmu leh dawn a ni.


SHILLONG-LAJONG FC
Dinkum: 1983
Coach: Stanley Rosario
Position 2008-2009: Newly Promoted
Location: Shillong, Meghalaya
Key Players: Aibor Khonjee, Gumpe Rime,Marlangki Suiting.
Team Colors: Green

1983-a din a ni a, I-League khel tur zingah chuan Mizo player fuankhawm tamna ber club a ni. Tunah hian Mizo player sawm tling lo deuh an kawl khawm mek. Heng zingah chuan player pathum emaw tal hi chuan first XI-ah hmun an chang ngei turah beisei a ni.

Foreigner pakhat, Chirag United atangin Nigerian Daniel Bidemi an nei. Coach thar tawnhriat ngah tak Stanley Rozario an nei thar bawk. Skill nei tha, thahrui leh tharum ngah tak tlangmi tel tamna tur a ni. Hei hi an chakna hnar pakhat tur pawh a ni ngei ang le.


PUNE FC
Dinkum: 2007
Coach: Derrick Pereira
Position 2008-2009: Newly promoted
Location :Pune, Maharastra
Key Players: Shanmugam Venkatesh, Arata Izum, Subrata Paul
Team Colors: Red

Khawvel hmun danga an tih dan zulzuiin khaw hming chu club hming atan an hmang a, India ram club thanduang ber pakhat a ni. Player inla thar nasa ber pawl pawh an ni ngei ang.

An coach thar Derrick Pareira hi India football coach zingah AFC A license coaching certificate nei tlem zinga pakhat a ni. II Div league-a an chethat avangin tun dinhmunah hian an hmel kan hmu thei dawn. Season hmasaa an defender chhuanvawr leh rinrawl Nigerian Chika Wali an nei chhunzawm ang a, central defender S Venkatesh an lei tho bawk. A hmatawng lamah tlakchham an nei. An rinrawl Jeje Lalpekhlua hian hma a sawn ve zel bawk. Lalrozama pawh a hman tlak tial tial.

Pune FC hian hmabak eng tak an nei. India ram club zingah hmunhma nei tha leh changtlung ber pawl an ni. An club kalphung pawh India ram club dangte ai chuan a mumalin awmzia an nei hle. Nakin lawkah chuan India ram football club tha ber leh changtlung ber an la nih theih ngei a beiseiawm.


VIVA KERELA
Dinkum: 2004
Coach: A.M.Sreedharan
Position 2008-2009: Newly promoted
Location: Kerela
Key Players: C. Jain P. Raj, Sabeeth C. S., Nidhil
Team Colors: White & Blue

Kerala state chhunga football ngaisangtu sumdawng hausa te'n an din a ni a. An din chhan ber pakhat chu Kerala state chhunga football-a talent nei tha te'n Kerala hming an chawimawi theihna atana kawng zawnsak a ni. Kum 2007 season khan I-League-ah an hmel kan hmu tawh a, mahse an relagate leh nghal. Kuminah hian I-League-ah bawk rawn kir lehin beiseina erawh a sang tehchiam chuang lo.

Read more...

India Ram Football Club Liante Bihchianna

¢ Hmingsanga

India rama club leh club inelna sang ber I-League chu khelh a lo hun leh dawn ta. India rama club thate chuan I-League khel tur hian club hrang hrangte chu a sur a sa hnuaiah, thi leh thau pawlhin theihtawpin an inbuatsaih mek.

Kan tarlan fo tawh thin angin I-League hi Zee Sports chuan match zawng zawng live telcast-a pek an tum. India rama club hrang hrangte dinhmun hi hriat ve a tha a. Mizo zingah pawh Indian football ngainatu leh a thlir peih kan pung ve zel bawk. European Football kan hriat tluk hian Indian football hi hriat ve a tul hle mai. India ram club inkhel hi tunah 'nep' deuh rihah ngai mah ila, heng club hrang hranga khelte hi state level zawnga inkhelah chuan kan hneh loh fo te an ni lawi si. Hei vang hian Indian football hi kan ngainep ngawt thei lo. Indian football hrechiang lehzual turin kan hmalawka I - League khel tur club hrang hrangte chanchin leh he league khelh tura club hrang hrangte dinhmun ni thei awm nia kan hriat te tarlang chungin i'n lo bihchiang ve leh dawn teh ang.


CHURCHILL BROTHERS
Dinkum: 1988
Coach Carlos Pareira
Position 2008-2009: Champion
Location: Goa
Key Players: Odafe, Gouramangi Singh, Ogba Kalu Nnanna
Team Colors: White & Red

India rama chhungkaw pakhatin Football club an din hmasak ber leh chhungkaw club ding zinga tawng sang ber an ni hial awm e. Tunah hian Churchill Alemao, Goa-a politician langsar berte zinga chhiar tel ngamin a enkawl mek a ni. Season hmasaa I- League champion team an ni. I - League-a player mal chetha ber leh AIFF-in player malte chawimawina a siam zawng zawng hui vektu Churchil Brothers te hian Player Of the I-League (MVP), Best Forward, Golden Boot dawngtu Odafe Onyeka Okolie, Best Goalkeeper - Arindam Bhattacharya, Best Defender - Gouramangi Moirangthem Singh, Best Midfielder - Ogba Kalu Nnanna te an la hum thei.

Team tichak zual turin Brazilian striker Nascimento Silveira chu Dempo SC atangin an lalut a, Mizo tlangval Robert Lalthlamuana a la tel chhunzawm ang. Mizo tlangval pahnih Vanlalrova leh Vanlalfela te'n Churchill Brothers tan khelh phak tumin contract thar an ziak tawh bawk. Assamese tlangval, Oil India striker Durga Boro pawh an lalut fel tawh.

Churchill Brothers te chakna hnar pakhat chu Odafe Okolie hi a ni. Chutih rualin an player hman tangkai tak Chitra Sen chhuak hian central midfield-ah pawi a thlen thei mai thei. An lei thar Nascimento Silveira hian a ai a awh zo thei mai thei bawk. .


MOHUN BAGAN
Din kum: 1889
Coach: Karim Bencherifa
Position 2008-2009: 2
Location: Kolkata, West Bengal
Key Players: Jose Barreto, Habibur rehman , Surkumar Singh, Chidi Edeh
Team Colors: Green and Maroon
Nickname: The Mariners

India rama club upa ber leh India ram club zinga IFA Shield-a champion nihna hauh hmasa bertu an nihna ngawt pawh hi chhuan tham a tling ve reng reng. Season hmasa khan I-League-ah champion thei dinhmunah an ding hman tawh a, mahse vanduaithlak takin an match tawp lamah an che chhe hlauh. Champion ni loin pahnihna dinhmun an hauh ta ni.

Season tharah hian foreigner an neih zingah Jose Barreto leh Marcos Pereira te an hum theih bakah Chidi Edeh an nei thar a, Goan star Micky Fernandez, Riston Rodrigues te an neih belh thar bawk. Churchill Brothers atangin Genius Zenith an la bawk.

An player neih sa rawlthar rual seng sawngte hi tun season-ah chuan an hmang tangkai hle turah ngaih a ni. An chakna hnar ber tur chu an midfielder-te hi an ni ngei ang le. An coach Karim Bencherifa hian duhthlan tur a ngah khawp mai. Barreto hian goal a thun thei chhunzawm ang em? Lalramluaha hian season hmasa ai khan hmun a chang tam zawk thei ang em le?


SPORTING CLUB De GOA
Din kum: 1999
Coach: Ray Barreto
Position 2008-2009: 3
Location: Panjim, Goa
Key Players: Joseph Pereira, Elijah Junior, Bibiano Fernandes
Team Colors: Orange & White
Nickname: Flaming Oranje

Sporting Clube de Goan hi sumdawng hausa, football ngaisang em emtu Peter Vaz leh Edgar Afonso te'n kum 1999-a an din a ni. An dinna a la rei loh ang aiin tournament lian-ah an chetha thin viau. Season hmasa tan tirh lam khan a mawngphah lamah an awm deuh ngar ngar a. Division hniam lamah an awm mai dawn emaw tih laiin beisei phak baka rawn chethain, pathumna dinhmunah an inrawn inhlang kai thei ta hial a nih kha.

Kuminah hian Indian chhulchhuak, Portugal-a seilian Roy Barreto chuan a enkawl a, beiseina an nei sang leh hle. He club-a player khelte hi club dangah an insawnchhuak vak lo. hei tak hi Sporting ho chakna hnar pakhat a ni a, an player-te khelhho tamna hian team-ah chakna a siam nia sawi thin a ni.

Season tharah hian player pawimawh Joseph Pereira, Elijah Junior, Bibiano Fernandes te hi an pawimawh lehzual mai thei. Tualchhung player thahnem tak an nei a, an tangkai pui leh viau thei. An coach thar hi India national coach Bob Houghton lak a nih tuma dil vetu Ray Barreto kha a ni. India rama a kal hmain South African club Orlando Pirates, Manning Rangers te lo enkawl tawhtu kha a ni.


DEMPO SPORTS CLUB
Din Kum: 1967
Coach: Armando Colaco
Position 2008-2009: 4
Location: Panjim, Goa
Key Players: Climax Lawrence, Mahesh Gawli, Ranti Martins, Sunil Chetri.
Team Colors: Blue & white

Dempo Sports club hi din a nih tirh lamah chuan Bicholim Sports Club tih a ni. A hnu kum ngaah tuna a hming Dempo Sports Club tih a ni ta a ni. Naupang zawkte talent haichhuahna kawnga thawhhlawk tak nia sawi thin an ni.

Season tharah hian Ranty Martins leh Climax Lawrence te an la chhawr zui leh thei dawn a, tunlaia Indian striker zinga tha ber tia sawi theih Sunil Chhetri an nei thei hi phurna tham a ni ngei ang. Defender senior pahnih Abhijit Mondal leh Satish Kumar te hun hi a liam tawh ti pawhin a sawi theih ang a, anni pahnih thlak tur hian tlar hnung lamah tawnhriat ngah pahnih Anwar Ali leh Covan Lawrence an nei thar bawk.

Dharamjit Singh chu loan-in kum tluanin an hawhchhuak thei dawn a, hei hian awmzia an nei viau thei. Jerry Zirsanga hi inhliam tawh lo se, mumal takin khel ve thei tawh se kan va ti em!


MAHINDRA UNITED
Din Kum: 1952
Coach: David Booth
Position 2008-2009: 5
Location: Mumbai, Maharastra
Key Players: Subhashish Roy Chowdhury, NP Pradeep, Steven Dias,
Team Colors: Red & Black
Nickname: The Jeepman

Bengal leh Goa club ni lo zingah chuan a tawng sang ber dinhmunah pawh lo ding fo tawh an ni. Kum 2005 khan National Football League-ah champion an ni. Kum 2003, 2005 ah khan Federation Cup-ah champion an ni. Nikum khan IFA Shield-ah champion an ni bawk.

Tualchhung player chherhriamna kawngah an thawhhlawk hle. Sum leh paiah an club hian thlamuanpui tham an nei. Season hmasa lamah beisei angin chetha lo mah se season tharah hian an coach hlui David Booth chu a lo kir leh a, tunhnaia he team hmingthatna tam tak kha David Booth-a kutchhuak a ni ti ila kan sawi sual awm lo e. Season tharah hian beiseina sang tak nen lo thlir turte zinga mi an ni ngei ang.


EAST BENGAL
Din Kum: 1920
Coach: Subhash Bhowmick
Position 2008-2009: 6
Location: Kolkata, West Bengal.
Key Players: Yusif Yakubu, Baichung Bhutia, Govin Singh, Nirmal Chettri
Nickname: Red & Gold Brigade
Team Colour : Red & Gold

Kum 1920 July Ni 28 a ni a, Mohun Bagan chu Jorabagan nen Cooch Behar Cup-ah inkhel tur an ni. Jorabagan-ho chuan an star player half back Sailesh Bose chu first eleven-ah an teltir lo. Chutih lai chuan Mohun Bagan vice president, industrialist ni bawk Suresh Chandra Chaudhuri chuan Sailesh Bose chu an club-a tel turin hotu dangte rawn hmasa lovin a sawm ve ngawt a. Chutiang ngawt chuan thiltih a lo awlsam si lo. Suresh Chandra Chaudhuri chuan chu thil chu ngaithiam lovin Mohun Bagan-a a nihna zawng zawng chu bansanin Sailesh Bose, Ramesh Chandra Sen leh Aurobindo Ghosh te nen August ni 1, 1920 khan anmahni chawrchhuahna Kolkata khawchhak lam hming chawiin East Bengal Football Club chu an lo din ta a ni.

An club dinthar hming chuan chak takin hma an la nghal a. Thupui leh innghah nan tumruhna chu thlangin an emblem-a meichher chuan ‘Thil tha ti tura inbuatsaihna a entir a ni’ an ti.

An din tan lai vela an Club Chief Patron chu Maharaja of Santosh a ni. Ani hi ‘Santosh Trophy’ tia kan hriat lar em em hming chawitu hi a ni. An club hminga lawmman an lak hmasak ber chu kum 1920 khan Hercules Cup, players pasarih hmanga khelh chi Football (seven-a-side)-ah khan a ni. Chumi hnuah IFA hnuaiah Second Division-ah an inziak lut a, pathumna an ni a, chak zawkin hma an la chho zel a. Anmahni puala ground neih dan tur an dap a, Mohun Bagan-ho practice pui ber thin Natioanal AC te an zuihral lai a lo ni a, East Bengal hotute chuan thuneitute hnen lamah Mohun Bagan-ho training ground bul chu training nan an lo dil ve mek a. Chu thu chu Mohun Bagan-ho chuan an duh loh thu nasa takin an auchhuahpui a. Mahse East Begal-ho chuan chu ground chu hman phalna an hmu miau si. Tichuan an field chu a lai takah kawng kaltlang tirin an insem ta ringawt a.

British-hoin India an awp chhung khan IFA league-ah India Club pahnih Mohun Bagan leh Aryans chauh Super Division-ah khelh phalsak an ni a. East Bengal chuan an hnuhma enin khelh ve theih an duh em em a. Super Division-ah an khelh theih nan dilna an siam leh a, chutah Mohun Bagan leh Aryans ho chuan an dilna chu phalsak lo turin an lo tang ve leh fan fan a. Mahse awmzia tehchiam a nei lo, a chhan chu Super Division-a khel mek British club pakuate chuan East Bengal tel ve chu an lo phalsak nasa mai si a. Chu mai ni lovin East Bengal-ho thawhrimna zar zovin Kumartuli leh Town Club te chuan Super Division-ah khelh theihna hun remchang an neih phah ta zawk a ni.

Subhas Bhowmick chu harsatna neuh neuh, khelmual pawn lamah a neih avangin a hming a reh hman viau. Goan club Salgoacar-ah technical director hna a thawh hnu-ah awmzia a neihpui loh hnuin East Bengal-ah bawk a rawn let leh ta. Hei hian East Bengal-ah phurna nasa tak a thlen a, chu mai ni loin, India captain Baichung Bhutia chuan East Bengal tan a khel ve leh tawh dawn bawk nen, an tha a tho hle.

Foreigner Yusif Yakubu, Edmilson, Sebastian Omar Monesterolo (Argentina), Jan Berger (Czech) leh Dayoub (Lebanon) te an nei thar. Air India atangin Subhash Singh leh Harmanjot Singh Khabra, Sporting Club de Goa atangin an lei thar bawk. Heng mite hian East Bengal-ah hian 'danglamna' an thlen lo a nih chuan kuminah hian beisei tur dang a tlem ngawt ang.Hetih lai hian an player chhuanvawr Subrata Paul leh striker Sunil Chhetri, defender Surkumar Singh te hmun ruak hi an luah khat zo ang em tih chu ngaihtuah tham tak a tling bawk. Malsawmkima leh Beikhokhei te hian hmun an chang phak ang em?


MUMBAI FOOTBALL CLUB
Dinkum: 2007
Coach: Khalid Jamil
Position 2008-2009: 7th
Location: Mumbai, Maharastra
Team Colors: Yellow
Key Players: Noel Wilson, Anes Edathodika, Subhas Chakraborty, Alex Ambrose.

Zee Sports-in I-League kum sawm chhung tihchhuah theihna 'contract'AIFF atanga an neih chiah khan Essel Group te chuan an company tihlarnan leh footballl tihhmasawnna a nih beiseiin community based football club ni turin club thar an din ve nghal a. A bikin Mumbai khawpui chhunga thalia football-a talent nei thate chherchhuahna kawngah nasa zawka tanlak a nih theihna tur tein din a ni. Din a nih tan tirh atangin an chetha nghal viau. Kum 2007-ah Mumbai Football League (Elite Division - 2007)-ah pahnihna dinhmun an hauh thei nghal. An kawng a tluang hle a, hemi kum vek hian I-League Second Division-ah champion an ni leh thei nghal mai. Kum 2008-09-ah chuan firtst divison-ah hlan kai an ni zui ta. An chanchin tha avang hian Essel group te pawh an phur thar viau. Mahse, tunhnai deuh khan he club hian harsatna a tawk nasa ang reng hle. Mahindra United chet thatpui em emtu David Booth chu ruaiin rawlthar leh senior players thenkhatte nen season hmasa khan I-League-ah 7-na an ni. Season hmasa kha inham tanna hun atana hmangin season tharah hian eng tak ang maw?


CHIRAG UNITED
Din kum: 1927
Coach: Subrata Bhattacharya
Position 2008-2009 : 8
Location: Kolkata, West Bengal.
Key Players: Denson Devadas, Sandip Nandy,Du, S. Malsawmtluanga
Team Colour: Violet & white

Ever-Ready, United Sports Club ti tea hriat thin kha an ni. Kum 1927-a din ni tawh mah se kum 1993 thleng kha chuan division sangah an khel phak ngai lo. 1994-1995 season atangin division sangah inhlang kai chhoin Kolkata premier division-ah an inhlang thei ta zel a ni.

I-League khel phak club nih tumin theihtawp an chhuah a. Kum thum chhung chu a zawnin teuh deuh deuhin an awm. Kum 2007-ah chuan I-League khel phak club-ah an inhlang kai ve ta a ni. Sawi tak ang khan Ever-Ready tih chu 2006-07 United Sports Club tiin a hming an vuah a. Hemi kum vek hian he club hi IT company pakhat “RP Infosystems Ltd” chuan sponsore-in “CHIRAG” (Computers) hming chawiin Chirag United tih an lo ni ta a ni.

Season tharah IFA Shield-ah beisei phak baka chethain semi final an thleng a. Bagan defender tha pahnih Nigerian Peter Odafe leh Brazilian Eduardo Chacon te hian Chirag United defence line phui tha tawk lo hi an tiphui thei a nih chuan beisei an nei thui thei viau mai thei. Coach Subrata Bhattacharya hian rawlthar lam aiin tawnhriat ngah tawh player a lakhawm nasa. Mahse heng mite hi tlem chuan an upa deuh tawh hlawm a tih theih ang. Chutih rual chuan an tawnhriat ngahna tak hian awmzia a nei thei mai thei ve bawk.Kuminah hian I-League-ah kher lo, Kolkata League-ah tal an chetha a nih chuan sum tam zawk thawh inhuam an nei nual. He club captain Sawmtea hian eng tak thlenpui ang maw?


JCT MILLS F/C
Dinkum: 1971
Coach: Sukhvinder Singh
Position 2008-2009: 9th
Location: Phagwara, Punjab
Key Players: Karanjit Singh, Jagpreet Singh, Baldeep Singh
Team Colors: Red & White
Key Players: Karanjit Singh, Jagpreet Singh, Baldeep Singh

JCT Mills Football Club, Phagwara hi India hmar lam Football club lian ber pakhat a ni. JCT Mills-a Chairman & Managing Director MM Thapar kaihhruaina hnuaiah kum 1971 khan din a ni a, din a nih tan tirh lamah chuan Punjabi vek an khel a. Kum 1974 khan north India atanga footballer lar S. Inder Singh leh a thiante chuan Leaders Club, Jalandhar atangin JCT hi hun rei lo te chhung an zawmin kar loah he club hi a hmingtha chho ta hle.

Kum 1980-1990 khan JCT player S Parminder Singh phei chu Asian All Star Football Team-ah te hial a tel ve phak a. Kum 1996-a khelh tan National Football League (I-League)-ah khelh tan a nih kumin I.M.Vijayan, Bhaichung Bhutia, Joe Paul Anchery, Stephen Abarowei, Tejinder Kumar te chu JCT hminga khelin champion hmasa ber an ni. Hemi kum hian India ram tournament lian zawng zawngah champion an ni fai deuh vek.

Season hmasa khan beisei an phak lo. Kuminah tualchhung player tam zawk senglutin Nigerian midfielder Pen chu an lalut thar. An academy atanga chhuak naupangte chhawr tangkai an tum hle. Mizo tlangval Chhuantea pawhin JCT senior team hi a zawm tawh. Mahlima chuan season hmasa khan a zawm tawh nachungin, inhliam vangin a khel tam thei lo a nih kha. Kuminah hian he'ng Mizo tlangval pahnihte hian JCT-ah hmun an chang phak ngei turah ngai teh ang.


AIR INDIA
Dinkum: 1956
Coach: Bimal Ghosh:
Position 2008-2009: 10th
Location : Mumbai, Mahrastra
Key Players: K. Singh, Soccor Velho, Henry Gangte
Team Colors: Red

Kum 1952-a din Air India Football Club hi India ram club tha zingah a chhiar tel theih awm e. Hun harsa leh dinhmun kirhkhan tak tak tawk thin mah se, he club hi sang takah invawrh hluai lo mah se dinhmun chhe takah erawh a ding ngai lem lo.

National Football Lague tih thin I-League tia a hming vuah khelh a nih hmasak ber tumin Air India hian sum seng tam leh player nei tha Mohun Bagan a hneh hnuah phei kha chuan club lian te'n an 'huphurh' te zingah sawi an ni ve deuh ta zel a. Tuna an coach Bimal Ghosh hi Air India team khaidingtu a ni deuh ber tawh awm e.

Player tha leh langsar an nei ngai lem lo a, Bimal Ghosh hian player erawh a chherchhuak hnem tawh viau thung si. Kuminah hian kum dang ang bawkin beiseina sang tak neih tur chi an ni leh lo mai thei. Mahse a mawngphah berah erawh an awm leh miah lo ang.


SALGOACAR SC
Dinkum: 1956
Coach: Tim Hankinson
Position 2008-2009: Newly Promoted
Location: Goa
Key Players: Rocus Lamare, Francis Fernandes, Bevan D'Mello,
Team Colors: Green

Salgaocar Group of Companies neitupa sumdawng hausa mual liam ta Vasudev M Salgaocar chuan Goa state chunga football tih hmasawnna atan tiin kum 1956 khan Vimson Club tiin a din a. A hnu hnih lekah a club hming chu Salgaocar Sports Club tiin a thlak leh a. Goa state chhung chauha hming chher tum khan India ram pumah hming cher tumin hma a la chhunzawm a. Mahse a hnu rei lo teah Vasudev M. Salgaocar chu vanduai thlak takin a boral hlauh a. A tu leh fate he a club din hi chawm nun chhoh zel a, a duhthu sam ang ngeia India ram a club tha pawlah dinchuah ngei tumin theitawhtawp an chhuah a. Kum 1998 - 99 a lo her chhuah chuan National Football League a Goan club champion na hmasa ber atan Salgoacar SC chu champion an ni.

Season tharah hian kai thar zingah beiseina sang tak nen a lo thlir tur an ni mai thei. Player thar an inlakhawm nasa a. Kum 2007 -08 season khan I - Legaue First division-ah an khel tawh a, mahse hemi tum hian division hniamah an tla thla a. Season hmasa khan II Div-ah champion an nih vangin an hmel kan hmu leh dawn a ni.


SHILLONG-LAJONG FC
Dinkum: 1983
Coach: Stanley Rosario
Position 2008-2009: Newly Promoted
Location: Shillong, Meghalaya
Key Players: Aibor Khonjee, Gumpe Rime,Marlangki Suiting.
Team Colors: Green

1983-a din a ni a, I-League khel tur zingah chuan Mizo player fuankhawm tamna ber club a ni. Tunah hian Mizo player sawm tling lo deuh an kawl khawm mek. Heng zingah chuan player pathum emaw tal hi chuan first XI-ah hmun an chang ngei turah beisei a ni.

Foreigner pakhat, Chirag United atangin Nigerian Daniel Bidemi an nei. Coach thar tawnhriat ngah tak Stanley Rozario an nei thar bawk. Skill nei tha, thahrui leh tharum ngah tak tlangmi tel tamna tur a ni. Hei hi an chakna hnar pakhat tur pawh a ni ngei ang le.


PUNE FC
Dinkum: 2007
Coach: Derrick Pereira
Position 2008-2009: Newly promoted
Location :Pune, Maharastra
Key Players: Shanmugam Venkatesh, Arata Izum, Subrata Paul
Team Colors: Red

Khawvel hmun danga an tih dan zulzuiin khaw hming chu club hming atan an hmang a, India ram club thanduang ber pakhat a ni. Player inla thar nasa ber pawl pawh an ni ngei ang.

An coach thar Derrick Pareira hi India football coach zingah AFC A license coaching certificate nei tlem zinga pakhat a ni. II Div league-a an chethat avangin tun dinhmunah hian an hmel kan hmu thei dawn. Season hmasaa an defender chhuanvawr leh rinrawl Nigerian Chika Wali an nei chhunzawm ang a, central defender S Venkatesh an lei tho bawk. A hmatawng lamah tlakchham an nei. An rinrawl Jeje Lalpekhlua hian hma a sawn ve zel bawk. Lalrozama pawh a hman tlak tial tial.

Pune FC hian hmabak eng tak an nei. India ram club zingah hmunhma nei tha leh changtlung ber pawl an ni. An club kalphung pawh India ram club dangte ai chuan a mumalin awmzia an nei hle. Nakin lawkah chuan India ram football club tha ber leh changtlung ber an la nih theih ngei a beiseiawm.


VIVA KERELA
Dinkum: 2004
Coach: A.M.Sreedharan
Position 2008-2009: Newly promoted
Location: Kerela
Key Players: C. Jain P. Raj, Sabeeth C. S., Nidhil
Team Colors: White & Blue

Kerala state chhunga football ngaisangtu sumdawng hausa te'n an din a ni a. An din chhan ber pakhat chu Kerala state chhunga football-a talent nei tha te'n Kerala hming an chawimawi theihna atana kawng zawnsak a ni. Kum 2007 season khan I-League-ah an hmel kan hmu tawh a, mahse an relagate leh nghal. Kuminah hian I-League-ah bawk rawn kir lehin beiseina erawh a sang tehchiam chuang lo.

Read more...

FOR A GOOD LOOK-2

¢ Debbie Chawngthu

Thau hi a then chuan an hlau em em a, a then chuan thau duhin eitur tui hnai chitin reng an ei a, damdawi nen tan an la nasa em em a. Thau duh vanga thau lampang ei vak ringawt hi taksa tan a tha lem lova, a chhan chu thau tawh hnu chuan intih cher leh hi thil harsa tak a tling a ni. Sap ho hian hnam dang zawng aiin thau an hlauh avangin an tleirawl lai atangin slimming pills an ei a, thau hi an hlau takzet a ni. Thau chu a in thazo lova, inchei a nalh theih lova, cher aiin na neuh neuh an ngah zawk bawk a. Sapin slimming tablet an ei hi lo chin ve mai a tha lova, a chhan chu an ei leh kan ei hi a inang lovin a inthlau em em a ni tih hriat a tha.

Balanced diet hi taksa hriselna atan chuan a pawimawh em em a. Mi a ei leh in inbuk tawk lo chu a hrisel thei lova, insawiselna a ngah em em zel a ni. Eitur reng reng hi a hmina ei ngei chi nilo chu tlema a hel lampang nise taksa tan a tha bik a. Entirnan, zikhlum he hi chhum hmin ta vak ila, a chakna kha a bo then a, taksa tana a that tur angin a tha lo thin a ni. Thlai hring a hela ei chi ho hi taksa tan an tha veka, a theih chuan chaw ei apianga telh nise a tha a ni. Thlai hel ei tam mi chu a hrisel a, natna pawh a nei tlem bik a ni.

Raw food hi taksa tan a tha a, raw food ah hian thei, thlai hel, thei tui, khawizu te hi a tel veka,heng hi keini ramah pawh hmuh tur tam tak an awm a ni. Raw food ho hian taksa a vawng tha a, taksaa thur leh al awm pawh a inbuk tawin a siam a ni. Eitur chhum hmin ho hian taksaa awm sodium a ti tam a, a hel ho hi chuan sodium/potassium awm te a inbuk tawkin a siam bawk a ni.

I ei leh in reng rengah a hela ei chi ho hi telh tam la, mahse vawikhata ei vak lovin zawi zawiin pun chho zawk la, i taksain a thatpui zawk ang. Tunlaiah chuan a hela ei chi leitur a tam a , carrot, raddish te pawh hmuh tur a tam a ni. Heng hi to lutuk a ni lova, lei la, nitin ei tum teh.

Iron hi kan taksa tan a pawimawh em em bawk a, iron hian red blood cells a ti pung a, chuvang chuan vun natna pawh a tinep a ni. Arngeng nei tan pawh iron hi a pawimawh hle bawk. Beans, thingfanghma ah te hiam a tam a, heng hi a theih chuan ei hram hram tur a ni.

Kan ei leh in in a zir loh chuan ha pawh hi a chhe thuai a , chuvang chuan ha nei tha tur chuan ei leh inah fimkhur a tul hle a ni. Naupang thil thlum pek vak vak te hi tih miah loh a tha a, thlum khan an ha a ei chhia a, naupangtein a hun lovah an ha phawi a lo ngai ta thin a ni. Ha hrisel tur chuan calcium hi taksa mamawh tawk ei a tha a, a hmuh theihna tha ber chu bawnghnute leh thei atangin a ni. Chocolate te hi naupangin duh hle mahse pek loh a tha zawk. A aiah bawnghnute, bawnghnute atanga eitur siam te leh tuei tui pek zawk a tha a, an hrisel phah zawk bawk a ni. Naupangin thil an ei/in reng rengin an ei zawh veleh tuiin kamthuah tir ziah ang che. Hei hi puitling tan pawh a tha tho.

Thil ei reng reng sawm takin thial la, a sawm that loh chuan i pumin a zo lo anga, pumpui thalo i nei thuai ang. Thingpui leh coffee hi tui viau mahse in chintawk neih a tha. Ngaih mai ai hian taksa tan a tha lova, chintawk neia in thin a tha a ni. I chhawlhal anih chuan thingpui in lovin theitui emaw tui pangngai emaw in thin la, i taksa tan a tha zawk ang. Tui hi taksa tan a tha em em a, nitin no 8 tal in thin tum la, vawilehkhata tam tak in lovin darkar tinin no 2 in ziah tum la. A rei hnuah chuan i taksain ngaiah neiin a hunah i tui in a lo hal chawp chho zel thei ang.

Read more...

Nui lawks 27


J Thenzawl kawng a mam nuam bawk a tiin Maxi Cab driver pakhat pawh he kawngah hlir hian a tlan tawh. Amaherawhchu, a passenger te an buai ve phah ang reng; a motor hi Aizawl - Champhai service a ni tlat!
- 9612589095

J India leh Burma inrina chiahah lirthei chesual awm ta se, khawi ram zawkah nge 'survivor' te an phum ang?
- 9612698042

J An restaurant siam kha an inren ve bawk a, dawr dangah chuan 'boneless chicken' te an siam laiin anni kha chuan 'Chickenless bone' chiah an nei!
- 9862343408

J Doctor ka rawn a, "Doctor, dathlalanga ka inen apiang hian ka luak a chhuak thin a," ka ti a. "Umm, i mit chu a that viau chu," min ti!
- 9612698042

J Liana: Mi zingah zawng a ang min lo ti a ni maw?
Piana: Ti lo e, i hresual let der a nih chu. Zawngin a ang zawk che ka tia lawm.
- 9612036744

J Khawlaiah nula pakhat an tawk a, "He nu han intih hmelthatzia hi!" a ti sup a, a thianpa chuan, "Ka cousin a nih kha," a lo ti si. A zak lutuk tih ngaihna hre lo chuan, "A intih hmelthat dan hi a changkang... a inhmeh ka ti..." te a ti vel!
- 9862577575

J TTlangval pakhat pawh kha, a hmel en chuan a 'pa' khawp mai a, nulaho pawhin 'pa' an ti thei rap. Mahse, a chanchinbu duh ber chu Zonu!
- 9436151666

Read more...

Chanchin Maksak 46


Thiam thei lo ve asin!
Mahatma Gandhi kha Porbandar khuaa piang a ni a, chuta tang chuan Rajkot-ah an pem a, chutah chuan sikul te lutin nun bul a tan chho ta a ni.

Sikul a'n lut ve chu, lehkha zir a taima em em mai a,amah a zakzum chi a lo ni bawk nen, thenrual a pawl ngam lo a, lehkha a chhiar tlat tlat mai a ni awm e. "Lehkhabu leh ka zirlaite chu ka thian neihchhun an ni mai," tiin a sawi thin.

He khuaa lehkha a zir lai hian a ni a chanchin an sawi apianga an telh ve thin pakhat a thlen ni. Vawi khat chu, high school an kal laiin a nia, an sikul chu Educational Inspector Pu Giles-a'n a rawn tlawh a, Pu Giles-a chuan spelling an thiam leh thiam loh ennan sap tawng thumal pali sipel a zawt hlawm a ni awm e.

Gandhi-a chuan thumal pakhat, Mizoina ketli kan tih, 'kettle' sipel chu a hre ta tlat lo. An zirtirtupa tang lutuk chuan Gandhi-a chu a thiante ta entawn turin a mitmei ta ringawt mai. Gandhi-a lah chuan a lo duh ikhaw si lo. An han inmitmei sateh na a, an intur hlawhtling ta lo a ni ang, Gandhi-a'n "The Story of my experiments with truth"-a a sawi dan chuan, amah chauh chuan a tidik ta lo a, an zirtirtute pawh a chungah an lawm lo hle a ni awm e. Mahse, Gandhi-a chuan "zirtirtute chu mi ta kan entawn tur pawh min veng turah ka ngai" a ti tlat. A hnua a sawi leh pawhin, "Mi ta entawn ruk hi chu ka zirchhuak zo ngang lo," a la ti cheu.


Ngaihtuah bing
Scientist hmingthang Albert Einstein-a kha thil ngaihtuah ngut ngut mi a ni a, vawi khat pawh mithiam pakhat Gilbert Murray-a hian Oxford-a biak In pakhat Christ Church-ah hian ngun em em maia a lo inngaihtuah lai a va hmu a, eng thil tehchiam nge chuti taka a ngaihtuah tih a'n zawh chuan, Einstein-a chuan, "Arsi te tak zawng a lo ni ngei e," tiin a lo chhang a!

Read more...