Tuesday, November 3, 2009

Khawchhak lungpui

Dawrpui pheia Hmingliani Bakery te chhang zawrhna dawrah chuan Korean filmstar-te thlalak an zuar a, kawng atanga hmuh theih mai turin an tar bawk a, kawng kalte mit a la thin hle. A hralh lah an hralh tha.


He dawr hi chhang zawrhna ni mah se Korean serial film - Boys Over Flowers-a a changtute thlalak chu tun hnaia an dawr ti-luntu ber a ni.

"Tu thlalak hi nge hralh kal ber pawh ka hre chuang lo, a kal vek ni maiin ka hria, kal bik pawh a awm lo," tiin dawr nghaktunu chuan Zozam Weekly a hrilh.

"Hmeichhiain an rawn lei nasa; hmeichhiaah pawh tleirawlin an lei ber a, tin, nu pawhin an rawn lei, nula pawhin an lei bawk. Mipa pawhin an lei ve tho a, mahse, hmeichhia ang emin an tam lo," a ti bawk.

Kum 20 vel liam taah khan mi engemaw zat chuan khawchhak atanga lo lo lum tur hlauvin mahni in leh lo an tlanchhiatsan a, khaw pakhatah an pem khawm a nih kha. Engemaw lai atang khan khawchhak lam atangin 'lungpui' a rawn lum a, tunlai hian chu chun thalaite a chiah hneh hle. A bikin hmeichhe lam a chiah hneh niin a lang.

Zozam Weekly chuan DVD zuar mi engemaw zat a kawm a, chu'ng mite chuan tun hnai an film hralh theih ber chu Korean film a ni tih an sawi vek. Sap film ai pawhin an hralh thei a, a bikin Boys Over Flowers tih, F4 ti-a sawi chu an hralh chak hle. A lei an tam tawh bawk a, a DVD ngau ngau hi chu an hralh chur chur tawh lem lo. Mahse, a vanglai a pel tawh a ni mai a, a hralh chu an la hralh tha. A lei an tam avangin a DVD nei an tam tawh ang tih a chiang a, chuvangin, 'market' lamah a vanglai pel tawh mah se a boruak erawh a la vung hle.

Sap film aiin Korean film
Millenium Centre thlanga DVD zuar nu pakhat chuan, "Korean film hi kan hralh thei ber a ni mai lo, engemaw lai phei chuan Korean film chauh kan hralh thei a ni zawk. 'A dang hi chu phochhuah tawh loh law law mai tur emaw'n le' te ka ti hial thin," tiin Zozam Weekly a hrilh.

"Hmeichhiain an lei nasa a, a bikin tleirawlin an lei nasa. Nu leh nula pawhin an lei bawk. Tin, mipa pawhin an rawn lei fo, mahse, hmeichhia chu zat lo tak an ni," chu nu chuan a ti.

"Nikum vel atang khan F4 hi kan hralh tha. A chang phei chuan awihawm loh khawpin kan inhralh tha thin," a ti bawk.

F4 hi tunlai hian Mizoramah a lar hle. Serial film a ni a, Cable TV Operator te'n Mizo tawnga lehsa an chhuah thin. Chu chu mi tam takin an en a, a changtute zunah an uai a ni ber. Local TV lamah en tur awm mah se a DVD chu hralh a nuam em em tho.

"TV-ah a chhuak na a, kan hralh chur chur tho. 'TV-a mi ka nghak hman tawh lo, ka en chak tawh lutuk' an ti a, an nghakhlel lutuk hian an rawn lei thin," tiin Millenium Centre thlanga DVD zuar chuan a sawi a, midang pawhin chuti tho chuan an sawi hlawm.

Millenium Centre thlanga DVD zuar hian F4-a a changtute thlalak pawh a zuar a, a vanglai chuan ni khatah copy 800 te a hralh thin.

"A vanglai chuan pui tak a ni, a awihawm loh zawk, an rawn lei luih luih a ni ber mai. A DVD pawh, a thlalak pawh, kan rin phak bakin mi hian an duh," chu nu chuan a ti.

Zozam Weekly chuan DVD zuar mi 10 vel a kawm a, he'ng mite hi hmun lun laia inzuar vek an ni. Tun hnaiah Korean film an hralh thei hle tih an sawi vek a, Korean film-ah pawh F4 an hralh thei zual tih an sawi vek bawk.

Korean film hi hmeichhiain an lei nasa tih an sawi vek a, hmeichhiaah pawh tleirawl an tam ber tih sawiin, nula pangngai leh nu pawhin an lei nasa tih pawh an sawi. Mipa pawhin an lei ve thin tih an sawi vek a, mahse, mipa chu an tam lo tih an sawi vek.

Naupang, sikul naupangte pawhin Korean film an lei thin tho tih an sawi hlawm a, naupangah pawh hmeichhia bawkin an lei nasa tih an sawi vek.

Dawrpui pheia DVD zuar pakhat chuan, "Hman deuh atang khan Korean film hi kan hralh tha a, eng tik lai pawhin a duh hi chu an awm reng. Korean film hrim hrim- an hmuh apiang lei thin pawh an tam mai. Chutiang a nih loh chuan, a film lar lai hi a awm ve a, a film mala sawi dawn chuan a hralh a inkal chhawk a ni ber. Mahse, tunlaiah chuan F4 hi a kal ber," tiin a sawi.

"Hmeichhiain an duh kan ti na a, mipa pawhin an rawn lei nasa a, tin, mipa hian an en nasa ve tho," tiin a zuar pakhat chuan a sawi.

Zozam Wekly-in DVD zuarte a tlawh kual laia Korean serial film DVD leitute chu hmeichhia an ni tlangpui a, tleirawl an ni tlangpui bawk. Tin, school uniform ha an tam viau. "Hetiang hi hun dangah pawh a dinhmun chu a ni tlangpui," tiin Dawrpui pheia zuar chuan a sawi.

"Ka en nasa a, hmuhnawm ka ti tawp. Ka thiante pawhin an en nasa. Kan inang a, chuvang chuan ka ngaina," tiin F4 DVD leitu tleirawl pakhat chuan Zozam Weekly a hrilh a, "Sap film pawh hmuhnawm ka ti a, mahse, Korean film ka en atang hi chuan sap film ka en vak tawh lo. Sap film ka en hi chuan midang daih hi ka hmuin ka hria a, Korean film ka en hi chuan midang daih en-ah ka inngai ngai lo," a ti bawk.

A thiannu pawhin Korean film a en nasat thu lo sawi vein, "Kan thianho chuan kan en vek a, kan rualpui chuan hmuhnawm an ti vek ang. Kan awmho chang pawh hian kan sawi ber chu a ni hrim hrim," a ti.

"Kan star te kan sawi a, an faizia te leh an thianghlimzia te kan sawi thin. Korean-ho hi an hmeltha kan ti hrim hrim," chu tleirawl chuan a ti bawk.

Korean film en thin nula pakhat chuan, "Heti taka kan en nasat a ni bawk a, hriat loh laiin min lo 'influence' thei khawp mai. An fai em em a, hei hi Mizo thalaite hian an entawn viauvin ka hria. An inchei dan kan entawn a, chutah chuan an fai em avangin an faina lai hi kan entawn lo thei lo niin ka hria," a ti.

Chu nula chuan sawi zawmin, "Kei chu Korean film ka enna a rei tawh a, mahse, ka thiante aiin ka en hnuhnung. Arirang rawn lar tirhah khan ka thiante chuan hmuhnawm an ti hle a, ka thiannu pakhat phei chu Arirang-a an tih danin chhuatah a mu ve thin," a ti.

Korean film-ah hian khuma mu lova chhuata mut an ching hle a ni.

"Kasauti lar lai khan ka thiante chuan Arirang hi an tuipui tawh a, incheina lamah pawh Korean fashion an copy daih tawh. Kei chuan hei hi tha ka ti a, hmelah leh pian-ah te kan lo inang a, tin, mawi tih zawngah pawh sap leh vai ai chuan kan hnaih zawk a, kan entawn theih tur takah ka ngai," a ti bawk.

LPS chuan F4 hi Mizo tawnga letin an tichhuak thin a, hei hi mi tam tak inhnangfakna a ni.

LPS Vision neitu Lalsawmlian Pachuau chuan, “Mipui demand vangin Korean film serial te hi kan chhuah thin a ni” tiin Zozam Weekly a hrilh.

“A hmain kan lo chhuah tawh thin a, mipuiin an duh tlat a, min ngen nasa hlawm em a ni” a ti bawk.

“Keini chu public service kan ni a, a him chin nia kan hriatah chuan mipui duh tihhlawhtlin kha kan hna a ni,” a ti bawk.

Zonet chuan anmahni Station atang chuan an chhuah lo. Zonet hotupa RK Lianzuala chuan, “Keini chuan kan chhuah ve lo, kan neih chhun chu Zawlbuk hi a ni mai a, chutah chuan Korean serial kan chhuah ve lo,” a ti a, “A chhuah an lo awm a nih pawhin kan sub-operator te chhuah chhawn leh a ni ang,” a ti.

LPS leh Zonet chu Mizorama Cable Operator kan neih lian berte an ni a, an pahnih hnuaiah hian sub operator an tam hle a, chung te chuan anmahnia channei hrang lehin an duh ang film an customer te uibehna leh tihlawmna tur an chhuah thin.

Pu Kima'n hetin a ti
Korean pa pakhat Dr Kim chu Jawahar Lal Nehru University-ah Korean Language and Culture zirtirtu a ni. Tun hnai lawk khan Korean movies-in hmarchhak a nghawng dan zirin Mizoram a rawn chuangchhuak a nih kha.

“Kum 10 vel kalta atang khan Mizoram-ah Korean film vel hi a lar tan niin a lang,” tiin Zozam Weekly a hrilh.

Tun hnai lawkah hemi chungchang zirin Mizoramah a rawn kal a, Mizoram mai ni lo, North East state dangah pawh a kal.

Dr Kim chuan, “Korean film hi a bikin thalaiin an lawm hle niin ka hria a, college zirlai thenkhatte ka kawm kualnaah chu chu a chiangin ka hria,” a ti.

“Korean Movie in hmuh ang chi hi Burma atanga lakchhawn niin a lang a, China khi a bul ber a ni phawt a, chumi hnuah Burma atangin a rawn kal leh,” a ti.

“A quality a chhe em em a, hei aia quality tha hi chah dan a awm tur a ni. Thil harsa niin a lang lo a, Korean Embassy kal tlang pawhin awlsam zawkin a tih theih ang,” a ti bawk.

South Korea khian an culture phochhuah tumin, khawvel huapa tihlar a nih theihnan Television channel pakhat Arirang TV tih chu an nei a, an hmang tangkai hle.

Kum 10 vel kal ta atang khan Mizoram pawhin a hmelhriat hle a, kan hmel a lo inang bawk nen, Mizo nula thenkhat phei chu 'Arirangi' ti te pawhin an ko fiam hial.

Arirang TV kaltlangin Korean serial chu nula leh tlangval te'n an en tan a, an lawm hle nghe nghe a nih kha!

Chumi hnuah pirated DVD hmangin Korean film chuan min nuai leh a, tun tum zet chu a sawhkhawk pawh a na nangiang mai! 'Fullhouse'-in hma a hruai a, 'Autumn in my heart' te'n an rawn zui a, Mizoram hmun hrang hrangah Korean film a lar ta hle.

Chumi hnu-ah mi thenkhatin Korean Film chu Mizo tawnga en theih turin an let a, chu ngat phei chuan Korean film a tilar ta hle. He'ng hian Korean film mai ni lovin Korean culture leh nunphung thlengin a tilar a ni.

“Korean film a lar tih chu thalaiah a lang chiang a, mahse, kum upa lam te hian engtiangin nge an ngaih tih hi ka hriat chak em em zawk chu a ni,” tia sawiin, “Kum upa lam te'n engtiangin nge an ngaih a, an thlir dan ka hre chak ber zawk,” tiin Dr Kim chuan Zozam Weekly a hrilh.

Ni thum chamin Dr Kim hian Mioram a rawn tlawh a, lo kal leh a tum a, a lo kal leh hunah chuan Champhai tlawh a duh thu a sawi.

Dr Kim chuan, “Khawvel pumah foreign culture influence hi sawi tur a awm vek a, khawi hmunah pawh a thleng a ni. Mizoram pawh tun hma chuan English culture-in a hneh thin che u,” a ti bawk.

“Tunah pawh Korean culture-in nasa takin a influence che u tih a hriat a, chutah chuan kum upa lam zawk te thlir dan leh an ngaihdan hriat a chakawm a, thalai lam chuan engah vak an ngai lo niin a lang," tiin a sawi zawm a ni.

Mizoramah Korean film lar chu mak a ti lem lo; “Korean film a lar hle tih a hriat a, Aizawl khawpuiah hmun tam takah a zawrhna a awm a ni. Mahse, a quality a chhe em em mai a, engtiang nge in en theih zawk ka ti,” a ti.

Local Channel-a Korean ho Mizo tawnga an tawng zuah zuah chu mak a tih thu sawiin, “Local channel-ah Mizo tawngin in dubbed a, Korean tawng thiam nal tak chutiang ti thei in awm a ni ang ka ti mai,” tiin nui chungin a sawi.

Mizorama Korean movie lar chhan ber chu Mizote leh Korean te inan vangah ngaiin, “Culture inanna tam tak a awm a ni, chu chuan min tihnai ni-ah a ngaih theih ang,” a ti.

“Mizo mipuite hian English-ho ai chuan Korean-ho chu hmel leh pianzia bakah chet dan phung hrim hrimah te in hnaih zawkah in ngai niin a lang bawk. Hetiang culture inanna tak hian thu tam tak a sawi a ni,” a ti bawk.

Dr. Kim hian Mizo te chu India rama hnam dang nen danglam a tih thu sawiin, “Mizo te chuan identity khauh tak in nei niin ka hria, in hnamah in chiang bik emaw tih tur a ni a, in inpawlhsawp lo bik,” a ti.

“India ram hmun dang reng rengah chuan an inpawlh nasa em em a, Mizoram erawh in hlang tha hle niin ka hria,” a ti bawk.

“Manipur angah te chuan hnam hrang hrang an tam hle a, chutiang chu India ram hmun dangah pawh a ni tho, Mizoram erawh a ni ve lo,” tiin a sawi zawm.

Mizoram chu mawi a tih thu sawiin, “A landscape hi a mawi tawp,” a ti.


#################

Boys Over Flowers

Zirlaite thawmhnaw suk a pekna lamah Geum Jan Di chuan South Korea rama sikul lar leh hmingthang ber Shinhwa school naupang pakhat nunna a chhanhim a. A chet dan chu rei lo te chhungin a lar nghal hluai a, chu chuan chu school ropui taka inhmuhsitna nasa tak awm thin chu a tarlan phah ta a ni. Mipui rilru sukthlek thlak danglam nan school thu neitute chuan Jan Di chu swimming scholarship an pe a, mahse, a duh lo. A chhung ten tihluihnain an pawmpui ta tho.

Shinhwa school-a vawi khat kalnaah chuan Jan Di chuan F4 an tih mai, lar em emte chu a hre ve ta. F4 chu school naupang dangte pawhin an ngaihsan em em leh dahsan em em te an ni.

Gu Jun Pyo, Yoon Ji Hoo, So Yi Jung, leh Song Woo Bin te chu Shinwha school chhung mai ni lo Korea ram puma mihausa ber ber fate an ni bawk a, an lar hle.

An thiltihtheihna leh thuneihna chu a chhe zawnga hmangin school naupang chak lo zawk te chu an tirethei hle thin. Midang chuan an hlauvin an zah a, an kalna piangah an thle dual dual zel thin.

Chutih laiin dry cleaner fanu ve mai Jan Di chuan chung mipa palite chu hlauh a hnekin an chezia chu a lo ei lo ve em em ringawt mai thung. A bik takin an houtpa Gu Jun Pyo ngat phei chu hnial a chak ngawih ngawih emaw tih mai tur a ni.

Chutiang hun duhawm chu a tawng ta hlauh mai; naupang pakhatin tih palh thil tak meuh meuhin Gu Jun Pyo pheikhawkah chuan ice-cream a tikai palh a, Gu Jun Pyo chuan a pheikhawka ice-cream chu a liah fai tir a tum a, chu tak chu Jan Di chuan tei thei lovin an inhnial ta a ni.

An inhnial takah chuan Jan Di zawk chuan Jun Pyo chu a nek tlu ta mai a, Jun Pyo thinrim lutuk chuan Jan Di lakah chuan indona a puang ta hial mai a, zirlai naupang dangte chu Jan Di chu hmusit turin a ti a, Jan Di chuan Gun Pyo lakah chuan ngaihdam dil a tum bau lo.

Mak tak maiin, F4 hotupa Gu Jun Pyo, vawi khatmah dodalna la tawng ngai reng reng lo chuan Jan Di chu engemawti takin a vei tan tlat a. Jun Pyo te thianho bula engemawti taka a tal tam chungin a hlawhtling mai thei tlat lo.

Jan Di chuan Jun Pyo chu pawisain engkim a lei theih loh thu hrilhin thian rinawm leh tha tak tak nei tur phei chuan amah ngei chuan a zir a ngai a ni tih a hrilh a, mahse, chuti chung chuan Gu Jun Pyo duh duh nei thei chuan Jan Di te angin a ngaina thei tlat lo chu mak a la ti zawk hle.

Chutiangin a film a kal zel a, Jun Pyo chuan Jan Di chu a hmangaih tial tial a, Jan Di pawhin a hnaih ve tial tial bawk.

Hmangaihna chu hmuh theihin a awm ta, chutih lai chuan Jun Pyo nu chuan an inkar chu a hre ta a, a duh lo hle. A theihna zawng zawng hmangin Gu Jun Pyo leh Jan Di te chu inthen tir tumin hma a la chho ta a, Jun Pyo tan chuan nupui tur thlengin a lo hualsak thul.

Chutihlai vel chuan F4 member dangte chu Jan Di lak luangliam an lo awm veleh bawk nen tichuan a in her kual vel a, Jun Pyo chuan a hriatrengna a hloh ta tlat mai a.....

A tawpah chuan Gu Jun Pyo leh Jan Di chuan hmangaihna chuan engkim a hneh tih chu an pahnihah thleng dikin soul mate an nih zia a langchhuak ta a ni.


Koo Hye Sun: Geum Jan Di angin a chang a, hmeichhe zinga F4 leader Jun Pyo chhang ngam leh hmachhawn ngam hmasa ber a ni a, hmeichhe zinga lar em em mai Red Card hmu hmasa ber a ni bawk. Mahse, chu’ng a huaisenna te vang chuan Ji Hoo nen an inngaihzawn phah a, chumi hnuah Jun Pyo nen chuan inhmangaih lehin F4 ho thian ber a ni zui ta zawk a ni.

Lee Min Ho: Gu Jun Pyo angin a chang a, F4 leader tawrawt leh ropui tak a ni a, Shinhwa Corp Group rochungtu tur mihausa chungchuang a ni bawk. Shinhwa Corp. billionaire naupang ber a ni a, high school a an kal laiin Jan Di nen hian an in tawng chho ta a, a nun tihhrehawm tum khan Jan Di chu a hmangaihta daih zawk a ni.

Kim Hyun-Joong: Yoon Ji Hoo angin a chang a, cool tak, tawng zawi sep mai leh Vialoin, Piano leh Guitar ngaina em em mai a ni a, Orchestra thlengina tui vek. Jun Pyo thian tha ber a ni a, Jan Di thinlung luahtu pakhat ve tho niin Jun Pyo nen an inchuh a ni deuh ber.

Kim Bum: So Yi Jung a ni a, F4 zinga an playboy ve dueh ber a ni. Chhungkaw hung tak artist chhungkua atanga seilian a ni a, amah pawhin pottery thiam hlein kum 16 a nihin hmingthanna khawp a siam tawh a ni. An hhungkua chuan pottery dawr lian leh ropui tak an nei.

Kim Joon : Song Woo Bin angin a chang a, an chungkua chu phalloh sumdawnna buaipuitu Mafia kan tiha ng chi te anni. Yi Yung nen an in bet fova, F4 playboy pakhat a ni ve bawk.

Kim So Eun: Chu Ga Eul angin a chang a, Jan Di thian tha ber a ni a, Kindergarten atanga inkawm chho tawh anni a, Jan Di nen an inkawm ngeih hle bawk.

Read more...

SEM POLICY

- HC Vanlalruata

Tuna Assembly inkhawm kallai mekah sorkar hmasa programme kalpui MIP sum la bang chu NLUP implementation board kuta hlan a nih hnu-ah vawk vulhna atan Aizawl khawpui huam chhung assembly bial-ah te sem darh a ni tih tarlan a ni a. Chhungkaw 900 hnenah Rs 73,06,000 (cheng nuai 73) sem ral a nih thu Agriculture Minister Pu H. Liansailova chuan a sawi bakah ziaka zawhna a chhannaah hian a dawngtu-te hming leh veng a tarlang bawk.

Heta eptu lamte boruak ti sosangtu ber chu zawhna chhanna-a Unit hming lo lang - entirna’n Tanhril Unit 1 leh II tih te, Mission Veng thlang unit tih ang chi Unit 13 lai hming a lo lang a, hengte hi eng unit dang ni lovin rorellai Congress Unit niin a lang hlawm. A sawi fiahnaah Minister chuan NLUP Board lam chuan a hming leh Veng hming an tarlang mai a, unit lam an tarlang lo niin a sawi a. Pawisa pawh hi VC te’n an la tur a ni a, an hman remchan loh avanga an mi rin zawngte an lo tir a nih chuan sorkarin a hriatpuilo a ti. A sawi awmzia chu Congress unit president emaw unit hruaitu dangte’n emaw an lo la a nih pawhin VC-te’n an tir a ni ang, tih ang deuh a nih chu.

Hemi chungchangah hian Speaker Pu R. Romawia chuan unit sum nilo, sorkar pawisa unit hruaitute’n an lo la chhuak chu thil diklo nia a hriat thu a sawi a. Chief Minister Pu Lal Thanhawla pawh hemi chungchang sawihonaah hian inrawlhin he thil thleng hi pawi a tih thu leh chhui zui a nih tur thu a sawi a. A tenawm a tih thu leh zahthlak a tih thu sawiin sorkar officer thenkhatin hetiang thil hi sorkar tlawnna’n hman theih an inring a nih chuan an tihsual tur thu a sawi a, “Kan haw tak a ni tih hi lo hre rawh se,” a ti a ni.

Sorkar sum, mipui pawisa ni si rorellai party-in an ta neih tak mai ang chi hi Mizoramah hian a awm leh fo thin a, a pawi ngawt mai. Hetiang lo intanna hi kan politics khelh chhoh dan phuinga thil sem policy kan uar lutuk vang ni berin a lang a. A thawha thawh chhuah ni lo, a sema sem lam panga rorellai unit-te tihlungawina leh sawhnghehna atana political party lamin thiltih an lo chin thin vang a ni ber. A thawha thawh chhuah ni lo, politics khelhnaa khelh fuha hlawh chhuah tumna hian Mizoram mipui tam tak hi mi rinawmlo leh mi depde-ah min siam tawh a ni. Hemi kawngah hian sorkar hnathawk, Ministry venpuitu tura ngaihte pawh sorkar sum tih hre reng a dan kalha thiltih pawh hreh lova sorkar thuneitute tlawn ching an awm thin tih hi hai rual a ni lo.

Thil awm dan hetiang hi a nih tawh avang leh kan lo kal fuhloh rei tawh avang hian ‘Corruption a zung nen lama phawka phoro tum’ sorkar hruaitu Chief Minister hian Assembly-a a thusawi hi bawhzui ngei sela chuan kan insiamtha thei ang. Sawi piah lamah hremna hi lek ngei zel ni tawh sela tichuan thilsual tih chingte an tim ngei ang. Hrem an nih leh chuan loh chuan a ngaiin kan kal zui leh mai ang tih hi a hlauhthawnawm reng a ni.

A thuhrimah thil reng reng a thawh chhuah lam ni lova a sem leh dawn, a thlawna thil sem leh dawn hi kan rilru tipiangsualtu a ni. India rama ukil hmingthang leh ram palai hna pawimawh pawh lo thawk tawh N. Palkhivala khan India ram ropuina tur chu a thil dawnah ni lovin a thawhchhuah atanga lo intan tur a ni a ti. Kan fate hnena tute’nemaw chithlum-mum man an pek hian chhungkaw hmasawnna a thlen kan hre ngai lo. Pe fo mahse an hmang ral mai a ni. Mahse, kha chithlum-mum man tur dawng thin khan hna a thawh a thawhchhuah a neih hunah chuan kan chhungkua chuan nasa takin hma a sawn ang. Chutiang chu a ni.

Politician-te hian rei tak chu mipuite hi kan retheihna remchanga la-in an duh angin kan kawnga hrui valhin min hruai tawh thin a. Kan pachhiatna leh harsatna avangin mahni ngaihdan pawh nei thei lovin pa tam tak kan awm mek a ni. Pa intodelh chuan ngaihdan a neih a sawi chhuak ngam thin a, pa rethei erawh chuan mitmei ven tur a ngah chawk thin. A chhan chu a thlawna thil sem dawngtu nih loh a hlauh vang a ni. He ‘sem policy’ hian Mizo hnam hi kutdawh hnamah thuk tak min pawtlut tawh a. Tal chhuak leh tur chuan rahbi tuk a ngai.

Kan ram hi socialist thuthlunga inkaihruai rei tawh kan nih avangin sorkar kalphung a la inthlak thut thei lova, sorkar belh a tul leh thin. Chuvangin zalen taka mipuiin ei zawn bul an tana an din chhuah theihna tur remchang (opportunity) siam theitu sorkar kan mamawh a. A thlawna thil sem hi kan sim thuai loh chuan kutdawhna thinlung kan nei lian telh telh ang a, hnam tlaklailo takah kan chhuak ang a. Din chhuah chu kan hlat ngawt ang. Pialral suangtuahna atana a fai sa rin thupuia neihtu hnam, hreipui khuaitu thei-ah pawh tha ngailo duh thin hnam kan nih zui chuan a pawi ngawt ang le..

Read more...

Khawpuiah Tibawlhhlawhtu Bawlhhlawh

Aizawl khawpui hian bawlhhlawh a buaipui tawh a, tui chhe paihna leh Aizawl thli chhia ruahmanna fel taka paih a nih theihnan ruahmanna kalpui mek a ni.

Mizoramah chhiatrupna a thleng fo a, chhiatrupnaah pawh leimin hi a thleng zing ber awm e. Fur a lo thlen tawh chuan leimin chu chanchinthar langsar ber a ni fo a, mi tam takin mahni in an chhuahsan thin. Fur a liam a, thla a muang leh mai a, mahse, a kumlehah chu chhiatrupna bawk chu a lo lang leh thin.

He chhiatrupna hi he ramah hian a tlangnel hle tih a chiang a, mahse, silpoulin sem bak hmalakna a awm chuang lo. A sawi uar duh tan phei chuan 'kum a lo thar apiang hian he chhiatrupna hi kan hmuak thin a ni ber' te pawh a tih theih hial ang.

Khawpui a tawt lutuk a, bawlhhlawh paihna a mumal lova, tuichhe luanna a mumal lova, tuihawk luankawr a mumal lova, in panna tur kawng a mumal hek lo. Chung chuan Mizoram hi dinhmun him lo takah a thlen ta a ni. Lei a min a, khawtlangin kan buaipui a, thuneitute'n hnatlangte thingpui man tur leh silpoulin an pe thung. Kumtin he chhiatrupna hian min tibuai mah se vawiin thlengin a sutkian dan tur emaw, a pumpelh dan tur emaw kan la nei lova, a buaipui dan tur emaw kan la hre hek lo.

Loh theih loh chin chu awm mah se kan buaina tam zawk hi chu keimahni thlen a ni. Tui luankawr mumal a awm lo a, kan thli pawh kawmthlangah kan paih mai mai. Chhungkaw changkang tak takte paw'n thli paihna neih kan tum lo. Nikuma Aizawla leimin tam tak pawh kha thli paihna mumal loh vanga thleng nia ngaih a ni.

Bawlhhlawh reng reng treatment awm lovin kan riral tir a, treatment chu sawi loh a luan luanin kan luan tir a, kan thli ni se mahni in chhung chinah pipe te kan han siam ve a, chu chu kawmthlangah kan khawh chhuah tir ringawt. In hmun tha pawh ni se hetianga tuiin a chiah reng chuan lei a nem a, a min a hlauhawm thin. Tuidawn kan ngaipawimawh lo hle bawk. Kan in chunga tui leh kan thli te hi a luan luanin kan luantir a, chu chu lei chhungah a'n relhluh chuan lei a chiah nem ta thin a, keini ram leilung, nghetlo sa tan phei chuan hei hi a pawi hle.

Tun hnai lawkah pawh bawlhhlawh paih tling khawm vangin Chhinga Vengah chhiatna a thleng kan ti thei ang, tun hma atanga ruahmanna tha chu awm se kha’ng hnawl zozai kha a tang teuh lo tur.

Tun hma chuan In sa tur tan inkaihhruaina a awm lo a, tunah chuan ADA kan nei tawh a, an kaihhruaina hnuaiah duh dan dana in sak theih a ni tawh lo.

Aizawl khawpui hian duat a mamawh a, chumi atan chuan bawlhhlawh paih ringawt pawh hian awm zia a nei a ni.

Tun dinhmunah chuan Aizawl khawpui hian bawlhhlawh paihna tur a mamawh ngawih ngawih emaw tih mai tur a ni. Hmun tin hmun tangah bawlhhlawh hmuh tur a awm a, nikum lam khan Aizawl khawpui tihfai a nih theihnan Mobile Trailer te bun a ni.

Vawiin a thlen meuh chuan Mobile Trailer te chu khawpui tihnawktu zawka nia ngaih a ni a, hun sawn a ni leh tawh. Khawpui thianghlimna tana kan ruahmanna chu khawpui tibawlhhlawhtu ani zawk tihna a nih ber chu!

Zawlkhawpui hian bawlhhlawh paihna mumal a nei thin lo. Tun hma chuan lAD in hmun a siamah leh Rangvamual kawngah te lei vung leh bawlhhlawh dang a duh a piangin mahni thuin anpaih mai thin. Chu chuan khawpui a ti tawp a, mahse, tunah chuan ruahmanna fel fai zawk UD&PA chuan a siamfel tawh.

Bawlhhlawh paihna hmunnghet pakhat Tuirial bulah siam a ni a, tun hnaiah chuta chuan Aizawl khawpuia bawlhhlawh tlingkhawm te chu halral leh sawngbawl a nih tawh tur thu sawi a ni.

Aizawl khawpui hi faise kan duh theuh a, a chengte hian kan zir lo thung a ni. Aizawl khawpui hi faise tih duhtu pawh an pung.

Nikum khan Clean Mizoram te pawh din a ni a, an tum ber pawh Aizawl khawpui hi fai se, faina lamah Mizoram hi thangharh ila tih a ni.

Mi lar tak tak fuankhawmna te a ni bawk a, Aizawla school naupang thenkhatte puibawma sawmin Aizawl khawpui tihfai hnatlang te pawh an nei thin.

UD&PA Minister Zodintluanga chuan, “Aizawl khawpui hian fai a mamawh a, kan tang tlang a nih chuan khawpui fai berah kan siam thei a ni” a ti a, “Mi tin hian tih tur kan nei a, bawlhhlawh hi a hmuna kan paih a nih phawt chuan kan khawpui hi a fai em em ang. Thil awlsam te mai a ni a, a nihna tur anga bawlhhlawh hi kan paih chuan khawpui thianghlim leh fai kan nei mai dawn a ni” a ti a.

“Bawlhhlawh hi kan manage thei a, kan manage that chuan leimin mai bakah chhiatrupna hrang hrang hi ven theih a ni” a ti bawk.

Zodintluanga chuan, “Aizawl khawpuia cheng ten zawlkhawpui hi vawn thianghlim kan duh chuan mawhphurhna kan nei theuh a ni. Bawlhhlawh hi keimahni atanga chhuak a ni a, a dahna tur leh a hmun lova a awm in bawlhhlawh a ni chauh a, a paihna tur leh a hmuna dah chu kan tih tur a ni” tiin Zozam Weekly a hrilh.

Read more...

Interview : Lal Chungnunga

Central YMA Vice-President tum hnih a nih hnuah President atana thlan tlin a ni a, pa chak leh tum tlang tak, a tih tawh lama theihtawp chhuah thin a ni. Thusawi thiam tak leh leadership quality nei tha zet mai a ni a, tawng aia thawh ngai pawimawh zawk a ni bawk. Central YMA President thlan thar Lal Chungnunga chuan ti hian Zozam Weekly a hrilh...

Nang aia senior leh experience nei an tlin loh laia i tling hi a chhan enge ni-a i hriat?
Member-ten ka fel an rin vang emaw, President tha tak ka nih an rin vang emaw ni lovin, President ding lai term a lo tawp takah chuan Vice President ding lai chu min President-tir ni maiin ka hria, member-te duhsakna avang liau liau a ni.

Inthlanna thianghlim leh felfai niin i hria em? Mi mal taka beihna pawh i tawk ni a sawi pawh a awm bawk a, sawi duh i nei em?
Kan R.O. berin "A felfai, a thianghlim," a ti a, dikin ka hria. Mi mal taka beih tham niin ka inhre lova, nomination-a awmte zingah chutianga kei mi mal taka min bei duh an awm ka ring phal lo. An lo awm palh a nih pawhin kei chuan ka bei lova, ka haw lo.

Inthlan hma zana thupui i sawiah NLUP chungchang uar takin i sawi a, thenkhat chuan ruling lam awn (side) deuhvah an ngai lo'ng che maw?

Kan YMA thuthlungah chuan "Ram roreltute thawhpui thiam mi ka ni tur a ni" tih a ni a, ram roreltuten retheihna atanga mi khai chhuah tuma programme an siam reng reng hi hlawhtlinpui tham, din chhuahpui tham a ni a. Ministry hmasa a MIP pawh kha YMA function-ah thahnemngai takin ka aupui thin. NLUP pawh hi tha ka ti a, kan din chhuahpui lovang tih mawlh hi ka hlau.

Tumruh avanga thil ho te hmanga mi fate dinchhuah thu hi khawvel chanchinah hian a tam em a, chu kawng chu zawh hram hram turin ka thiam ang angin thalaite ka fuih ve ngawt mai thin a ni.

Kum 4 chhung ruihhlo in do va, a kum tawpnaah Chairman i ni a, i tui loh avangin i titawp ni a sawi a awm a?
A zawnin kum 4 ruihhlo kan do, a tawp kumah Chairman ka ni tih thleng hi thudik a ni. Mahse, ka titawp lova, titawp theitu ka ni bawk lo tih hi, sawi an lo awm a nih pawh in an haider lui a ni tal ang. YMA Committee sang CCC meeting-ah kumpuan neih leh neih loh buk a ni a, neih loh a tluk miau avangin 2009 hian kumpuan kan nei lo mai a ni.

Central YMA President i lo ni ta a, engtia hmalak nge i tum?
Vice President-a term 2 lai lo awm ve takah chuan rilruah tih tur eng eng emaw chu a awm ve lo thei lo. YMA kalphung erawh tlang hriat a ni a, Committee thu thua kal kan ni. Kan hruaitute nen kan la sawiho ang a, kan hmalak dan tur chu a lang mai ang. Pawlah nihna, chanvo neih reng rengin kan hun chhungin a theih anga tam thil tha tih kan tum ngei tur a ni tih hi ngaihdan nghet taka ka vawn reng chu a ni.

Presbyterian kohhrana Presbytery pakhatin ruihhlo do leh turin an ngen che u a, 'Khawtlang nun siam that' kumpuan thupui atan in thlang leh daih si a! Engtizia nge?

YMA Branch, Group leh Sub-Headquarters atangin rawtna hrang hrang a lo lut a, chuta a hlawm lian deuh deuh, Ruihhlo Do, Faina, Khawtlang Nun Siamthat tih leh Ram leh Hnam Humhalh tihte chu sawihona hun rei tak a awm hnuah vote lak a ni a, khawtlang nun siam that hi a tlu a ni. Kohhran ngenna a zahawm hle a, a 'Hlo' lai tak tal hi chu hma tel dan awm se a that hmel hle.

Central YMA President nih hi i cho nge i huphurh?

Khawmpui tiak dawn zanah ka sawi a, ka huphurh takzet a ni. Huphurh avanga tlanchhe thin erawh ka ni lo.

OB dangte nen in thawkho tha thei ang em ?
A tha thei ang a, a tha thei ngei tur ni bawkah ka ngai. A ngaihna hria,
YMA bela chum hmin an ni a, kei ve em ai chuan an felin an inpe zo zawk fe a ni.

Thu dang daih Rel kawng lo luh dawn avanga inchimralna chungchanga i mimal ngaihdan?
Mizo kan nihnaah hian chiang ila, nghet ila, kan ram neih chhun Mizoram hi hmangaih bawk ila hlauh tur awmin ka hre lem lo. Tuna kan awm dan pangngaia kan awm reng si chuan chimral hlauhawm loh hun hi thleng ngaiin ka ring lo. Kan inbuatsaih a tul hle a ni.

Thalaite hnenah chah duh i nei em?

Hnathawh chu sawi loh, zing thawh pawh peih lo pung zel tur hi dan vat a ngai. Kan men rei pawhin, kan thawh tlai pawhin "chhan tha tawk" awm tal rawh se.
Ram dang mite leh, hnam dang miten kan ramah thawh sen loh hna an hmu a, a ram neituten thawh tur kan hre si lo hi chu a pawi a, a la pawi zual zel dawn.

Read more...

Thingtlangah Court

Thingtlang mite'n rorelna dik leh tha an neih theihnan 2005-ah khan India sorkar chuan dan thar a siam a, chu dan chu Parliament-a sawiho fe a nih hnuah an pass a, Gram Nyayalayas Act a lo piang ta a ni. Chu chu a ni thingtlang mite tana court dinna tur chu.

Khatih hunlaia union law minister HR Bhardwaj khan Nyayalaya (village court) chu dikna, intluktlanna leh chhiat leh tha hriatna a inghat nghet tlat niin a sawi thin. A tum ber chu India mi thingtlang lama cheng rethei zawk te'na an dikna leh chanvo dik taka an chan theihnana dan siam a ni.

Gram Nyayadhikari siam a ni ang a, social worker member pahnih a nei ang. Thingtlang khuaa court hmaa inkhin a ngaihna ang chi chu a hmun ngeiah kalin engkim tihfel a tum dawn a ni.

He dan hnuaiah hi chuan thingtlang khuaa an kal hmain hriattir lawk vek an ni phawt dawn a, chumi hnu-ah thil pawimawh ang te tih fel a nih hnuah hearing neih chauh tur a ni.

Civil court nen danglamna a nei dawn a, Nyaya Panchayats hi chuan civil court-a procedure vel kha a zawm ve lo ang. Mahse, civil court power ang a nei ve dawn tho thung a, case lian tham lovah phei chuan hremna thlenga lekkawh thei tura thuneihna pek a ni.

Gram Nyayalayas Act chu Otober ni, 2009 atangin Mahatma Gandhi piancham hriatrengnan hman tan a ni ta. He dan hi The Gram Nyayalayas Act, 2008 tia hriat lar a ni a, a tum ber chu tu te pawh an kailawna dikna kawngka chhawpsak tihna tluk vel a ni.

Budget Session neih mekah law & judicial minister Lalsawta chuan resolution pulutin, Central Act - The Gram Nyayalayas Act, 2008 chu Mizorama hman ve theih tura pawm turin House a ngen a, House chuan a pawmpui a ni. District Council 3 tih lohah hman a ni ang.

Parliamentary secretary, law & judicial changtu Chawngtinthanga chuan sawihona hunah hetiang hi thingtlang mite'n an mamawh hle niin a sawi a, court pan tura khawpuia kal kher ngai lova an kawtkaiah court an neih chuan awlsam zawkin 'justice' an hmu theih dawn niin a sawi. Tun dinhmunah chuan V/C te'n thubuai hlabuai an rem thin tih sawiin, hei hi thil fel lo tak ni-a a hriat thu leh sorkar hna a thawh lai pawhin chief secretary hova an thutkhawmnaah a lo sawichhuah tawh thu a sawi.

"Elected body-in judicial an khawih hi a buaithlak chang a awm a ni," tiin thubuai chinfel chungchang V/C te kova nghah chu tha lo a tih thu a sawi a, V/C te chu mipui vote mamawh an nih avangin judicial power pek chu tha lova a hriat thu a sawi a ni.

Thingtlangah thil tisual an awmin dan hmanga rorel a buaithlak thin tih sawiin, police te'n thil tisualtu man ngawt mah se court-a hruai leh a ngai tih sawiin, "Sorkar tan insensona tur a tam dawn bakah tha leh zung nen a lo hautak tham dawn a," a ti a, chuvangin Village Court chu neih ngei tul a tih thu a sawi.

He village court atan hian India sorkarin senso a tum vek ang. State sorkar chu cheng nuai 18 a pe ang a, chuta tanga cheng nuai 10 chu building sakna atana hman tur a ni a, cheng nuai 5 chu motor leinan, cheng nuai 3 chu office equiptment atan hman tura ruahman a ni. Kum tin inhlawh leh a behbawm nen village court atan hian cheng nuai 6.4 hman tura ruahman a ni.

He dan hnuaiah hian India ram pumah village court 5000 vel din tura ruahman a ni a, chumi atana senso ringawt pawh cheng vaibelchhe 1400 ni tura ngaih a ni.



He dan hnuaia thil pawimawh deuh deuhte chu:
Thingtlang mi leh mirethei te'n dikna an hmuh theihnana ruahmanna siamsak.

n The Gram Nyayalayas chu Judicial Magistrate court a ni nghal ang a, presiding officer (Nyayadhikari) chu state sorkarin High Court rawn chungin a ruat tur a ni.

n Gram Nyayalayas chu panchayat tinah din tur a ni.

n Nyayadhikaris te chu Gram Nyayalayas kengkawhtu turte an ni a, High Court-a thawk First Class Magistrates te nen an hlawh a inang tur a ni.

n Gram Nyayalaya chu “Mobile Court” a ni ang a, Criminal and Civil Courts rel thei turin thuneihna a nei ang.

n Gram Nyayalaya te chu thingtlang hmunah court nei tura kal thin tur an ni.

n Gram Nyayalaya te chuan criminal case, civil suits thlengin an khawih thei ang a, chu chu he danah hian first schedule leh second schedule-ah tarlan a ni.

n Central leh state sorkar chuan first schedule leh second schedule te chu hman a nih theihnan an amend tur a ni.

n Gram Nyayalaya te chuan civil court thuneihna an nei ang.

n Gram Nyayalaya te chuan thu inchuh a awm reng rengin inremna siam chu an tih tur a ni.

n Gram Nyayalaya te thutlukna chu a rang thei ang bera bawhzui tur a ni a, muanchan tir phal a ni tur a ni lo.

n Criminal case chungchangah Gram Nyayalaya thutluknaa lungawi lo an awm chuan Court of Session-ah an thlen thei ang a, chu chu thla ruk chhunga chinfel hman tur a ni.

n Civil cases chungchangah pawh District Court-ah thlen tur a ni a, thla ruk chhunga tihfel hman tur a ni.

Read more...

Vanapa Hall bathlarah hlimthla

Hringnun hi thil chi hrang hrang hmangin mithiamte'n an phawrhlang thin a, chutianga mihring nun tarlanna zingah chuan lemziak hi ngaihsan hlawh berte zinga mi a ni. Hnam changkangte chuan an ngaisangin an hlut hle a, Zofate zingah pawh lemziak hian ngaihsan a hlawh ve tial tial niin a lang.


October ni 16-23 chhung khan Vanapa Hall bathlar chung zawka Aizawl Art Gallery te'n Painting Exhibition-2009 an huaihawt a, he Painting Exhibition hian hlut a hlawh hle. Tlawhtu an thahnem a, lemziakmite kutchhuak an hralh tha viau bawk. Tun hnaiah Mizote zingah lemziak hian ngaihhlut leh hriat a hlawh sawt hle ni-a ngaih a ni a, chu chu lemziakmite ngaihdan pawh a ni. Painting Exhibition-2009 pawh hian mipuite'n lemziak an hlut ve sawt zia a lantir tiin a sawi theih ang.

Exhibition chhimtu zingah hmeichhia an tam hle a, nu hmai fai tak tak leh nula hmel keu fe fe hmuh tur an tam hle. Hmeichhe tleirawl leh naupang pawh an tlem lo.

"Hmeichhia, hmel han en pawha mahni tawka kei ka ni inti thei turin an rawn tlawh nasa a, mak ka ti ang reng. Painting-ah hian Mizo zingah mipa aiin hmeichhiate hi an taste a sang zawk emaw'n chu aw, ka tih phah," tiin Aizawl Art Gallery neitu Laltanpuia chuan a sawi. Painting Exhibition-2009 hi Aizawl Art Gallery te huaihawt a ni.

"Kan exhibition tlawhtu zingah hmeichhia an tam a, mipa aiin an tam fe ang. Nu leh nula te'n an rawn tlawh nasa a, sikul naupang hmeichhiate pawh an tam," ti-a sawiin, "Kan painting phochhuah leitu zingah pawh hmeichhia an tam zawk," a ti.

Painting Exhibition-2009-ah hian lemziak hrang hrang cheng nuai 3 man vel zet an hralh a, Mizoram dinhmun ngaihtuah chuan hei hi a tam tham khawp mai. Painting leitute zingah hian hmeichhia an tam zawk a, a tlawhtu hrim hrim bakah a leitu-ah pawh hmeichhia an tam zawk a nih chu.

Amaherawhchu, "Hmeichhiate hi a sum kawltu an ni a, tin, in chhung cheimawi lam ngaihtuahtu an ni bawk a, chuvangin kan exhibition pawh an hlut a ni thei ve tho," a ti thung.

Mizo zinga MFA (Master of Fine Arts) zirchhuak hmasa ber ni-a hriat Isaac-a chuan, "In chhung cheimawina lam hi hmeichhe chan deuh a ni a, painting an ngaihsan em em vang pawh ni lovin in chhunga tar tur an ngaihven vang zawkin painting hi an lei thin ve bawk niin ka hria," tiin a ngaihdan a sawi.

Delhi School of Art-a a zir lai pawhin exhibition neih nikhua velah hmeichhia an tam thin ve reng reng ni-a sawiin, "Hmeichhia hian an lawm a, a lei pawh an lei nasa a, mahse, an taste a san bik vang chu niin ka hre chiah lo," Isaac-a chuan a ti.

Painting Exhibition-2009-ah hian lemziak 180 phochhuah a ni a, hmeichhe kutchhuak chu 17 chauh. A siamchhuaktu chu mipa an ni a, hmeichhia an bazar thin thung tihna te pawh a ni thei ang chu.

Sikul naupangin an tlawh nasa hi thil chhinchhiah tlak tak a ni awm e. Sikul uniform ha hmuh tur an tam hle a, tlai sikul ban paha painting en an thahnem hle. Camera te a lo awlsam tawh a, mobile phone hmangin thla a lak theih bawk nen, sikul naupangte hian an lemziak duhzawng te chu a thla an la a, mahni langin an la mawlh mawlh bawk.

Painting Exhibition tihlawhtlingtu ber pakhat chu Richard L Thanmawia hi a ni awm e. Amah vanga he exhibition tlawhtu pawh an thahnem hle.
Richard L Thanmawia
Richard-a hi tawng thei lo, beng tha lo bawk a ni a, lemziak zirlai, thiam ang reng tak a ni. Thla thum vel kal taah khan Aizawl Art Gallery-ah hian a teilut a, chuta tang chuan chu hmunah chuan a ni tin hun a hmang ve ta a ni.

Aizawl Art Gallery hi Aizawl School of Fine Arts nen a inkawp a, naupang engemaw zatin lemziak an zir mek. Richard-a pawhin Aizawl School of Arts-ah hian a zir ve ta a, zir man chawi lovin ani'n an lo zirtir thin. Zir man a chawi lo mai a ni lo, a thingpui in man thlengin an tumsak a, nuam a tiin a inti neitu chan chang thin hle.

Painting Exhibition-2009-ah hian a kutchhuak pahnih an phochhuak ve a, Richard-a chuan nuam a ti hle. A vei kual vut vut reng a, a kutchhuak midangin an en lai a hmuh chuan hlim em emin a va pan ve thin. A nui vur vur reng a, khek rik uar uar chang pawh a nei.

"Lemziak hi a tui khawp mai a, zirtir pawh a nuam khawp mai. Inbiak a har deuh e tih mai lohah chuan thil hrilh pawh a man hma khawp mai a, tin, tih dik loh han neih chang te pawhin a lo hre vat zel. Tun hma atanga uluk taka lo zir tawh chu ni se a thiam khawpin ka ring," tiin School of Fine Arts hotupa Laltanpuia chuan Richard-a chungchang hi a sawi.

Richard L Thanmawia kutchhuak hi an hralh ve ve a, pakhat Rs 3000-in, pakhat Rs 2000-in an hralh. Amah hmuh chak vanga exhibition-a kal an thahnem a, thenkhat chuan pawisa fai an pe nghe nghe.

Isaac-a chuan Painting Exhibition-2009 hi hlawhtling a ti hle a, a hlawhtlin chhan ber chu media lamin painting chungchang an puanzar that sawt vang leh mipuiin lemziak an ngaihhlut sawt vangah a ngai.

"Painting-ah hian awareness a tha sawt khawp mai a, mipui pawhin media lama an hmuh ngun na na na chu an bengkhawn ve tial tial niin ka hria. Exhibition hlawhtlin leh hlawhtlin loh tehna pawimawh pakhat chu tlawhtu an tam leh tam loh a ni a, tun tum exhibition hi tlawhtu an thahnem hle a, chuvang chuan kei chuan hlawhtling ka ti. Tlawhtu an tam chhan chu awareness a that vangah ka ngai," a ti.

Painting Exhibition-2009-ah hian ramthla te, naupang lem te, chawei dawhkan lem te, Zokhaw lem te, vur ram lem te leh milem chi hrang hrang phochhuah a ni a, abstract painting lam pawhin ngaihven a hlawh sawt khawp mai. Lemziak thiamte'n kawng hrang hrangin hringnun an phawrhchhuak a, chu chuan hlut a hlawh ve ta hle a nih chuan hmasawnna lawmawm tak a ni ngei ang.

Read more...

Ka pu, tui chu min pe rawh

Khawvel hi eng tikah emaw chuan tui tlachham thei dinhmunah a ding mai thei tiin mithiamte chuan an sawi a, hei hian an lu pawh tihai hle. Mizoram erawhin tun a pangin tui a tlachham a, ruahtui tlak tamna ram mah ni se tui harsatna chu titi tlanglawn mai ni lovin politics thila inbeihna tling khawp a ni.

October ni 13-a tan, Assemblu Budget Session-ah pawh tui harsatna hian sawi a hlawh hle a, House member te'n an bial mipuite'n tui an harsat thu an sawi mawlh mawlh tiin a sawi theih hial ang. Zawhna leh chhanna hunah tui harsatna chungchang a ri ring hle a, minister te demand sawihona thlengin tui harsatna hian hmun a chang nasa a ni.

Mak deuh mai chu - rorel lam member te ngei pawhin an bial mipuite tui pe tura sorkar an ngen ngawih ngawih mai hi a ni awm e.

Zawhna leh chhanna huna PHE minister-in a sawi dan chuan Mizoramah sorkarin tui a pek loh khua 87 a awm. Mizoramah hian khaw 777 a awm nia chhinchhiah a ni a, chu'ng zinga khaw 87-te chuan sorkar atangin tui an la dawng ngai lo tihna a ni.

Khaw thenkhatah chuan sorkarin a khaw pum pui pe lovin mi thenkhat chauh a pe a (partially covered), chutiang chu khaw 777-ah khaw 219 an awm. Khaw pum pui pek khua 471 a awm.

East Tuipui bialtu B Lalthlengliana zawhna chhangin PHE minister S Hiato chuan tui sem lama Mizoram dinhmun hi house a hrilh a, Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase-II zawh fel nan cheng vaibelchhe 70.52 a la ngai niin a sawi bawk.

Minister chhanna atanga a lan dan chuan, Aizawl District-ah khaw 17-in sorkar atangin tui an la dawng lo a, Saiha District-ah khaw 2-in an la dawng lo a, Kolasib District-ah khaw 14, Lawngtlai District-ah khaw 28, Lunglei District-ah khaw 14, Mamit District-ah khaw 4-in sorkar atangin tui an la dawng lo. Champhai District leh Serchhip Serchhip-ah tui pek loh khua an tlem ber a, he'ng district pahniha khaw 2 ve ve chauh sorkar atanga tui dawng lo an awm.

Aizawl khawpuiah pawh tui hi a harsa a, kum tluanin mi engemaw zatin tui an chawi thin. Tuikhur velah tin ruak a intlar tiar tuar reng a nih hi.

Aizawl khawpui chawmtu Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase-II chu minister chuan 'a bilh-a tho lo' tiin House-ah a sawi a, Central approve lohvin DoNER-ah a kal a, DoNER pawh chuan a approve leh ta chuang lo niin a sawi.

"Tunah chuan DoNER pawhin Phase-II chungchang hi an ngaithla tha duh tawh lo a, engemaw chen thawh a nih tawh bakah mipui mamawhna a nasat em avangin tih zawh hram erawh an duh a ni," a ti. Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase-II zawh fel nan cheng vaibelchhe 70.52 a la ngai niin a sawi bawk.

"Tlawng (Dihmunzawl) atanga Tuikhuahtlang pump chho turin metre 400 vel pipe la phum tur a awm a, contractor nen kan innawr ngial a, department-in thawh mai kan tum a, pipe te kan khawlkhawm mek a ni," tiin hmalakna chungchang a sawi.

Read more...

ziakmite khawvel : Ruatfela Nu

'Chu mi kha mi chu a ni e' tia han 'introduce' vak pawh a ngai awm lo e. Human Rights activist a ni a, hursualna leh a kaihhnawih thilte vanga harsatna tawkte puiin tha leh zung tam tak a seng thin. Naupangte dikna leh chanvo humna lamah ngawrh lehzualin a inhmang mek. Chu'ng thil zawng zawngah chuan 'pen' hi a hmanraw pawimawh a ni. Chanchinbu hrang hrangah a 'Gospel' chu a tlangaupui a, lehkhabu pawh a ziak ta nual. Tunah hian lehkhabu pathum - "sex Education A AW B" te, "Sex Education (Tleirawlte tan)" tih leh "Sex Education (Fate kaihhruai nan)" tihte chu a peih leh ta. Amah chu Vanramchhuangi, Ruatfela Nu tia hriat lar a ni. A titi chu hei le...

I lehkhabu pathumte hi eng vanga ziak nge i nih?
Hursualna, pawngsual leh pawngsual tumna laka naupangte him nan leh, nupui pasal neih hmaa sex hman that lohxzia tleirawlte'n an hriat a, sex hi a hun leh hmun dik taka hman hi thil bawlhhlawh ni lova Pathian chatuan remruat a nihna hi naupang leh thalaite thinlunga tuha nu leh pate'n fate hnena zirtir pek hi tihmakmawh a nihzia an hriat theihna atana ziak ka ni.

Eng tia rei nge i ziah?
Lehkhabu ka ziah tawh zawng zawng hi 'social issue' lam hawi vek a ni a. Dan awmsa ka behchhan a, khawtlang, ram leh hnamin a hmachhawn dan ka zirchian leh fe hnua ziak thin ka ni a. Note bu-a chhinchhiaha remkhawm thin ka nih vangin a ziah nan tak chuan hun ka hmang rei ngai lo, tuna mi hi bu thum a ni a, thla li vel ka ziak. Chu pawh hna dang thulh chuang lovin.

Sex chungchang hetia han ziah hi a nawm chiah lohna lai te a awm em?
Awm e, hetiang dawngsawng tur hian society hi a la inpeih chiahin ka hre lo a. Chutih rualin thilchikmite zingah chuan tul tihna a lian tawh hle thung.
Ram leh hnam tana thil dik leh tha nia ka hriat chu auchhuahpui hrehawm deuh mah se, miin an pawm emaw pawm lo emaw, ka mawhphurhnaa ka lak avangin nuam ti lo chung leh hlau leh khur chung pawha tlangaupui hi ka 'mission' ka hlenna a ni a. Thil dik leh tha zawng zawng hi a nuam vek lo a, thil dik leh tha auchhuahpui vanga tawrhna hi awm a ni ve bawk.

A nih leh sex education lamah hian hma kan sawn em? Uar zawka kalpui zel chi a ni em?
Hma kan sawn hret hret chuan ka hria. Sex Education zir tulzia hi chanchinbumite leh mithiam te'n an auchhuahpui nasa a, virgin ngata nupui pasal neih inzirtir hi sex education a ni a. Nula tlangval zingah inelna te pawh a awm tan hial a. Kohhran hrang hrangte hian sande sikul zirlaibu-ah te telh se, pulpit sermon-ah uar zawkin han aupui se kan sawtpui khawpin ka ring.

Sex Education lama lehkhabu i lo ziah tawhte hi i ziah chhanah a hlawhtlingin i hria em?
‘Hremhmun a tlanchhia ang a, van khian min pawmpui thung ang’ tiin, hursualna dotu ka ni a. A hlawhtlin leh hlawhtlin loh hi ka engto tur a ni lo a, hlawhtlinna pe theitu thu thu a ni. Nawhchizawrh chungchang bu hnih ka ziak tawh a. "Mizo khawtlang nun leh sex" tih ka ziak tawh bawk a, kei chu hmanraw tlawm tak ang chauh ka ni a. Chi ka tuh a, a to tirtu leh rah chhuahtir theitu kutah ka dah hmiah.

A nih leh miin an chhiar duh em?
Thil tak tak ziahna lehkhabu hi kan chhiar peih vak lo. Ramhuai hur, in hrang tih leh fiamthubu te hi kan chhiar peih zawng a ni a, ka lehkhabu ziak hi a mamawhtu lo lam hian an chhiar nasa zawkin ka hria.

Hetiang han ziah hi sawisel emaw, pawm chiah lo emaw an awm em?
Sawisel leh pawmchhiah lohna hi ka beisei thin a, "Nawhchi aiah chanchintha" tihah khan society hi ka dem hle a, khawtlanga tlawmngai pawl thenkhat chuan an helh hle ka ring a, helh tur pawhin an chhiarin an chik lo a nih ka ring. Tin, "Mizo khawtlang nun leh sex" tihah khan pi pu atang renga sex hmang khawlo hnam kan nihzia ka uar hle a. Chanchin ziaktu thenkhat chuan min rawn hnial ka ring deuh a, engmah a awm lo. Zu chungchang ka ziah hunah chuan an sawisel nasa viau ang.

Mipat hmeichhiatna hman khawlohna hi tunlai hian a hluar em?
A hluar lutuk! Kan thian pakhat chuan Mizo sex vedio tlangthang leh tlangthang lo a khawl a. 100 zet a khawl tawh a. Heta tang hian sex hman khawloh hi a hluar hle tih a hriat theih awm e.
Nawhchizuar trade hrang hrang kan ngah dan atang te leh fahrah enkawlna hmuna nu leh pa nei, enkawltu tur nei si lo naupang an tam dan atang hian a hriat bawk a. Tunlai te hian zan reiah ka vakchhuak thin a, nu leh pa bula la pangchang rual awm lek lek, hmeichhia leh mipa tleirawl inkawp leh zawng mek ni awm tak hmuh tur an tam a. Chu'ngte chuan sex hman bak tih tur an nei lo. HIV/AIDS leh sex hman thlahdah vanga natna inkaichhawn theih hrang hrangah hian kan rinphak bakin kan khawtlang nun hi a chhe ngei ang. Helam khawih NGO te hi hlauin an khur a ni.

Tunah a 'A AW B' i ziak a, a bul atanga inzirtir a tul tihna em ni? A 'A AW B' i tih tak chu eng nge?
Naupangte hian kan hrilh loh pawhin sex leh sex kaihnawih thil hi an hre tho a. Nu leh pain sex an hmang thin tih an hria a, inkhualtelemnaah an practice ve a, chuvangin an hriatawm tawk hrilh hriat mai hi a ttul a ni.
Tin, naupang kum 4 mi lek lekte pawhin sex lam hawia khuaikhem an tawk fo a, chutiang laka inven dan mawl te te-a buatsaih chu lungphum nghet leh tlo a ni. Tin, sex hi thil bawlhhlawh leh tuitang lo anga hre lova, Pathianin nupa kar chauh hman tura a ruat a ni tih hi naupan tet atanga an hriat hi a tul a, naupan lai atanga hriatna dika thil hriat hi a nghetin a tlo bik a. Hriatna dik lo 'wrong information' dawn pawh chhiat hlauhna a ni a. Mawl te-a sex chungchang hrilh hi a 'A AW B 'lai tak chu a ni.

Mizo naupangte hi hursualna lakah ven an ngai tak zet em?
Ngai teh reng mai. Pawngsual leh khuaikhem piah lamah pawh nu leh pate sex hmanglai hmuh leh hriat vanga unaua lo ti ve mai te pawh ka hre nual a, tin, mipa puitlingin hmeichhe tleirawl hnena sex hman chu pawi lo, exercise chi khat, mihring hriselna atana tha zawk anga sawia vehthlem leh hmin duhte pawh ka hre thin a, a pawimawh ber chu pawngsual leh pawngsual tumna laka inven nan leh a lo thlen palh thulha hmachhawn dan an hriat hi a pawimawh em em a, pawngsual chauh ni lovah pawh venhim an tul a, venhimna hmanraw tha ber nia ka hriat chu 'sex eduaction' hi a ni.

Naupangte venghim tur chuan eng nge pawimawh hmasa?
Zirtirna (awareness) a pawimawh ber a, a sawt hle bawk. A dawtah chuan retheihna atanga chhanchhuah, a dawt lehah chhungkaw kehchhiatna tih tlem,
Retheihna khura naupangte hian tuarna hrang hrang, hursualna hmanga an chunga hleilenna nen lam an tuar nasa bik a. An nun a him lo. Nu leh pa kar lo fate hian uapna leh enkawlna an dawng tlem a, nupa inthenna leh sawn a tlem theihna turin Kohhran te'n beihpuithlak chiam se a tangkai ka ring.

A nih leh i hriat chinah hursualna tuartute hian eng tianga nasain nge an tawrh?
Naupan laia pawngsual tuartute tawrh dan lam chu mithiam sawi tur niin ka hria a. HR&LN-in Social Welfare Department, Govt of Mizoram bultuma 'Child Sexual Abuse: A Qualitative Study' kan neiha kan researcher-in a hmuhchhuah dan chuan an tuar tho nain hlauhthawn ang em chuan an tuar lo. Chutih rualin pawngsual vang ni kher lovin, hursualna vang hian mihring nun hian damchhung atan a chhiat hlen phah hlauh thei tih erawh kan hmu chiang hle a. Ruihhloin thalai nun a tihchhiat ang tho hi niin ka hria.
Tin, tuna puitling tawh, pasal neia then leh, nun kehchhia, khakna leh thinurnaa khat, huatna pai tlat leh sim tumna reng reng nei lo, hmeichhe 5 ka thlurbing a. He'ng mite hi an thisen zawmpui, an pate-a, an pute-a te, an laizawn te palsalin sex hmanga an lo tihchhiat tawhte an ni a. Damchhungin an tuar a ni. Pathum phei chu officer lian pui pui an ni mawle! An tu leh fate nunkhua an tichhiat manah zangnadawmna te ka phutsak thin.

A nih leh thachhuak leh ta an awm em?
Pawngsual tuar naupang, tha taka enkawl zuina dawngte chu khawsak pangngaia khawsain an thachhuak leh tih kan hria a. Nawhchizawrhna sala tangte erawhin an sim mawh khawp mai, nupui atana iai lo taka pawm duhtu an hmuh chuan an sim thei a. Chuti a nih loh chuan an pension hun (an hna an thawh theih/peih lo hun) nghah a ni leh mai a.
Mizorama nawhchizuarte phei chu ruihhlo emaw, zu emaw nena kawp hi a tam zawk an ni a, eizawnna bakah ruihna an duh vanga inzuar an nih vangin sim tur an ngah bik a, a buaithlak! |hachhuak leh tur chuan society-in a pawm thiam a, mipa te'n nupui atan an pawm duh a pawimawh khawp mai.

Naupangin hursualna an tuar thin i ti a, mirethei nge an nih mihausa?
Tuartu zinga 85% te hi mirethei an ni.

Sex Education lamah sorkarin a tih tur a ti em?
Ti teh suh ei! Sorkar hian a tih tur a nih pawh a hre lo e! Development hi ngai pawimawh angin an lang a, mihring rilru hi siamthata hmasawn tir hmasak a ngai tih hi an hre lo reng reng. Welfare scheme lam an man pha lo. Zirna lama thuneitute pawh hian- United Nation Organization (UNO), Department of Education-in Social Sciences and Humanities leh National Council of Education Research and Training (NCERT) hnuaia National Population Education Project (NPEP) bei tham te te hi tawk an ti ni maiin a lang a, society kalphung mila kan mamawhna vang hian Mizoram Edition te siam ve hi a tul tak zet a ni. Meghalaya te chuan anmahni state edition an nei a, nunphung hi keini ai chuan an hre bik a nih mek hi.

I lehkhabu thar pathum hi research bu tiin a sawi theih em? Nangma tawn ngeite an ni hlawm em?
Academic research chu a ni lo a, zirbingna chu ka nei nasa alawm. Entir nan- inkhualtelemna hmuna nupa lem chan chungchang hre turin puitling 18 leh naupang 15, thingtlang leh khawpuia mi ka zirbing ngat ngat a. Tin, HR&LN hian agency hrang hrang sponsored- topic dang dang research kan nei thin a. Chu'ng chu ka chhawr hle bawk a.
Chopo thu ni lo se, englai pawhin naupang pawngsual tawk nu leh pa leh mi dangte hian min pun reng a, chu'ng chu 'case' ka ti mai a, ka case buaipui atang hian thil tam tak ka zirchiang nghal zel bawk a. Police case leh court thubuai ka ngaihven zui reng bawk a. Ni tin chanchinbu leh weekly report hi ka hmaih lo bawk a. Mizo history pawh ka theih tawkin ka chhui bawk.

A hmunah kalin i buaipui thin a, mi hmai sen han tawn chang te pawh i nei lo maw?
Hmai sen ka tawng ngai lo hi mak ka ti a, ka huphurh ngawih ngawih pawh hian tha takin min lo dawngsawng zel a. Hei hi a chhan ni bera ka hriat chu mite ka va hmachhawn hian mi berh ber pawh ni se mihring an nihna zah tak chung leh an harsatna tawh hriathiampuina hi ka nei nasa a, tin, thil hriat duh satliah ni lo, he harsatna chinfel duhna tak tak nei ni ngeia min hriat vang hian thlawpna hi ka hmu tha em em reng a, research kan nei a nih chuan authority te hnenah phalna kan la vek zel a, kan researcher te chuan institution eng emawah chuan dodalna an tawk leh zauh a, kan thil zir erawh min ti buai chuang lem lo.
Khawiah mah researcher-te hian lawm an hlawh ngai lo a, mi nun thuruk kherchhuah tuma bei beitute chu ninawm an ni a, chuvangin mi hmai sa tawn hi ka inhuam sa fo a, keimah tak hi chu min hlau nge min zah nge ka tawng lo phian hi mak ka ti khawp mai.

Sex Education lama i beihna hian dodalna tawk ta se i hnual phah ang em?
Hnual a hnekin ka tang sawt zawk ang

Lehkhabui i ziak ta nual a, sum leh paiah i hlawkpui em?
Pui ve nual e, "Naupang Dikna Chanvo" kha vawi-4 chhuat a ni a, 2008-ah bu thum ka chhuah a, chhut nawn vek a ni. Sap ram ang chu ni se ka hausak pui lawih ka ring.

Engnge i hlauh ber?
Hlauh neih ka hlau ber.

Read more...

Malsawmna Inthukru

¢ Lettu : Lalthlamuana Ralte

Hmanlai hian lal pakhat, fing tak mai hian kawng lai takah lungtum hi a dah a. Kawng sirah chuan a biru a, chu lung hnawksak tak mai chu tunge la sawn ang tiin a lo thlir reng a.

Lal khawnbawl upate leh sumdawng hausa pui puite chuan chu kawng chu an rawn zawh a, lungtum chu an hel a, an kal liam zel a.

Thenkhat chu an ang bawrh bawrh a, an lalpa chuan kawng thenfai a ngaih pawimawh lohzia te an sawi bawrh bawrh a, tumah lung dahsawn tum chu an awm chuang lo.

Loneitu pakhat feh haw hian muangchangin chu kawng chu a rawn zawh a. Lungtum bul a thlen chuan dahsawn tumin a thil phurh chu a nghat a. Theihtawp chhuahin lung lum sawn tum chuan a bei a, harsa taka a beih hnuah kawngsirah chuan a nam lum sawn thei ta hram a.

Kal leh a tum lai chuan lungtum awmna lai takah chuan pawisa ip puar lenglawng tak mai hi a hmu a, rang takin a va la nghal a. A han hawn chuan rangkachak pawisa tam tak mai a lo awm a, lehkha them a lo awm bawk a.

Chu lehkhaah chuan kawng laia lungtum dahsawntu apiangin pawisa chu an neih tur thu a lo inziak a. An khaw lalpa hming a inziak bawk.

Mi fing zawk leh hausa zawkten a nachang an hriat loh chu loneitupa rethei tak chuan a hre bik a nih chu. Harsatna leh kawng daltu ni a langte hian malsawmna an kengtel thin.

Read more...

Thlang Kawrvai Rêng Daikawm-ah

¢ L. Keivom

Pipu sulhnu hnam tin lunglai kuaitu.
-Damhauha (1909-1972)

Kum 1998-1999 chhung, Zoram Khawvel 5 & 6 ka buatsaih laiin, ka thu buan nena inzawmin Tripura hmar lam, Zofate chenna Jampui Tlang leh a chheh vel, a bikin Sakhan Tlang dungte chu ka document kawlte hmangin, ngaihtuahna thla zârin, Delhi tlang atangin ka fang thin a. Chumi avang chuan, Jampui tlanga thil thleng thenkhat, Zofate histawri-a bung leh chang pawimawh zinga mi, tu khaw hriat lova ral hlen mai thei tur engemaw zat chu ziak ngeia huma awmin, Zoram Khawvel 6-a bung lina a luah ta a ni.

Hemi khawvel hi Zofa ka nihna avanga ka khawvel ni ve mah se, ka hnathawhna leh chenna hmun nen a inkarki êm avangin, a hringhranin ka tlawh ngai ang tih ka beisei phak ngai lo. Mahse, mihring hisap piah lama thil thleng thin, khuarèl ve hrim hrim hi a awm a. Chu chuan rina loah February 17, 2009 khan min hruai thleng tlat mai le! A ni tak a, he lehkha ka ziah lai hian khawvelah mihring tluklehdingawn riat chuang kan awm tawh a. A mal mala chhiar chuan chhiar zawhna turin a tlêm berah kum sang aia tam mah dam a ngai awm e. Chutiang zozaia tam mihringte zingah chuan intawng tura Khuanu ruatte chauh inhmuin kan intawng thin a ni.

Rengpui Ram
China ram atanga zawi zawia kan lo thlangtlak zel lai khan Tripura thleng thleng hi kan inzâr thla ang tih mangphan phak tumah an awm lo ang. Mahse, khuarel a ni ngei ang a, he ram hi kan thlengthla a, Kawrvai (Bengaliho) kan zuk pawh a, ‘Kuki’ tiin min lo ko a. Hemi hming hi Kawl-hoin min kohna ‘Chin’ hnua hming tlanglawna min kohna hmasa ber a ni awm e. Thawnthu anga an sawi dan phei chuan, Tripura Rêng chhungkua hi keiniho thlangtla, Hindu sakhaw vuan tate zinga mi an ni a. Chu’ngho chu Hindu ni ve lote chuan ‘Vai’ tiin an ko thin. Meitei-ho hian Hindu sa an phun hnu chuan Hindu kulmuta inchhâlin, an chi nihna an tawm a, scheduled tribe-a chhiar an ni tawh lo. Tripura reng (maharaja) chhuangkua erawhin tun thleng hian tribal scholarship leh tribal quota an la dawng reng a ni. Chumi vang chu em ni dawn, Tripura hi Rengpui Ram kan tih chhan leh Manipur erawh Rêng awpna hnuaia awm ve tho ni mah se Rengpui Ram kan tih ve ngai lohna chhan. Engkim hian chhan ril tak a nei zel.

Mahse, H.M.Bareh buatsaih Encyclopaedia of North-East India Volume VIII-a a lan dan chuan, he ramah hian a ram neitute chu an sazu mei tial tial a. Kum 1864 khan 64%, 1901 khan 52%, 1951 khan 37 % leh 1971 khan 29%, tunah chuan 27% aia tlem zawk an ni tawh a ni. Mihring pun chak dan chu 1,73,325 (1901), 6,35,029 (1951), 15,56,342 (1971), 20,60,169 (1981) leh 31,91,168 (2001) a ni. Tunah chuan a tlem berah nuai sawmli an chuang tawh ang. A ram chhunga hmun hming zaa sawmkua aia tam mah chuan Kawrvai hming an pu tawh bawk. Tun kum za chhunga inchimralna chanchin bung leh changah chuan Tripura bung leh chang chhuanawm lo tak hian khawvel sawi a hlawh hle. A chawngpu ber kha chatuan atan rei lo te chhungin a mikhual zawkah a tang ta a ni. Hemi avang hian helna chi hrang hrang a chhuak a, mahse se bo hnu-a se kawng khar tum ang chauh a ni. Phengphehlepa khua a tlai ta si. Chu chu Mizoram kawmthlangpa chana tlu ta chu a ni.

Jampui Hills
Reformed Presbyterian Church (North East India) te’n an Kohhran chanchin ziak tura min sawm avangin 2008 October atanga 2009 February thla chhungin India hmarchhak ramah tum hnih ka zin a, State 5 chhunga an Kohhran awmna khua, motor thlen phakna apiang deuhthawh ka tlawh a. Chu chuan Rengpui Ram, Tripura-ah February 16 khan min hruai lut ta a ni. Ka prokram an duan anga ka tlawh turte chu North Tripura-a hnam hrang hrang zinga an prawzek awmna Bagbasa, Tongchera, Jamtuli, N.G.Para, Naisingpara, Hamsapara leh hmun hrang hrang a ni a, mahse Jampui Hills a tel ve lo. Ka mimal prokram-ah erawh Jampui Hills chu tlawh makmawh, Priority Number ONE a ni tlat si.

Tichuan, February 16-ah Bagbasa leh a chheh vel khua, Dharmanagar thleng, kan tlawh hnu chuan a tuka kan prokram tur ngaihtuahin ka zinpui Rev. Chalrosang, District Superintendent, H.T.Vela Keivom, senior lecturer leh Lalringum Khobung, Photographer-cum-Recorder te nen kan thlenna Rev. T. Lawmthanga inah kan inrawn khawm a. Riang rifiuziho an dahkhawmna hmun hrang hranga an prawzek chanchinte chu rikawt-a awm sa vek a nih avangin chu’ngte chu rin mai a thatzia leh zan khat riaka Jampui Hills tlawh a that zawkzia thu ka sawi a, an pawm tlang a. Mahse, khawi khuaah nge kan riah ang a, tuin nge min lo chiauau ang tih lam erawh kan bobang hle. Ka hmelhriat tumah an awm ka hre lo. Ar khaw thim dai mawp mai kan tum a ni. Ngaihdan mawl tak ka nei a. Zoram khawvel-a zin tur kan ni a, chumi khawvelah chuan mikhual ka ni thei lo. An ram leh tlangdungte chu ka ram leh tlangdung, an khua chu ka khua, an chhuahtlang chu ka chhuahtlang, an luhkapui chu ka leikapui, an in chu ka in a ni. Chuvangin ka lungngai lo. Ka mal thei bawk hek lo.

Tichuan, February 17 tuk dar 7-ah Bagbasa atangin Jampui Hills panin kan lim chhuak a, dar 9-ah an sub-divisional headquarters Kanchanpur kan thleng a, thingpui in pahin kan chawl a. Motor atanga kan chhuk chuan hotel kawtah Mizo pahnih pathum kan tawk a, pakhat phei chu sorkar hnathawk a ni a. Zan riaka Jampui Hills-a zin tur kan nih thu kan hrilh bakah riahna tur hmun remchang tourist lodge a awm leh awm loh te kan zawt a. Tin, ‘Zoram Khawvel’ ziaktu ka nih thu ka hote’n an hrilh chuan ka lehkha ziak atanga min lo hmelhriat em emtu vek an lo ni a. “Vanghmunah pa fel leh vengva tak J.D.Mawia a awm a, ani in hrilh chuan a tawk der. Engkim fel takin a lo ti vek mai ang,” tiin min hrilh a.

Tripura hi District pali- West Tripura, South Tripura, Dhalai leh North Tripura-in an then a. Jampui Tlang hi North Tripura-a awm, Mizoram nena inramri, chhim leh hmar zawnga inkham phei, km 23.3-a sei, feet 3000 (1000 meter) vela sang, thengthaw leh nuam tak, Mizo 7000 chuang awmna, serthlum tamna hmun a ni. Kanchanpur atangin rul ang maiin kawng chu Jampui tlang panin a inzial chho a. Hemi tlanga Mizo khua awmte zinga khaw hmasa ber Vaisam leh Hmawngchuan chu kawngpuiin a tan loh avangin, kawngpuia khaw awm hmasa ber, kum 1924-a din tawh Hmunpui-ah kan chawl hmasa ber a. He khua hi Kanchanpur atanga km 22-a hla, Jampui Hills tan chuan an Gateway, an Vairengte a ni. Tumah hmelhriat ka nei lo a, kan Pastor hruai T. Lawmthanga mi hriat Rev. C. Lalthuama zawn chhuah phawt a, ani’n Jampui tlang min fanpui kan beisei a.

Kawngsir hotel kawtah thingpui in pahin kan chawl a. Kan mi zawn tum Rev. C. Lalthuama in pawh chumi thlang lawka awm chu a lo ni a, an zuk hrilh a, a lo chho nghal a. ‘Zoram Khawvel’ ziaktu ka ni tih an hriat veleh chumi kawt vela awm, a hria apiang an rawn tlan khawm a, unau laina, rei tak inhmu tawh lo intawng leh ang maiin mi rawn chibai sup sup a. Ka lehkha ziak an chhiar thu leh tuipui thu chu mi chibaitu apiang thunawn a ni. Chu chuan ka bengah dar ring tak a vua a. Lehkhaziak pawimawhzia, fimkhur a tulzia leh hah man a awmzia min hriat chhuahtir zual a. Delhi tlang leh khawvel hmun hrang hranga khawhar tak leh lungleng taka lehkha ka ziak lai khan Zoram khawvel hmun hrang hranga awmte nen titi thukhawchang sawiin kan lo thu tlâng reng a ni tih min hriat chhuahtir bawk a, nihlawh ka inti hle.

Hmunpui atangin Jampui tlanga khaw lian ber Vanghmun chu km 11 vela hla a la ni a, an inkarah Tlaksih khua a awm a. Vanghmun atanga Phuldungsei chu km 32-a hla a ni leh a, an inkarah Behliangchhip, Bangla Zion, Tlangsang leh Sabual te a awm a. Phuldungsei atanga Khantlang chu km 8-a hla a ni a, an inkarah Thaidawr leh Kawnpui a awm a. Chumi piah chu Mizoram a ni tawh mai. Min hrilh dan chuan, heng khuate zinga Phuldungsei, Sabual, Tlangsang leh Vaisam te hi Raja Hrangvunga Sailo khaw din an ni a, a dang zawng chu Raja Bahadur Dokhuma Sailo leh a thlahte khaw sah vek an ni.

Jampui tlang tluan hian serthlum a tha duh hle a, an eizawnna ber pawh a ni. Tripura ram puma serthlum huanin a dâp zawng chu hectar 3000-a zau a ni a, chumi zinga hectar 2007-a zau serthlum huan chu Jampui tlanga awm a ni. Khawvel hriat thama an festival ropui ber pawh kum tin December-January inkara an neih thin Orange Festival a ni. Mahse, kum 1991 vel atang khan hriin a ei chhiat avangin kum danga truck 500 khat vel an tharna thinah truck 40/50 chauh, huan an siamna mual 10 zingah mual 3 chauhin, an thar tawh a ni.

Vanghmun
Vanghmun hi mihring 800 vel awmna, Jampui Hills-a sorkar hmunpui ber leh Rural Development Block awmna a ni a, chu chu Block Development Officer-in a thut a. Kum 1996 atanga tun thlenga BDO awm tawh mi panga zingah T.Darlong chauh lo chu Debbarma hming pu vek an ni. Chu chuan thu tam tak a sawi awm e. He office-ah hian thawktu 70 vel zingah 20 vel chu Mizo an ni. Bilding thar tha tak leh mawi tak an sa mup mup reng a, chu chuan sorkar-in Vanghmun hi vulh zel a tum tih a sawifiah hle awm e. Thlen in nuam zet mai, New York-ah pawh thut ila zahpui awm lo, Eden Tourist Lodge a awm a, a hmun a fuh a, khawthlir a nuam a, an vawng fai bawk a, chawlh hahdam nan leh fianrial nana duhthusam tling a ni.

Eden Tourist Lodge sawi takah chuan, thil dang daih han belh ila. Hei hi Vaisam tlang bul, Indopui Pahnihnaa laia American pilot pahnih John Beach leh James Mark-a te, an thlawhna a kan avanga parachute-a zuang thla, February 11/12, 1945-a Vanghmun mite’n an chhanchhuahna bul lawka an sak a ni a. Ka sawi duh zawk chu New Zealand-a ka awm laia (1983-85) kan thian chhar, misawnari-a hemi tlanga 1950-55 chhung lo awm tawh, Zoduhi, (Miss Majorie E. Turner) a hnua Mrs. M. Dovey tiha hriat chu a ni. New Zealand rama khawpui lian ber Auckland-a hausa ber chhungkua atanga lo kal, a nulat laia Tripuraa misawnari tura inpe, a hun tam zawk Zofate zinga hmang ral, Mizo tawnga Thuthlung Hlui lehlin hna nasa taka inhmang a ni a. Auckland-a ka zin apiangin ka tlawh thin a, chanchin sawi tur a ngah thin hle. Chaw ei hmaa devotion kan hman apiangin, Mizo tawng ngeia sak tur hla, khawla a chhut sa hi a lo peih diam thin a. Chung zinga a duh ber chu “Ni tinin ka ngai che, Ka Lal duh ber” tih hla hi a ni a, a kawpi pawh ka file-ah ka dah ngat a ni. Vanghmun khua kan chuan lai hian ka rilru-ah Zoduhi hi a lo lang a, a awmna hmun lai awm a dap kual a.

Rulchukkawna BDO office kan thlen chuan J.D.Mawia leh a thawhpuite’n mawi tak leh zahawm takin, thingpui ruai buatsaihin, Zoram khawvel rilru leh thlarauin min lo lawmlut a, hah a dam sawng sawng mai. Kan thlenna tur Eden Tourist Lodge-ah min lo siamsak bakah kan ei leh in tur leh zan lam tlang inkawm khawmna prokram thlengin an lo ruahman vek bawk a. Kan kalna apiangah hma hruaitu tur Police Escort min pe bawk a, an fel chungchuang ngei mai.

Vanneiha siamin, hemi ni hian Jampui-Sakhan Baptist Association palai pawimawhte an hmunpui Vanghmunah an lo inkhawm ni a ni a. Chutah chuan kan khua Pherzawl High School-a ka zirpui R.Chhuahkhama a awm thu min hrilh a. Ani hian R.C.Khama tiin a hming a ziak tawh a. Inchibai paha thingpui in tlang turin an Committee chuan mi rawn sawm a, kan kal nghal a. Chutah chuan kum 55 hnuah ka zirpui Khama nen chuan kan intawng leh ta a ni. Ani pawh zirtirtu atangin a lo penson tawh a, mahse a hmel a la paih lo. Zoram khawvel hmun hrang hranga ka zinnaah Pherzawl High School-a kan zirpuite ka tawng awl lo mai. Lawmawm tak a ni.

Hmanhmawh takin Vanghmuna St. Thomas English Medium High School headmaster Lalnunsanga min sawm angin a sikul kan tlawh thuak a, naupangho zingah fuihna thu tlemte ka sawi bawk a. Ka lawm em em thil pakhat chu Headmaster thu min hrilh a ni. Khami hma kum engemaw zat kha Jampui tlanga awmte hi zirna lamah nasa takin an tlahniam a, Matrict zirchhuak an tlem tawlh tawlh a, chumi rual chuan sorkar hna sang hmu phak an tlem tial tial bawk a. Hemi sikul an tan atang hian zawi zawiin a rawn intuai thar a. Rizal a that chhoh zel avangin tunah chuan hemi sikula zirlaite hian tling ngei ngei tura inngaihna rilru an pu tlat tawh zawk a ni. Chumi beiseina eng zirlaite rilrua tuhtu Headmaster Lalnunsanga, Asst Headmistress Zothanpari Sailo leh an thawhpuite hi Jampui tlanga zirna lam tuaithartu, kan lunghlute an ni.

Behliangchhip
Vanghmun atangin Behliangchhip kan pan a. Hetah hian kum 1946-a Middle School-a an tan leh kum 1969-a High School-a an hlankai, a hming Jampui Class XII School a awm a, an headmaster chu C.Lianzuala a ni a. Hmanhmawh phelengin ka tlawh a, a lehkhabu ziak Bethlehem Arsi min pe a, ka lawm tak zet a ni.

Jampui Hills ka tlawh chhan ber chu Watkin Roberts (Saptlangvala) rawngbawlna nena inzawm hmun leh hma hmuh theih apiang thla lak ka duh vang a ni a. Chumi chanchin chu chiang takin Zoram Khawvel 6 bung linaah ka ziak tawh a. Manipur-a Gospel meichher a rawn ken luhna kum zakhatna champha chu February 5, 2010 hian a lo thleng dawn a. Chumi nena inzawm chuan Souvenir mai ni lo, lehkhabu puitling buatsaih mek a ni a. Chutah chuan Jampui tlang leh a chheh vela an rawngbawl dan chanchin pawimawh zualte hun luh ka duh a ni. Entirnan, Saptlangvala khan a pu Dr. Fraser-a puihbawmin Jampui tlangah rawngbawlna a tan a. A hmasa berin 1917 khan tirhkoh-zirtirtu (teacher-evangelist) K.Thangtea chu sikul tan turin Raja Bahadur Dokhuma khua Behliangchhip-ah hian a tirthla a. Thangtea diary, Saptlangvala file atanga kan hmuh danin, April 4-ah a thlengthla a, April 12-ah sikul a tan nghal a ni. Hei hi Jampui tlanga sikul an din hmasak ber a ni.

Tlangsang
Hemi hma, 1912 khan Hrangvunga Sailo chuan a hote in 170 hruaiin Jampui tlangah hian a pemthla a, a khaw thar sah chu Phuldungsei a vuah a. A hote zingah hian in 40 chu Kristian an ni tawh a. Thiltihna engkimah Kristiante a hranga an awm chu tha zawka a rin avangin Kristian khua a din a, a hmingah Tlangsang a vuah a. He khua hi Saptlangvala misawn din Thado-Kuki Pioneer Mission ( a hnua North East India General Mission ni ta) chuan Rengpui Ram kah enna atan hmunpuiah an siam a, a awptu turin kum 1917 November khan Aizawl atangin H.K.Dohnuna a chhukthla a. Ani hi Rengpui Rama Field Superintendent hmasa ber a ni. Primary School pawh an din nghal a, zirtirtu hmasa ber chu Thankunga a ni. Zofate zinga MA tling hmasa ber Khawtinkhuma kha hemi sikul chhuak hi a ni. Tlangsang atanga Jampui tlang, Sakhan tlang leh Satikang (Chittagong) thleng chanchin thaa Saptlangvala leh a hoten an kah en dan chanchin hi ngaihnawm tak a ni a, mahse, chu chu tunah kan ziak hman dawn lo.

Tlangsangah hian tuna an biak in ding lai kawtah lungphun a awm a. Chumi lungphunah chuan “PASTORDOHNUNA,RENGRAMMISSIONAR HMASABER1917-1923. ATLANGSANG KOHRANTENHRIATRENGNANANPHUNANI. TIMO 6:7. THE. 17.6.1931” tiin punctuation hmang loin an ziak a, a la ze nek nawk na a, a tawp bera THE leh an phun ni ni awm tak an ziak tih loh zawng hi chu a buaiawm vak lo e. Ziak leh chhiar lamah hma kan sawn takzia hriltu a ni.

Lungphun bul lawkah hian Jampui tlanga serthlum kung hmasa ber ni hiala sawi, H.K.Dohnuna phun, a phun hmasak ber zung atanga lo chawrchhuak nia an sawi chu a la ding a. Chuta tanga hla vak lo hmar lam mual bawkah chuan rangva in nen insi-a sak pucca in thar a awm a, chumi hmun chu H.K.Dohnuna in hmun hlui a ni. A kawt ding lamah chuan in pakhat a awm a, chutah chuan kum 83-mi a lo awm a. Ani chu Dohnuna a insawn hnu kum thuma piang mah ni se, an kawta in hmun chu Dohnuna in awmna a nih ngeizia leh a hnu zelah Pastor Lianhmingthanga leh a rawn thlaktute pawhin an rawn luah zel thu min hrilh a. Hetiang hmunte hi Zoram khawvela mellung pawimawhte zinga mi an ni a, thang lo thar zelte’n an chenna mual leh tlangte hi an pi leh pute atanga an ram ngei a nihzia hriaa an humhalh zel theih nan lehkhabuah chhinchhiah a, tlang inkhawmah te inhrilh nawn fo hi thil tha mai ni loin tih ngei ngei tur thil a ni.

Phuldungsei
Tlangsang atang hian Sabual khua chhunpelhin Raja Hrangvunga Sailo khaw din hmasa ber Phuldungsei kan thleng a. A hmaa kan sawi lan tawh ang khan, hemi khua hi kum 1912-a din a ni a, Jampui tlang leh a chheh vel, a bikin Sakhan tlang dunga Kristian sakhua a lo luhna kawtchhuah a ni. Raja Hrangvung chu kum 1943 khan a thi a. Phuldungseia a lungphun feet 13-a sangah chuan “Hriatrengna Raja Hrangvunga Sailo (1887-1943) Manga thlah ziding, Suakpuilala tupa Sailianpuia fapa Hrangvunga Sailo, kum 1887-ag nupui Lalhmingliani Sailo, Tlira fanu neiin Serhmun khuaah a lal tan. Kum 1906-ah Kristian a ni a, bawih 120 a chhuah. 1912-ah Tripura-a Phuldungsei khua dinin Tripura ramah Chanchin |ha puluttu a ni. Huan siam tui mi niin 1914-ah serthlum, 1920-ah thingpui leh coffee Jampui-ah chingchhuaktu a ni. 1920-ah Tripura Maharaja-in ‘Raja Title’ a pe. Fapa 5 leh fanu 5 neiin ni 27 May 1943 zan dar 7:30-ah Lal Isua hnenah chawl turin khawvel a chhuahsan ta” tiin chipchiar takin a inziak a. A lung an phunna hi an phumna thlan atanga meter sawmnga vela hla a ni. A chanchin chiang zawka chhui duhte chuan Rualchhinga buatsaih ‘Raja Hrangvunga Sailo’ (2002), Zairemthanga ‘Tripura Mizo History’ ( 1992) leh Zoram khawvel 6 (2000) chhiar ngei turin ka duhsak a ni.

Tripura-a tlang sang ber Mizoramah
Phuldungsei atang hian Tripura-a tlang sang ber Betlingchhip tiha an ziak, Zo tawnga ‘Behliangchhip’ kan tih chu tlawh turin kan kal leh a. ‘Mizorama dil lian ber chu Burma-ah awm’ tih ang khan, Tripuraa tlang sang ber hi Mizorama awm a lo ni tlat mai! Hemi tlang chhoh hma hian kawn a awm a, chutah chuan hmawng thing a awm a. Min hruaitu Raja Hrangvunga tupa sawi dan chuan, hemi kawn hi survey map-ah chuan Tripura leh Mizoram inramrina a ni. Chumi awmzia chu ‘Behlingchhip’, feet 3200-a sang, Tripuraa tlang sang ber leh a chheh vel ram hi Mizoram chhunga mi a ni tih hai rual a ni lo. Chuti ni si, eng vangin nge mi ramah a luh tak daih si? British hun laia survey an lo tihna rikawtte atanga chian a ngai.

A eng pawh chu ni se, Behliangchhip-ah hian Tripura sorkarin khawthlir (look out tower) an siam a. Chuta tang chuan thlang lama Sakhan tlang dung, zaithiam hmingthang Kami te tuallenna thin, lal tawrawt leh nunrawng Sibuta’n sial anga Darlalpuii a chhun avanga a nuin,
Sakhan tlang khi lam ang ka en,
Ka tuai Darngovi sial ang a tlukna
tiha a chham tlang, Zofate tlang leh khawzawl lo ni thin, kum 1997 laia Mizorama Riang (Tuikuk) chengte’n harsatna an tawh avang leh chumi buaina siperin a kan kai zel avanga Zofa chengte’n an chhuahsan tak, pipu atanga kan ram, mi rama chang ta si te chu ka thlir vawng vawng a. Chhak lamah Mamit tlang phei chu romei karah an lang ruak ruak a, a thlang lam chuanhnuai mual hrang hrangah chuan vahchap a khattawkin hmuh tur a awm a. Chu chuan pipu atanga kan eizawnna thlak lova la chhunzawm reng kan la tamzia leh laptop leh tuthlawh sivilaizeson inkara cheng kan la nihzia te min hrilh a. Tin, keini aia tam zawk daih min nêktu hnam dang karah eng chen nge kan daih ang tihte chu ka ngaihtuah neuh neuh a. n (Delhi, March 26, 2009)

(Zofest 2009 souvenir ‘CHIBAI’ -a mi chhuah chhawn a ni.
- Editor)

Read more...

Engtin nge ruihhlo lakah thalaite kan venhim theih ang?

¢ Dr Lalthansangi

Kan thupui hmachhawp- 'Eng tin nge ruihhlo lakah thalaite kan venhim theih ang?' tih hi a chhanna han sawi mai tur a vang hle. Khawvel ram hrang hrang leh hnam hrang hrang te'n an buaipui leh enchhin chhoh zel, a chhanna awlai lo tak a ni. A chhanna bulfuk tak leh rualkhai thei mai awm loh chhan nia lang chu - mihring mize hrang hrang leh chenna boruak inan loh vangte pawh a ni thei ang. Chuvangin kan thupui sawi turah pawh hian kan hawl kual deuh a nih pawhin zau zawka ngaihdan kan siam theihna tur a nih beisei ila.

Awle, kan thupuiin a tinzawnte chu thalaite an ni a. Thalai chu eng ang mi nge, eng rilru pu nge a nih kan zirchiana kan hriatchian a ngai. |halai awm dan sawi mah ila, chu chu thalai zawng zawng awm dan a ni leh mai si lo. Engvang nge ni ta ang le? He'ng - chhungkua, khawtlang, zirna hmunin a kaihhnawih zirlaite, zirtirtu, zirna hmun leh pawlpui thiante leh Kohhrante hian 'thalai' nunah thui takin awmzia a lo neih vang leh 'thalai hun' a lo thlen chhoha a mawhphurtu eng kawng zawng emaw tala an nih theih vang a ni.

Eng ang hmalakna/invenna pawh sawi dawn ila, keimahni mize mil ang zela hmalak kan thiam leh si loh chuan hlawhtlin a har dawn a ni. Chumi ti thei tur chuan kan tinzawn kha chian phawt a ngai. Hmalakna awm thei awm hrang hrangte kan ram leh hnam zia chhui chungin sawi han tum ta ila:

Mahni inchianna hi invenna tha tak a ni a, amaherawhchu, Mizo te'n kan tlachham hle niin a hriat. Mahni inchian han tih chuan tu nge ka nih, eng nge ka tih theih a, ka tih tur eng nge, eng nge ka tlakchham, ka mizia hi eng ang nge ni tihte hi lo ni phawt se. Hetiang mumal taka ngaihtuah thei tura thalaite hmalakpui a ngai hle. Ruihhlo lo tem chhin a, a bawiha tang mek te'n an tih chhan an sawi tam ber pakhat chu thiante vang a ni. |hiante'na duh duha min kawipui theih chuan mize nghet kan nei lo tihna a ni dawn lo'm ni? Mahni chhia leh tha hriatna hmang ngam lo emaw hmanna chang hre lo emaw kan tam ta em ni ang? |halai ni mek leh la ni zel turte hi mize nghet, amahni ngaihtuahna hmang tangkai tura zirtir leh fuih an ngai tak meuh a ni. Chu hmalakna chu naupang te an nih lai atanga tan a ngaih avangin nu leh pate pawhin chhungkuaah kan fa leh kan naute ngun lehzuala kan enkawl a ngai tihna a ni. Chutiang bawkin khawtlang, zirna hmun leh Kohhran thlengin mi puitling chherchhuak tura kan tanrual a va ngai em. Eng nge kan ngaihhlut zawng emaw, eng anga hluin nge kan inngaih tih emaw hi tun kan khawvel hun tawngah hian thil pawimawh tak zinga mi niin a lang. Kan ngaihhlut zawng (value system) hian kan rilru a hruai a, chuvangin kan ngaihhlut zawngte hi eng nge tih kan chhut tel a ngai.

Rilru hriselin taksa hrisel a siam a, tin, taksa hrisel pawh rilru hrisel siamtu a ni bawk. He'ng- taksa leh rilru hrisel lo kara inveng tura tumna leh theihna neih that a har. Mahni kan inngaihdan hian mahni inrintawkna min pe a, midang min ngaihdanin tumna (will power) emaw mahni inngaihdan/kan hlutna nia kan hriat (self esteem) min pe a, chutiang nei tha chuan invenna hmanraw chak an nei fo thin. |halaite mahni inveng theia siam tur chuan a lera bawk mai lova, a bulthum atanga beih chhoh a ngaih avangin thalai tha siam tura naupang te te pawh ngaih pawimawh an ngai tihna a ni ang chu.

Ruihhlo ngaite hri vei tel ve pakhat chu 'dawt sawi' a nih avangin naupangte inchhung atangin leh chhehvel boruak an tawn hrang hrang atangin dawt sawi pawizia leh that lohnate inzirtir a ngai. Tumahin dawt sawi turin kan inzirtir lo a ni mai thei, mahse, kan awm danin a lo zirtir thei tho a sin!! Nuin, ''I pa hrilh suh aw!'' a tih emaw,''Hei hi chu sawichuak lo mai ang,'' kan tih emaw te hian naupang dawt sawi kan zirtir a ni.

Mahni dinhmuna chian hi a tul hle. Ruihhlo ngai pakhat chuan a ruihhlo tih chhan nia a sawi chu 'rual awh a tireh' tih a ni. Rualawh chu a tha ngei mai, hmasawn nan pawh a tha, mahse kan rualawh dan a dik em tih erawh kan ngaihtuah tel a ngai. Ruihhlo vanga rei lo te chhung rualawt lo nih kha a hlu em? |halai te'n kan nihna hrechiang ila, kan phak bakin kan khawsa em? Chhungte thawhchhuah sa daih lo chung chungin ka lo ba ve nghek mai thin em ni? Kan dinhmun kan chian chuan ruihhlo laka invenna kawng tangkai a nih theih ka beisei. Chutiang taka pawimawh chu naupang te nih lai atangin mahni nihnaa lungawite pawh inzirtir tel a ngaiin a lang.

Thalai hrisel tha pangngai chu a harh tur a ni a, chu bakah thil han tih kual vel an chak thin. Kan ram han en hian kan hunawl hnawhkhahna tur emaw, han hawi thawlenna turte a vang hle mai. Kan tuihalna nasa vang nge AR Ground vela thil tih awm reng rengah kan phurin kan bawr luai zel mai a, kha hmuna inkhelhna emawah khan kan tui vang leh a awmzia kan hriat vang a ni lem lo mai thei, mahse kan tuihalna tireh turin kan duh si. Thawkkhat lai khan Aizawl-ah 'pool' khelh a lar leh hle a, thalai chuan an bawr nghal zel mai. He'ngte atang hian thalaite tuihalzia a langin ka hria. Hetianga mi thenkhat te'n sorkar tih nghak lova infiamna hmun an han siamte hi ruihhlo laka inven nan pawh a tha hle ang. American pakhat Aizawla lo zin chuan heti hian a ti a, ''America ramah chuan internet an buaipui nasa lutuk a, thalaiin ruihhlo an ti hman tawh lo.''

Thalaite hun hnawhkhah nan nu leh pa te'n rilrua kan lo neihte hi thalai rilru nen a inmil lo te a lo nih chuan thalaite rilru kan hneh thei lo ang. Nu leh pa te'n tlawma la lovin kan fate rilru put hmang leh duhzawngte hriatthiampui tumin zir hreh lo ila. Tunlaiah media atangtein thalaite'n thil an hre chak a, chumi rualin kan rilru hi a nghet lo kan ti dawn em ni ang - kan inchei duh dan (fashion) kan thlak chak dan em emah te hian a langin ka hria. TV vela incheina hian kan khawlai a thleng nghal zel bawk si. Kan rilru leh duh dan a tlan chak a, kan nihnain a um pha si lo hi kan buaina bul ber niin a hriat. Chumi ti danglam tur chuan kan eizawnna leh zir dan kalhmangte hi her rem deuh ila. Economic development kan hman nghal theih turte hi dap chho tan ila, thil lian tak tum lovin kan phak tawk te teah lungawi ila, thalaite'n mahni kea din zir chho ila, hna a awm lo kan ti a nih paw'n kan inchhung ngeiah kan thawh peih loh thawk tura sum senga midang kan rawihte hi vei ila. Doctor pakhat chuan, ''Awmpui kan nei lo a, ka fate chu awmpui thawh ai thawk ula, awmpui atana kan sen thin hi in hmang vek dawn nia,'' ka ti a, phur takin an ti tiin a sawi a, heta tang hian zir tur a awm theiin a hriat.

Thalaite hian kan hlutna leh kan mawhphurhna kan chian a tul ta hle. |halaite ruihhloin a eichhiat nasatzia te, thalai nun chan ta tam ziate han ngaihtuah hian tih zui zel tlak a ni em? Lehlamah han thlir ila - tute nge he ruihhlo vanga hlawkte chu? No. 4 (heroin) ni se, khawchhak lam atanga rawn tawlh luh a ni deuh zel a, proxyvon ni se, Bagha lam atangin a lo lut a. Thawhchhuah nei si lo hian kan chhungte sum hi ram dangah kan nawr liam mai mai a ni. Ruihhloin a tih silawngte tlawmngaia enkawl hah chiah hi kan hlawh chu a ni si a, chuvangin thalaite thanharh a hun tak meuh meuh a ni. Ruihhlo hi sumdawn nana hmangte tan a hlawk a, a reh dawn hauh lo. Chuvangin mamawh lo theia kan insiam a ngai. Mamawhna (demand) a awm loh na na na chuan petu (supply) pawh a awm thei lo.

YMA branch hrang hrangin sikul chawlh laia programme an siam zinga ruihhlo laka invenna hawi zawnga hun siam te, tin, zirna hmun hrang hranga ruihhlo chungchang inzirtirnate leh Chawlhni inkhawmna hmunah te leh Chawlhni inzirtirnate hian awmzia a nei chho ngeiin a rinawm. Hmun pakhatah chuan Sande Sikul ban dawnin, a remchan dan azirin, an leader-in minute nga vel lek ruihhlo tel lova nun nawm dan tih a sawi thin. Naupang te'n zirtirna tha an dawn na na na chuan an nunah awmzia a neiin a venna tha tak a ni ngei ang.

Ruihhlo laka thalaite venna atan hian hmun bik leh tih tur bik an awm chuang lo, kan zavaia kan awmna hmun theuha hma kan lak hi invenna tha ber niin a lang.

Read more...

Pafa-a Football Khawvela Hmingthate

¢ Hmingsanga

Mizo thufingin 'Sial rangin sial rang a hring' a lo tih ang khan tunlaia footbller lar tak takte zingah an pa te hniak hnungzui a, football khawvela zuang lut eng nge maw zah an awm. Pafaa footballer lar nih hi thil har a ni ngei ang, mahse, 'Naupang chu a kalna awm kawngah chuan zirtir ula, a upat hunah pawh a thlah lo ang,' tih kha he'ng mite pafa chungah hi chuan a thleng dik chiang hle. Ram pum huap leh hnam hrang hrangte'n kan buaipui luih luih leh atchilh football chu heng mite pafate tan hian a hlu hle a ni.

Cesare & Paolo Maldini
Maldini chhungkua hi Italy-ah chauh ni lo khawvel hmun dangah pawh hriat a hlawh hle. Italian club AC Milan-ah an khel ve ve thin a. An vanglaiin AC Milan captain an nih ve ve tawh bakah European Cup an hun laiin an chawi ve ve tawh bawk. Cesare hi football a chawlhsan hnuah Italy national coach te hial pawh lo ni tawh a ni. Paolo Maldini chu kum 24 chhung zet AC Milan tan a khelh hnuah season hmasa khan football khelh a chawlhsan a, Italy tan vawi za chuang khelin club level-ah pawh chawimawina leh lawmman chi hrang hrang a dawng hnem hman hle a ni.

Brian & Nigel Clough
Middlesbrough leh Sunderland-a a vanglai hun hmang thin, England-a striker hriat hlawhte zinga mi Brian Clough hian inkhelh lai ai mahin a inkhelh tawh lo hnua manager a nihna lama hriat a hlawh lehzual. Manager hna a thawh kum khatna leh hmasa berah Derby County chu Division I-ah champion a nihpui bakah Premiere League khel turin a kaisan pui bawk. Hemi hnu hian Nottingham Forest chu League Cup-ah champion a nih pui leh a, hei mai ni loin Nottingham Forest chu a zawnin European Cups-ah champion nih pui theiin a hming a chher hle.

A fapa Nigel Clough hian a pa hnuaiah Forest-ah khan a khel ve thin. Hemi hnu hian Liverpool lamah te pawh a khel ve tawh bawk. A pa ang bawkin striker a ni a, inkhelh a chawlhsan hnuah a pa hnungzuiin team enkawl lamah a kal ve leh bawk. Hun rei tak chhung Burton Albion-ah player-manager hna a thawh hnuin, kumin hian a pa lo hmingthatpui thin Derby County-ah manager hna a thawk ve leh ta a ni.

Arnor & Eidur Gudjohnsen
He mite pafa hi an dan a dang ang reng khawp mai. Kan tarlan takte kha chu an inkarah kum tam tak a tla a, an inthlau hlawm hle. Arnor & Eidur Gudjohnsen te hi chu an ram hmingin an khel tlang thei tlat hi an danglamna a ni.

Kum 1996 khan Arnor & Eidur Gudjohnsen te ram Iceland chuan Estonia nen international friendly an khel a, hemi tum hian Arnor hi a fapa Eidur hian thlak a. Hemi tum hian Iceland hi 3-0-in an chak nghe nghe. A pa hi Iceland ramah hriat a hlawh viau laiin, a fapa hi a lar deuh zawk. Premier League-ah Bolton, Chelsea-ah te pawh kan lo hmuh tawh thin kha a ni a. EPL atangin Spainish club Barcelona a zawm a, Champions League-ah champion a nihpui nghe nghe tawh bawk.

Miguel & Xabi Alonso
70's leh 80's tir lam Real Sociedad midfielder hriat hlawh tak chu Miguel Alonso a ni a. Spanish League-ah vawi hnih champion an nih theihna atana player tangkai a ni a. A that em avangin Barcelona-in an lei hmak a. 82 World Cup-ah pawh Spain hminga khel phak a ni. Inkhel a chawlhsan hnuah Basque club a enkawl ve tawh.

Chu pa chuan pafa nei, hming chu Xabi Alonso a ni. A pa hnungzuiin, Sociedad-ah bul a tan ve a. Hemi hnu hian Liverpool-ah season nga a khel leh a. Liverpool duh lai hi Real Madrid chuan an club indin thar lehna tura player tha nia an hriat avangin an chhuhsak ta a ni.

Frank Lampard Sr. & Jr.
Frank Lampard senior chuan kum sawm pariat chhung West Ham tan a khel a. A hmingthatna ber chu left back-ah a ni. Inkhelh a chawlhsan hnuah West Ham-ah bawk awm lehin assistant coach hna a thawk a. Hetih lai hian kan lo hriat lar Frank Lamprd hian professional career West Ham-ah a rawn tan ve mek a. Hemi hnu hian Chelsea zawmin a chanchin sawi thui ngai loin a hretute in ni e.

Cha Bum-Kun & Cha Du-Ri
Cha Bum-Kun hi Asian player zingah European football-a inhnim phum hmasa leh hriat hlawh a ni a. International Federation of Football History and Statistics (IFFHS) chuan Asian player of all time leh Asia's Player of the Century atan a thlang tawh kha a ni a. A vanglai chuan German league club Frankfurt leh Bayer Leverkusen-ah te lo khelh ve tawh thin a ni a. South Korean legend hian team enkawl mek Suwon Bluewings chu a hlawh tlin pui chho hle. A fapa Cha Du-Ri hi German a piang leh seilian a ni a. A pa hnungzuiin Frankfurt ah bul a tan ve a. Tunah hian Freiburg tan a khel mek.

Read more...

Subroto Cup 2009 Final-ah Mizoram Chak Lo

¢ Hmingsanga

School naupang te tana Football a inelna lian ber Subroto Cup 2009 chu a hmawr bawk a ni ta a. Junior-ah SAI Kolkata chuan final-a an khingpui Govt Central High School chu hnehin champion an ni.

SAI Kolkata leh Mizoram te hi final hmain preliminary round-ah an lo inkhel tawh a, Mizoram hi an chak zawk a. Final-ah Mizoram hi a tlawm zawkah an tang ve thung a ni.

Sub Junior-ah Sukantanagar Vidyaniketan, Kolkata chuan defending champion Charity School, Kohima, chu hnehin champion an ni ta bawk.

Kum sawmnga chhung lo khelh tawh Subroto Cup hi a kum telin a hlu chho zel a. India ram chhung school-te bakah India ram pawn atang pawhin an tel hnem ve ta hle.

U- 17 lamah hian Mizoram leh SAI Kolkata te inkhel hi beisei phak bakin hmuhnawm a. An innawr tawn nghal hle. A khawi team ve ve pawhin goal thun theihna chance an hmuh ang chhun te goal-ah an chan tir thei lo ve ve. Mizo naupangte skill a that viau laiin an combination a tha tawk lo deuh emawni chu aw a tih theih. Chutih laiin SAI naupanghoin tihsual an ngah deuh zawk. Mizo naupang te huaisenna leh inpekna a fakawm a, team pahnih te an fitness a tha dun ve ve hle.

SAI player ten Anwesan Das hmang tangkaiin vei lam sir atangin chance tha tak tak an siam zauh zauh a, mahse goal an chantir thei bik lo. Half time dawn tepah Mizoram school-in free kick an hmuh chu V Lalchhuanawma chuan petin Lalruatfela'n a lo tauh goal loh kha chu uihawm tak a ni. Second half-ah Lalnunhlua pawhin goal thun theihna chance a nei bawk.

Hun pangngai leh hun pek belh tawh khatna leh a thawh hnihna hun tawp hma pawhin an la in nawr tawn zak zak a. Mizoram lam hian head goal theihna chance tha tak an hmuh kha an ui ngawt ang le!

Hun pek belh thawh hnihna a zo tep a, penalty hmangin a chak zawk zawn a ni mai dawn emaw tih laiin, Mizoram lamin chu hun remchang chu champion nihna atan hman tangkai an tum khawp mai. Tlar hnung lam chenin an rawn chhuak phei a, SAI keeper leh Mizoram striker an intauh a, an tla na deuh ve ve. Inkhelh chhunzawm leh a ni a. SAI lamin goal kick an hmu, SAI keeper ball pet chhuah chu Mizoram nawrna atan hmang zuiin, Mizo naupangte goal nawra an chhuah phei thui lai a lo ni ve chiah bawk a, hun tawp hma minute 1 emaw chauh a awm tawh tih laiin SAI striker Balasem chuan Mizoram penalty box chhungah ball luh puiin Mizoram defender Vanlalhriata chuan penalty a chawi ta hlauh a, Hriata hi hnawhchhuah a ni zui bawk. He penalty hi SAI midfielder Roikhina Nongtou chuan goal-ah chantirin, champion goal a nih bakah final-a goal lut awm chhun a ni zui ta bawk.

Hemi hnu hian hun a tawp zui. SAI Kolkata chu champion an ni ta ni. SAI Kolkata coach SK Bandopadhaya chu Best coach atan thlan a ni a, ani hian pawisa fai Rs 15000 a dawng a, Best Player atan Anup Lakra, Town High School, Sundargarh, Orissa thlan a ni a, Most Promising Player ah Ranjan Mistry SAI, Kolkata thlan a ni bawk.

Kum 9 chhung zet Subroto Cup hi Bengal state chhungah a lut tawh lo. Champion team SAI Kolkata te hian champion nih manah pawisa fai Rs 1,50000 an dawng a, Mizoram team te hian cheng nuai khat an dawng thung.

Kuminah hian Mizoram hian final an luh theihna tura an kalkawngah team tha tak tak an pet chhuak. Final an khelh hma hian team 10 khelin team 9 an hneh a, team khat nen erawh an in-draw hlauh.

An match hmasa berah Sports Authority of India team chu 1-0-in an hneh a, hemi hnu hian AFBBS chu 1-0-in, Haryana 2-0, Gujarat chu 9-0, Sainik School 10-0, NCC (NER) 2-1, Nagaland School nen goal awm loin an in-draw a, Tripura 1-0, quater final-ah Jharkhand chu 3-0-in an hneh leh a, semi final-ah Mizo naupang awm tamna ve bawk Chandigarh chu 1-0 in hneh ve lehin final an lut ta a ni.

Tum 50 khelh tawh Subroto Mukherjee Cup-ah hian Mizoram hian record kan nei tha ang reng viau a. Kum 1983 khan a vawi khatna atan final lutin Aizawl High School hminga kalte chuan Madhyamgram HS, West Bengal lakah 2-1-in an chak lo. Hemi hnu hian semi final, quater final stage velah a chak lo deuh zel a. Kum 18 hnuah kum 2001 khan Mizoram chuan final lut lehin a thleng leh a Govt. HR. Sec. School Aizawl hminga khel Mizoram team te chuan Army Boys, Bangalore chu 2-0 a hnehin a vawi khatna atan champion an ni.

A vawi hnihna atan kum 2003-ah Mizoram aiawhin Oxford Higher Secondary School, Aizawl chuan final lut lehin an khingpui Govt. SS School Tamaloo, Carnicobar chu 5-3-a hnehin champion an ni leh. Kum 2007-ah Mizo Bn NCC (NER), Aizawl, Mizoram chuan Sagarbhanga High School, Durgapur, West Bengal chu 1-0 a hnehin champion a lo ni tawh bawk.

Nikum khan Mizoram hian final lut lehin Boys Sports Company (Army Boys), Bangalore, Karnataka chu 2-1 hneh loin a tlawm zawkah an tang ta a ni.

Kum 2009 ah hian Sub junior (U -14 ) lamah pawh Mizoram school an chetha chho viau a, an match hmasa berah Haryana chu 2-0-in an hneh a, Sainik School 3-2-in an hneh leh a, Jammu & Kashmir phei chu 17-0 ngawtin an sawp a. Sikkim nen 1-1-in an inhnehtawk a, foreign team Nepal hmachhawn in 2-0 an in hneh leh a, pre quater final-ah Manipur 3-0-a hnehin, quater final an inhlang kai a. Quater final ah hian U-14-a champion ni ta Sukantanagar Vidyaniketan, Kolkata chu 2-1 hneh loin an tla ta a ni.

U -14 tana tournament hi kum 1998 atang khan khelh tan a ni a, a tan kumah hian Mizoram aiawha kal Govt Electric Veng Middle School chuan final an thleng a, mahse vanduai thlak takin final-a an khingpui Sector IX- A High School Bakaro, SAIL chu tie breaker ah 5-4-in an hneh lo ta hlauh a ni.

Kum 2002 ah khan Holy Heart School hminga kalin, final an thleng leh a, hemi tum hian Nimchi Sports School Sikkim chu final ah 2-1-a hnehin a vawi khatna atan Mizoram chu champion a ni a. Kum 2003-ah denfending champion Holy Heart School, Mizoram chuan an champion lallukhum chu hum zui lehin final-a an khingpui Bangladesh School Champion Bangladesh Krira Shiksha Protisthan Dhaka, Bangladesh chu 1-0-a hnehin champion a lo ni tawh bawk a ni.

Read more...

BODY & SKIN

¢ Debbie Chawngthu

BODY
Mi tam zawkin exercise lak a thatzia kan hre tial tial a, uar pawh kan uar ta hle mai. mahse exercise lak dawn hian engang chi nge kan lak ang tih hirat a har hle a. mi thenkhat chuan kan thianten heti hian an ti tih vang emaw an thatpui riau tih vangin an lak ang kan la ve ngawt a, hei hi a tha ber lem lo. Engang exercise nge lak nuam kan tih zawng emaw ngeih zawng emaw zawn tur a ni a, tin, hun neih dan azir te pawh zawn thiam a ngai a. Exercise lak nuam i tih zawng tak mai, nitina lak pawha hrehawm ti lova i lak peih tur hriat tum la, i hlimpui bakah i sawtpui em em ang.

I lak zawhah chuan hlim riau leh phur riaua inhriatna i nei ang a, dam sawng sawng i inhre bawk ang. Exercise i lak duhzawng i hirat duh chuan chawl mai lovin a tlem berah thla hnih tal chhunzawm zatin la ang che. Chi dang i lak dawn pawhin i taksa a lo insiam hman tawh dawn a ni. Thla hnih hnuah i hlimpui elh sawtpui vak lova i hriat chuan chi dang thaa i hriat ti leh ang che.

Exercise reng reng hi sawtpui tur chuan regular taka lak a ngai a. Karkhatah vawithum minute 30 lak chi emaw chu aia hahthlak loh deuh nitina lak peih leh theih tur chi regular taka tih a ngai a ni. Heng exercise- tlan te, kal te, inhruizuan te leh cycle khalh te hi minute 10 atanga 30 tih chi a ni a. A rei deuh leh a ruala tih chi hi chuan hun a duh rei deuh thung a. Tin, exercise lak hian kan aia sport lam thiam leh thei deuh bula lak ai chuan kan zawlpui te bula lak a tha zawk. A chhan chu kan aia thei te tih ang kan tih theih loh chuan zahthlak kan tiin kan inhmu hniam a, nuam ti taka tih leh a harsa thin a ni.

Exercise kan lak dawnin kan hrisel dan azir te, kum azir te leh kan taksa mamawh ang te hriat hmasak a tul a. Kum 40 chuang tawh tan chuan exercise lak hmaa medical check-up neih hmasak ngei ngei tur a ni. Upat chuan exercise lak hi hahthlak lutuk chi tih tur a ni lova, kum 50 chuang tawh exercise la ngai lo tan phei chuan vawilehkhatah hah taka lak loh reng reng tur. A tirah chuan regular taka thui lo te te hahdam takin kal thin tur a ni a, zawi zawia thui deuh kal a, taksa hahdam tak chung sia tih tum tur a ni. Taksain a zo dawna hriat hunah tlema hahthlak deuh pawh tih chhoh a pawi lova, mahse hah lutuka lak chu a pawi tih hriat reng tur. Karkhata vawihnih vel hah tak taka lak ai chuan nitina hahdam tak si a lak hi upa tan chuan a tha zawk. Exercise kan lak hian mahni taksa hrisel zawk nana tha taka lak tur a ni a, tin, vawilehkhatah a thatpui thut theih loh tih hriat a, regular leh taima taka lak thin tur a ni.

SKIN
"Ber" thla kan kai leh ta bawk a, thlasik rim a nam hnai leh ta hle mai. Khawvawh lai hian vun a ro duh ber a, enkawl ngun a tul zual lai ber a ni bawk a ni. Vun pangngai nei pawh khua a vawha a ro chuan a vun a ro a, a ro sa phei chu a ro nasa lehzual a. Vun a ro chuan ti hnawng tur inhnawih a tul a, chuvangin, vun ro nei i nih chuan moisturiser hman thlah suh ang che. Nitin hian kan vun hian a mawmna a hloh zel a, a bik takin thlasik lai chuan a zual a ni.

Moisturiser hi a thatna kan ngaihtuah ngai lo mai thei a. Vun tana a thatna em em chu kan hnawih khan vun pawnlang a mawm kalchhuak tur kha a lo dang a, vun ro tur a veng ta thin a ni. Vun a tihnawng a, a chawm bawk a, vun tha neih duh chuan moisturiser hi hman uar a tul a ni. Moisturiser hnawih hun atana tha ber chu inbual/insil zawh chiah, vun a la hnawm lai hian a ni a. I hmai han phih la, dep hul la, chutah rang takin moisturiser han inhnawih nghal la, i vunin a ngeih em em ang. Make-up hman hmaa moisturiser inhnawih thin i nih chuan moisturiser i hnawih zawh velah a dang hnawih mai suh. Minute tlem te tal nghak la, chutah make-up hnawih hnan chauh ang che. Heti hian vunin moisturiser kha a hip hneh hmana, a thawk tha bik a ni.

Thlasik khaw vawt tak takah chuan vun ro thak te pawh a awm nasa duh a, hetiangah hi chuan inbualna tur tuiah olive oil tlem far ila a tha a, anih loh pawhin inbual zawh velah vun a la hnawm laiin mawm tha tak inhnawih nghal vat tur a ni. Tuisa taka inbual hi khaw vawh lai chuan nuam viau mahse vun tan a tha lo ve thung a. Tuisaa inbuallo theilo i nih chuan i inbual zawh velah rang takin i taksa pumah cold cream chulh nghal ang che. Kan hmachhawn mek thlasik hunlaia i vun i veng tha duh anih chuan tun atang a inzat chiahin olive oil leh glycerine chawhpawlh inhnawih tan la, zantin i hmui chu vaseline lip guard hmangin i mut hmain inhnawih bawk la, i buaina tur tam tak lakah i inveng sa thei ang.

Read more...

Nui lawks 31


J Chhungkaw pakhat pawh kha an han hausa mai mai khawp a, chhung thingpui hmehah pawh wedding cake lo chu an duh lo!
- 9436159317

J Nula: Keini te chuan kan phu hlei nem che.
Tlangval: A ho e, i phu tawk lekin ka awm dawn alawm.
- 9612589095

J 'Cable TV-in Mizote min nghawng dan' tih thupui hmangin seminar an nei a, sawihonaah te chuan an tui tlang hle. Cable TV tha lo an tihna lai te an sawi lai lai a, chutah tlar hnung lam atangin pa pakhat hi a rawn ding ve; "Kei chu Cable TV tha lo ka tihna ber chu fakna a tam lutuk hi a ni," a rawn ti chhak!
- 9862343408

J Mahatma Gandhi, George Washington, Gautama Buddha leh Guru Nanak te inanna eng nge?
Holiday-ah an piang vek.
- 9612062366

J Mizonuho hi an fing ber mai, reh thei lo tih-reh dan chenin an hria a nia!
- 9612698042

J Tlangval pakhat pawh kha, a'n daw heh laileng khawp a, Aizawl atanga Shillong thleng a muhil der tluanchhuak zak peih!
- 9436151666

J A han rorum mai mai khawp a, chhass-in an bem ve a, "Ka pawngsual chak che," a lo ti duh lek...

J Dawtsawi kha a'n hrat mai mai khawp a, "Lala," an ti a, "Eih," a tih pawhin... "I ni em?" an la ti talh...

Read more...

Comment ho ang reng

US president hlui Calvin Coolidge (1872-1933) kha pa tawng tlem zet mai a ni a, miin eng nge a sawi ang ti-a an lo ngaihchan thup laia thu ho ang reng tak, tawi tea han sawi mai chang pawh a ngah khawp mai. Poet hmingthang Emily Dickinson-i kutchhuak a chhiar tuma a comment ve te hi a ho asin aw.

Emily Dickinson (1830-1886) hi American poet chhuanvawr, pasal nei lova leng tar thak a ni. A thih hnu-ah Amherst (Massachusetts) khuaa a in chu amah hriatreng nan leh chawimawi nan an serh hrang a, amah ngaisangtute tlawh theihin an siam a ni. |um khat chu, Calvin Coolidge khan he khua hi a paltlang a, a remchang em mai tiin Emily in chu a tlawh ve a ni awm e.

President meuh lo kal ta chu a in enkawltute chu an phur hle a, vantlang luh phal lohna hmun te pawh an fanpui chipchiar hle. Emily-i'n a poetry tam zawk a ziahna pindan pakhatah an hruai a, chu pindan chu Emily poetry tha ber ber, ama kutziak ngeia ziak an vawnthatna hmun a ni. Chu'ng chu phawrhin president chu an chhiar tir ta a, Coolidge-a chuan a'n bih vung vung a, engmah a sawi lo. Chutah pek let pahin, "Pen hmangin a ni maw a ziah?" a ti sup a, chu zawng chu Emily in a tlawh chhunga a thusawi zu nia!

Read more...