Monday, September 28, 2009

FOOD FOR A GOOD LOOK

¢ Debbie Chawngthu

Ei leh in hi thenkhatin kan tih mai mai laiin thenkhat chuan an duhtui em em a, an taksa tana tha tur chauh an eiin an in thin a ni. Ei leh in tha hi taksa tan a pawimwh em em a, kan ei ten a zir chuan kan lang upa har a, taksa pawh a chak rei nge nge a ni. Mi naupang te pawh nisa, a ei leh inah a fimkhur loh chuan a kum aiin a lang upa ang a, a fimkhur thung erawh chuan a taksa a tha reiin a lang naupang rei bawk ang.

Vitamins hi kan taksa tan a pawimawh em em a, mitin hian kan ngai pawimwh deuh theuh a, minerals kan tih te ai mah hian pawimawhna an nei zawk a ni. Vitamin hi chi engemaw zahin an thliar a, a lar zual te chua vitamin A, B1, B2, C, D, E te an ni a, heng hian taksa tana tangkaina an nei vek a ni.

Vitamin A hi nalh duh tan leh vun nalh duh tan chuan a pawimawh em em a, vun ro leh arngeng lam chi nei tan a tha lehzual a ni. vitamin A hi carrot, tomato, theihai, zikhlum, pudina, thingfanghma, balhla leh thlai hring reng rengah hian a hmuh theih a ni.Vitamin B hi vun leh sam tan a tha a, nerves vengtu atan a tha bawk a, hei hi baker's yeast, wheat germ, cheese, dal leh bean ho chi-ah hian a hmuh theih a ni.

Vitamin C hi arngeng lam nei chi tan a pawimawh veleh em em bawk a, natna lak ata taksa vengtu tha tak a ni tel bawk. Serthur, serthlum, purunsen, parbawr, thingfanghma, zikhlum, lakhuihthei leh grape-ah hian vitamin C a tam a, heng hi theih anga tam ei a tha a ni.

Vitamin d hi vun atang pawh hian a hip luh theih a, vun pem tidamtu pakhat a ni bawk a ni. Ruh hrisel nei duh tan chuan vitamin D hi a pawimawh a, a hmuh theihna te chua butter, vaimim, carrot, bawnghnute, thlai hring leh nisa atang te a ni a. Amaherawhchu, nisa hnuiaha erawh awm tam luat a awm ve thei tih hirat reng a tha.

vitamin d hi hriselna leh chakana atan a pawimawh a, taksa nantna tidamtu tha tak pakhat a ni bawk. nourishing cream, hair tonics leh shampoo an siamnaah te hian an telh nasa a. A hmuh theihna te chu wheat flour, fanghma, hmarcha hring, banwghnute leh bawnghnute atanga siam ei theih te, tomato leh chana helah te hian a ni a. green peas hi taksa chakna atan a tha hle a, tunlaiah chuan bazarah pawh leitur a awm tam tawh hle a, a khehsa ei mai tur a awm bawk a, heng hi ei tam luat awm lo tura ngaih a ni.

Vun tha neih kan duh theuh a, nei tur chuan ei leh inah fikhur a, taksa tana tha tur chauh ei theih hram a tha a ni. Vitamin bakah hian kan taksa hian protein a mamawh a, hei hi bean leh thei pil atangin a hmuh theih a, tin, bawnghnute leh bawnghnute atanga eitur siam ho te hian an pai tam bawk. bawnghnute hian protein mai bakah minerals, carbohydrates te pawh a pai tel bawk a ni.

Eitur reng reng hi a theih chuan a tharlam tak ni vek se a tha a, hei bakah hian thlai hring a hela ei chi hi a tha bawk a ni. Thlai hring tharlam leh a hela ei chi te hian vun mawm a ti ziaawm thei a, vun natna chi dang reng reng pawh a ti ziaawm thei a ni. Ei leh inah chakna a tel loh chuan mi a tar hma, a vun a chuar a, thathona a nei lo bawk thin avangin tun atangin i ei leh inah fimkhur hle la, a hriselna piah lamah a thianghlimna ngai pawimawh bawk ang che.

Read more...

Nui lawks 26


J Councellor: Ka pi, nang eng nge i harsatna?

Pitar: Bible-in "Lota nupui hre reng rawh u," a ti si a, a chang hian ka lo theihnghilh ve leh zauh thin a.
- 9612698042

J Electric an hmuchhuak hi chu a tihzia ngawt mai. Hmuchhuak lo se chuan mombati engah TV kan en a ngai awm si a!
- 9436151666

J Kei chu birth certificate hi a tulna ka hre lo. Min dil ve chang pawhin "piang lo ila min hmu dawn em ni?" ka ti hmiah zel!
- 9612062366

J Paper i mamawh a, pakhat chauh i nei a, han lei mai tur a awm si lo. Chutiang harsatna chu i tawk a nih chuan tih dan tha deuh a awm; i neih chhun chu xerox nghek mai rawh!
- 9436159317

J Kan inneih hlimah khan Shillong-ah honeymoon kan hmang ve a, mahse, ka pa chuan Shillong a hmuh tawh avangin a kal peih lo a, keimahin ka kal!
- 9612569095

J Tlangval I: Tunge i hming?
Tlangval II: JC-a.
Tlangval I: I hming pum?
Tlangval II: JCB-a.
- 9862343408

J Taxi intlan chhawk in tih hian hetia traffic jam vanga an tlan hlei thei lo, rei tak tak an din hnua an han intlan chhawk leh zeuh thin emaw an sawi ka lo ti char char a!
- 9436140037

Read more...

Chanchin maksak 45


Thutiam hahdam

Thuziakmi Mark Twain-a kha fiamthu duh deuh mai, uang zet mai a ni a, chanchin hlimawm tak tak pawh a ngah nangiang. Kum 70 a tlin ni-a a intiamna te hi a hlimawm asin.

Kum 70 tlin an lawm tumin thu a sawi ve a, a zawm ngei ngei tur dan a zam ve tih sawiin, "Kawm tur an awm loh huna mut hmak zel ka tum a, ka thawh rual ruala khum kalsan nghal zel ka tum bawk. Meizial chungchangah chuan- vawi khatah pakhat bak ka zu ngai lo ang. Zu chungchang erawh, mi'n an in tlat chuan ka pui thei ang. Chawlh hahdam leh mut bak exercise ka la ngai lo. Insawizawi hi thil ho mai mai a ni," tiin.



Ka tih chu ka tih
Bawi neih leh neih loh chungchang, Kansas- Nebraska Bill an tih mai court-a an chai hmasak ber tum khan Abraham Lincoln-a leh midang thahnem tak zingah Judge T LyieDickey-a pawh kha a awm ve a. Tlai khat chu bawi chungchang an sawi leh a, Judge Dickey-a chuan bawi neih chu ram danpui pawhin a hriatpui, sawi hnawk leh tihbuai tur awm miah lo tiin a rawn din chhuahpui ta mai. Lincoln-a erawh chuan tihbo hmak tur a ni tih thuin a rawn hnial tang tang thung.

Tiang hian Dickey-a chuan a sawi alawm: "Chumi hnu lawk chuan inchungah mu turin kan chho dun a. Lincoln-a nena kan riahna pindanah chuan khum pahnih a awm a. A mut thawmhnaw nen, a khum tlanga thuin kan thu inchuh chungchanga min hnial zui tang tang te kha ka la hre reng mai. A tawpah zawng mut zai kan rel dun ta a. A tuk zing taka ka'n thanharh chuan Lincoln-a chu a khumah a lo la thu mu ta ran mai. Ka harh tih a hriat veleh, 'Dickey, a zatve bawi neihna hmun, a zatve zalenna hmun ni turin he ram hi a awm thei lo ang' a rawn ti tan leh ta nghal a. 'Aw..., Lincoln, mu ve phawt mai teh,' tiin ka lo chhang a," tiin.

Read more...

Monday, September 21, 2009

Mizoram-ah Mihring Hmanga Sumdawnna

'Human Trafficking' tia sawi, mihring hmanga sumdawnna chuan hmarchhak a nuai mek a, hmarchhak mi tam tak chu tihluihnaa chhawr luih an ni.

Human trafficking han tih hian a huam thui hle a, mi ama duhthu ni lova, sumdawnna a ni emaw, hnathawk turin emaw nawhchizuar tur emawa tihluihnaa chhawr zawng zawng hi a huam vek a ni.

Tu emawin hna hmuhsak che a tiam emaw hmun danga kal tura a sawm chein emaw, dawt a lo nih si chuan chu pawh chu human trafficking tho a ni.

Human trafficking hi tun hnaiah India ramah a hluar hle a, a hluarna ber chu North East India a ni.

NGO pakhat IMPULSE-a an houtunu Hasina Kharbih chuan, “Data-ah ringawt innghat thei kan ni lo. Mihring hmanga sumdawnna hi thuneitute hnen thleng lo tam tak a awm a ni. Oficial lamin record an neih pawh hian a nihna tak a phochhuak zo lo,” a ti.

Tun hnaiah a bikin North East nulate 'duhna' a pung a, hei hi hmarchhaka mihring hmanga sumdawnna thlentu lian a ni. Assam leh Meghalaya phei chuan mihringa sumdawnna vang hian buaina tam tak an tawk tawh reng a ni. Mizoram pawh a him bik lo.

Mizoram-ah hian human trafficking case a awm nual tawh a, PITA Act 1956 hnuaiah pawh case 27 vel a awm tawh a ni.

Kum 2000-ah case 2, 2001-ah case 2, 2003-ah case 2, 2004-ah case 4, 2005-ah case 4, 2005-2006-ah case 13 a awm.

Kum 2005-2006 chhung hian hetiang case ziahluh final report pahnih a awm a, chargheet 35 a ni a, pending trial 9, discharge leh convicted 1 ve ve a a awm bawk.

Mihringa sumdawnna chungchangah hian a tuartu Mizo mi 12 an awm tawh a, heng zingah hianj kum 18 chunglam mi 7, kum 14-18 inkar 3, kum 14 hnuailam 2 an awm.

Mizoram-ah hetiang case a thubuai siamsak hi mi 30 an awm tawh a, an zinga 29 chu Mizo an ni. Kum 18 chunglam mi 23, kum 14-18 inkar mi 7 an ni. Kum 14 hnuai lamah ‘accused’ an awm lo.

Hasina chuan North East mipuite chu kan fimkhur a ngai a ni, a ti a, tun hnaiah Sorkar laipuiin Look East Policy tihhlawhtlin ngei tumin hma a la a, hei hian India leh South East Asia te insumdawn tawnna kawng a hawng dawn a, South East Asia hi khawvela human trafficking nasatna ber hmun a ni tih chu a ngaihdan a ni.

“Kan hriat dan chuan North East hi South East Asia-a mihringa sumdawnna kalkawng ber a ni. Look East Policy hi a nihna tur anga kalpui a nih tawh hnuah phei chuan Mizoram hi kalkawng ber tur a ni a. He thil tha lo tak do thei tur hian Mipui te leh sorkar an pawimawh em em dawn a ni,” a ti.

Hasina chuan mihring hmanga sumdawnna tihtawp a nih theihnan hian media chuan tih tur nasa tak a neih thu a sawi. A bikin thuziakmite chu heti lam kawng hi ngaihvena mipuite hrilh nasa turin a ngen bawk.

Mihring hmanga sumdawngte hian thiam takin chanchinbu-a avertisement tichhuak tein hma an la thin. Advertisment an tih chhuah reng rengah thl chiang takin an tarlang ngai lo. Hna an zawrh chu itawm tak leh hlawh tam tak hmuh theihna ang turin an zuar thin.

Advertisment an tihchhuah tam berah pawh, “Nula hmeltha tak, massage parlour, hotel, receptionist tur duh a ni a. Hlawh chu tha tak a ni ang,” tih ang chi hawi zawngin an ziak thin a, contact tur an sawi pawh hming pum tarlan a ni ngai lo, biakpawh awlsam tak an ni ngai hek lo.

Hasina chuan, “Hetiang hmang hian nula tam tak chu bum an ni,” tiin a sawi.

Social worker Angela Ch Ralte pawhin, “Hetiang advertisement hi bawhzuiin nula pakhat chu Aizawl-ah Walk-in-interview ti turin a kal a, mahse, a hmun a va thlen chuan chanchinbu a an advertise ang chu a lo ni awzawng lo tih a hmuchhuak,” tiin a sawi.

Mahse, hetiang tawng tam tak chuan an zah avangin an sawi chhuak ngai lo. Chu chuan hetiang hmanga sumdawnna hi a kal thui tir zual thin a ni.

Tun hnai lawkah pawh khan hnam dang tlangval pakhat chu Aizawl khawpuiah lo chuang chhuakin phailama massage parlour-a thawk tur nula a zawng a. He tlangval hian Aizawla chanchinbumi thenkhatte biain amah pui turin a ngen nghe nghe.

Advertisement-ah an inhuam thui hle a, pawisa tam tham tak pek an hnial lo. Chumi piah lama an duh ber zawk chu nula massage parlour-a thawk tur zawn hmuhsak chu a ni.

Chutianga zawn hmuhsak thei chu commission pawh an eitir ve bawk.

Nula chutianga thawk tur an hmuh chuan phai lamah an hruai thla a, mahse, an tiam zat hlawh an pe leh ngai si lo. Hetianga inbumna hi thui tak a kal tawh a, a kal mek zel bawk.

Tun hnai lawkah pawh Aizawl veng pakhat atangin nula thenkhat chu phailama hetiang hnathawk turin an thianten an hruai thla a ni.

Mizo nula tam tak chu phailamah hnathawkin an awm mek. Tam tak chu Spa emaw massage parlour vela thawk an ni. Hlawh tha tak pek tiama thawk an ni tlangpui a, tam tak chu hlawh tha tak pek an ni bawk.

Phailama thawk nula pakhat chuan, “Kei pawh Spa lam ka thiam vangin Five Star hotel-ah ka thawk a. Hlawh chu min pe tha thawkhat tho a, mahse, dik taka mahni zahawmna ngaihtuah chuan chuti tehchiama tam chu a ni lo,” a ti.

“Mahse, ka thian thenkhatte chu kei aia hlawh sang an tam mai,” a ti a, “Anni chuan ka tih duh loh an ti tlat thin a ni,” a ti.

“Kan thawhna bakah weekend-ah te mihausa inah anmahni buaipui turin sawm kan ni thin a. Chuta kan kal chuan sum pawh a tam alawm. Mahse, thil tha ber a ni lo. Kal duh ve lo chu kan hlawh tlem deuh a ni mai a, a kal thinte chuan pawisa chu an nei alawm” a ti hmiah.

He nula hian hetiang lam sawi tur hi a hre khawp mai. Ani ngaihdan chuan, “Phaia kan awm vang leh khuta kan inhlawh vanga hlawk lutuk anga sawi hi chu a tha ka ti lo. Kan hlawh hi chuti teh uala tam a ni lo,” a ti.

“Phaia awma chhungte tana in sak sak tih vel thawmte a awm a. Hei hi tak tak a nih chuan an sum lak luhna kha a him hauh lo ang tih ka sawi ngam,” a ti hmiah bawk.

Zozam Weekly-in a kawm hmeichhe pakhat, phaia hnathawk chuan thiamna tak tak nei si lo tan chuan pawisa lakluh ngawt chu a har thu a sawi.

“Helama kan rin dan ang a ni lo, hna a tam tih hi chu ka awih lem lo. Mizorama kan thawh duh loh hi phaiah kan thawk mai zawk niin ka hria,” a ti.

IMPULSE hotunu Hasina Kharbih chuan Delhi Gurgaon leh India ram khawpui hmun hrang hrangah North East mite chu hnathawk tura duhna a tam tiin a sawi.

“India ram a thang a, khawpui lian hmun tinah Chinese restaurant leh hotel te, Japanenese sumdawnna lam chi te a tam hle a, he'ngah te hian hnathawka an chhawr duh ber ber chu North East mite an ni. A chhan chu kan hmel lan dan vang a ni a, vaiho nen kan inang lo a, khawchhak hmel kan put vang a ni thei ang,” a ti.

“Miin hna an thawh duh chuan a tha e, an thawk thei alawm. Mahse, chumi bak chu a awm thin. An duh lo chung hnathawh tir leh an tiam ang ni lova hnathawh tir te a tel thin a ni,” a ti bawk.

Police hotu pakhat pawhin phaia hnathawk tura pawngpaw intirh ngawt chu thil tha ni lova a hriat thu sawiin, “Hmanni lawk khan nula tleirawl te pakhat chu kan chhungte phailam zinin an rawn hruai haw ringawt mai,” a ti.

“Chu tleirawl chu phaia hnathawk tura hruaithlak a ni a. Mahse, Mizoram an pel dek dek a, a hruaitunu chuan vai pakhat mutpui turin a ti ringawt a, ani chuan a duh loh vangin an inbeihnaah a hmai pawh a pem nghe nghe a ni,” a ti.

“Chu vaipa mutpui manah chuan Rs 7000 a hlawh thei dawn ni awmin an thlem,” a ti bawk.

Mizoram hian kan hriat lohin mihringa sumdawnna hi a hmelhriat daih tawh a tih theih.

Vairengte Naupang Kha a thi tawh?
Vairengte naupang pakhat chu sipai hotu pakhatin lehkha zirtir turin a hruaithla a nih kha!

Kha naupang khawngaih thlak tak kha vawiin thlengin a chanchin hriat tur a awm lo. CBI te chuan a thi tawh a nih an ring ringawt. Amah hruaithlatu ber chuan a hnen atanga a tlanbo thu a sawi.

Kum 11 mi lek a nih laiin Lt. Col. Kulwan Singh chuan amah pui tur leh sikul thaa luhtir tiamin a nu leh pa phalna thlapin phai lamah a hruai thla a nih kha.

Mahse, kum tam a liam hnuah pawh naupang pa chuan a fapa hnen atangin emaw sipai hnen atangin emaw thu hriat a nei lo. A mangang chuan human rights activist vanramchuangi chu pui turin a ngen ta ringawt mai. Ani chuan National Human Rights Commission hnenah a thlensak ta a ni.

Chumi hnuah Guwahati-a awm ukil pakhat chuan Public Inetest Litigation, Guwahati Hig Court-ah a file sak a, court chuan CBI chhui turin a ti ta a ni.

Kum 2007, October atang khan CBI chuan an chhui tan a, mahse, CBI lam pawhin thawm an neih zui tak loh avangin naupang pa chuan home minister Lalzirliana hnenah a thlen leh a ni.

Lt. Col. Kulwan Singh hian he naupang ni lo hi Vairengte naupang dang pahnih pawh phailamah a la thla bawk a, mahse, vanneihthlak takin naupang dang pahnihte hi chu lakkir leh an ni thung.

Parliamentary secretary Lalrinmawia Ralte chuan human trafficking chu khawvel buaipui thil lian tham pathum zingah a tel thu a sawi.

“Drug leh ralthuam tawlhruk tih lohah chuan human trafficking hi khawvela dan lova sumdawnna atana hman lian ber a ni,” a ti.

Lalrinmawia chuan, “Human trafficking chungchangah hian khawvela khawi ram mah hian kan him pial e ti thei an awm lo. A bikin ram changkang lo zawkah hian a nasa zual hle a, Mizoram pawh kan fimkhur a ngai a ni,” a ti.

Mizoramah pawh a thlen fo tawh avangin sorkar chuan a theih tawpin invenna leh inhrilhhriatna atan ruahmanna a siam zel ang, a ti a, “Kan home minister hmalaknain tunah pawh Cyber Crime Squad neih kan rel a ni,” a ti.

Parliamentary Secretary chuan, “Mihringa sumdawnna tam ber hi internet kaltlanga tih leh inremsiamna te a ni a. Helam kawngah hian kan fimkhur a ngai nia kan hriat vangin hmalak tul kan ti a ni,” a ti.

“Khawvel a changkang tawh a, technology lama hmasawnna a thang chak em em a, mihringa sumdawnna pawh hi organised crime lian tak ang a ni a, mi pakhat chauh tih theih a ni lo a, intelkhawma tih a ni tih hriat a nih avangin leh thu pawimawh inhrilh hriattawnnante tunlai thiamna an hman nasat avangin helam kawnga hmalakna hi kan mamawh tel a ni,” a ti bawk.

September ni 14 & 15-ah I&PR Hall-ah IMPULSE NGO NETWORK te bultumin chanchinbumite tan human trafficking chungchang zirhona hun neih a ni a, chutah chuan parliamentary secretary hian a ni hnihnaah thu a sawi a ni.

Parliamentary Secretary chuan Sorkar hmalakna ngawt chu tawk lo a tih thu sawiin, “Chanchinbumite in pawimawh hlein ka hria a, in tel lo chuan Sorkar tan tan lak tak tak a har a. Mipuite hrilh hria a, a hlauhawmna te leh inven dan turte hrilh hre thei ber tur inni a, nang mahni kaltlangin mipui ten fimkhurna chang an hre thei a ni,” a ti.

Chanchinbumite tana human trafficking zirna hunah hian tualchhung chanchinbu - Vanglaini leh Zalen te'n IMPULSE te hi an pui a ni.


#################

Human Trafficking chu ngaihthah theih a ni tawh lo. North East nula leh tlangval te chu mihringa sumdawnna han a tibuai hle a, kum tinin a sang telin an tuar a ni.

Human Trafficking in North East a tuam vel dan hi kum 2002 atang khan IMPULSE Ngo network, Meghhalaya inbun chuan an nei tan a. Chuta an hmuhchhuah dan chuan naupang leh hmeichhe tam tak chin hriat loha bo te chu human trafficking vang ani tih an hmuchhuak a.

Hasina Kharbih, IMPULSE dintu leh human trafficking lama zirchianna nei tawhtu chuan tihian zawhna a chhang...

Engvangin nge North East hi Human Trafficking nasatna a nih?
North East hi India ram hmun dang nen tehkhin chuan a danglam bik a. International border kan nei tam a, chu'ngte chu tlawhpawh mai theih leh ven loh te a ni. He'ng te hi India ram atanga mihring thawnchhuah a ti awlsam bik em em a ni.

Tun hnai lawk khan Nepal ram chu human trafficking lamah an hawiharh a. Nepalese nulate hi an vun rawng ngo vang leh an hmelthat vangin an duh thin. Mahse, Nepali-te'n human trafficking chungchanga zirtirna leh hriatna an neih hnuah chuan heti lam timite hian kawng dang an zawng ta a. Tun hnaiah North East mite hi an duh thar ta em em a, a chhan ni ber chu an pianzia leh a ram awmna hmun (geographical location) vang te, vantlang nun leh economic dinhmun chhiat vangte a ni.

North East state hrang hrangin harsatna an tawhte hi a danglam hlawm hle. Entirna atan Meghalaya chu Coal Industry awmna a nih vangin mihring hmanga sumdawnna hmun ber pakhat a ni. Nepal leh Bangladesh naupang 40,000 vel chu coal mine-a hnathawk turin land owner leh exporter te'n an chhawr lui nia hriat a ni. Hei hian hlet a nei a, a ram mi te'n hnathawh tur an hmuh loh phah a, hnathawkte hlawh a hniam phah a, chu chuan dan phal loh sumdawnna a tihpun phah thin a ni.

North East highway te hian national leh international thlengin a tlawhpawh hlawm. Assam-ah chuan truckers te'n highway chu drugs leh mihringa sumdawnna atan an hmang nasa hle. Truck driver tam takte hian north east mi, la naupang tak takte chu phuahchawp taka nupuia nei derin hnathawk atan leh sex worker atan an hmang nasa hle a ni.

Hei bakah hian North India lamah khuan hmeichhe piang an tlem hle a, a chhan ber pawh nu leh pa te'n hmeichhia aia mipa an duh vang a ni. Hei hian khulai bial velah hmeichhia mamawh khawp hmuh lohna a thlen a, chu chuan hmeichhe naupang ruk a tihhluar ta a ni.

Heng mihring rukbote hi khawi hmunah te nge dah/hralh an nih ber?

Kan tawnhriat atang chuan New Delhi, Mumbai, Pune, Goa, Kolkatta bakah Thailand, Singapore leh Malaysia thlengin a ni. Heng bakah hian India ram hmun dang leh khawvel hmun hrang hrang pawh a la awm ang, kan la hrechhuak lo mai mai a ni.

Siliguri khu hmun pawimawh deuh mai, mihring hmanga sumdawngte hman ber pakhat a ni. Rel kawng tam tak inzawmna a ni a, bus service a tha em em bawk. India leh Nepal kaltlanga hriat mang lohva insumdawn tawn awlsamna ber a ni.

Mihringa sumdawngte hian tute nge an target deuh ber?
Mirethei te te, eizawnna mumal nei lo te hi an tum ber a ni. Mahse, tun hnaiah chuan hmeichhe tleirawl lehkhathiam hnathawh tur nei si lo, an state pawna hnathawh tumte chu an target ber pakhat a ni tih hriat a ni. Heng tleirawlte phei hi chu mipat hmeichhiatna lama inhmang tura tih an ni ber.

Hmeichhia leh naupangin an tuar nasa. Nupuia nei anga langin a hnuah an hralh leh thin. A bik takin Non-residents Indian te hian India rama manm tlawmtea an awm theihnan nupui neih an ching hle bawk.

Meghalaya chu khawvela mipa aia hmeichhe lal zawkna (Matrilineal system) society lian ber a ni hial tawh awm a. Hei hian humantrafficking-ah effect a nei em?
Matrilineal system hian human trafficking hi a tihluar lo a, a veng bawk lo. Hmeichhiate chuan chungnunna chu an nei zawk chiang a, mahse, thuneihna tak tak niin a lang lo. Matrilineal system danglamna chu unau zinga hmeichhe naupang ber khan chhungkaw ro a khawm a, mahse, a khawm saltiah mai ni lovin chhungkaw venghimtu leh mawhphurhna lian tak a nei a ni.

Chuti chung chuan thuneihna tak tak chu mipa te kutah a awm a, tun hnai lawk atang khan hmeichhia te chu thil pawimawh tak takah an inlan an phal ve chauh zawk a ni,

North East-a helna tam tak hian human Trafficking hi a tihluar em?
A nia lawm, helna a awm chuan hetiang dinhmunah hian mihring hmanga sumdawnna pawh hi a tiawlsam zawk emaw tih tur a ni. Hmeichhia leh naupangte chu drugs leh ralthuam ken luih tir thin an ni a, hei hian tharum thawhna leh midang tihchhiatna nasa tak a thlen a ni.

Mihringa sumdawnna han tih hian nawhchizawrhna lam hawi vekin em ni an kalpui?
Ni lo, nawhchizawrhna lam hawia an tih nasat ang chiah hian taksa peng hralhna lam an hawi nasa hle. Chu'ng zingah chuan organ transplant te a hluar hle a, chu bakah Saudi Arabia-ah chuan Camel Jockeys atan te leh beer bar dancer atan te hman an ni nasa hle.

Mipuiteah hian sex worker leh hnathawk atan hman chungchangah hian hriat pawlh a awm thei a, human trafficking han tih hi nawhchizawrhna vek a ni em?
Ni teh nang, Mi tu emaw nawhchizawrh luih tir a nih chuan sex saltang a ni. Sex worker-te hian anmahni thatna tur ngaihtuah theihna chu an nei a, pawisa an lalut thei a, an duh angin an nung thei a, tharum thawhna leh natna laka inven an duh thei a, duthhlanna an nei thei a ni. Mahse, traffic victim te erawh chutiang an ni ve lo a, a neituin a duh dan danin a duh hun hunah a hmang thin a ni.

Tihluihna avanga mipat hmeichhiatnaa sumdawnnaa hman hmeichhe tam tak chuan chhanchhuah an nih hnuah pawh he sumdawnna bawk hi an luhchilh leh thin. Hei hi loh theih loh ang a nihna a awm a, an thil tawn rapthlak tak leh nunphung pangngai nei tura chet lak ngaihna an hriat loh vang a ni thin.

Mihringa sumdawngte hian engzatin nge an hralh ber?
An kuma zirin a danglam. A nihna takah chuan nawhchizawrhna hmun neitute hi a leitu tam ber an ni. An lehkhathiam dan te, an hawiher leh an hmelthat dan a zirin a man chu a danglam. Hmeichhia English thiam phei chu an man a to deuh.

A tlangpuiin Rs 15,000-30,000 inkara hrlah an ni ber. Naupang hnathawh tir tur erawh Rs 5000-7000 inkar tea hralh an ni tlangpui.

An taksa leh rilru hneh theihnan engtiangin nge an sawisak thin?
Vuak leh hrem an ti nasa. Hmeichhia leh naupang rukbo te hian harsatna nasa tak leh tihduhdahna an tuar nasa hle a ni. Meiziala deh an ni tlangpui a, hmeichhiate phei chu an serhah hmarcha an hnawhluhsak thin. Hetiang lama sumdawng mi tam tak te phei chu hmeichhia ten na an tawrh lai an hmuh hian mipat hmeichhiatnaah an duhthusam ber zawk a ni.

HIV/AIDS leh human trafficking hi inhnaih tak a ni. Heng mihringa sumdawnna atana hman te hian HIV/AIDS hi an vei awlsam em em a, hei mai bakah naupang pawisawi lo sex hmanpui hian AIDS vei tawh tan damna a thlen thei tih thawnthu vangin nasa taka hman an ni bawk.

Map-a inrin te khi Human Trafficking thlenna vel a ni
Human trafficking hi social problem lian tak ni tawh tihna a ni maw?
Aw ni e, trafficker-te hian social problem awm sa te hi an hmang tangkai em em a ni. Nawhchizawrhna awm chhan pawh mipa te'n social, moral leh legal dan hre vek chungin hmeichhia an lei duh tihna a ni. Trafficker-te erawh chuan retheihna leh hmeichhia leh naupang te chunga hleilenna leh tharum thawhna chu an hmang tangkai em em thung.

Society han hei hi a hriatfiah a ngai a, dan lamgah pawh hmalak chak a ngai a, human trafficking titawp tur phei hi chuan politics mai piah lamah political leader te an inrawlh thui a ngai em em a ni.

Tun hnaiah human trafficking hi a hluar nge a tlakhniam?

IMPULSE hian helam kawng hi kum 1999 atang khan kan buaipui tan a. Kan buaipui tirh lai phei chuan helam kawnga hriatna hi a tlem hle a ni. Tun hnaiah North East chungchang bikah pawh theihtawpin hma kan la mek zel a, awareness kan nei sang tial tial a, thuneitute hnena thlen pawh a pung tial tial a, mahse, tam tak chu hriat lohvin a la awm a ni.

Anti-human trafficking hi North East-ah hian hmelthar a ni a, tun dinhmunah chuan a tam lam emaw sawi mai theih a ni lo. Tunhma aiin a tam nge a tlem tih pawh sawi mai theih a ni lo.

Police leh state sorkar te hian helam kawnga mipuite hnena hriattirna an chhuah hian danglamna a thlen em?
Kum 10 chhunga kan theihtawp kan chhuahna hian rahtha a chhuah chho mek zel a. Media leh local organization hrang hrangte'n min pui nasa a, hei hian nasa takin danglamna a thlen a ni.

Police te pawhin chhanchhuah tam tak an nei tawh a, police te pawhin hemi chungchang an hriat thuk zual theihnan training te pawh neihho a ni tawh. Kan handbook siamte phei chuan North East Police te hian an hmang deuh vek tawh a ni.

North East-a hnam hrang hrangte hian hemi chungchang hi an hre fiah tawhin i hria em?
Nasa takin hmasawnna a awm tawh a ni. Tun hnai kum rei lo te chhung pawhin hetiang case hrang hrang report an awm tam tawh. Mahse, duhthusam erawh a la ni lo. Mipuite hian sawi an la hreh a, heti lam kawnga inhnamhnawih nih leh a victim nih pawh hi zahthlakah an ngai tlat a ni.

A pawimawhna hi kan hriatchian a ngai em em a, a that lohzia leh a hlauhawmzia kan hriatchian phawt chuan hmalak pawh a awlsam zawk ngei ang. Human trafficking hi mipui mimirin kan hriatthiam zawh poh leh kan tan a tha dawn a, chutiang a nih loh chuan hriat mang hleih loh hian a tuartu kan ni reng thung ang.

Read more...

Zephyr Mapuia inpuanna

Mizo zingah Zephyr Mapuia hre lo an tam lo khawp ang. H Rotluanga a ni a, mahse, 'Hmangaih ram nuam' drama-a a hming - Mapuia tih chu a pu hlen ta ringawt mai. Chu hming - 'Mapuia' tih chu puipun nikhuaah te hian an han lam rik dek dek tawh chuan mipuiin an nghakhlel thei hle.


Tunlaia Mizo mipuite min nuihtir nasatu a ni a, min nuihtirtu ber ti hial pawhin a sawi theih ang. Rual-u te hun a liam a, thangthar zingah kan fiamthu khawvelah ani tluka rual-ute hnung zui zo an awm kher lo ang, tun dinhmunah chuan. Amah mimal chu thuhran, an pawl - Zephyr Drama Club chu mipuite tihlimtu ber an ni.

Fiamthu hi a thawh a ni mai lo, fiamthu chu 'hna'-ah a chhuah thei. Chuvangin, fiamthu thiam a nih bakah 'mihring enterprising' a nihna pawh hi sawi tlak a tling awm e. Chu tlangval, Dinthar tlangval chuan tiang hian a sawi a...

Zephyr Drama Club hi eng tia din nge in nih? Eng tikah nge in din?
1998 kum tawp lamah kan din. 1999 July ni 19 hi Official takin kan pawm ta a.

Kan lo din chhoh dan chu kan Kohhran rawihin Holy Fire team te'n Agape camping center-ah Gospel Camping an buatsaih a, tah chuan kan thian za ho kan lut a, pathian khawngaihna kan chang ho a, kan hlim khawp mai, tichuan Pathianni inkhawm banah te hian Pathian hla kan saho thin a, fiamthu te kan thawhho a, tichuan fiamthu hla kan sa chho ta a, tichuan kan inrawt phur a, 'drama club i ding ang u' kan ti a. Tiang chuan kan lo ding ta a ni.

In din tirhah hetianga mi hriat in hlawh hi in inring em? Eng nge mi hriat in hlawh chhan nia i hriat?
Kan din tirh hian mi hriat kan hlawh hi kan ring ngai lo, mahse, Vengchhung YMA leh K|P vela fiamthu kan thawh te chu miin an lawm thei viau a, tichuan kan bial aiawhin 2002 KTP General Conference, Ramhlun-a neih a nih khan Hmangaihramnuam Drama kan chang a, Pathian malsawmna dawngin miin min hre chho ta a ni ber mai.

Member eng zat nge in nih? Eng tin nge in inkaihhruai? Eng tin nge drama te in zir thin?
Member hi tunah chuan active member 17 vel ang kan ni a, kan thian engemaw zat hi zirna avang tein hmun dangah an awm a, tin, nupui pasal neih vanga drama rawn chang zawm thei ta lo an awm bawk. Anni ho hi an bang ta ni lovin an chawl a ni deuh ber e.

Pawl dan fel tak inkaihhruana kan nei ve a, heng hmang hian kan inkaihruai ve thin. Drama hi kan remchan dan a zirin inkhawm loh zan te'n kan zir mai thin, ka room zim te-ah.

Hetia hun pum senga heti lama inhman hi in tum sa a ni i reng em?
Ni reng lo tawp mai..mahse, kan hriat loh laiin eizawnna-ah kan lo zuang lut ta si a, tihian hun pum kan pe ta chu a nih hi.

Sum leh pai-ah a hlawk em?
Hlawk lawih tia han sawi tur chu kan nei lo, Cd vel kan realese hian miin min lo write ruk sak loh chuan a hlawk ni mai e. Kan thil tih hi eizawnna han tih em em theih loh, tih theih bawk si a ni.

A nih leh a hahthlak em?
Hah thlak ve khawp mai. Mahse, kan inti phur chawp a, fiamthu lama tui kan ni hlawm a, kan ti chho ve thei zel chu a ni e.

Show in neih tawhah han hriatreng bik, nuam han tih fal deuh te in nei em?
2003-a Lunglei kan vawi khat zinna kha nuam kan ti khawp mai. Mipui an tamin keini pawh kan chetha a.

A nih leh in rin aia in hlawhtlin loh chang, mipui han tihhlim zawh loh deuh chang te in nei em?
Nei han ti ila, Zephyr ang tak hi chuan kan la nei meuh lo, Pathian zarah mipui lawm kan la hlawh rih. Fiamthu han sak talhna hmun te hi chu a awm ve tho a, mipui lam thiam loh a ni tlangpui, zurui au an tam hian kan buai deuh thin, kan thiante hi hmeichhia an lo ni hlawm bawk nen.

Stage-ah hian nui lui ni lo, za em ema nuih tak tak chang in nei a, hei hi a tlachawpa thil han sawi in neih vang te em ni?
Nia, a tlachawp thil vang a ni tlangpui. Vanapa Hall-ah Pa Kungtea nen kan chan khan kan nui ta vak vak mai, a reh thei lo kha a hrehawm kan ti lehling.

Hetia mi hmaa fiamthu in thawh avang hian chhaih nawmnah te in hlawh thin em?
Hlawh thin a, hei hian a chang chuan tam takah nuam lo tihna leh fiamthu thawh inchhirna keimahah hian a awm phah thin.

Fiamthu thiam nih hi hahthlak tih chang i nei lo maw?
Nei ve thin, dam sam loh chang leh damdawi ina ka han luh chang hian dam reng chhaiha min lo chhaih te hian hreawm ka ti thin khawp mai.

Mizote hian eng fiamthu nge kan lawm bera i hriat?
Ka hrethiam lo..a zahmawh rawngkai deuh hi kan lawm ber chuan ka hria. I zawhna nen a inmil tho em? Hahaha!

Eng tikah nge nupui neih i tum?
Ka hre mai lo, neih chu ka chak tawh, zep lovah chuan. Mahse, hmu tawh reng inti ka ni lo e.

Tlangval i ni a, mi hmaah fiamthu i thawh thin a, ngaihzawng neih kawngah harsatna i tawh phah em?
Tawh phah lutuk lo..eh..ka hrethiam lo..ka lo tawk ru reng mai thei!

Zephyr Drama Club ngaisangtute hi thalai nge nu leh pa nge tam ang? Naupang zawk em ni?
Ka hrethiam lo. Thalai lam hi kan hip deuh em aw chu ka ti. Naupang hi chuan lawm chu an lawm thawkhat chuan ka hria.

In pawl hian in thawk rim em? Drama zirnaah te han intih thinrim chang te in nei em? In zirnaah thahnemngaia inhauh chang te in nei em?
Nei teh meuh mai. Kei phei hi chu pa thinchhia ka ni a, ka hau na thei lutuk a, mahse, tuman an haw zui lem lo. Kan intin uai uai chang te pawh a awm...kan din tirh phei chuan...

Fiamthu lama thil in huaihawt tawhah eng nge hit i tih?
Comedian search 2008 kha a la hit ber chuan ka hria.

In nulate hian hetia fiamthu drama nuihzatthlak tak tak mipui hmaa an chang hi nuam an ti reng em? Mi chhaih te an hlawh phah em?
Ti ve deuh ang, phone no te pawh an lo dil zui ve thinin ka hria...nuam chu an ti vein ka hria e.

Mipui hian awm mai mai lai pawha uang reng turah an ngai che em?
Ngai thin e, hei hi mangan thlak ka tih leh tih reh theih loh chu a ni. Hei hian puipunnaa kal min ti chak lo thin.

Lammual inkhel ennaah keimahin kan veng inkhel ka en a, tlangval rualin nula chhaih tak meuhin min lo chhaih a, chumi tum chuan hrehawm ka ti khawp mai. A hrehawmna chu thuhran ni se, rilru a na thei hial.

Fiamthu hi i ngaisang em?
Ngaisang tak zet. Ka nun hi fiamthuin luah lo phei se chuan, hei ai hian ka hlim lo ang, ka cher ngawt ang. Chuvangin Pathianin ka nunah hian fiamthu hi a dah niin ka hria a, Fapa Isua Krista min pek tih lovah chuan vawin thlenga ka lawmna ber pakhat a la ni reng e, he ka thil thlawn pek dawn hi.

Read more...

Mizo-te Chimral Thei Khawp Ramdang Mi?

Mizoram-ah ram dang mi an pung nasa hlea ngaih a nih laiin Central YMA-in survey a neihah chuan chutiang a ni lo.

Tun hnai khan Central YMA chuan Mizorama ram dang mi awm zat survey a nei a, Mizorama ram dang miawk zat chu 6912 an ni survey chuan a ti.

CYMA te’n survey an neiha ram dang ni hi Burma atanga rawn kal an ni ber. Chakma lam a huam lo.

Central YMA president J.H. Zoremthanga chuan, “CYMA chuan ram dang mi Mizorama awm te hriat a thain a hria a, chuvang chuan survey hi Branch tinah kan neita a ni,” a ti.

Zoremthanga chuan sawi belhin, “Chin ho hian nuai chuang kan awm an ti fo a, hei hi tih chian kan duh a ni. Tuna kan survey-a a lan danah hi chuan an tling lo khawp mai,” tiin a sawi bawk.

Burma atanga rawn kal Mizoramah an tam hle a ngaih a ni thin. Mahse, tuna CYMA survey-a a lan danah chuan an lo tam lem lo. Mahse, mi 6912 ram dang mi kawl reng kan ni ta tho a ni.

Burma mi kan tihte hi raltlan an ni tlangpui a, dan lova lo lut anni thung.

Mizorama Burma atanga rawn kalte hi hna hnuaihnung thawk deuh vek an ni tiin a sawi theih ang. A then erawh chuan sumdawnna lamah hma an la. Mahse, a tam berte erawh nitin inhlawhchawp an ni.

Hetihlai hian a bikin Aizawl khawpuiah hnam dang, India mi hnathawk an tam em em thung.

A bikin Private School hrang hranga zirtir hnathawk zingah hnam dang an tam.

School tam tak chuan mathematics leh Science zirtirtuah Manipuri lam an nei deuh fur a, a thente erawh chuan Khasi te pawh an chhawr bawk.

Mizo nula leh tlangval nilo school zirtirtu hnathawk tura chhawrtu School neitu pakhat chuan Mizo chhawr aiin a fuh zawk niin a sawi.

“Hnam dang chu hostel warden an ni thei tlangpui a, tin, tawng lamah an lo chak zawk bawk a. Thu an awih a, neuh neuh a awm ve lo. A neitu nih chuan hei hi thil tha tak zawk niah ka ngai,” a ti.

Kum 2000 hnulam atang khan Mizoram-ah hnam dang an pung nasa hle. Mizoram-ah hna a vang a, mahse private hna tam tak chu hnam dangte thawh a ni thung. Chu chuan nas takin Mizo thalaite hnathawh tur a titlem a ni.

Workshop leh factory tenau hrang hrangah pawh hnathawka chhawr berte chu hnam dang an ni tlangpui a. Mizo hmel hmuh tur a vang pharh mai.

Mizoram in vai a buaipui thin a, vai hnawhchhuah runpui pawh neih fo a ni. Inhumhalhna turin ILP leh RAP kan nei a, hei hi inchimralna laka invenna tha takah ngaih a ni.

Tun dinhmuna Mizorama khawsa, hnam dang tam ber chu hmarchhak mi an ni.

Aizawl khawpuiah hian Manipuri a sang tel an awm a, hnathawka awm an ni hlawm. Hna hnuaihnung thawh an hreh lo a, hotel-ah a ni emaw, restaurant, motor leh bike siamna leh school leh private company thlengin an inzarpharh.

Manipur-ah hel pawl an tam avangin Mizoram chuan mikhual a ngah hrim hrim. Zohnahthlak tam takte pawh Manipur atangin Mizoram-ah inbengbel turin an rawn lut ruih ruih reng bawk.

Chhungte belh tur nei leh nei lo pawh zai khata luangin awmhmun an bengbel a. Hun rei lo te hnauh VC roll-ah thunluh anni mai thin.

Sorkar hna ni lo hna dang, mimal sumdawnnaa thawk tam tak te hi Mizo ni lo an ni.

Bike siamna neitu Chama chuan, “Manipuri pahnih ka chhawr a, a hma in Mizo pawh ka chhawr tawh. Neuh neuh kan ngah tlang lutuk a, a buaithlak,” tiin hnam dang a chhawr chhan a sawi.

“Hnam dang chu hnam dang an nihna a awm a, thu an awih a, tih angin an awm mai a. Kan hna pawh a tha zawk,” a ti bawk.

Chutiang bawkin steele fabrication-a thawk tam berte chu hnam dang an ni.
Naga hmuh tur an tam lo a, Manipuri an nih loh chuan Burma atanga rawn kal an ni tlangpui tia sawi a ni.

J. Thankima College lecturer Zorama chuan, “Hnam dang tia kan sawite hi Mizorama lo luta awm zui an ni. Mihring nih phung a ni a, eizawnna harsatna hmun atangin awlsamna kan pan thin. Mizoram-ah hian eizawnna hi state dang ngaihtuah chuan a la awlsam zawk a ni. Mahse, hna hnuaihnung nia kan hriat thawh hi kan hreh em mai a. Hei hi nakina kan tana thil pawi tur a ni,” a ti.

Zorama chuan, “Tun ang renga kan kal chuan kan rama hnate hi hnam dang in an thawh reng chuan chimral kan ni vat mai ang. Chimral hi pawngpaw hlauh lam a ni lo, hnathawh a ngai a, kan thawh peih si loh chuan min thawhsaktute chu mi hlauhawm ber an ni mai,” a ti.

Read more...

Mipui nghawngtu Taxi-pute lungawi lohna

Taxi driver pakhat chuan, "Kan intlan chhawk chuan kan tan khawsak ngaihna a awm lo ang. Dik chiah chuan, intlan chhawk ta ila, ka pu te hian thla khat hlawh min pe hauh lo ang. Thla chanve chauh thawk chunga thla khat hlawh min pe turin ka ring zo lo," a ti.

Mizoram sorkar chuan Aizawl khawpuia service taxi-te chu September ni 14 atanga intlan chhawk turin a ti a, mahse, taxi driver-te'n he rawtna hi an pawm lo. An pawm lohzia hi kawng hrang hrangin an lantir a, September ni 14-ah hian an service lo nghe nghe.

September ni 14-ah hian taxi an service loh avangin city bus lam a tawt thei hle a, bus chang lo pawh an tam hle. September ni 15-ah chuan Mizoram Road Transports Union hmalaknain taxi bakah city bus te pawh an service ta lo. Ni tina mi engemaw zat phur thintu taxi leh city bus an service loh avang hian mi tam tak an buai a, sikul thenkhat phei chu an chawl tawp!

2006-ah khan Mizoram sorkar chuan taxi te hi intlan chhawk se tiin a lo rawt a, hma pawh thui tak chu lak a lo ni tawh. Kumina taxi intlan chhawk tan ni atana tih - September ni 14 (2006)-ah Aizawl SP chuan intlan chhawk tur thu hriattirna order a chhuah a, ni 18 atanga intlan chhawk tura tih a ni.

Hriattirna chuan "mipui himna leh remchan zawk nan leh Aizawl khawpui chhunga lirthei tawt lutuk tih ziaawmna a nih beiseiin, pawl hrang hrang hruaitute leh mipui tam zawkte rawn chung leh duh dan angin" he ruahmanna hi siam niin a sawi.

Taxi-te hi number kawpkim leh kawpkim lo an intlanchhawk ang a, mahni service loh ni-ah chuan mahni motor ni mah se tlanchhuah ngawt phal a ni lo. Mahni service loh ni-ah chuan zing dar 8 leh zan dar 6 inkarah chetsawn phal a ni lo. |ul bik thilah chuan traffic office-ah phalna lak tur. Inrinni leh sorkar chawlhah (holiday) chuan intlanchhawk a ngai lovang. He'ng hi 2006-a ruahmanna tlangpui a ni.

He ruahmanna hian sawirik a nih tirh atangin dodalna a tawk nghal. Taxi neitute leh a khalhtute chuan an duh lo hle a, he ruahmanna an duh lohzia te pawh an lo lantir nghe nghe. Taxi enkawltu lamin an duh loh em avang hian ruahmanna hi a lo thuanawp tawh a, 3rd IR lak a nih dawn vangin he ruahmanna hi sawnhlat a ni phawt a, chumi hnu, September ni 18 atanga intlan chhawk turin taxi-te chu an ti ta a ni.

Hemi tum pawh hian Zoram Taxi Owners Association leh Zoram Taxi Drivers Association te chuan chhan hrang hrang avangin intlanchhawk hi an duh lo a, tun tumah erawh Zoram Taxi Owners Association lam chuan intlan chhawk hi an duh ta thung.

Taxi intlan chhawk hi Aizawl khawpui traffic tawt lutuk tihziaawm tumna a ni a, taxi driver-te erawhin hei hi anni tan chuan chawbel inchhuhsaknaah an ngai. Tin, taxi pute hi traffic ti-jam-tu berah an inngai lo.

"Aizawl khawpuiah traffic a jam nasa tih chu kan hre vek a, mahse, taxi service hi traffic ti-jam-tu bulpuiah kan ngai lo. Keini hi traffic ti-jam-tu berah kan inngai lo," tiin Zoram Taxi Drivers Association (ZRDA) president C Lalromawia chuan a sawi.

Sorkar chawlh ni-ah (holiday) taxi an service tho a, mahse, traffic a jam ngai lem lo tih a sawi a, chu chu taxi service hi traffic ti-jam-tu ber a ni lo tih tichiangtuah an ngai tih a sawi a ni.

"Sorkar hian Aizawlah taxi 4200 vel a service tiin an chhut a, mahse, hei hi registration atanga chhut a ni a, a tak takah chuan heti zat hi kan service lo," tia sawiin, "Traffic jam nasatna - Chanmari leh Sikulpuikawn inkarah hian kan tlan vek bawk lo a, hmun danga service kan tam a ni," a ti bawk.

Zoram Taxi Owners Association lamin taxi hi intlanchhawk se, driver-te hnenah an thla khat hlawh an pe tho ang tih chu an hriatthiam loh thu sawiin, "Hei hi tute sawichhuah nge kan hre lo. Vanapa Hall-a kan inhmuhkhawm tumin ZTOA member engemaw zat an rawn tel a, chutah pawh chuan 'thla 1-ah ni 16 service-in kei chuan driver hnenah thla khat hlawh ka pe thei lo ang' ti tein an sawi," a ti.

Sorkar leh Taxi Owners Association hruaitute an indawr a, Owners Association hruaitute hian intlan chhawk mah se driver-te chu an thla khat hlawh an pe tho ang tiin an sawi a ni awm e. Hei hi sorkar lam chuan tan chhanah an hmang a, mipui zingah pawh hei hi tanchhana hmanga taxi driver-te puhchhia an tam hle. Taxi driver-te erawhin hei hi an pawm lo a, intlan chhawk ta se taxi neitute hian driver-te chu thla khat hlawh an pek tak tak an ring lo. Tin, Zoram Taxi Drivers Association chu taxi-a eizawngte inzawmkhawmna a ni a, mi hnuaia thawk driver leh mahni ta khalh an tam, intlan chhawk chunga driver-te thla khat hlawh pek chungchang pawh ZTDA ngaihtuah zawk turah an ngai.

September ni 15-ah Mizoram sorkar chuan thuchhuah siamin, sorkar ruahmanna zawm lote chu an chungah dan lekkawh theih a nih thu a puang.

"Taxi intlan chhawk tura sorkarin ruahmanna a siam duh lova Taxi ho nawrhna belhchhah tura City Bus service te tihtawp a lo ni ta hi Mizoram sorkar chuan pawi a ti em em a. Hei bakah hian MRTU ten Maxi Cab leh Sumo service zawng zawng tih tawp vek tuma ruahmanna an siam chu mipui tana harsatna siam leh Sawrkar tihbuai tumna niin sorkar-in a ngai," sorkar thuchhuah chuan a ti.

"Mizoram sorkar chuan City Bus leh Taxi neitu zawng zawng te hnenah sorkar duh dan ang leh permit an dil laia ziaka an intiam anga service chhunzawm turin September ni 17 zing lam thlengin hun a pe a. He mi an zawm lo a nih chuan a tul anga thuneihna hman a nih tur thu a hriattir bawk a ni," tiin sorkar ruahmanna zawm lote chungah dan lekkawh theih a nih thu an ziak.

"Hetih lai hian mipuite harsatna beisei loh tak lo thleng hi sorkar chuan pawi a ti a. Theihtawp chhuahin Department hrang hrang Bus te leh MST Bus ten nen Bus 50 zet tlantir mek a ni a. A tul chuan private motor neitute thahnemngaihna pawh ngen zel a ni ang," thuchhuah chuan a ti.

"Heng nawrhna nena sorkar nawr mekte harsatna hi sorkar thu awiha an service an chhunzawm hma chuan engmah ngaihtuah theih a ni lo tih State Transport Authority chuan a hriattir bawk a ni," thuchhuah chuan a ti bawk.

September ni 15-ah hian Mizoram Road Transports' Union hruaitute chu an thukhawm nghal a, mahse, taxi intlan chhawk tura ruahmanna chu an pawm thei ta chuang lo. Ni 16 atang chuan maxi cab leh night bus te pawh service loh an tum ta a ni.

Hetih lai hian Zoram Taxi Owners Association chuan taxi intlan chhawk tura sorkar ruahmanna an pawm thu September ni 15-ah hian an puang.

Taxi service lo hian Aizawlah chuan mi hrang hrang a nghawng a, city bus a tawt hle. Chutah City bus an han tlan lo leh a, mi tam takin office leh sikul an tlai phah a, sikul thenkhat phei chu an chawl hial. Mahse, mak tak maiin office leh sikul kal hun velah chuan taxi leh city bus an tlan lo chungin Aizawlah traffic a jam tho!

Read more...

Hlawhfa mai mai!

¢ Vanlalremruata Tonson

Vantlang chunga leng leh thiltithei deuhte chuan taima tur leh thawh hreh nei lo turin Mizo thalaite an fuih thin. Hnathawh tur a tam thu leh taimak chu hlawhtlinna a nih thute pawh an sawi fo. Hnam dinchhuahna tur a ni, an ti thin.

Mahse, nitina inhlawha thawkchhuak thin Lala tan chuan Aizawl khawpuia inhlawh-chawpa khawsak chu thil hautak leh harsa tak a ni. An khuaah haw dawn se beisei tur a nei chuang si lo. Tuna a thawh angin ni tinin thawk chhuak pawh ni se ram a chhiat tawh em avangin kum khat kham a tharchhuak ang nge tharchhuak lo ang tih a chiang lo. Lovah a, buh chin bak tih tur dang a hre chuang lo ang.

Sum chang thlai chin theih a nih thu a hre teh meuh mai. Mahse, ani ang tan chuan a sum chang thlai hralh dan tur pawh suangtuah chhin thiam a harsa hle si.

Mite chuan engkim a thiam lohah an puh a ni thei. Mahse, amah anga mahni inhaikaw zo lo mihring hi Mizo thalai tam zawk an ni tlat si. |hahnem han ngaih vak dan tur a hre tlat lo. Hlawhfa mai mai nih ngawt loh chu.

Hnathawk turin eitur a neih a ngai a, chumi neih dan tur ringawt pawh chu ani ang matric pawh pass lo, nu leh pa te'n ni tina an fehchhuah san thin, zirtirna leh kaihhruaina mumal dawng lo, kawlhrawng vak lo tan chuan thil harsa zawng a ni chiang mai.

Mahse, tih tak takah chuan ani chu vannei tak a ni zawk. Duhsaktu leh khawngaihtu a nei a, sorkar hnuaiah muster roll-in a thawk hlauh zawk a ni. Chu pawh semi-skill lehnghal.

Kum 20 vel liam ta kha chuan thingtlangpa tan kum khat kham thar chhuah a huphurhawm loh bawk a, muster roll-a thawh chu duh leh duh loh a ni deuh ber thin. Tunah erawh chuan thingtlang loneiha khamkhawp tharchhuak a, food security nei tur chuan vengva deuh nih a ngai tawh a, chutiang ti thei chuan sorkar hna pangngai a nih loh pawhin muster roll tala thawh chu an duh deuh vek tawh. Chuvang chuan a ni Lala pawh muster roll-a a thawk chu mi vannei a nih ni.

Sorkar hnuaiah muster roll-a thawk a nih tlat avangin damlohna engemaw tak a nei a nih loh chuan food security chu a nei kan ti thei ang.

Vanneihna dang a la nei cheu; an nuin Mizo mipa nawlpuiin thawh nachang an la hriat lem loh, hmeichhe hnaa ngaih deuh eng engemawah sum tlem tlem a lo la lut ve thei a, an khuaa vantlang pawl pha ve tak thin khan Aizawlah chuan vantlang pawl pha tawh kher lo mah se mipui nawlpuiin an fate sikul an kaltirna English medium sikul-ah an kaltir ve thei. Mi chuan 'hlawhfa mai maiin sap sikula fate kaltir tum chu' tiin lo sawisel pawh ni se ani tan chuan a fate Sap sikula an kal hian lehkha zirtir thei a ni ve chauh a ni. Mi tih dan ti thei nih duh vangin vawi tam tak a indawm kun a, a duh loh thil thlenga tih chang pawh a nei.

A vanneihna sawi dawn chuan sawi tur a la awm; Mizoram sorkar nuaia muster roll ni chungin over-time hian hna a thawk ve vak lo. A thiante chuan an thawk fo. PHE-a thawkte phei chu tui pipe a puah chang hian zan rei tak tak thlengin an thawk a, mipui lungawi loh hlau reng rengin an phe dawr dawr thin. Inthlan a hnaiha sorkar a han tan tak tak atang phei chuan Pathianni pawh an awl hman lo chu a ni. Over-time allowance chu a awm thei tih an hria a, a claim dan tur erawh an hre lo. An hriat dan chu sum a awm lo tih a ni deuh mai.

'Claim' mai tur tiin trade union hruaitu thenkhatin an sawi chu an hria ni awm tak a ni. Mahse, an pute chuan muster roll-a thawk ngei kha an ni e tih finfiah theihna tur 'engagement card emaw employment card emaw' an pe tlat lo. Secretariat vela thawkte chuan kumin eng emaw tilai atang kha chuan over-time allowance hi an la ve a ni awm e tih chin bak sawi tur tak tak an hre lo a, an pute chu a phut pawh an phut tak tak ngam lo bawk. Darkar khat an thawh chuan hian over-time allowance Rs 6.43 vel lak tur an nei tih pawh an inhre hlawm lo mai thei.

Pute han phut leh nawr tur chuan an dinhmun chu a inthlau em lah tak a – sorkar hnathawk, Mizo fa tawh phawtin an ngaihsan leh vengva deuh chin chuan nih ngei ngei an tum gazetted officer ngat leh hlawhfa maimai ban theihte an ni.

Muster roll-a thawk, hlawhfa mai mai ni chunga a vanneihna chu thuhranah pawh lo dah ila, danin hlawhfate chanvo a pek minimum wage ngiat ngam tura hlawhfa intelkhawm awmchhuna a lo tel ve hlauh chu a vanneihna em em a ni bawk. Mahse, chu pawh an han tih tak tak chuan Supreme Court-in minimum wage bithliah dan tur a tih angin advisory board chuan a ti lo lehzel a ni.

Supreme Court thu anga hlawhfa rate hi siam chu ni se ni khatah Rs 165 te chu a hlawh ve mai tur a ni a. Chu chu bazar thil man to dan atanga chhut a ni a, a tan chuan khawsak pawh chuti luain a huphurh awm lo tur. Tunah erawh chu pain nupui fanau a chawm zo lo.

A thian thenkhat, baivaih ve tak tak, mahse, tlema tharum nei deuhte chuan mimal hnuaia inhlawh a, a tul chuan inhlawhna tur zawn chawp mai pawh an thlang zawk reng a ni. Anni chuan ni khatah Rs 150 te an hlawh thin. Chuvangin company rawn lutte chuan minimum wage anga chhawr tur an hmu lo thin reng a, vantlang chunga lengho lahin Mizo thalaite hmuhsit nan tak an hmang zui leh kher bawk. Hnathawk peih lote an ti.

Hlawhfa nia ei khawp thawk chhuak thei tur chu an inhlawh ve tho tih hre lovin an mitin a tlin chin chu an hrilhfiah a, an sawi ve pawp pawp a ni ber. Tichuan, Lala chu a thiante aiin sorkar hriat danah pawh a sang zawk na chungin a thiante aiin a hlawh a la tlem zawk dawn tihna a ni.

Mahse, hlawhfain ngaih pawimawh an hlawh thlawt lohna, hlawhfa mai mai an nihna ramah chuan Lala dinhmun chu a la tha tho mai. Vanduai palh thil thuah a thiante chuan Workmen's Compansation Act hnuaiah beisei an nei ngam lo ang a, nei pawh ni se an puin a pe kher lo ang a, sorkar lamah zualkona tur mumal an hre lo ang. Muster roll-a thawkte chuan vanduai thu-ah zangnadawmna an lo dawng thin a, mimal hnuaia inhlawhah chuan misual kuttuara thi Lalremsiami chiah kha hna thawhnaa vanduai avanga compensation dawng sawi tur a la awm. Chu pawh zirlai pawl MZP-in a nawrpui vang a tih theih em loh pawhin a thih chungchangah boruak a san em vang a ni tal ang.

Hlawhfate chu hlawhfa an ni tawp mai a ni. Hlawhfa mai mai, sorkar pawhin a hre lo. Sorkarin a hriat chu employment a ni deuh tawp a, chu erawh chu a buaipui ngang mai.

Thiltithei chuan dan bak deuh pawhin an duhsak zawngte chu sorkar employee nih tir an tum a, sorkar employee an nih hian Mizoram sorkar leh mipui ngaihah chuan vantlang chunga leng sa an nih te a nih ngawt loh chuan mi hian mihring a ni pha ve chauh thin ni awm tak a ni. A theih chuan Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) Act bawhchhiat an duh a, Supreme Court thu pawh bawhchhiat an duh tho. Labour and Employment department a awm a, a hna pawimawh ber chu 'employment exchange for Mizoram sorkar' hi a ni mai.

Sorkar chuan employment hi a buaipui tur chu a ni tehmeuh mai. Hmun dangah pawh sorkar chuan buaipui ber pakhatah employment hi a neih thin. Mahse, anni chuan sorkar hian mi zawng zawng ruaiin a chhawr thei lo tih an chiang a, mipuite'n hnathawh tur tha an hmu a, rahbeh leh mihring nunphung pangngai ang pawha nung pha lova an awm lohna turin a humhalhin a pui mai thin. Chuvangin labour chuan ngaih pawimawh a hlawh a, sorkar hna pawimawh ber pawh labour welfare leh labour law kenkawh hi a ni thin. Employment exchange pawh a awm ve tho, hna zawng thalaite lo facilitate nan mai mai.

Tu hriat leh ngaihsak hlawh lo hlawhfa mai mai chuan sorkarin hlawhfa rate a siam aia sang a hlawh a, hlawhfa mamawh tan tih ngaihna vak a awm lo. Ram dang atanga chawkluh mai loh chu. Mahse, hlawhfa chuan vanduaina a tawh palh thuah a dikna chanvo ve pawh a chang pha leh miah lo.

I ngaihtuah ngai emaw; unskill labour-in a hlawh tura sorkarin rate a siam aia sang a hlawh a, chu chu skill leh semi-skill hlawhin a pha lo. Mahse, a tua mah chuan eng ti kawng mahin chhantu an nei lo.

Chuvangin Mizoramah hian skilled labour mamawh employer an tam poh leh thalaite chu an bet tawlh tawlh ang ang a, economy-ah pressure a sang tawlh tawlh dawn ni awm tak a ni. Un-skill labour mamawh an tam poh leh rampawn atangin hnathawktu an rawn lut tam tawlh tawlh ang a, economy-ah pressure a sang tawlh tawlh dawn a nih hmel bawk. He globalisation cho em emtu state dinhmun chu chutiang chu a ni e.

A theih hram chuan lehkha zir tur tih hi inzirtirna a ni. Naupang tam ber chuan lehkha zir chu thosi kara hlo thlawh pumpelhna tur a ni tih zirtirna an dawng. An han zirchhuak ta cheng a, tluang taka kum 13-15 vel zir tana hna thawh tur beisei awm hmasa ber chu private sikul-a zirtirtu emaw eng sumdawnna emaw office-a receiptionist emaw nih hi a ni mai. Chutah chuan unskill labour hlawh chanve vel an hlawh thin. Security eng mah awm chuang lovin. Eng nge maw labour law kenkawh tumna a awm si loh chuan lehkha zir hi a tul vakna le?

Thingtlanga loneih chu a harsa tih an hria a, hmanraw thar emaw thiamna thar emaw han bana loneih chhunzawm theihna tur a awm si lo. |halai thenkhat mangang chu Aizawlah an tlalut leh hlawl thin. Thingpui dawr leh mi dawr nghahte hi awm nem deuh tana inhlawhna awm remchang a ni. Chuta an hlawh chu unskill labour hlawh hmun thuma then hmun khat tling mang lote a lo ni a. Chu chu em ni an hring nun tawpna tur chu ni ang?

Thenkhat chu mi lirthei khalha an inhlawh. Lirthei khalh chu skill work a ni. Mahse, unskill labour hlawh chanve aia tam hret emaw an hlawh thung. Chu pawh tihtlem sak leh pawisa miah lovin sorkar chuan Aizawl khawpuiah lirthei a tam lutuk, traffic a jam nasa tih chhuanlamin an thuai leh hmiah hmiah mek chu a ni. Sorkar hian a hrethiam lo a nih pawhin administration hian labour chu a hlau ve tur a ni ang.

Vantlang chunga leng nia inhre nazawng hian state pawn lamah pawh hnathawk tura chhuah tur an ti thla ve rawk bawk. Sorkar hotute thleng thlengin chutiang chuan zuk sawi a. Human trafficking chungchang sawihonaah lah chuan human trafficking chungchangah law and order enforcement agency-te sensitive loh dan chu hmun luah tam ber a ni leh si. Vantlang chunga len deuh hian vantlang himna hi a lo pawimawh ta lo deuh thin nge maw ni dawn ni.

Entir nan police-te emaw chu human trafficking-ah hian lo ngawng deuh pawh ni se The Inter-State Migrant Workmen (Regulation of Employment and Conditions of Service) Act, 1979-te hi hman chu ni se tupawhin an fate rampawna hna thawk turin an chhuahtir ngam ang a, tu pawh an chhuak ngam ang. Aizawlah advertisement an rawn chhuah a, Aizawlah ngei Kolkata emawa receiption hna thawk turtein an rawn la a, khulamah chuan massage parlour-ah emaw an thawh tir a, labour law zawng zawng an bawhchhiat vek bakah an hlawh tur nia an sawi hmun nga then hmun khat emaw an pete kha a ni a. Mizorama hnathawk tur rawn la reng reng chuan Inter-State Migrant Workmen Act ang hian rawn la chu ni se mi rinawm lo chu kan zuk tham nalh nalh thei tur. Tun angah chuan tuin nge maw mahni fanu te humsan trafficking hlauhawm lutuk khawvelah mi rama hna thawk tur a chhuahtir fo ngam ang le? Mahni duhthu ngeia nawhchi zuk zuarte pawh kan hmumawh hle thin kha a ni si a.

Inter-State Migrant Workmen Act hmanga rampawna chhuak turte humhalh chu mimal himna a ni a, he dan hi hnam himna atan pawha hman theih ang. ILP diltu zingah phalsak loh an awm ngai vak lo ang. Phal loh an awm chuan sorkar pawhin sawisel a hlawh phah ang chu. A hminga hnam dang Mizorama rawn lutte hnena phalna lo pek leh chhinchhiahna ang a ni deuh hial tawh ang, eng emaw changa police-in an vaia an thawn tih loh phei chu a tirh haw lam hi ngaih pawimawh pawh a nih hmel lo hle.

Mizoram-in ILP chungchanga a buaipui pakhat chu ILP an lak dan ang ni lova Mizorama rawn awmte hi a ni. Migrant workmen act hi kenkawh niin state pawn atanga hna thawk tura lo lutte hian an ILP angin hna an thawk em tih zawn chhuah a awlsam phah ngawt ang.

Hnathawktu awm lovin tu mihring mah a awm theih loh a, eng ram leh hnam pawhin hnathawktu a mamawh tih chu mi tin hriat a ni. Chuvangin a neinung zawkte hnuaiah a nei lo zawkte an inhlawh a, chu chu hlawhfa tia sawi an ni. Chutianga mi chak zawk, thil ti thei zawk leh neinung zawkte hnuaia thawh chu thil thar a ni lo. Hlawh atana sum inpek tur a awm hma pawhin hna thawktu sal chu an awm reng tawh. Sal neih chu thil mak pawh a ni lo, an pute a zirin mihring pangngai anga ngaih an nih leh nih loh pawh a innghat thui hle. Thudik zawng Greek philosopher-te ngei pawhin sal neih chu a dik lohna an hre lo mai a ni lo, "speaking mule" (sakawr tawng chhuak ve thin) titein an sawi hial thin. Chutianga mihring leh mihring inenkawl chu mihring chuan dik an ti lova, an do a, hna thawktu zalen zawk tur leh mihring anga nunphung pangngai nei tura ngaih hlawhfa an awm ta a ni.

Dik tak chuan hlawhfa pawh a pua innghat hi a ni tawp a, chuvangin mipui sorkar emaw mipuite hmangaih leh ngaipawimawhtu roreltu an awmnaah chuan hlawhfa humhimna dan chi hrang hrang a lo chhuak a. Hlawhfa (sal?) mai mai ni thin kha hlawhfa mai mai an nih tawh lohna tur a ni ber ang chu. Mihring hmasawnnain a ken tel a ni pawh kan ti thei ang. Inrelbawlnaa mipuiin 'aw' an neih hnuah chuan mitin mai hi politics-ah an pawimawh vek tawh a, hlawhfa mai mai pawhin politics-ah pawimawhna a nei ve tawh tlat. "Trade union movement" tih nachangte an hre ve tawh a, an lungawi lohna chu thil buaithlak a tling thin a, an dinhmun leh himna hi ngaih pawimawh loh theih a ni lo.

Mi thenkhat chuan labour cost a sang lutuk tiin tihhniam ringawt hi an buaipui thin. Chuvangin labour welfare hi ngaihthah deuh pawh an duh bawk. A nih loh pawnin state pawn lam atangin labour man tlawm zawka rawih tur rawn lut se an duh. Thil siamchhuah man tlawm turah an ngai a ni. Rel an duhna chhan pawh thenkhat chuan Mizoram atanga chhuak tur a man tlawm theihna tur ngaihtuah niin an insawi. Labour cost sang emaw hniam aia pawimawh zawk chu social stability hi a ni ang. Labour cost tlawm zawka rawih tur mi an rawn pung a nih vaih chuan labour law kenkawh lohna state-ah chuan a awmsa an rawn luhchhuah ang, a nghawng pawh a nep lo ang. Displaced labour ho accomodate dan sorkarin a hmuchhuak vat a nih loh chuan.

Labour cost hi a sang a nih pawhin labour cost sang tak pe chunga hlawhtlin theih chu ni awm tak a ni. Chu chu an sawifo ram chhengchhia leh zima cheng Switzerland leh hmasang Greek-ho hlawhtlinna pawh a nih hmel ber zawk e a!

Read more...

Vai Film Leh Mizo Tunlai Zia

¢ H.C. Vanlalruata

Naupan laiin vai film tlemte ka en ve tih loh chu phailama ka awm laia sap film tuipui velo thian thenkhat nena kan en thin kha ka ‘Hindi’ film en ve chu a ni mai a. Mahse, vai film hi a kalphung hriat theih deuh vek a nih avangin keini ang vaitawng thiamlo tan pawh an tawng hrelo chungin a kalphung chu a hriat a harsa miah lo. Vai film kalphung mak ka tih hi ka thian vai-te hnenah ka sawi thin a. Hmangaih vanga innei (love marriage) ti ngai miahlo deuhthaw ni si kha film-ah chuan hmangaihna lam a tam em em a. An nunphung pangngai-ah zai chunga thing phena an inchhai kan hre ngai lova, film erawh chu a tel lovin an chang theilo a ni ber e.

Engatinge an nun dan ang lo lutuka film an chan tia ka vai thiante ka zawhin ka thian pakhat tuna Mumbai-a awm mek chuan “A bikin miretheite hi an nun a chep em em a. Dam khawchhuak turin innawr reng ngai, mi bum deuh reuh reng ngaiin an khawsa a. Chutiang a nih avang chuan hetianga an nun dan phung leh an zia ni hauhlo anga lem chan hi an en duh em em a ni,” a ti a ni.

Mizote pawh hi kan nun han bih chiana kan nihna darthlalang dik taka kan en ngam phawt chuan vai film leh a taka an nun dang nen hian kan danglam lo. Thanpuii Pa (J. Malsawma) article ‘Kan Mizia’ tih kha a hunlai chuan miin an tawng nasa hle a. Mahse, khami pawm ngamlo hlawmkhawm kan nih avang reng hian tuna kan ze diktak hi kan chhawm ta zel a ni.

Naupan lai atangin Sunday School-ah thil tha hlir, Pathian thu hlir kan zir a. Chutiang atanga lo seilian na na na chu rukruk chinglo awm tak kan nih laiin Naupang Sunday School chhuaka puitlinga kal leha Kohhran-a nasa taka inhmang zingah mi chanai eiruk hrehlo kan tam em em a ni. Pathianni-ah nalh taka incheiin Bible thianghlim leh Kristian Hlabu kan zakzeh a. Biak Inah chuan mi dik leh tha ber angin kan awm a. Thu tha hlir kan ngaithla a, a sawi lah kan sawi tam em em a. Ramdang kohhran, a zirmite chauhvin Pathian thu an sawi thin ang ni lovin a mipui mimir hian kan sawi thiam em em vek a. Mahse, a zawm erawh chu kan tum lo. Brig. T. Sailo te nupa inneih champha kum 60-na lawmnaa thusawitu Pastor khan Mizoramah midik za zela 5 tal an awm a rin thu a sawi a. Sunday School atanga naupang lai tawha chhum hmin Mizote dinhmun chu chuti chu a ni tlat a ni.

A langah chuan Kohhran leh khawtlang leh min hriate mithmuhah a tha leh mawi thei ang bera awm kan tum a. Chumi kan tumna kawngah chuan zu te kan haw em em a. Mahse, hmuh loh lamah chuan zu in duh miahlo hi uihum lek an ni. Khawtlang zu dap duty 10 zingah hian 8 chuan remchang an hmuhin an in duh reng tih hi thudik a ni. Kohhran leh KTP-a inhmang tak takte pawh remchang an hmuha zu in duh an tam em em a. A takah chuan sual tehchiamah kan ngai lova, a huho hian kan haw leh viau mai thin pawh a ni.

YMA-in ruihhlo do kum a puan pawh hi en let leh ila, hun engemawchen chu a dap leh man awl zawk zu buaipui nan hun tam zawk an hmang tawh a. Inrinni-a beihpui an thlak thin pawhin zu chauh an luh chilh tawh a ni. Kum 1982-a ‘Corruption Do Kum’ kan puan laia corruption tak tak, mipui chanai cheng vaibelchhe tel, nuai tel eiru-te bitum ta lova a hahdam zawng kan zawnga sorkar pin hmawrbawk mimal tana hmante, lehkhapuan phek khat mahni tana hmante leh minute khat kal tlai pawh corruption a ni tia inzirtirna hmanga kan ho ta der ang kha a ni. Kraws rit zawk ruihhlo do tak tak ai chuan plastic-a siam kraws zang zawk zu do chu kan peih tawk a lo ni tih a lang chiang leh ta bawk.

Eirukna-in kan ram a tihchhiat dan kan hre vek a. Mahse, eiruk hmangte chu kan do lo chauh pawh ni lovin kan intlawn siak ta daih a. Eiruk hmang mi hausa do ai chuan zu zuar hmeithai rethei te te in tlu lek leka khawsa sa in suasam chu a awlsam fe zawk reng a ni.

Kohhran pawh hian eiruk atanga neih sum a hnawl hma chuan eiruk hi a do thei lova, a do tak tak ngamlo reng a ni. Luangmual Pastor bialin ‘Eiruk avanga court-in thiamloh a chantirte chunga kohhranin thununna a lek dan turah Synod-in kaihhruaina siam rawh se’ tia rawtna an siam pawh Presbytery a kaltlang hnu-in Synod khawmpui chuan tualchhung kohhran kutah a vawm let leh mai a ni. Kan thian pakhat phei chuan kan Kohhran Biak In sakna atan hian eiruk pawisa kan hmang hnem ta lua a ni ang harhna pawh Biak Inah thleng lovin sikul lamah hlir a thleng tawh tiin a sawi hial a sin.

Bethel, Camping, Gospel Campaign leh Crusade kan tih zozaite pawh hi zu leh eirukna chungchang kan sawi anga lemchanna khawvel vek a ni zo ta. Vawi 12 piangthara vawi 12 bawk da leh tawhte pawh kan awm a. Chatuan nunna leh Krista anna tak tak nei silo, simna tak nei lova a phawvuaka piangthar intiha lan mawina kan um avangin kan nun hi lemchanna a lo ni ta. Chu chu a thlakna tur Kohhranin a hre lo. Takna tello Kristianna, Simna tello piantharna, thatna tello pawnlam mawina, sual huatna tello tha anga lanna hian kan zia hi a tichhe thuk hle tawh a ni.

Huat tur dik tak huaa pawmloh tur dik tak hnawl ngam, chawimawi tlak chawimawi thei, thil diklo leh mi diklo sawisel ngam kan nih hma chuan kan zia hi lemchan nun a ni reng ang a. Zu kan do tlukin corruption kan do ngam ngai lovang a. Vai nun lem, an rilru lan chhuahna vai film ang chauh kan ni kumkhua ang a. Hnam zahawm kan ni ngai lovang.

Read more...

Radio khawvel

¢ Lalhruaitluanga Chawngte

Kan thian pakhat, journalism lama degree nei kan neih tlem te te zinga mi chuan khawvel hian communication system lama a kalsan hnu radio a thlang leh thuai dawn niin tiang hian a sawi:

"Tsunami a thawh dawn khan hriat lawk ni ta se, kha chhiatna tuartute kha 'warning' pek dan awlsam ber tur chu radio a ni. Kha'ng mi rethei tak takte khan TV an nei thei hlawm lo ang a, chanchinbu an subcribe vek hek lo ang. Telephone ni se, a buaithlak lutuk. Mi tam zawkin khawvel dang nena inbiakpawhna an neih theih chu radio a ni a, radio-ah puan ni ta se a tam zawk kha chu an inralring thei ang," tiin.

Ani ngaihdanah chuan radio chu a man a tlawm a, a leklam leh a enkawl a awlsam bawk. Africa khawmualpuia hnam mawl ber ber, thlalera chengte tan pawh khawvel dang nena inthlunzawm theihna remchang a ni. Chutiang bawkin tuipui hual vel thliarkara chengte tan pawh khawvel dang nena inthlunzawm theihna remchang a ni. An kalna apiangah a kensawn theih.

Khawvel leh a chhunga chengte hi kan vir vel a, vir vir ta na na na chu, a bul lama virlet leh hun kan nei niin mithiamte chuan an sawi. Chu chu 'history repeats itself' tiin tawi fel takin an sawi thin. Mihringte pawhin hma kan sawn duai duai chung hian bu kan let leh thin nia ngaih a ni. Chu chu radio khawvel vir vel dan pawh niin mi tam tak chuan an ngai nghe nghe.

"Hei hi All India Radio, Aizawl a ni" tih tawngkam kha tun hma kum 20 bawr liam ta thleng kha chuan tuk tin zan tina Zofate awitu a ni thin. All India Radio, Aizawl avangin mi tam takin hriat an hlawh a, mi tam takin chanchinthar an hre thei bawk.

Kan mihrang kal ta Pahlira Sena Chawngthu te ngei pawh kha radio atanga hriat hlawh a ni ti ila kan sawi sual tampui awm lo e. Radio nei hmasate'n thenawmte an mikhual a, Mizo programme tawp rual rualin tlangval fiamthu thiamte'n "A puangtu Pahlira Chawngthua Sen" an han ti zui nghal thin a nih kha! Khang kha hmanlai a lo chang ta der mai.

All India Radio, Aizawl pian hma pawhin kan mi hmasate chuan radio hi an lo chhawr tangkai tawh a, JF-a te ang rual phei chuan sap tawng zir nan tak an lo hmang tawh thin.

TV a lo lut a, a nei hmasate'n mi chi tin chi tang an thleng a, naupang harhvang deuhte'n 'antena' an her lauh lauh thin a nih kha. 'Antena era' a ral a, cable TV a lo lut a, 'Naik' emaw kan tih te kha 'Naikhy' a lo ni a, cricket ngaisang lo hnam khan India chak lawmin halpuah kan hal ta dur dur fo mai. A kal zel a, keimahni pualin darkar 24 chhung tehmeuh TV programme te kan nei ta hial. 'Radio-in kan khawtlang nun a khawih dan' tih thupuite chu history a chang a, demand channel that leh that loh tih vel chu tualchhung chanchinbu tialtu a lo ni ta. Mahse, hetih chhung hian radio chuan ngawi rengin a lo nghak a.

Radio kan tlansan chhung khan khawvel ram dang pawhin an tlansan ve tho. Mahse, ngawi rengin a lo nghak ngar ngar.

Vai rama i zin chuan mi pawimawh hmel fu fute'n khawlaiah radio te tak te te an hum fur tih i hmu ang. A aia hle lehzualah pawh chu chu a ni tho. Office kawnga chanchinthar ngaihthlak te, bazar paha radio-a mithiamte'n thupui an khelho lai ngaihthlak te hi mite hun hman dan a ni ta reng mai. Mobile phone handset siamtute'n radio ngaihthlak theih chu inel nan an hmang a, technology lama hmasawnna hrinchhuah, MP3 siamtute pawhin hei tho hi a ni inelnana an hman ni. Ngawi renga lo nghaktu kha.

Khawiah pawh kalin khawi hmunah pawh tal vel ila, khawvel dang nena inbiakpawh theih kan mamawh. Chumi atana hmanraw tangkai chu sawi tur a awm nual ang. Telephone hmang tein tuipui rala mi daihte pawh kan be thei a, mobile phone phei chu kan thlen chin apianga thleng ve thei ti tih a ni. Chanchinbu hmangin chanchin kan inhre pawh thei; India-in zalenna a sual dawn pawh khan chhim leh hmara mithiamte'n ngaihdan an inhrilh tawnna hmanrua ber pakhat a nih kha. Khawvel lehlama mite inkhel lai, an inkhelh lai la laa TV hmanga kan lo thlir thei te hi a hlu teh e. Daily Telegraph chhuah rual ruala internet hmanga kan lo chhiar ve zet zet mai te pawh hi thil ropui a ni. Mahse, heng zawng zawng aia awlsam, zangkhai leh hautak lo hi thil pakhat a awm; ngawi renga lo nghaktu kha.

Tunlai khawvel ziarang pakhat chu 'hmanhmawh' hi a ni awm e. Kan buai emaw, buai lo emaw, kan indaih emaw, indaih lo emaw, mi reng reng hi kan hmanhmawh em em vek mai. Pathianni zana inkhawm thalaite hi 'naktukah exam ka nei a, ban veleh ka zir leh ang' ti te, ka meng rei zawn tawh sia zanin chu mut thuai thuai ka va chak e' ti te, 'dar chuti zata kan ban chuan second half' atangin kan la en hman ang' ti te an ni fur ang tih a rinawm. Eizawnna te a lo harsa a, hun a hlu zual a, tih tur a lo tam a, hun a hlu zual a, zir ngai a pung a, hun a hlu zual a, chu boruak chu khawvelah hian kum zabi 20-na atang khan a nasa niin mithiamte chuan an sawi thin. Taima leh taima lote pawh kan vaiin kan hmanhmawh ta a ni awm e.

Chu chu thawnthu tawi (short story) lar lehzualna chhan pawh niin literature zirmite chuan an sawi leh ta zel. Tun hma angin mite'n thawnthu sei pui pui an chhiar hman ta mang lo a, a tawi apiang thlang an pung ni tur a ni, novelist hlawhtling nih te pawh a har ta deuh a, thawnthu bu chhah pui mai hlawhtlinpui tur chuan mi bik nih a ngai lehzual ta nia hria an tam mai.

Chutiang khawvelah chuan ngawi renga lo nghaktu kha lar lo zia a ni hlei nem, mite chuan football te hi an ngaithla tawh asin! Minute 90 zet mai thuthmun ngaia thu hman lo an pung a, chutiang mite tan chuan radio-a live commentary ngaihthlak chu wills man neih loh laia goldflake anga hlu a nih em loh pawhin willsflake ang vel tal zawng a ni ngei ang.

Kalna apianga kensawn theih, senso hautak si lo, zangkhai si, tlo ve tho bawk si, khawvel dang nena min thlun zawm tlattu a awm tih an hria a ni ang, mihring fapate hian radio an uar leh tawh riau. Kalna apianga kensawn theih ve tho, zangkhai tho bawk si mobile phone te chu, tihah chuan senso te a lo sang a, chu lo rengah pawh, tih tak takah te chuan mobile phone-ah te chuan mi pahnih bak kan leng hlei nem. Radio erawh a ruala mi engemaw zat min thlunzawm thup theitu asin!

Chutiang chu a nih avangin ngawi renga lo nghaktu hi a hlu leh tial tial a, kan zingah aiin mi zingah a hlu lehzual mek niin a lang.

Mihringte hian bu kan let thin. Eng hi nge thil tha ber kan hre lo, mahse, bu erawh kan let thin.

Read more...

Paco, Lo Haw Rawh

Tum khat chun Spain rama thingtlang khaw pakhata cheng Jorge-a leh a fapa Paco-a chu nasa takin an inhau a. A tuk zingah chuan Jorge-a chuan a fapa khum chu a va en a, a ruak huai a - zan lamah a lo tlanbo daih a lo ni a.

Chu thilthleng avang chuan Jorge-a chu a inthiam loin a inchhir ta hle mai a, a ngaihtuahna chu a vak kual ruai mai a, thil dang zawng zawng aiin a tan chuan a fapa chu a pawimawh ber a ni tih a hre chhuak ta a. A rang thei ang bera zawn hmuh tumin a thawkchhuak ta nghal a. An khuaa hmun lunlai ber leh laili ber chu a pan a, dawr langsar tak bulah chuan he thuziak hi a tar a. "Paco, lo haw rawh. Ka hmangaih che asin. Helai hmunah hian naktuk zingah kan inhmu dawn nia aw"

A tuk zinga Jorge-a a thuziak tarna dawr kawta a va kal chuan mahni in atanga tlanbo ve tho 'Paco' tih hmingpu mipa naupang pasarih lai an lo awm thap mai a. Hmangaihtu sawmna hnar phal lo naupangte chuan thinlung inhawng taka anmahni lo kuangkuahtu an pate hmuh an inbeisei vek a ni.

(Alan Cohen ziak Paco, Come Home lehlin a ni
- Lalthlamuana Ralte)


Read more...

Kehniak

Zan khat chu pa pakhat hian mumang a nei a, a mumangah chuan Pathian nen an lo inkawm a.

A mumangah chuan Pathian nen lui kamah an lo kal a, an titi mawlh mawlh mai. An kalna hnuah chuan mi pahnih kehniak hi a lang zel a, a kehniak leh Pathian kehniak chu.

Thui fe an kal hnu chuan an han hawi let a, kehniak pakhat chauh a lan chang a lo awm fo mai. Chu pa chuan a'n ngaihtuah a, a lungngaih leh tlakhniam lai zelin kehniak pakhat chauh a lang thin tih a hre thei.

Chumi a'n hrechhuak chu, an lungawi ta tawp lo mai. Pathian chu a zawt ta khawl mai.

"LALPA, nangmah zui tura ka intiam lai khan, kawng tluanin min hruai ang tih min tiam a nih kha. Mahse, saw han en teh, harsatna ka tawh lai chuan mi pakhat kehniak chauh a awm zel si. Hetia ka mamawh ber lai chea min kalsan zel dawn a nih chuan lungawi a va han har dawn ve!"

A LALPA chuan a chhang ta a: "Ka fa duh tak, ka hmangaih che a, ka kalsan tawp lo ang che. Harsatna i tawh lai, i mangan laiin kehniak pakhat chauh i hmu tiraw, ka kehniak a nih saw, ka paw thin che alawm," tiin.

('Footprints' tih lehlin a ni. A ziaktu hriat a ni lo. Thawnthu lar tak a ni.)

Read more...

Mizoram XI An Champion

¢ Hmingsanga

India rama football club upa ber pawla chhal ngam, Guwahati Town Club kum 103 tlin lawmna Airtel 2nd GTC Invitation Football Tournament, Guwahati-a khelh zawh takah Mizoram XI chuan final-a an khingpui Sunrise Athletic Club, Guwahati chu 2 - 1 hnehin champion an ni.

Mizoram XI te hian champion an nih theihna tura an kalkawngah team tha tak tak an hmachhawn a. An game hmasa berah FCI team chu 2 - 0 in an hneh a, FCI team hi hman atang tawha team tha pawla sawi an ni ve reng thin a ni. Tunhnaiah an dinhmun a chau deuh a nih pawhin India ram chhungah chuan team chhe lo pawl nia sawi thin a ni. FCI team Mizoram XI ten an hneh avang hian Mizoram team te hian ngaihven an hlawh zual a.

Match hnihnaah Meghalaya League-a vawihnih champion tawh leh tun season a league hmahruaitu ni mek, Mizo player tha tak takte khelhna Arhima, Shillong nen an khel leh a. He match-ah hian hun pangngaiah goal inpe lovin an inhneh tawk a, tie breaker hmangin a chak zawk zawn a ni a, Mizoram hi a vannei zawkah tangin 5 - 4 in an chak hram a ni. Hemi hnu hian Sipai team tha Army Green nen an inhmachhawn lehin MIzoram XI hi 3- 2 a chakin final an lut ta a ni a.

Mizoram Xi hian India hmarchhak leh India ram pum huap pawha Football tournament ngaihhlut pawl tak Bordoloi Trophy khel turin Guwahati hi an pan a, GTC Tournament-ah hian a tirah an tel ve lem lo. Vanneihthlak takin GTC Invitation-ah hian tel an lo phal sak hlauh a, Mizoram aiawh tho SSA Football club nen he tournament-ah hian an tel ve ta a ni.

Mizoram XI lam hian Bordoloi Trophy nen an khelh kawp avangin player te pawh an chau viau a, mahse chuti chung chuan GTC Invitation Cup-ah champion an ni thei hi a ropui tih loh rual a ni lo.

Mizoram aiawha kal ve tho SSA Football club te hian an khingpui hmasa ber Green Valley FC chu tie breaker hmanga hnehin quater final an inhlangkai a. Quater final-ah Army Green lakah 1 - 0 in an tlawm thung.

Semi final-ah Mizoram team pakhat zawk hnehtu Army Green te hi Mizoram XI te chuan an lo hneh ve leh a, final-ah an khingpui Sunrise Athletic Club, Guwahati chu hnehin champion an ni a, man of the match leh Man of the Tournament atan Laldampuia, Zotlang chu thlan a ni nghe nghe. Mizoram XI te hi an champion avanga pawisa fai an dawn Rs 50000 chu player-te leh coach leh manager te a inzat theuhin Mizoram Football Association te chuan an insem tir a ni.

Mizoram XI te hi kum lamah pawh naupang te te an ni a, Mizoram-in National U-19 leh U-21 a khel tur atana a chher hriam te an ni hlawm. Mizoram hian heng tournament-ah hian inbuatsaihna mumal tak nen a kal chhoh chuan hmabak eng tak kan neih phah mek niin a lang.

Read more...

Mizo footballer Robert-a titi khawchang

¢ Hmingsanga

I-League defending champions Churchill Brothers chu a vawi khatna atan IFA Shield-ah champion an ni. Churchill Brothers hian final-a an khingpui Kolkata giant Mohun Bagan chu 2-0 in an hneh a, a vawi khatna atan IFA Shield an chawi ta a ni. Champion team-ah hian Mizo tlangval - Robert Lalthlamuana, Lalrinfela leh Vanlalrova te an tel a ni.

Kolkata-a khelh, IFA Shield-ah hian Fela chuan an match hmasa berah a khel a, a inhliam avangin a khel chhunzawm thei ta lo. Champion an nih thleng hian Churchill Brothers tan Robert Lalthlamuana chuan a khel vek a ni.

Churchill Brothers hi champion an nih avangin club neitu lam pawh an phur a, champion shield-in a ken tel pawisa fai tam tham tak chu players te leh coaching staff te an insem tir a, club neitu lam hian pawisa fai thahnem tak an la pek belh bawk.

Khawzawl tlangval Robert Lalthlamuana hi India ram football academy tha bera chhal ngam Tata Football Academy atanga inzirchhuak a ni. Khawzawl High School-ah pawl 8 leh pawl 9 a zo a, a hun tam zawk lehkha zir nan hmang se an duh avangin a nu leh pa te chuan Aizawl-ah an zir zawm tir ta a ni. Pawl 10 chu Zabanga High School-ah a zawm a, Mizo footballer-te tana pasaltha ti mai ila, S Malsawmtluanga hnungzuiin Club hminga a inziah luhna hmasa ber chu Chhinga Veng United a ni.

Kum 2003, Subroto Cup-a Mizoram an champion tum khan Robert Lalthlamuana hi a tel ve a, a chet that em avangin Air Force ho chuan an team zawm turin an sawm nghe nghe. Chu sawmna duhawm tak chu a chhang hman thelh a, mahse a hnu lawkah Tata Football Academy zawm tura sawmna dawngin chu chu a chhang ta zawk a ni.

TFA-a a awm hnuin an team tan a tangkai nghal a, TFA aiawhin Jamshedpur league-ah pawh a chetha thin hle. TFA-a a awm lai hian India U-17 team-ah team captain a ni phak ngat a ni.

Kum 2006 khan TFA-a zir tur reng reng a zirchhuah hnuin club zawm turin 'chhuah' an ni a. India ram club tha leh lar deuh chuan an sawm deuh vek a, chu'ng zingah chuan Goan clunb Churchill Brothers a zawm ta a ni.

TFA atanga a chhuah hnu hian club hrang hrangin sawm thin mah se Churchill Brothers a la chhuahsan lo a, he club tan hian season thum a khel tawh. Tunah hian season dang cham belh leh tumin Churchill Brothers tan a la rinawm ta zel a ni.

Churchill Brothers-ah first XI-a khel phak zingah rau rau pawh a khel regular ber pawl a ni. He club hi lawmman chi hrang hrang an lakpui tawh a. Season hmasa khan I-League-ah champion an ni nghe nghe. Tournament lianah an champion ngun hle bawk. Chu tlangval, Mizo tlangval chu titi khawchang chu le...

IFA Shield-ah champion in ta a...
Tun tum IFA Shield-a champion kan ni hi player te kan lawm aia nasain club neitute an lawm emaw tih mai tur a ni. Season thara tournament kan hmachhawn hmasak ber a ni a, IFA Shield-ah phei chuan kan vawi khat champion-na a ni bawk. Hei hian tournament dang kan khelh tur leh AFC League kan khelh turah pawh phurna nasa tak min pek ngei ka ring. Kan champion kha kan lawm khawp mai.

In coach thar hi in coach hmasa nen eng nge an danglamna nia i hriat?
Kan coach thar leh tuna mite hi an senior dun ang reng a. Mahse a hmasaa mi kha chu tactic lamah chuan a zia deuh zawk mai thei. Tuna coach thar hi chu a la rei lo bawk a, sawi dan thiam a la har ang reng a. Mahse tuna mi hi chuan a hmasaa mi ai khan fitness lam a ngai pawimawh zual deuh zawk niin ka hria. Coaching lamah pawh an inang vel mai thei.

India senior team-ah hian tel phak i inring em?
Tel phak ngei tumin theihtawp chu ka chhuah ve zel a. Ka phak ang tawk chuan ka tang ve thei khawp mai. Engtikah emaw chuan India senior team-ah hian ka tel ngei ka beisei.

India rama left back tha berah sawi i ni fo thin a...
Nia, TV commentator-te leh chanchinbumi thenkhat hian India rama tha ber anga min sawi chang leh ziah chang te chu a awm ve bawk thin a. Kan khelhpui leh foreign player-te pawh hian India team-a ka tel lo mak an tih thu an sawi fo ve thin. |ha ber nih chu a harsa mai thei a, India team-a tel phak ngei turin ka tang sauh sauh ang a. Pathianin min awmpui ang a, ka tum hi a la hlawhtlin ngei ka ring a. Tun aia nasaa beih a ngai tih chu keimah pawh ka chiang khawp mai.

I-League khelh hnuah Indian football hian hma a sawnin i hria em ?
Hmasawn teh reng mai, club hrang hrang-te game khelh danah pawh hmasawnna tam tak hmuh tur a awm a, heng bakah hian club hrang hrangte in-manage danah pawh hmasawnna tam tak hmuh tur a awm. Hei hian India ramah football hmasawnna a thlen ngei ang.

I khelhpuite zingah tunge i ngainat ber?
TFA lam chhuak, a bikin kan batch mate hote kha kan inngaina zual a. Mimalah chuan Khenthang Paite nen hian TFA atang tawh khan kan inkawm deuh chawt a. TFA atanga kan chhuah hnuah club khatah kan awm dun leh bawk a. Kum 6 aia tam deuh kan inzui tawh a, kan innelin kan inhrethiam dun a...kan inngaina tawn khawp mai.

In team chakna hnar ber nia i hriat eng nge?
Star player kan nei vak lo a, mahse kan inrual khat hlawm a, kan team hi India club dang ang lo takin season tharah kan player te kan thlak ve ngai vak lo a, tuna khelho hi kum 3 vel kan khel ho tawh hlawm a, chuvang chuan kan inmanin, kan inkawmngeih tlang hlawm a. Hei hi kan team chakna hnar ber pakhat niin ka hre ve thin.

Player i hmachhawn tawh zingah tunge chan har i tih ber?
Jerry Zirsanga hi hmachhawn khirh ka tih ber a la ni, a in-fit that chuan. Ani aia deh khirh ka la tawng lo India ramah kher hi chuan. A tlan chakin a skill tha a, dan hneh a har khawp mai.

Read more...

Mizo Naupang Telna India U-16 Team Fehchhuak

¢ Hmingsanga

October ni 3-13 chhunga AFC U-16 qualifiers, Al Ain City, UAE-a khelh turah India U-16 team te inbuatsaihna kal zelah AIFF chuan India aiawha khel turte hi Sri Lanka-ah tour nei turin a tirchhuak.

India U-16 team te hi U- 16 AFC Championship-ah tlin ngei tumin AIFF training centre Goa-ah hun rei tawh tak a\ang khan an inbuatsaih tawh a. A tir lamah India team-ah hian Mizo naupang paruk koh an ni a. Final seletion neih a nih hnuah Lalnunmawia, Aizawl chiah a tling ta a ni.

Lalnunmawia hi Power Department SC vanglaia an player pawimawh ni \hin Vanlalliana fapa a ni.

Lalnunmawia u Malsawmfela pawh tunah hian India U-19 team-ah a awm mek. Malsawmfela hi India U-16 team-ah an striker chhuanvawr ber, India ram pawna an feh chhuah chang pawha khel \ha thei leh goal thun thei berte zinga mi a ni. A nau Lalnunmawia hian Sawmfela hnung hi a zui zo ang em?

Unaua India tana khel thei India football-ah sawi tur an tam lo mai thei. An khelhna hi age level mah ni se hetianga unaua India tana khel thei Mizo tlangval an awm hi an chhuanawm hle a ni.

INDIA TEAM
Lanba Luwang Samandram, Kislay Singh Sajwan, Albino Giovanni Gomes, Brandon Fernandes, Meldon Dsilva, Nitin Meel, Pawan Kumar, Jaybrata Dhar, Santhosh Ramesh, Shankar Sampingiraj, Amoes Thiruvathanadhan, Abhishek Nedungoor Joshy, Sameel Puzhithara, Mervin Stephen Franklin, Lalnunmawia, Kamaljit Singh, Dhilipan Murgesan, Anuj Negi, Gaurav Jhinkwan, Rahul Negi, Shashank Rawat, Souvik Das, Lawrence Simon Betgeri, Karthick Vijay, Ajinkya Ajit Desai.

Read more...

ALL ABOUT HAIR-2

¢ Debbie Chawngthu

Sam a tlak kawlh hun lova tla kawlh hi lulei fai tawk loh vangin a awm ve thei tlat mai a, sam kan sukin lulei fai taka tleuh ngun hle thin tur a ni. Sam hrisel chu kum li emaw a aia tlemah emaw a tla a, a thar a rawn to leh thuai thin. Sam a tlaka a lo to leh mai na tur lulei balin a lo dan khan sam to thei lovin sam a tla kawlh zual duh a ni. Lulei fai tur chuan kar khatah vawi li a tlem berah suk ziah tur a ni a, hnathawh leh awmna azirin hei aia suk zin hi a pawi lo. I sam i sukfai ngun chuan a tle in a nem ang a, luphut i nei lo bawk ang.

Luphut hi inkai chhawn theih a ni a, a hrik hi mawmah a awm duh bik a ni. Luphut tihreh nana tha ber chu sertui hi a ni a, sam i suk hma darkar khat a la awm tihah i lulei kha sertuiin massage chhuak vek la, sufai leh chuah ang che. Sertui hi luphut tihreh nan chauh nilovin hmai mawm lutuk tihreh nan pawh a tha khawp mai.

Sam hmawr kak neih chuan sam hi a nalh thei reng reng lo mai a. I sam hmawr a kak loh nan thla khatah vawikhat sam hmawr paih tir thin ang che. Sam hmawr kak hi thenkhat chuan a lan loh nan an dye hnan thin a, hei hi samin a haw em em a ni.I sam hmawr a kak anih chuan paih tir vek la, i sam chhe zual tur pawh a ziaawm ang. I sam hmawr a kak anih chuan coconut oil emaw almond oil emawin i lulei karkhatah vawihnih tal nuai chhuak vek thin la, na lutuk erawh chuan nuai lo hram ang che. I nuai rei deuhah a rawn lum veng veng ang a, chutah chuan samkhuihin minute 10 vel khuih ang che. Mahse, i sam khuih danah fimkhur la, pawng ziah tawk tawk suh ang che.

Sam tlem hi a tihngaihna a vangin chei ngaihna pawh a awm duh l hle thin a, a lan tam nana tihkir hi a tha ber niin a lang. I sam a tlem anih chuan i sam leh luleiah bawnghnute chhuan so loh hi ren vak lovin leih thin la, darkar khat i chiah hnuah sufai leh thin ang che. Hetiang hian karkhatah vawihnih ti ziah thin la, tin, i lulei nitin minute 5 chhung massage ziah bawk thin ang che.

Sam tuak ve thung hi chu chhan tam tak vangin a awm ve thei a, mi thenkhat naupang te an nih lai atanga sam tuak, pi leh pu atanga inkaichhawn thil te pawh a ni ve thei a ni. A chang chuan rilru hah lutuk vang te, engin emaw a thawng thut vangtein sam a tuak ve thei a, thyroid gland ah engemaw dik lo leh felhlel a awm vangin sam hi a tuak awlsam thei hle bawk. Mi a luangngaih vang te, rilru buaina riau a neih avang te, zu in tam lutuk vangein sam hi a tuak hun aia hmain a tuak thin a ni. Tin, vitamin A leh D tlakchham avanghian sam a tuak hma a, lu vuna natna hrik awm avangin a tuak hma bawk.

Engpawhnise, sam tuak tawh tihreh theih loh mahse a tuak lehzel tur erawh a veng ve theih a. A hmasa berin i hriselna a tha nge tha lo hre turin doctor rawn phwt mai la, i thyroid gland a lo tha chiah lo te pawh a ni ve thei a, i ei leh in a dik tawk lo te pawh a ni thei, a chhan hre turin inentir phawt ang che. Castor oil hi chhuang lum la, i kutzungtang hmawrin dimtein i luleiah tat chhuak vek ang che. Chumi hnuah i beng chung ve veah i kut dah la, i sam na vak lovin tham ang che. Chutah a lai taka i kut inhmu turin i lulei nuai chho la, hetiang hian minute 15 chhung ti ang che. Su lovin mutpui mai la, a tuk zingah sufai chauh ang che. I sam rawng ti danglam turin hetiang hian ti ang che ~~ Castor oil 1kilogram ah coffee dip leh sandalwood dip 1ounce ve ve telh la, minute 20 chhung meiah chhuang ang che. I dah daih hnuah saidawiumah dah la, zantin i mut hmain i luah thih ziah la, zingah sufai chauh zel ang che. Mehandi fiankhat leh thingpuife fiankhat hi tuisa nokhatah tlehin chutah chuan chi fiante chanve, ser pumkhat tui leh rosewater fiante khat pawlh la, darkar nga i chiah hnuah a tui thli chhuak la, chu chu i luleiah hnawih chhuak vek ang che. Darkar hnih hnuah sufai la, hetiang hian karkhatah vawikhat ti ziah la, i sam tuak tur a veng mai bakah i lulei leh sam a fai anga. Hemi bakah hian i ei leh in ti dik la, hunbi neiin hriselna atan tha tur chauh ei tum hram hram ang che. I sam i enkawl that chuan sam tha i neih theih lh nachhan tur a awm lova, taima takin enkawl hram hram thin ang che.

Read more...

Nui Lawks 25


J Hla kha a'n hre sual thei khawp a; Smokie hla - 'My Mexican Girl' tih te kha 'My Maxi Cab Var' tiin a lo sa ve char char! Kenny Rogers leh Dolly Parton te hla 'Island in the stream' tih te kha 'I am in the street' a ti tlat!
- 9612698042

J Roreltu: Engatinge i pasal chu thutthlenga i vuak mai?
Nu: Dawhkan ka chawi zo si lo a, ka zawh tawk thutthlengin ka vaw ta mai...
- 9862375770

J Tlangval: Thingpui hi i kut ding lamin nge vei lamin i chawh thin?
Nula: Ding lamin.
Tlangval: Chu chu a nih chu i thingpui siamah eng rim emawni a nam ka tih. Mi chuan thirfianin an chawk thin asin.
- 9862343408

J Motor a chesual a, a chuangte chu an na hlawm hle. An zinga pakhat chu "ka kut a bung!" tiin a tap zawih zawih mai a, chhanchhuaktu zinga pakhat chuan, "|ap mah ta che, kha i piaha mi pawh a lu bung a, a tah miah loh kha. A eng lam hawi zawngin ngaihtuah teh," a lo ti a!
- 9612589095

J Zirtirtu pakhat hian a naupangte chu, "Pen leh lehkhapuan lachhuak ula, 'Millionaire ka nih hunah chuan' tih thupui hmangin essay ziak rawh u," a ti a. Tlar hnung lama naupang pakhat chuan a ziak ve duh ta hauh lo. An zirtirtu chu a sa ngang mai. "Engah nge i ziah loh? Min va zah loh ve!?" tiin a hau tawn tawn a, chutah naupang chuan, "Sir, ka secretary ka nghak alawm," a lo ti khauh.
- 9436159317

J Nula - thian dun hi khawlaiah an intawk hlawl a:
Lali: I dam maw? Engatinge i hmai a va bawl nasa ve?
Mali: Nia mawle, ka rilru a hah lutuk a...
Lali: A va pawi ve! Engatinge chutia hmai bawl khawpa i rilru a hah ni?
Mali: Ka hmai bawl vang hi mawle.
- 9612062366

J Taxi intlan chhawk in tih hian hetia traffic jam vanga an tlan hlei thei lo, rei tak tak an din hnua an han intlan chhawk leh zeuh thin emaw an sawi ka lo ti char char a!
- 9436140037

Read more...

Chanchin maksak 44


Thupha chawi lo
Sap ram chanchinbu lar tak Daily Telegraph khuan vawi khat chu thu an han chhuah sual chiang mai mai khawp a, mahse, an chhuah sual tih an hriat hnuah pawh thupha chu an chawi thak lo.

Violinist hmingthang tak Dave Swarbrick-a kha a thi tiin Daily Telegraph hian an ziak pek a, amah sunna nen lam chu issue-ah chuan an chhuah nghe nghe. Mahse, a lo thi ikhaw lo, thu an dawng sual a lo ni. A tukah chuan tiang hian an ziak ta a:

"Mr Swarbrick-a, nimin Daily Telegraph-a a thi tia kan rawn tarlan khan hma a sawn zel a, a dam var e," tiin.


Haihawt vangin FIR!
Kristian Hlabu-a hla sak hlawh tak 'Pe rawh u, tichuan pekin in awm ang' tih leh hla dang engemawzat phuahtu, Baptist pastor, Rev Lengluta hi a bialte'n a Pathian thu sawi thiam leh ngainatawm chungchang an sawi nikhuaa an sawi tel ve chawk thin chu a 'haihawt' thu hi a ni.

Vawi khat chu Hnahthial South a bial laiin a zing leng hawin a quarters kawta a scooter dah thin chu a hmu zo ta hauh lo a, a ngaihna hre lo taka a zawn kual ngial hnuah pawh a hmuh zawh tak loh avangin police station-ah FIR a thehlut ta a ni. Chutianga a buai zak zak hnu chuan an telephone a lo ri a, a lenna te kha an lo ni . A kawtah a scooter a awm thu leh lam tura an hrilhna thu a lo ni! A han ngaihtuah chiang a, scooter nena a zing leng kha kein a lo haw lek a lo ni a!

Read more...

Wednesday, September 16, 2009

Thalaite Khawvel, Angry Young Men Generation?

CID (Crime Branch) te chhinchhiah dan chuan 2006 atanga 2008 thlengin Mizoramah mahni intihlum 139 an awm a, chu'ng zinga 60 chu kum 15 leh kum 29 inkar an ni. Kum 30 leh kum 44 inkar mi 54 an awm. Kum 3 chhunga mahni intihlum zingah thalai an tam hle tihna a ni.

CID (Crime Branch) te'n an chhinchhiah dan chuan kuminah hian Aizawl District bikah mahni intihlum 23 an awm tawh a, hetah hian Zozam Weekly-in a chhinchhiah zinga mi, hmeichhe pakhat a lang lo. Chuti a nih chuan mahni intihlum 24 an awm tawh tihna a ni thei ang. CID (Crime Branch) te hian record an buaipui mek a, Aizawl District bak mahni intihlum zat hi chiang faka sawi ngam a ni rih lo.

Kumina mahni intihlumte hi thalai deuh vek an ni; kum 50 mi pakhat a awm a, kum 47 mi leh kum 45 mi pakhat ve ve an awm bawk. Midang chu la naupang te te an ni; kum 16 mi 2 an awm a, a dang chu kum 20 leh 30 inkar an ni tlangpui.

Kumin August thla chhung khan Aizawlah inawkhlum 8 an awm a, thalai an ni hlawm. A then phei chu nula tia la chhiar tham chiah loh khawpa naupang te pawh an ni.

Hetia mahni intihlum an awm fo mai hian sawi a hlawh viau a, a invenna lam emaw, intanpui dan lamah emaw chuan hmalakna mumal a la awm lem lo niin a lang. A chhan chungchangah pawh research leh han zirchianna a awm lem lo.

Zozam Weekly-in college zirlaite zinga survey a neihah chuan questionaire chhangtu zinga mipa za zela 54 chuan thalai lungawi lo an nih thu an sawi a, 'kan ram leh khawtlang kalphung vangin ka lungawi lo' titu 55%, 'chhungkaw boruak vang zawk' titu 23% an awm. |halai lungawi lo an tam chuan mahni intihlum an tam ang tihna a ni thei em?

Thalai harsatna tawkte puitu pawl - CHAN (Community Health Action Network) programme co-ordinator Jimmy Laltlanmawia chuan, "|halai zingah hian beidawnna chu a awm. MNF-in sorkarna an chang a, an tlak tak chhan hi beidawn vang a tih theih ang. Sorkar inthlak hi beidawnna vang a ni a, sorkar tharah pawh beiseina an nei leh si lo. YMA ngaisang lo pawh an pung," tiin thalaite lungawi lohna chungchanga a ngaihdan a sawi.

An hnena tlulutte dinhmun sawiin, "YMA leh sorkar kalphunga lungawi lo chu an tam a, Kohhran laka lungawi lo pha lo khawpa Kohhran atanga hla an tam thung," a ti. n

"Tunlaiah stress te a nasa a, rilru lama harsatna tawk, rilru hah hi chu khawvel pum huapa chhut pawhin an tam. Kan ramah pawh an pung ang. Engpawhnise, kan hnena rawn tlulut leh kan buaipuite atanga chhut chuan Mizo thalaite hian nun hlutna an hre pha lo niin ka hria," a ti bawk.

Social Works lama mithiam PL Liandinga chuan, Mizo thalaite zingah rilru hah leh hetiang lama harsatna tawk an tam nia a rin thu a sawi a, “Stress sang lutuk te, rilru hah rimtawng te, administration chhia leh sorkar kalphungah te, khawvel an hman danah te an lungawi thei lo a ni,” a ti.

“Beidawnna a awm a, ram kalphung, job opportunity-ah leh thil dang dangah thalaite hi an beidawng a ni kan ti thei ang” a ti bawk.

Zozam Weekly-in college zirlaite zinga survey a neihah chuan 'Hna i dil hunah thuneitute duhsakna avangin hna hmu thei dawn ta la, i duh ang em?' tih chu mipa za zela 71 zetin ''duh ang' tiin an chhang a, hmeichhia za zela 63 laiin 'duh ang' tiin an chhang bawk.

“Zirlai tam takte rilru-ah hian 'zir vak vak mah ila sawipuitu leh tihpuitu ka neih si loh chuan ka tling chuang lo ang' tih rilru hi a lian lutuk a, hetia kan rin phak bak ai hian a lian a ni. Hei hi thil tha lo tak mai a ni a, ram inrelbawlna dik lo hrinchhuah a ni. Kan thalaite'n hetiang ngaihdan hi an neih chuan kan ram chu a chhe viau tihna a ni mai,” PL-a chuan a ti.

Harsatna tawk thalaite enkawltu NGO pakhat, SHALOM-a an project director Darthakunga chuan an enkawl thalaite chu "beidawng tak tak an ni deuh vek" tiin Zozam Weekly a hrilh.

"Kan thalaite hi mahni tal talin an tal a, kaihruaitu an nei lo. Tunlai khawvelah thil reng reng a awlai lo a, zirna leh kawng engkimah inelna a nasa bawk si. He'ng avang hian stress leh depression a lo awm a, chu chu kan ramah hian kan hmachhawn thiam lo khawp mai," tia sawiin, "Tunlaia kan thalaite tibuaitu pakhat chu 'unemployment problem' hi a ni. Thuneitute'n an duhsak zawngte thun an ching niin thalaite hian an hria a, hna an dil chang pawhin 'an duhsak zawng an la daih tawh ang' tia ring chunga dil thin an tam. Hei hian thalaite a tibuai a, rin an neih loh phah bawk," a ti.

"Counselling lamah tanlak a ngai. |halaite'n harsatna an tawh hian councellor an mamawh a ni. Spiritual councellor chu kan ngah a, chutiang ni lo, khawvel thila harsatna an tawh laia puitu tur, professional councellor kan mamawh. SHALOM-ina kan enkawlte pawh hi an harsatna sawina tur hre lo, nu leh pa te hnenah pawha an harsatna sawi ngam lo an ni fur," a ti bawk.

CHAN programme co-ordinator Jimmy Laltlanmawia chuan Mizo thalaite harsatna chu corruption hrinchhuah nia a hriat thu sawiin, "Mi corrupt an hmuhin a tibeidawng thei a, tin, nu leh pa te eiruk sa chena nuamsa taka tal an awm. |halai tam tak hian mahni thawhchhuah hlutna an hre lo," a ti.

Thil kalphung a dik chuan Mizo thalaite hi an taima tiin a sawi a, "Chhipphir-ah pawh kan kal a, sawhthing rate that lai a ni a, sawhthing a hlawk tih an hriat chuan an khaw nula leh tlangval khan an thawk peih. Taima takin sawhthing an buaipui mai. Chutiang chu khaw tinah hian thleng se thalaite harsatna hi a ziaawm thei ang," a ti.

"Hetia han ngaihtuah mai hian kan thalaite hian 'engati vei nge?' tih rilru an pu nasain ka hria. Midang nuamsa zawk an hmu a, an ngaihsan bik loh tak te an lo ni a. Rin an nei tlem si, chu chuan a tilungawi lo thin ang. Khawngsira mi motor dah mai mai lo tihchhiat te hi 'engati vei nge?' tih rilru atanga chhuak a ni thei ang," a ti bawk.

Psychologist pakhat, sorkar hnathawk a nih avanga a hming tarlan duh lo chuan Mizo thalaite zingah lungawi lo an tam a tih thu leh thalaite dinhmun chu siamthat ngai a tih thu Zozam Weekly a hrilh.

"Chanchinbu en ila, thalaite sms chu thinrim leh lungawi lohna inhrikthlakna deuh vek ni maiin a lang a, an ngaihsan lohte an ngaihsan lohzia te, an hmuhsit zawng leh an huat deuhte thlengin an sawi a, thil kalphunga an lungawi lohna hi an hrithla bawrh bawrh mai ni berin a lang," a ti.

"Thalaite hian harsatna an tawk a, sorkar chungah rinna an nghat lo a, tlawmngai pawl leh Kohhran ring lo an pung tial tial bawk a, hei hi thil hlauhawm deuh mai a ni. Chutah ni tin eizawnna a lo harsa a, tin, zirna leh thil reng rengah 'competition' a sang a, chu'ng thilte chuan stress a siam a, rilru hah leh thin tawt ut ut an tamin ka hria. An rilru hahna leh an lungawi lohna hi a dik leh dik loh chu thuhran ni rawh se, an lungawi lo kha a pawi ta hrim hrim a, chu chu an thiam dan dangin an 'express' ta thin a ni," a ti bawk.

"Mahni intihhlumna lakah pawh hian a inven theih a, mahse, a inveng tur leh a inkaihruai tur zawnga hmalakna mumal a awm lo tiin a sawi theih ang. Mi an beidawng a, an lungawi lo a, chu chu kan thlirliam pawh a la ni pha lo, chutiang chuan an awm tih pawh kan hre pha lo zawk niin a lang. Tun ang renga kan thalaite hi an awm a nih chuan thil tha lo a thleng ang tih a hlauhawm a, chutiang a thlen loh nan chuan hmalak a ngai a ni," a ti.

Read more...